moveo
moveo, to move, stir, set in motion, shake, disturb, remove
BWL
it could not be moved from its place
one concern moves my heart
Frieze-Dennison Vergil
Could not find movebo in Logeion dictionaries.
movebo Verb: future active indicative 1st singular of moveo
- I Act., to move, stir, set in motion; to shake, disturb, remove, etc. (syn.: cieo, agito, ago, molior).
- A Lit.: movit et ad certos nescia membra modos, Tib. 1, 7, 38: ut festis matrona moveri jussa diebus, to dance, Hor. A. P. 232: moveri Cyclopa, to represent a Cyclop by dancing (gesticulating), id. Ep. 2, 2, 125: et fila sonantia movit, struck, Ov. M. 10, 89: citharam cum voce, id. ib. 5, 112: tympana, id. H. 4, 48; to disturb: novis Helicona cantibus, Manil. Astron. 1, 4: signum movere loco, to move from the place, Cic. Div. 1, 35, 77: os, Cels. 8, 2: gradum, i.e. to go forward, advance, Sen. Thyest. 420: se, to move or bestir one's self: move ocius te, Ter. And. 731: praecepit eis, ne se ex eo loco moverent, not to stir from the spot, Liv. 34, 20; Caes. B. G. 3, 15: castra, to break up, remove: postero die castra ex eo loco movent, Caes. B. G. 1, 15; ellipt. without castra: postquam ille Canusio moverat, Cic. Att. 9, 1, 1: movisse a Samo Romanos audivit, Liv. 37, 28, 4.—Pass. reflex.: priusquam hostes moverentur, Liv. 37, 19, 18: hostem statu, to drive from his position, dislodge, id. 30, 18: aliquem possessione, Cic. Verr. 2, 1, 45, § 116: heredes, to eject, id. Off. 3, 19, 76: tribu centurionem, to turn out, expel, id. de Or. 2, 67, 272; so, aliquem de senatu, id. Clu. 43, 122; the same also without senatu, Hor. S. 1, 6, 20: senatorio loco, to degrade, Liv. 39, 42, 6: ex agro, Cic. Fam. 13, 5, 2: move abs te moram, remove, cast off, Plaut. Capt. 4, 2, 10 (790): consulem de sententiā, to cause to recede, to dissuade, Liv. 3, 21: litteram, to take away, Cic. Fin. 3, 22, 74.—Prov.: omnis terras, omnia maria movere, to turn the world upside down, Cic. Att. 8, 11, 2.—
- 2 Transf.
- a To excite, occasion, cause, promote, produce; to begin, commence, undertake: exercitatione sudor movetur, is promoted, produced, Cels. 2, 17: alvum, Cato R. R. 115: dolorem, id. ib. 7, 4: lacrimas, to cause, Quint. 6, 1, 26: fletum populo, Cic. de Or. 1, 53, 228: risum, id. ib. 2, 62, 281: alicui exspectationem, id. Att. 2, 14, 1: indignationem, Liv. 4, 50, 1: misericordiam, Cic. de Or. 2, 69, 278: suspicionem, id. Part. 33, 114: ego istaec moveo, aut curo? begin, commence, Ter. And. 921: bellum, Cic. Off. 1, 11, 37; Liv. 23, 48, 6: jam pugna se moverat, was going on, Curt. 8, 14, 6: cantūs, Verg. A. 10, 163: tantum decus, begin, Manil. Astron. 1, 42; cf. Verg. A. 7, 45: nominis controversiam, to begin, Tac. Dial. 25 init.; cf. Cels. 3, 3, § 25; Dig. 37, 10, 4: litem, ib. 4, 3, 33: actionem, ib. 19, 1, 10: mentionem rei, to make mention, Liv. 28, 11, 9: sacra, Val. Fl. 3, 540: movere ac moliri aliquid, to undertake any thing that excites disturbance, Liv. 23, 39: ne quid moveretur, id. 35, 13.—
- b To shake, to cause to waver, to alter: alicujus sententiam, to change, cause to waver, Cic. Att. 7, 3, 6: sententiam regis, Liv. 35, 42, 6.—
- c To present, offer an oblation: ferctum Jovi moveto, Cato R. R. 134.—
- d To disturb, concern, trouble, torment one: men moveat cimex Pantilius? Hor. S. 1, 10, 78: Armeniosne movet, Romana potentia cujus Sit ducis? Luc. 7, 282; cf. Val. Fl. 7, 131. intoleranda vis aestūs omnium ferme corpora movit, Liv. 25, 26: strepitu fora vestra, Juv. 2, 52.—
- e Of plants, to put forth: si se gemmae nondum moveant, do not yet appear, Col. 11, 2, 26: de palmite gemma movetur, is produced, Ov. Tr. 3, 12, 13.—
- f To exert, exercise: inter principia condendi hujus operis, movisse numen ad indicandam tanti imperii molem traditur deos, Liv. 1, 55, 3 (cf.: se movere, I. A. supra): artis opem, Ov. F. 6, 760.—
- g = mutare, to change, transform: quorum Forma semel mota est, Ov. M. 8, 729: nihil motum antiquo probabile est, Liv. 34, 54, 8.—
- h In mal. part., Plaut. Am. 4, 1, 43 (1051).—
- B Trop., to move, affect, excite, inspire: ut pulcritudo corporis movet oculos et delectat, charms, Cic. Off. 1, 28, 98: quae me causae moverint, id. Att. 11, 5, 1: fere fit, quibus quisque in locis miles inveteravit, uti multum earum regionum consuetudine moveatur, is much affected, influenced, Caes. B. C. 1, 44: aliquem ad bellum, to stir up, excite, Liv. 35, 12, 5: movet feroci juveni animum conploratio sororis, stirs his anger, id. 1, 26, 3; cf. id. 21, 38, 3; 23, 31, 11: numina Dianae, to irritate, provoke, Hor. Epod. 17, 3: multa movens animo, to revolve, ponder, meditate, Verg. A. 3, 34: moverat plebem oratio consulis, had stirred, made an impression on, Liv. 3, 20: judicum animos, Quint. 6, 2, 1: acutule moveri, keenly affected, Aug. Conf. 3, 7: neque illud me movet, quod, Caes. ap. Cic. Att. 9, 16, A. 2: affectus, Quint. 6, 1, 7: moveor etiam ipsius loci insolentiā, Cic. Deiot. 2, 5: nil moveor lacrimis, Prop. 3, 23, 25 (4, 25, 5): absiste moveri, be not disturbed, Verg. A. 6, 399: quos sectis Bellona lacertis Saeva movet, inspires, Luc. 1, 565 (al. monet): ut captatori moveat fastidia, excites nausea in, Juv. 10, 202.—
- II Neutr., to move itself, move (very rare): terra dies duodequadraginta movit, an earthquake, Liv. 35, 40, 7; 40, 59, 7.—In pass.: reptile quod movetur, which moves itself, Vulg. Gen. 1, 26 saep.—Hence,
- A mŏvens, entis, P. a., movable (class.): ex eā praedā, quae rerum moventium sit, movable things (as clothes, arms, furniture), Liv. 5, 25, 6: voluptas, that consists in motion, Cic. Fin. 2, 10, 31: furtum rerum moventium, Gell. 11, 18, 13.—Plur. subst.: quaedam quasi moventia, motives, Cic. Tusc. 5, 24, 68.—Hence, adv.: mŏventer, movingly, affectingly (late Lat.), Schol. Bob. ad Cic. Mil. 7, n. 4.—
- B mōtus, a, um, P. a., moved, affected, disturbed (poet. and in post-class. prose): Ithaci digressu mota Calypso, Prop. 1, 15, 9: dictis, Ov. Tr. 4, 10, 23: precibus, Curt. 6, 5, 23.
B) übtr.: 1) in rege körperliche Tätigkeit setzen; dah. se movere, sich rühren, sich regen, move te ocius, Ter.: m. se impigre, Liv.: m. se ad bellum, Liv. – ebenso Passiv moveri medial, hostes in Samnio moverentur, rührten, regten sich, Liv. – 2) den Körper krankhaft erregen, auf den Körper übel einwirken, einen nachteiligen Einfluß haben, ihn angreifen, intoleranda vis aestus corpora movit, Liv.: otium ex labore, copia ex inopia corpora varie movebant, Liv.: u. allg., si quid tunc moverimus, falls man in dieser Zeit aufregend einwirkt, Cels. – 3) geistig bewegen, a) übh.: m. se ad motum fortunae, sich drehen u. wenden, Caes.: neque se in ullam partem movebat, entschied sich für keine Partei, Caes. – multa animo m., überlegen, Verg.: crudelis animus Catilinae eadem illa movebat, hegte noch denselben Gedanken, Sall. – b) durch Einwirkung auf jmds. Gefühl, Willen u. Entschluß usw. jmd. geistig erregen, α) auf jmds. sinnl. Gefühl = auf jmd. Eindruck machen, jmdm. imponieren, auf jmd. Einflußhaben, einwirken, jmd. ergreifen, im Passiv = einen Eindruck-, eine Wirkung erleiden, sich durch etw. imponieren lassen, pulchritudo corporis movet oculos et delectat, Cic.: moveor ipsius loci insolentiā, Cic.: cum animi inaniter moveantur, einen scheinbaren Eindruck empfangen, Cic.: iisdem rebus moveri, für gleiche Eindrücke empfänglich sein (griech. συμπάσχειν), Cic. – oft (mit u. ohne Acc. der Pers.) mit allg. Acc. neutr. od. mit Adv. zur Ang. wie? = den u. den Eindruck machen, die u. die Wirkung tun, von der u. der Wirkung sein, so u. so wirken, einwirken, zB. si nos tam iustum odium nihil movet, ne illa quidem, oro vos, movent? auf uns einwirkt (für uns ein Beweggrund ist)... wird, ich bitte euch, nicht einmal das Eindruck machen? Liv.: uti (miles) multum earum regionum consuetudine moveatur, einen starken Eindruck erleiden, stark beeinflußt werden, Caes.: Alco precibus aliquid moturum ratus... postquam nihil lacrimae movebant, Liv.: nam et commemoratio una in re permultum movet, Cic.: tum duo illa, quae maxime movent, Cic. – β) auf jmds. inneres Gefühl, Gemüt, αα) jmd. unruhig-, besorgt-, bestürzt machen, erzittern machen, movebat haec multitudo hostium Alexandrum, Iustin. – oft im Passiv, moveri alqā re, von etw. erregt-, ergriffen-, erschüttert werden, über etwas unruhig-, besorgt-, bange-, bestürzt werden, vor etw. erzittern, hostium clamore non territus, qui possum vestro moveri? Vell.: moveri multitudine hostium, Iustin.: moveri novitate monstri, Ov. – absol., absiste moveri, zu bangen, Verg. – ββ) auf jmd. Eindruck machen = jmd. rühren, erweichen, zum Mitleid bewegen, jmds. Teilnahme erregen, dicta nihil moverunt quemquam, Liv.: moverat plebem oratio, Liv.: m. animos iudicum, Quint.: saxa gemitu, Ov.: quo fletu Manes, quā Numina voce moveret? Verg. – im Passiv, misericordiā moveri, Caes.: Roscii morte moveri, Cic. – γγ) jmd. aufreizen, empören, in Harnisch, bringen, movet feroci iuveni animum comploratio sororis, Liv. 1, 26, 3: men moveat cimex Pantilius? Hor. sat. 1, 10, 78: qui non irascitur inconcussus iniuriā perstitit; qui irascitur motus est (wird außer Fassuug gebracht), Sen. de ira 3, 25, 3. – γ) auf jmds. Willen u. Entschluß = jmd. bewegen, bestimmen, drängen, auf jmd. wirken, einwirken, quos parva pecunia movere non potuit, Cic.: quem cum minus quam vellet moveret, Nep.: suis quemque stimulis m. ad bellum, Liv. – Passiv, Lentulus aeris alieni magnitudine movetur, läßt sich bestimmen durch usw., Caes.: consilio eius motus est, Nep.: cuius precibus motus, Traian. in Plin. ep.: motus precibus mulierum, Iustin.: quaedam quasi moventia, gewisse Beweggründe, Triebfedern, Cic. Tusc. 5, 68. – m. folg. Infin., non quisquam me ab terra moveat convellere funem, Verg. georg. 1, 457. – m. folg. ut u. Konj., cuius reprehensio me vehementer movet, non solum ut etc.... verum etiam ut etc., Cic. Mur. 3. – m. folg. quo minus u. Konj., sed eisdem de causis, quo minus dimicare vellet, movebatur, Caes. b. c. 1, 82, 3. – δ) durch Einwirkung auf die Phantasie jmd. erregen, begeistern, alqm thyrso, Ov.: quos Bellona saeva movet, Lucan. – ε) durch Einwirkung auf die Denkkraft anregen, acute, peracute moveri, scharfsinnig, sehr scharf denken, Cic.: so auch quasi acutule moveri, Augustin. conf. 3, 7. – 4) politisch bewegen, aufregen, in Unruhe versetzen, in Aufruhr bringen, quieta, Sall.: omnia, Sall.: res, Flor. (u. so rebus motis, in bewegter Zeit, Tac.: u. magna motae rei fama, von dem Umwälzungsversuche, Tac.). – Passiv moveri = in Bewegung-, in Unruhe-, in Aufruhr geraten, unruhig werden, sich politisch regen, moveri civitas coepit, Sall.: movetur Thessalia, Flor. – 5) (wie κινέω) an etw. gleichs. rütteln, etw. wankend machen, erschüttern, ändern, alcis sententiam, Cic.: fidem, Ov.: fatum, Ov.: hoc nisi fit, nihil moventur nuptiae, bleibt die H., wie sie (beschlossen) ist, Ter.: sed ea non muto, non moveo, doch ich ändere nichts daran, ich rüttele nicht daran, Cic.: totumque moveri mutarive putas bellum, an dem Kriege gerüttelt (sein Ende herbeizuführen gesucht) werde oder eine andere Wendung erhalte, Verg.: igitur movere et quatere, quidquid usquam aegrum esset, aggrediuntur, man ging daran zu rütteln u. zu schütteln, wo irgend etwas Schadhaftes war, Tac. – 6) Geld flott machen, flüssig machen, a Caecilio propinqui minore centesimis nummum movere non possunt, keinen Heller unter zwölf Prozent herauskriegen, Cic. ad Att. 1, 12, 1; vgl. Sen. ep. 118, 2.
II) prägn., mit besonderer Berücksichtigung des terminus a quo. A) v. einem Orte hervor-, her-, herbeibewegen, -bringen, AA) eig.: a) im allg.: limum e gurgite, aufwühlen, Ov.: u. so motum ex profundo mari, Curt. – m. vina Torquato consule pressa, (aus der Apotheke) herbeiholen, Ov.: ebenso testa moveri digna bono die, Hor. – b) als t. t. der Gartenbaukunst, wie ὁρμαν = treiben, surculus corticem movet, Colum. – gew. refl. se movere od. Passiv moveri medial = treiben, schießen, et gemma se et cortex naturaliter movet, Colum.: si gemmae se nondum moveant, Colum.: de palmite gemma movetur, Ov. – c) als t. t. der Opfersprache = obmovere, entgegen-, darbringen, Iovi fertum, Cato r. r. 134, 2. – d) als mediz. t. t., hervortreiben, acria lacrimas movent, Cels.: m. sudorem, Cels.: urinam, Cels.: alvum, Cato u. Cels. – Passiv medial, ex ore spumae moventur, Schaum tritt vor den Mund, Cels.
BB) übtr., einen Zustand usw. gleichs. in Gang bringen, zur Erscheinung bringen, bewirken, daß etwas eintritt, vor sich geht usw., a) übh. Zustände aller Art erregen, erwecken, verursachen, erzeugen, pituitae cursus assiduos, Cels.: lacrimas, Quint.: risum, Cic.: alci risum, lacrimas, Sen.: fletum populo, Cic. – exspectationem de etc., Cic.: suspicionem, Cic.: misericordiam, Cic.: alci invidiam, Sen.: odia verbis, Hor.: discordias, Liv.: dissensionem, Suet.: societatem consilii publici, Liv. – b) einen Ggstd. der Verhandlung usw. in Gang-, in Anregung bringen, anregen, etwas zur Sprache bringen, consultationem, actionem, Liv.: dignam tractatu quaestionem, Tac.: historias, Hor.: iocum (launige Einfälle), Sall. – u. so als jurist. t. t., anstellen, vornehmen, controversiam nominis, Tac. dial. 25, od. controversiam de verbo, Cels. 3, 3. p. 78, 11 D.: controversiam alci movere, Iulian. dig. 37, 10, 4: quaestionem, accusationem, litem u. dgl., ICt. – c) eine Handlung anheben, anfangen, cantus, anheben, anstimmen, Verg.: novos ortus, v. der Aurora, Stat.: ego istaec moveo aut curo? ist es mein Werk? meine Sorge? Ter. Andr. 921. – bes. ein krieger. od. polit. Unternehmen anstiften, anfangen, unternehmen, bellum, Cic. u. Liv. (s. Fabri Liv. 23, 48, 6): bellum civile, Suet.: sediti onem, ICt.: u. so allg., ne quid ab tergo moveretur, Liv. u. Curt.: ut nihil usquam moveri viderunt, Liv. (vgl. Fabri Liv. 21, 52, 4. Mützell Curt. 3, 1 [3], 21). – refl., iam undique pugna se moverat, war im Gange, Curt. 8, 14 (47), 6. – d) etw. an den Tag geben, zeigen, movisse numen deos, hätten ihre Macht geäußert, Liv. 1, 55, 3: so auch qui nimiae moverat artis opem, Ov. fast. 6, 760.
B) von seinem Orte, von seinem Standpunkte, aus seiner Lage bewegen = weg-, fortbringen, weg-, fortschaffen, verrücken, verdrängen, entfernen, AA) eig.: a) übh.: α) lebl. Objj.: lapidem hinc, Cod. Theod.: fundamenta loco, Cic.: thesaurum loco, ausgraben, ICt.: aedificia diductis angulis vidimus moveri (sich verschieben) iterumque componi, Sen. – refl., se loco movere non posse, v. Schiffen (bei Windstille), Caes. – bildl., move a te moram, geh ungesäumt ans Werk, Plaut. – β) leb. Objj.: deum loco, Cic.: armenta stabulis, Verg.: motis senibus et feminis, entfernt, Tac. – refl. se movere u. Passiv moveri medial = sich fortbewegen, sich wegbegeben, aufbrechen, abgehen, fortgehen, sich entfernen u. dgl., quid stas? age move te! manen? schieb dich! Nov. com. 92: se ex urbe, Nep.: se de Cumano, Cic.: se gremio alcis, Catull.: se humo, Ov.: se istinc, Cic., hinc, Ov. – absol., Aurora se movet u. Aurora movetur, bricht auf, Ov. – b) als t. t. der Geschäftsspr.: res, quae moveri possunt, die bewegliche Habe, Nep.: ebenso res moventes, Liv., Gell. u. ICt. – c) als mediz. t. t.: loco od. loco suo od. sedibus suis moveri, im Zshg. bl. moveri, aus seiner Lage weichen, verrenken, v. Knochen usw., Cels. – d) als milit. t. t.: α) m. signa, castra u. dgl. u. bl. movere od. moveri, mit den Feldzeichen, mit dem Lager, mit dem Zuge, mit den Truppen von irgendwo aufbrechen, ausrücken, abziehen, abmarschieren, weiterziehen, vorrücken, signa m., Liv. (übtr. v. Stiere, Verg.): signa e castris, Liv. – castra, Caes. u.a.: castra loco non m., Liv.: castra ex eo loco, Caes.: Arretium versus castra, Cic.: castra ad Euphratem, ad hostes, Curt. – agmen, Curt.: copias a Gaza, copias Babylonem, Curt. – exercitum ex hibernis, Curt. – u. so bl. movere (refl.), zB. iniussu movere non audere, Liv.: m. Canusio, Cic.: m. a Samo, Liv.: m. castris, ex stativis, Liv.: m. in Indiam, Curt. – u. moveri, zB. Agrippinam ingressus non ante motus est exinde, cum etc., Amm. 16, 3, 2: statuit nusquam interim extra confinia moveri Gallorum, Amm. 26, 5, 13. – β) refl. se movere od. Passiv moveri medial = sich bewegen, sich rühren, praecepit, ne se ex eo loco moverent, Liv.: nusquam te vestigio moveris, Liv.: nec vestigio quisquam movebatur, Liv. – e) als relig. t. t.: m. bidental, das Blitzmal verrücken u. so verletzen, Hor. de art. poët. 472; vgl. (poet.) Dianae non movenda numina, Dianas unverrückbare, unverletzliche Allgewalt, Hor. epod. 17, 3.
BB) übtr., jmd. aus irgend einem Verhältnisse, Wirkungskreise usw. entfernen, verdrängen, verstoßen, stoßen, a) aus dem Hause, aus dem häuslichen Wirkungskreise, movetur civilis discidii specie, Tac. – od. aus der Heimat, mota loco sim, verbannt, Ov. – b) aus dem Besitztum, alqm ex agro, Cic.: alqm possessionibus, Cic. – c) aus seiner Stellung, als t. t. der Militär- u. der Fechterspr., hostem statu, Liv. 30, 18, 4: hostes gradu, Liv. 7, 8, 3: u. übtr., aus seiner Lage bringen, corpus statu, Cic.: corpus ex eo statu, Cels. – d) aus seinem Wirkungskreise, signiferum loco, absetzen, Caes. – alqm loco senatorio, Liv., od. ordine senatorio, Suet., u. im Zshg. bl. ordine, Plin. ep., jmd. aus dem Senate stoßen; u. dafür auch alqm de senatu, Cic. Clu. 122, gew. bl. senatu, Sall. u.a. – alqm tribu, aus der Tr. stoßen, Cic. u.a. – gregem loco, die Schauspieler von ihrem Platze (von der Bühne) verdrängen, Plaut.: veros heredes, verdrängen, Cic. – e) jmd. von einer Meinung usw. entfernen, abbringen, alqm de sententia, Liv.: alqm a vero, Sall. fr.: quosdam a perverso proposito nemo potest movere, Scrib. Larg. – dah. im Juristenlat., alqm, jmd. wankend-, irre machen, ICt.: me movet quod od. quia etc., ICt.
C) = mutare, umwandeln, verwandeln, quorum forma semel mota est, Ov. met. 8, 729. – übtr., adeo nihil motum ex antiquo probabile est, so wenig Beifall findet irgend eine Umwandlung des Hergebrachten, Liv. 34, 54, 8: nullā tamen providentiā fatum imminens moveri potuit, Liv. 25, 16, 4. – ➳ Infin. Präs. Akk. movĕre, Ven. Fort. carm. 7, 1, 1.
I pr., ¶ 1 mouvoir, remuer, agiter : quæ moventur Cic. Tusc. 1, 53, les choses qui se meuvent ; vis movendi Cic. Ac. 1, 26, force motrice || membra movere Tib. 1, 7, 38 ou moveri seul Hor. P. 232, se remuer, danser ; moveri Cyclopa Hor. Ep. 2, 2, 125, danser la danse du Cyclope || citharam, fila sonantia movere Ov. M. 5, 112 ; 10, 89, jouer de la cithare, faire vibrer les cordes résonnantes de la lyre || signum loco Cic. Div. 1, 77, arracher de terre lʼétendard ; loco motus est Cic. Cat. 2, 1, il a été délogé de sa position ; moveri sedibus Cic. Phil. 13, 49, se déplacer de son lieu de séjour ; se ex loco movere Liv. 34, 20, 5, se déplacer || movere castra, décamper, ex loco, dʼun endroit : Cæs. G. 1, 15, 1 ; 7, 8, 5 ; Cic. Fam. 15, 2, 8 ; [ou movere seul] Canusio moverat Cic. Att. 9, 1, 1, il était parti avec ses troupes de Canusium, cf. Liv. 37, 28, 4 ¶ 2 éloigner, écarter : aliquem possessione Cic. Verr. 2, 1, 116, évincer qqn dʼune possession ; heredes Cic. Off. 3, 76, évincer des héritiers ; aliquem tribu, de senatu Cic. de Or. 2, 272 ; Clu. 122, exclure qqn de la tribu, du sénat ; ex agro Cic. Fam. 13, 5, 2, chasser dʼune terre ; litteram Cic. Fin. 3, 74, déplacer une lettre ¶ 3 pousser, produire [en parl. des plantes] : gemmæ se movent Col. Rust. 11, 2, 26, les bourgeons poussent, cf. Ov. Tr. 3, 12, 13 ¶ 4 intr. [rare] : terra movit Liv. 35, 40, 7, la terre remua, il y eut un tremblement de terre, cf. Liv. 40, 59, 7.
II [fig.] ¶ 1 mettre en mouvement, pousser, déterminer : aliquem, ut Cic. Mur. 3 ; Leg. 1, 41 ; Fam. 1, 7, 9, pousser qqn à faire qqch. ; quæ me causæ moverint Cic. Att. 11, 5, 1 [je ne puis te dire] les raisons qui mʼont poussé, cf. Cic. Fam. 1, 9, 22 ; aliquem ad bellum Liv. 35, 12, 5, pousser qqn à la guerre || moveri, quominus Cæs. C. 1, 82, 3, être détourné de || écarter : aliquem de sententia Cic. Phil. 2, 52, faire changer qqn dʼavis ; nihil motum ex antiquo probabile est Liv. 34, 54, 8, rien de ce quʼon change des antiques usages ne trouve lʼapprobation ¶ 2 toucher, influencer, émouvoir : regionum consuetudine moveri Cæs. C. 1, 44, 2, subir lʼinfluence des coutumes dʼun pays ; honestum nos movet Cic. Off. 1, 55, lʼhonnête agit sur nous ; pulchritudo movet oculos Cic. Off. 1, 98, la beauté fait impression sur les yeux ; sensus Cic. Leg. 1, 30, faire impression sur les sens, frapper les sens ; moveor loci insolentia Cic. Dej. 5, je suis ému par cet endroit insolite ; moverat plebem oratio consulis Liv. 3, 20, 1, le discours du consul avait fait impression sur le peuple ; neutram in partem moveri Cic. Ac. 2, 130, être impassible, indifférent (ἀδιαφορία) || [rhét., un des trois offices de lʼorateur] émouvoir : Cic. Br. 185, etc. || [en part.] acute moveri, avoir des pensées fines, pénétrantes : Cic. Ac. 1, 35 ; Fam. 15, 21, 4 ¶ 3 mettre en mouvement, provoquer, faire naître : alicui fletum Cic. de Or. 1, 228 ; risum Cic. Att. 6, 3, 7, provoquer les larmes, le rire de qqn ; conjecturam Cic. Br. 144, suggérer des conjectures ; admirationes, clamores, plausus Cic. Or. 236, provoquer les marques dʼadmiration, des clameurs, des applaudissements || aliquid Liv. 21, 52, 4, mettre en branle qq. complot, machiner qqch., cf. Curt. 3, 1, 21 || pugna se moverat Curt. 8, 14, 6, le combat sʼétait mis en branle, était engagé ¶ 4 ébranler, faire chanceler : sententiam alicujus Cic. Att. 7, 3, 6, ébranler lʼopinion de qqn, cf. Liv. 35, 42, 6 || affecter, rendre malade : vis æstus omnium corpora movit Liv. 25, 26, 7, la violence de la chaleur rendit tout le monde malade, cf. Liv. 21, 39, 2 ¶ 5 moveri, se remuer, sʼagiter : cœptum esse moveri aliquot locis servitium suspicor Cic. Verr. 2, 5, 9, je soupçonne que sur un assez grand nombre de points les esclaves commencèrent à sʼagiter ¶ 6 remuer, agiter [des pensées dans son esprit] : Virg. En. 3, 34 ; 10, 388 ¶ 7 mettre en mouvement, produire, manifester : numen Liv. 1, 55, 3, manifester sa puissance, cf. Ov. F. 1, 268 ; 6, 760.
- 1. (voort)bewegen, verwijderen [signa voorwaarts, ten strijde trekken; castra het kamp opbreken, verder trekken, oprukken; armenta stabulis naar buiten drijven uit]; ➤ fluctibus moveri voortgedreven worden; res quae moveri possunt = res moventes roerend goed; — intr., se ~ en pass. moveri zich verwijderen, opbreken, verdergaan: se ex, ab urbe ~; se de Cumano ~; in arma moveri uitrukken ten strijde;
- 2. verjagen, verdringen, uitstoten [alqm (de) senatu, loco senatorio uitsluiten; signiferum loco afzetten; loco motus verbannen; alqm tribu uitstoten; veros heredes verdringen; hostem gradu (statu) uit zijn positie verdrijven; corpus statu uit de houding halen]; ➤ possessionibus, sedibus moveri;
- 3. (metaf.) bewegen, overhalen, beïnvloeden (tot) [alqm ad bellum]; — pass. beïnvloed, genoodzaakt worden: aeris alieni magnitudine moveri; consilio eius motus est; irā (amore) motus uit woede (liefde); — subst. moventia, ium n drijfveren, beweegredenen;
- 4. afbrengen van [alqm de sententia, a vero];
- 5. verschaffen, tevoorschijn brengen [vina; metaf. fatorum arcana voor de dag brengen = onthullen]; II. (op dezelfde plaats)
- 1. (heen en weer) bewegen, roeren, schudden, aan het wankelen brengen, slaan [membra; corpus ad numeros; facem; humum saltu omwoelen; caput; ora vana kauwen met lege mond; terram schokken; crinem per aëra laten wapperen; agros, tellurem bewerken; mare roeiend bevaren; arma naar de wapens grijpen; tympana kloppen op]; ➤ urbs tremoribus mota geschokt; (metaf.) leo arma movet stelt zich teweer; neutra arma ~ neutraal blijven; — intr., se ~ en pass. moveri (a) zich bewegen: fluctus motos (opgewoeld) componere; glaebae coepere moveri; mons movetur trilt; terra movet beeft; venae moventur kloppen; (metaf.) se in nullam, neutram partem movere zich bij geen partij aansluiten; (b) hupp(el)en, dansen: ranae moventur springen; moveri propter aquam (v. kikkers) springen; festis diebus moveri dansen; histrio paulum se movit extra numerum beweegt zich niet helemaal in de maat;
- 2. veranderen [formam; vultum];
- 3. (metaf.) (poët.; postklass.) overdenken, overwegen [multa animo; eadem dezelfde plannen koesteren];
- 4. indruk maken op, invloed hebben op, inwerken op (m. acc.); — pass. zich laten beïnvloeden: iisdem rebus moveri ontvankelijk voor dezelfde indrukken; multum moveri sterk beïnvloed worden; populus gratiā movetur;
- 5. ontroeren, tot medelijden bewegen [Manes fletu]; ➤ misericordiā moveri;
- 6. inspireren [alqm thyrso];
- 7. doen schrikken, angst inboezemen [alqm minis]; — pass. angstig, verontrust worden [hostium clamore];
- 8. (pol.) in opstand, in rep en roer brengen, in beweging brengen [omnia; quieta]; — pass. in opstand komen, in rep en roer raken, onrustig worden: civitas moveri coepit;
- 9. aan het wankelen brengen, doen schudden [fidem; fatum; alcis sententiam];
- 10. veroorzaken, verwekken, teweegbrengen, in het leven roepen, aan de gang brengen [seditionem; fletum populo; exspectationem; misericordiam; risum zich belachelijk maken; odium ad alqm bij iem.];
- 11. beginnen, ondernemen [bellum; cantūs aanheffen; ab Iove carmina beginnen met of bij; opus]; op gang brengen, aanroeren, ter sprake brengen [historias voordragen; quaestionem; iocum schertsen].
動。動心。混亂。奪。催。惹。— eum de sententia 戒其改意。— ei stomachum 討其煩。— alvum 泄肚。— sudorem, tussim 招汗。招喀嗽。— sternutamentum 致嚏喷。— urinam 招撒尿。— calculos in utraque parte 兩面難人。— offensionem populi 惹民恨。— animum 中人心。— risum 招人笑。— loco 革其職。罷職。— fides 彈絃。— ex hybernis 拔冬營。— castra 拔營。— mentionem 提起。In parvis litibus tragaedias moveo 殺鷄用牛刀。爲小事大閙。Quem cum minus moveret quam vellet 旣不足動其心又何能止其顯。Moventur res magnae 現有大謀。議大事。Loco moventur ossa 各骨皆離散。Terra movet vel movetur 地動。地震。Moveri acute 其明悟利。Moveri lacrymis 不禁淚流。Moveri diebus festis 罷工之日跳舞。Move ocius te 汝速走可也。Se loco movere non possunt 彼等不能動。
Suggest a Translation
See an image
- 1 MV-, to move, stir, set in motion, shake, disturb, remove: tanti oneris turrim, Cs.: matrona moveri iussa, to dance, H.: moveri Cyclopa, represent by action, H.: membra ad modos, Tb.: fila sonantia movit, struck, O.: moveri sedibus huic urbi melius est: loco motus cessit, driven back, Cs.: move ocius te, bestir thyself, T.: neque se in ullam partem, attach, Cs.: se ex eo loco, stir from the spot, L.: caput, i. e. threaten with, H.: castra ex eo loco, break up, Cs.: hostem statu, dislodge, L.: heredes, eject: tribu centurionem, expel: signiferos loco, degrade, Cs.: Omne movet urna nomen, H.: senatorio loco, degrade, L.: Verba loco, cancel, H.: consulem de sententiā, dissuade, L.: litteram, to take away: movet arma leo, gives battle, V.: quo sidere moto, at the rising of, O.—Prov.: omnīs terras, omnia maria movere, move heaven and earth(of great exertions).—Of the soil, to stir, plough, break up, open: iugera, V.: mota terra, O.—To disturb, violate: triste bidental, H.: Dianae non movenda numina, inviolable, H.—To remove oneself, betake oneself, move, be moved, be stirred(sc. se): terra dies duodequadraginta movit, there was an earthquake, L.: movisse a Samo Romanos audivit, L.: voluptas movens, i. e. in motion.—To excite, occasion, cause, promote, produce, begin, commence, undertake: fletum populo: mihi admirationem: indignationem, L.: suspicionem: iam pugna se moverat, was going on, Cu.: cantūs, V.: mentionem rei, make mention, L.: priusquam movere ac moliri quicquam posset, make any disturbance, L.—To shake, cause to waver, alter, change: meam sententiam.—To disturb, concern, trouble, torment: moveat cimex Pantilius?H.: voltum movetur, changes countenance, V.: vis aestūs omnium ferme corpora movit, L.: venenum praecordia movit, O.: strepitu fora, Iu.—To stir, produce, put forth: de palmite gemma movetur, O.—To exert, exercise: movisse numen ad alqd deos, L.: artis opem, O.—To change, transform: quorum Forma semel mota est, O.: nihil motum ex antiquo, i. e. change in traditional custom, L.—Fig., to move, influence, affect, excite, inspire: nil nos dos movet, T.: beneficiis moveri, Cs.: moveri civitas coepit, S.: ut pulcritudo corporis movet oculos et delectat, charms: animos ad bellum, instigate, L.: feroci iuveni animum, stir, L.: Vestrā motus prece, H.: moverat plebem oratio consulis, had stirred, L.: absiste moveri, be not disturbed, V.: ut captatori moveat fastidia, excites nausea in, Iu.—To revolve, meditate, ponder: Multa movens animo, V.
-
…expectabat proelioque abstinebat. Multo denique die per exploratores Caesar cognovit et montem a suis teneri et Helvetios castra, movisse et Considium timore perterritum quod non vidisset pro viso sibi renuntiavisse. Eo die quo consuerat intervallo hostes sequitur et…
Julius Caesar, Gallic War
-
…nihil timor populi, nihil concursus bonorum omnium, nihil hic munitissimus habendi senatus locus, nihil horum ora voltusque moverunt patere tua consilia non sentis, constrictam iam horum omnium scientia teneri coniurationem tuam non vides quid proxima, quid…
Cicero, in Catilinam
-
…in campo, non in foro, non in curia, non denique intra domesticos parietes pertimescemus. loco ille motus est, cum est ex urbe depulsus. palam iam cum hoste nullo impediente bellum iustum geremus. sine dubio…
Cicero, in Catilinam
-
…exercitum in unum locum conduci. Tum vero dubitandum non existimavit quin ad eos proficisceretur. Re frumentaria provisa castra movet diebusque circiter XV ad fines Belgarum pervenit. Eo cum de improviso celeriusque omnium opinione venisset, Remi, qui…
Julius Caesar, Gallic War
-
…consuerint ; eius rem populum Romanum esse testem. Hoc responso dato discessit. Postero die castra ex eo loco movent. Idem facit Caesar equitatumque omnem, ad numerum quattuor milium, quem ex omni provincia et Haeduis atque eorum…
Julius Caesar, Gallic War
-
…esse perspectam. Itaque se quod in longiorem diem conlaturus fuisset repraesentaturum et proxima nocte de quarta, vigilia castra moturum, ut quam primum intellegere posset utrum apud eos pudor atque officium an timor plus valeret. Quod si praeterea…
Julius Caesar, Gallic War
-
…suorum brevitas nostra contemptui est tanti oneris turrim in muro sese ; posse ; conlocare confiderent Ubi vero moveri et adpropinquare muris viderunt, nova atque inusitata specie commoti legatos ad Caesarem de pace miserunt, qui ad hunc…
Julius Caesar, Gallic War
-
…rem frumentariam, ut satis commode supportari posset, timere dicebant. Non nulli etiam Caesari nuntiabant, cum castra moveri ac signa ferri iussisset, non fore dicto audientes milites neque propter timorem signa laturos. Haec cum animadvertisset ,…
Julius Caesar, Gallic War
-
…crudelior ipsa, quid mihi tam duris clausa taces foribus cur numquam reserata meos admittis amores, nescia furtivas reddere mota preces nullane finis erit nostro concessa dolori, turpis et in tepido limine somnus erit me mediae noctes, me…
Propertius, Elegies
-
…Navita sed tristis nunc hos nunc accipit illos, ast alios longe submotos arcet harena. Aeneas, miratus enim motusque tumultu, Dic ait O virgo, quid volt concursus ad amnem Quidve petunt animae, vel quo discrimine ripas…
Vergil, Aeneid