paenitere

paenitere, poenitere [CL], ~eri [LL] 1 to affect with regret, to cause to repent or regret: a (w. noun as subj. or ellipt.). b (w. inf. as subj.). c (w. cl. as subj.). d (w. gen. or prep. to indicate cause of regret). a ne tua poeniteat caveas, victoria temet Alcuin Carm. 62. 20; omnia fac cum consilio sapientis amici / et te post factum non penitet, optime fili Wulf. Swith. I 803. b cum ‥ dicat Deus in Genesi [vi 7–7] “~et me fecisse hominem”, secundum morem hominum dicitur Eccl. & Synag. 80; sequitur quia Deus aut non poterit perficere bonum quod incepit aut ~ebit eum [cf. Gen. vi 7] tantum bonum incepisse Anselm (CurD 19) II 84; ut in eundo ad eum non te ~eat vel laborasse vel aliquid expendisse Ib. (Ep. 15) III 121; nec ~eat caritatem vestram orasse pro itinere nostro, quia modo non eo. potens est enim Deus servare mihi orationes vestras in opportunam diem Ib. (Ep. 108) III 241. c poenitet en, fili, quia tot tormenta subisti Frith. 1005; non me ~et quia coegi te, ut de angelis haec diceres Anselm (CurD 18) II 84. d videretur ‥ aut quod proposuerat peragere non potuisse aut boni propositi eum ~uisse Anselm (CurD 19) II 85; ~ebat ‥ eos longe obsidionis dum non dominati sunt urbi more subjugate civitatis Ord. Vit. IX 7 p. 505; ~eat nos de peccatis nostris, lugeamus et ploremus peccata nostra Ailr. Serm. 6. 29. 243; nec me unquam ~ebit temporis ejus J. Sal. Met. 868B; fortasse non ~ebit vos laboris quem pro Deo ‥ suscipitis V. Chris. Marky. 43. 2 to repent (of), feel regret (for): a (intr. or absol.). b (w. acc.). c (w. acc. & inf. or cl.). d (w. pr. ppl. & gen.). e (w. de). f (gerundive as adj.) regrettable. a poenituit tandem magus idŏla spurca relinquens Aldh. VirgV 1865; in mentibus eorum qui Christo ‥ sine remedio ~endi repugnant Bede Ep. Cath. 106; quid erga salutem eorum, qui ad mortem ~erent, esset agendum ‥ docuit Id. HE III 19 p. 167; sera ‥ poenitentia nimium attriti ~ent Asser Alf. 91 p. 79; quapropter, fili carissime, ~e [v. l. ~ere] et memorare W. Malm. GR I 80; utrum malus senex possit in articulo mortis ~ere? videtur quod non Holcot Wisd. 174. b ita ut iratus saepe dicat ea quae postmodum ‥ quia dixerit ~eat Bede Prov. 991; 998 quicquid ‥ me inique egisse recogito, totum nunc coram Deo cum flebili cordis contritione ~eo Ch. Roff. 32; plura quid his? sed siquis abhinc a laude Tonantis / clauserit ora piger, tumido vel corde superbus / hoc nisi peniteat, vitii non fraude carebit Wulf. Swith. I 1362; si emptor empcionem ~uerit et a contractu resilire voluerit Fleta 127. c qui ‥ aliquid boni vovit, non ~eat quia fecit unde Deo placeat, sed festinet reddere quod vovit, ut plus placeat Anselm (Ep. 101) III 234; comes ‥ professus palam penitere se quod non ei [Petro Pictavorum episcopo] jam dudum mortem accelerasset W. Malm. GR V 439; s1258 processu temporis dominus rex [Hen. III] ~uit se juramentum fecisse Op. Chr. 5. d stupentem ‥ et dicti penitentem ‥ in episcopum sibi postulaverunt W. Malm. GP III 130 p. 270; ipse rex penitens cedis sorori puerorum partem ‥ insule ‥ delegavit ‥ pro piaculo interfectoris et interfectorum Ib. IV 181 p. 319; scelerumque penitens peccata sua sacerdotibus Dei revelavit Ord. Vit. VII 14 p. 226. e nisi de incepto temerarie presumptionis peniteat W. Malm. GP V 221 p. 370; cum Dei gratia preventi de his que in hoc seculo flagitiis admiserunt ~uerint H. Bos. Thom. III 24 p. 271; s1321 ~uit de concessis, ac ‥ a prescriptis promissionibus ‥ resiluit Flor. Hist. III 198; de facto ~uit, et ‥ in exilio relegatur, et finem fecit laudabilem Eul. Hist. I 207; scripsit episcopis ‥ quod plus de presule Wyntonie et ejus dedecore quam de propria verecundia ~ebat Ib. II 185. f nichil tamen penitendum fecit. erat enim religionis multe, affabilitatis nonnulle, ceterum nec iners nec imprudens W. Malm. GP II 73 p. 146. 3 (eccl. & mon.) to do penance (usu. w. acc. or abl. to indicate duration of penance); b (w. gen. to indicate sin or transgression). c (trans., in etym. figure) to carry out, perform (penance). d (pr. ppl. as sb.) a penitent. vij dies in pane et aqua, lxx sine pinguedine ~eat Theod. Pen. I 1. 6; p675 quadraginta dierum spatia in ~endo peragere Aldh. Ep. 4 p. 484; si vir cum muliere sua retro nupserit, ~eat quomodo cum animalibus, i. ‥ iij annos Egb. Pen. 7. 10; peniteat septem jejuno ventre diebus Wulf. Swith. I 1401; qui ad homicidium consenserit, vij annis ~eat, uno anno in pane et aqua (Leg. Hen. 68. 10) GAS 587; nec recipiatur ulterius, nisi ~eat secundum monasticam disciplinam M. Par. Maj. III 506. b perjurii tribus annis ~eat Theod. Pen. I 6. 5. c quomodo possumus penitentiam vij annorum in uno anno ~eri [v. l. ~ere] Egb. Pen. 16. d quia nunc ‥ dies salutis vultibus ~entium lucet Gildas EB 31; Christum ‥ alii Patrem Deum esse, alii ~entibus veniam dandam esse confiteri prohibent Bede Prov. 957; a1002 Robertus ‥ episcopus hinc ~entem ad me misit Lanfr. Ep. 9 (26); ne abicias ~entem Anselm (Or. 9) III 31; dies erat Cinerum et pontifex pro more ~entes ecclesie liminibus excludebat W. Malm. GP II 75 p. 164; redeuntem suscipe, ~enti benigniter parce Ord. Vit. V 10 p. 389. 4 (w. ref. to failing, refusing, being reluctant or sim.). quo dum perveniret quamvis multum renitens [v. l. ~ens] unanima cunctorum voluntate superatur Bede HE IV 26 p. 272; Theobertus et Childebertus, patruus ejus, volentes occidere Clotarium, precibus beati Martini et Clothildis pro tempestate ingruente ~uere R. Niger Chr. II 135; qui de veritate ~uit informari ‥ est pertinax [hereticus] reputandus Ockham Dial. 755.

Menu

Word wheel

paenitere

Saved

Recent