patella
patella, a small pan, little dish, platter
- I Lit., Varr. ap. Prisc. p. 681 P.: patella esurienti posita, id. ap. Non. 543, 33; Hor. Ep. 1, 5, 2; Mart. 5, 78, 7; Juv. 10, 64: sinapi in patellis decoctum, Plin. 19, 8, 54, § 171: cicadae tostae in patellis, id. 30, 8, 21, § 68.—
- B In partic., a vessel used in sacrifices, an offering - dish: patellae vasula parva picata sacris faciendis apta, Fest. pp. 248 and 249 Müll.: oportet bonum civem legibus parere et deos colere, in patellam dare, μικρον κρεας, Varr. ap. Non. 544; Cic. Verr. 2, 4, 21, § 46: edere de patellā, of sacrilegious persons, id. Fin. 2, 7, 22 Madv. ad loc.; Liv. 26, 36; Ov. F. 6, 310; 2, 634; Pers. 3, 26; Val. Max. 4, 4, 3 al.—
- II Transf.
- A The kneepan, patella, Cels. 8, 1 fin.; 8, 21.—
- B A disease of the olive-tree, Plin. 17, 24. 37, § 223
~a,panne
in coquina sint ‥ aenum, ~a [gl.: ], sartagopaele
in pacella ferrata pro coquina
cacia est parva ~a perforata multis foraminibus
pro iij patulis sive ~is de ere ‥ viij lagenarum, altera iij et altera quasi j
patilla, -e,pan
sagina in ~a coctus
recipe ex eo [sc. sale communi ] libram unam et pone in ~am ferream et combure
~a ‥ parva ad recipiendam pinguedinem aucarum
in coquina ‥ una magna ~a in qua disci lavantur
~as ferreas
pro ‥ ~is ereis ad sagittas pennand’
que cooperta coquuntur sine aqua et que in pastellis v. 1 patellis preparantur
pattella
una ~a enea cum pedibus ‥ una ~a enea ad friandum
in j ~a lutea pro lacte custodiendo ij d. ob.
de ‥ quatuor ~is ad califaciendum, Anglicefower warmyng pannes
eodem modo bachio concurrunt quae sequuntur ut ‥ polentae, ~ae
salinas ac ~as salinarum
concessi ut ‥ monachi habeant aisiamentum ‥ in bosco ‥ ad ~am predicte saline sustinendam
me concessisse ‥ tantum turbe in marisco versus Vulmarsti quantum sucere potest ad duas ~as saline sue de Vulmarsti
unam ~am ad sal faciendum
quelibet ~a buliens salem ‥ dabit domino portus semel in anno unum(funding salis †et [MS: sc. ]salemel que debet esse de xviij pollicibus
confirmavi ‥ unam salinam cum duabus ~is in villa de B‥ . et turbas ‥ quantum ad easdem ~as poterit sucere et sabulum de bosco meo ad salinam construendam
calix cum patela, missale et omnia ornamenta ‥ capelle
parochiani dicunt quod W. L. detinet de bonis ecclesie unam ~am valoris v s. legatam ‥ ad opus ecclesie
molendinum ‥ in fusill’ etrynde et patell’ emendandis cum iij experduc’ ferri
in ij patell’ ferreis ad illum mol’ [sc. aquaticum ] ‥ in ij patell’ ad mol’ ventr’
in iij experdut’ ferri emptis ad patell’ cum capite axis exterioris
in ferro empto ‥ ad patell’ de novo faciend’
in j ~o ferri empto pro predicto ere infra molliendo ad ij nuces pro predictis springaldis inde fundend’
in j ~a ferr’ ad molendinum empta cum posicione ejusdem et emendacione cuve ejusdem, ij s.
in ‥ stanno empto ac reparacione ~i orilogii
unam ~am ferream vocatamhers
strigilis, ~a vel ferrum unde purgantur equi
j patil’ ferr’ ad extrahend’ pisces de patell’
vulnera fiunt sepius in genibus et crure ‥ . cum ‥ fit vulnus in genu ita ut ~a pro magna parte separetur
Commissura femorum osse parvo molli et cartilaginoso tecta. Utitur etiam Sextus Platonicus lib. 1. de Medicina animal. cap. 1. num. 14. ut et Anonymus de Gestis Constantini M. de Zenone Imperat. :
Perhibent de eo quia Patellas in genucula non habuisset, sed mobiles fuissent, ut etiam cursu velocissimo ultra modum hominum haberetur.
Nullus habeat ibi furno vel Patella, sed ubi fuerit invento, frangatur, et det abbati quinque solidos.
salinarum,
Nulla thelonia de illa eorum Patella, quæ est in Mediano vico, hoc est Marsalle dare nec solvere debeant.Testam. Eddonis Episc. Argent. sub Pippino Rege apud Eccardum in Origin. Habsburgo-Austr. col. 145 :
Dedimus... in Marsalla villa mediam Patellam salis ad prædictam cellam in stipendium ipsorum monachorum.Charta ann. 1138. apud Calmet. Hist. Lothar. tom. 2. col. 316 :
Jus unius Patellæ apud Marsal, tam in nummis quam in sale in perpetuum damus.
Patellas ad salo faciendum in vico Bodatio seu Marsallo cum sessis eorum.Annotatio Arnonis Episcopi sub Carolo M. apud Canisium :
Simulque et tradidit jamdictus Dux in eodem pago, in loco qui vocatur Salinas, fornaces 20. et totidem Patellas, et tertiam partem de putiatorio concessit.Metellus in Quirinalibus :
Chronicon S. Michaelis Virdun. pag. 385 :Fonte salinarum loca viginti Patinarum, Duobus additis, simul sustulit ille furor.
Huic Smaragdo auctoritatis suæ præceptum contulit, de prædicta loci libertate : contulit et aliud de libertate carrorum et summariorum et Patellarum in Vico et Marsallo.Adde pag. 412. Chronicon Reichersperg. ann. 1137 :
Patellam in Halla cum uno curtili in ipsa villa Hallensi. Patella salis,in eodem Chronico ann. 1141 :
Patellam salis in Halla.Ann. 1146 :
Patellam salis et alia prædia ab eodem Episcopo donata.Joannes Abbas in Vita B. Joannis Abb. Gorziensis cap. 10. n. 89 :
Salinas.... exstruereHistoria Australis ann. 1295 :(curabat) ut in loco eodem plures, duas dicunt Patellas, partim ex integro cum ipsis sedibus emptas, partim... reparatas, etc.
Qui combusserunt et destruxerunt Duci Austriæ duas Patellas salis, etc.Adde Acta S. Quirini Mart. num. 15. et Chartas Caroli Cal. et Mainardi Comitis Morspecensis ann. 1125. apud Doubletum pag. 779. Metropolim Salisburgensem tom. 2. pag. 264. tom. 3. pag. 243. etc.
Patellis, percipitur. Charta Narrioti domini de Tuciaco ann. 1110. in Tabular. Floriac. :
Dimisit abbati Floriacensi omnes malas consuetudines quas usurparat, videlicet talliam denariorum, raptum, incendium,.... vaccam ex karro, tripediam, Patellam et cacabum.Codex MS. Irminonis Abb. Sangerman. fol. 72. v° :
Solvunt de unaquaque Patella omnes in eodem fisco, postquam tres vices ibidem in anno bratsaverint modiumi. de avena.
Quicunque autem voluerit vinum Andegavis adducat, ibique non cum Patella, sed cum lagunculis illud vendat, Comitique suam costumam rectam, scilicet de singulis modiis quinque denarios reddat.
Vendre à plats et assietes.
Quo ex more expleto extinguit candelam, et ponit eam cum sconsa juxta Patellam illam quæ inIbid. cap. 13 :fenestra dormitorii et necessariorum accensa illuminat utramque.
Patellas dormitorii, infirmariæ, cellarii cellæque novitiorum, recepto sevo a camerario, ipse implere facit famulis suis, et ponit lychnos de suo.Et cap. 27 :
Statim accendat Patellam quæ in schola est.
Si contigerit per diruptionem seu fractionem calceiæ sive Patellæ stagni aquam arrestari, etc.
Tenet in feodo ab illustri domino Theobaldo... calceiam et Patellam vinarii(leg. vivarii) sui de Lecheriis, et quod dictæ calceia et Patella dicti vinarii sunt de justitia domini regis(Navarræ) supradicti.
PocquetJur. Gall. profess. in Universit. Andegav.
- patina, a small pan, little dish, platter(for cooking, or serving food): modica, H., Iu.—A vessel used in sacrifices, offeringdish: grandis: edere de patellā (a sacrilege), C., L., O.
PATELLA(λεκάνιον, λεκανίς, λεκανίδιον, λεκανίσκη, λοπάδιον), a small dish or plate. The word is a diminutive of PATINA: a supposed connexion with patera has been a source of error to some writers [PATERA]. 1. The patella was used for holding solid food, meat or vegetables, either in cooking (Plin. Nat.19.171, 30.68), or for serving up at table (Hor. Ep. 1.5, 2; Mart. 5.78, 13.81-Z2; Juven. 5.85). It was usually of earthenware (Mart. 14.114), but sometimes of metal (Juven. 10.64). Marquardt (Privatleben, p. 651) takes the patella used for cooking to be identical with the sartago: it seems more probable that, though of the same flat shape, it was smaller. [For the deeper cooking vessels, see AENUM, LEBES, OLLA. ] 2. The patella was also a sacred vessel of the same shape as the ordinary patella, but reserved for domestic sacred rites, especially for the offering of food to the Lares, lances being used when a larger dish was needed [LANX]. Hence it is called cultrix foci (Pers. 3.26; cf. Ov. Fast. 6.310); and hence, too, every household ought to have one kept solely for religious uses, and Cicero (de Fin. 2.7, 22) notes it as a mark of profanity, ut edint de patella, meaning of course the patella used for offerings. This sacred dish was, if possible, of silver; even in comparatively poor households it was customary to have at least a patella, patera, salinum, and censer of silver (Cic. Ver. 4.2. 1, 46); and in B.C. 410, as is mentioned by Liv. 26.36, in the general contribution of silver plate, it was provided that the householder should retain a salinum and patella of silver deorum causa (cf. Plin. Nat.30.153; Val. Max., 3; Marquardt, Privatl. p. 318). Of this offering Varro says, Quocirca oportet bonum civem legibus parere et deos colere, in patellam dare μικρὸν κρέας [see further under LARARIUM], and the Lares are thence called by Plautus patellarii dii (Cist. 2.1, 46).
[G.E.M]See patina.