patere

1 patĕre v. 2 parĕre

2 patēre [CL] 1 to be open: a (of door or sim.); b (of an enclosed space); c (of organ of sense); d (transf. & fig.). a ne cui carnis vel spiritui transgressionis aditus paradisi ~eat Comm. Cant. II 9; subeuntibus enim ab undique illis porta ~ebat Felix Guthl. 31 p. 102.  b alta supernorum patuerunt claustra polorum Aldh. VirgV 428; caelis ~entibus introducta Bede HE IV 9 p. 222; 933 bustis sponte patentibus CS 694; ~ent ethera sursum Osb. Clar. V. Ed. Conf. 10 p. 84; atrium ‥ aliquando ~et etiam inimicis, porte non aperiuntur nisi amicis Ailr. Jes. 3. 29.  c sibi soli ~entibus oculorum orbibus delitescit Aldh. VirgP 50; exercent alii linguas, tibi pāteat auris Nig. Ely 237.  d sacerdos, cujus cor rectum Deo ~et Gildas EB 35; cor tuum semper ~eat abbati tuo et ‥ cogitationes tuas in conspectu ejus esse existima Anselm (Ep. 232) IV 139. 2 (of path, entry, or sim.) to be open, to offer unimpeded access (also transf. & fig.); b (of progress along a path). nullus ~et accessus Lib. Monstr. prol.; exeunti de hac vita caelestis patriae ~uerit ingressus Bede HE IV 9 p. 222; in quo solo didicerat generi humano ~ere vitae caelestis introitum Ib. V 7 p. 292; urbis introitum peregrinis nostris venditant que solis Christianis ~ere deberet W. Malm. GR IV 347; ponte mediante super aquam ‥ ita quod pippis nulla illac poterit navigare nec ullus transitus ibi valet cuiquam ~ere ‥ nisi per licenciam ‥ pontis et castelli Strecche Hen. V 163.  b duci Normannico liber progressus ~et ad devastandam hostis opulentiam W. Poit. I 19. 3 to extend. b (of disease) to spread. videres ‥ vires tanti regni, quantum in climata mundi quatuor ~ent, cunctas W. Poit. I 30; dum magnitudo beneficiorum ejus ‥se expandit, immensa Dei caritas late ~ens palam innotescit Bald. Cant. Serm. 21. 13. 538.  b ~et undique pestis D. Bec. 1902. 4 to be exposed (to). sophiste malebant in ocio quiescere quam ‥ maledicis corrodentium latratibus ~ere Ord. Vit. VI 1 p. 2; hoc est ‥ securum virtutum omnium fundamentum extra quod quidquid edificas ruine ~et Ailr. Inst. Inclus. 24. 5 to be visible, appear; b (transf. & fig.). sacramentum hoc sacrificium est veritatis: ‥ veritas in eo quod ~et, veritas in eo quod latet. ~et visibilis et vera species panis Bald. Cant. Serm. 4. 2–3. 403; frontes suas habebunt detectas ut sue corone ~eant intuentibus Cust. Westm. 169.  b debet homo sedere super ea [sc. peccata] et sub posterioribus suis occultare, ne ~eant oculis hominum. sicut nemo posteriora oculis hominum libenter denudat, ita nec peccata sua aliis debet revelare T. Chobham Praed. 25. 6 (fig.) to be clear, evident, revealed or shown (to). non solum ecclesiastica ‥ foedera ‥ claruerunt, verum etiam melliflua divinarum studia scripturarum ‥ ~erunt Aldh. VirgP 1; Deus omnipotens ‥ / ‥ / cui secreta patent ex alto culmine cuncta Id. VirgV 1680; vetera ‥ dicenda quo thesaurus ejus esse clareat caelestis sibique apertus ~uisse V. Greg. p. 101; monstra ‥ sunt et soli intellectui ~ent J. Sal. Met. 878D; hec conclusio ~et manifeste ex precedentibus Ockham Quodl. 551; veluti de brevibus ‥ exemplum supra ~et Hauboys 238. 7 (impers.) it is obvious, evident; b (in phr., ut ~et or sim.); c (w. acc. & inf. or p. ppl. or ellipt.); d (w. quod or quia); e (w. indir. qu.). ad ista ~ebit post; ideo nunc transeo Ockham Quodl. 65.  b miserabiliter, ut post ~uit, daemonica fraude seductus Bede HE V 13 p. 311; 1221 robaverunt ‥ plura alia jocalia sicut ~et in rotulo coronatorum PlCrGlouc 26; ut ~et in exemplo sequenti apertissime Hauboys 204; ut in sequentibus ~ebit legentibus Strecche Hen. V 146.  c ut apertus cunctis ~eat aeterna supplica mansura eos Gildas EB 106; ~et ‥ hanc amicitiam que patitur sectionem ‥ numquam fuisse veram Ailr. Spir. Amicit. 3. 48. 685; multis ~et argumentis phantasmati cuilibet ignem semper inimicissimum Gir. TH II 12.  d ~et quia impossible est supra aliam lineam esse superficiem hH Adel. Elem. VI 23; unde ~et quod sine bona vita ‥ fides ‥ deficit Bald. Cant. Commend. Fid. 516; ex predictis ~ere videbitur intelligenti quod ex modica caritate potest quis resistere acerrime temptationi Neckam SS IV 20. 6; manifeste ~et diligenter intuenti quod totum corpus diaboli est quasi scuta fusilia T. Chobham Praed. 209.  e ecce quantum justitia regis in saeculo valeat intuentibus perspicue ~et Ps.-Bede Collect. 118; inspiciamus ‥ utrum unusquisque sit Deus de Deo et ~ebit utrum sit singulis quidque Deus de quo est Deus Anselm (Proc. Sp. 1) II 182; ~et ‥ quam turpe sit homini sedere ad mensam sine graciarum accione T. Chobham Serm. 3. 14rb; ~et quomodo cultus divinus in predictis consistat Ib. 4. 22vb. 8 (~ere w. inf. in quasi-adv. sense) to do (something) evidently. nostros magnates semper amasse pates W. Peterb. Bell. Hisp. 118. 9 (trans.) to reveal, make clear. venienti ‥ archiepiscopo ad eos, quid mente agerent in contemptu ejus ~entes, et sine aliquo culpandi piaculo inique dampnare ‥ consensit Eddi 24. 10 (pr. ppl. as adj.) open, gaping. b (of part of body; also transf. & fig.). pando domus clausas, iterum recludo ~entes Ps.-Bede Collect. 239; subtus ~ens horridum chaos inferni, desuper iratus Judex Anselm (Medit. 1) III 78; ut ‥ nullus ~entem invadat ingressum W. Malm. GP V 270.  b quod ruminat ore ~enti Aldh. Aen. 66 (Mola) 6. 11 a (littera ~ens) letter patent; b (used as a passport for travel). c (breve ~ens) open writ. d (pr. ppl. as sb. f. or m.) letter patent. a a1167 expetiit ut aut procederent, si licebat, aut ~entibus litteris sibi traditis agitationem negotii episcopo significarent J. Sal. Ep. 7 (71 p. 114); ~as patentes hoc testificantes, quibus nostrum sigillum et suum appensum fuerat, ‥ sacriste domus tradidit Gir. SD 82; 1201 in hujus rei testimonium has litteras nostras ~entes vobis mittimus Pat I 1a; 1208 has litteras nostras †pantentes [MS corr.: patentes] ei fecimus Pat 79b; 1214 per literas nostras pappentes [sic] quas penes nos habemus Cl I 179a; 1260 quod habeat litteras ~entes sigillo capituli nostri munitas ad dictam liberacionem confirmandam Cl 108; s1326 litteram ‥ ~entem sigillis ‥ pendentibus signatam Londoniensibus remiserunt, que ‥ super crucem in le Chepe ‥ figebatur Meaux II 351; 1416 quasdam literas ~entes dicti domini nostri regis, cum cordulis sericis colorum rubei et viridis, suo sigillo magno in cera viridi pendente sigillatas, ostendit Mem. York II 49; 1439 literas ~entes ‥ debite conficiendas sub ‥ sigillo Bekynton I 45; 1500 quidam H. quondam comes Cestrie per litteras suas ~entes sigillo scaccarii sui Cestrie sigillatas Ch. Chester 198; 1552 in his litteris nostris ~entibus inferius expressis et specificatis Pat 850 m. 21; 1553 literas, quas ~entes vocant, mihi scribi curavi, ut gratia et auctoritate tua manu et sigillo regiae majestatis de more obsignentur Ascham Ep. 264.  b per totam Terram Sanctam ‥ absque ‥ pedagio libere poteramus ‥ transire. in cujus rei testimonium literam ~entem nobis tradidit signo Soldanico infiguratam, que fere unam brachiatam cum dimidio longitudinis habebat S. Sim. Itin. 77.  c per breve de recto ~ens potest dominus alicujus feodi petere tenementum illud in dominico, quod tenens ejus de eo tenet pro homagio et servitio, versus ipsum tenentem Mod. Comp. Brevia 151; super hoc fiant brevia de Cancellaria ~encia et clausa in Cancellaria Mem. Parl. 109; breve ~ens domini E. de V. et R. filii P‥ . attachatur in rotulo de scaccario Reg. Malm. II 404; 1380 per breve regis ~ens DocCOx 8.  d s1179 archiepiscopis, episcopis, abbatibus, de convocandis ad concilium generale submonitorias ~entes ostendit Diceto YH 429; 1243 ut patet in rotulo ~encium RGasc I 227b; 1367 cujus tenorem, sub magno sigillo nostro, in forma ~entis, vobis mittimus Foed. VI 573; s1310 in quo ‥ ~ente inseritur una clausula G. Ed. II Bridl. 37; s1377 per ~entem remisit ‥ eidem omnia Chr. Angl. 150; 1435 una cum ~enti regio consensum regium armante Reg. Cant. I 114. 12 spreading, wide, broad. b (her., crux ~ens) cross pattée, cross with expanded extremities. per ~entes [gl.: vagos, latos] campos ‥ diffundunt Aldh. VirgP 3; ~entes ‥ semitas Gir. TH I 24 (v. campanus b); de hoc loco emanant fluvii magni et multi ‥ ubi rivi latissimi et ~entes Ad. Scot QEC 14. 825A; nerion ‥ habet ‥ semen etiam ~ens sicut cornu, radix oblonga Alph. 124; quando ‥ campi facti essent ~entiores Free Ep. 53.  b quarta differencia signi est talis que vocatur crux ~ens; que crux in medio minor est quam in finibus suis et habet angulos patentes ‥ et sic debet discerni. portat unam crucem ~entem rubeam in campo aureo. et Gallice sic, il port d’ore une crois paty de goules Bad. Aur. 125; Ib. 175 (v. crux 8f); est et alia crux inequalis strictior in medio quam in suis finibus cum angulis patentibus ‥ non attingens ad scuti fimbrias in aliqua scuti parte et vocatur crux ~ens Upton 211; variatur enim ista crux ~ens aliquando in pede ejusdem ‥ et tunc vocatur crux ~ens figitiva, quia in terra figi potest talis crux, in qua tres partes superiores sunt patentes in angulis et latiores quam in medio et ejus pes disponitur ad figendum in terra Ib. 212. 13 visible. corona ~ens et tonsura conveniens Canon. G. Sempr. f. 43v.. 14 evident, manifest. b (~ens est w. quia) it is evident that. ~ens mortificatura (Cons. Cnuti) GAS 353; ordine, numero, nomine, distinximus hec ut sit ‥ disciplina certior, memoria diutior, differentia ~entior Balsh. AD 103; s1225 causa ~entis odii quo me ‥ persequebantur W. Coventr. II 263.  b ~ens ‥ est quia si addiderint, addent et alia Adel. Elem. VI 32; erat ‥ ~ens quia ‥ Ib. XII 2.