pertica
pertica, a pole, long staff
pertĭca, ae, f., a pole, a long staff.
- I In gen.: perticam habere ... quī verberarem asinos, Plaut. As. 3, 2, 43 (587): pertica suspensos portabat longa maniplos, Ov. F. 3, 117; cf. id. Nuc. 68: perticis oleas decutere, Plin. 15, 3, 3, § 11: messis perticis flagellatur, id. 18, 30, 72, § 298; 16, 37, 68, § 174: perticae, quibus araneae deterguntur, Dig. 33, 7, 12: pertica quā stabuli fores oflirmari solebant, Ap. Met. 7, 28, 4.—
- II In partic.
- A A set, slip, young tree; of willows, Plin. 17, 20, 32, § 141.—
- B A measuring-rod, with which the grants of land were measured out to the soldiers; a pole, perch (usually called decempeda): abstulit excultas pertica tristis opes, Prop. 4 (5), 1, 130; Val. Cato, Dir. 45; cf. Serv. Verg. Ecl. 9, 7.—
- b Transf., a portion of land measured out with the pertica: quodcumque coloniae est assignatum, id universum pertica appellatur, Front. Limit. Agr. p. 43 Goes.—
- 2 Trop., a measure.—Prov.: non unā perticā, quod dicitur, Plin. Ep. 8, 2, 8.
pertica, ae, f., eine Stange, ein langer Stock, I) im allg., zum Schlagen, Plaut. asin. 589: als Sitzstange für die Vögel im Vogelhause, Varro r. r. 3, 5, 4: zum Abstreifen oder Abschlagen der Früchte, Ov. nuc. 69: zum Anbinden usw. von Bäumen usw., Colum. 4, 32, 2 u. 33, 3. Plin. 16, 174: als Signalstange, Curt. 5, 2 (7), 7: als Querriegel zum Verriegeln einer Stalltür, Apul. met. 7, 28. – II) insbes.: A) die Meßrute (gew. decempeda gen.), 1) eig., Gromat. vet. p. 18, 9 u.a.: bei der Ackerverteilung unter die Soldaten gebraucht, Prop. 4, 1, 130. – Sprichw., quos non unā, ut dicitur, perticā, sed distinctim gradatimque tractavi, nicht nach derselben Elle, Plin. ep. 8, 2, 8. – 2) meton., der ganze, mit der Meßrute gemessene und verteilte Acker, Gromat. vet. 339, 3 u.a. – B) der Getzling, junge Baum (zu Pfählen), v. jungen Weiden, Plin. 17, 141.
pilleum quo caput velabat procul quasi ~am unam a capite decussum projecit
Jacobus ‥ cum ~is fullonum interfectus est [PL: Jacobus ‥ ~a fullonis interfectus ]
pellicia de peregrinis murium pellibus necnon et cuniculorum ~is appensa
quando es in domo coram marito, [vestimenta ] induis vilia, super ~am ponis preciosa
custodi vinee regis habere faciat virgas et ~as ad reparacionem vinee regis
in ~is pro una teuda, ix asper’
R. G. pro falsa ~a [measuring rod ] quia minuta
~a, super quam ponuntur cerei et candele
duo instrumenta ferrea cum longis ~is pro herbis extrahendis(
navigans contra impetum fluvii cum magna ~a
a metrod , partica
de arbore ‥ ~am ei fac
pro ~is ad aves regis vj s. ix d.
quorum [accipitrum ] duos ‥ super ~am exposuit
psittacus ‥ dolorem simulans e ~a cui insidebat morienti similis cecidit
[accipitres ] a suis dominis diliguntur, in manibus gestantur, et super ~as [v. l. particas; ] reponuntur: Trevisa perchis
Johanni Merimar[io ] ‥ pro xj pertic[is ] ad falcones, ij s. iiij d.
Radulfo Merimar[io ] pro ij partic[is ], ij d.
nisus unus sedens in ~a [ME: ]a perke
partes fructuum ‥ hec ~a,the sterte of a napulle
quidam cervus inventus fuit mortuus ‥ et habuit unam perticham fractam usque ad cerebrum
viscera ‥ cervi inventa fuerunt subtus molendinum ‥ et perticha similiter. et erat una percussura in perticha ac si esset facta de quadam securi
combure cervi ~am et testas ovorum
sive stadium, sive jugerum, sive ~am ‥ partiri opus habes
aedificium situ pene rotundum, a muro usque ad murum mensura quattuor ferme sive quinque ~arum distentum
usque ad unam leugam et iij ~as et iij pedes
silva l pertic’ lg’ [i. longitudine ] et xl lat[itudine ]
donasse ‥ quiquid de terra mea de K. muri ambitu curie ‥ continetur, viz. ~as in longitudine xxj in latitudine x
~a passus duos [habet ] id est pedes decem, ~as autem justa loca vel crassitudinem terrarum, prout provincialibus placuit, videmus dispositas, quasdam x pedes, quibusdam duos additos pedes; aliquas vero xv vel xvij pedum definitas. ‥ alii autem voluerunt ut ~a xlviij palmorum esset; quo ~a ad †manus [l. minus ] xv pedes habet
per ~am ejusdem ville
~a est de xvj pedibus
octo acras terre ‥ per ~am xviij pedum
noveritis me dedisse ‥ xxvij acras terre in Hevenwod de wasto meo cum omnibus pertinentiis suis per ~am viginti pedum
octo ‥ virgate unam hidam faciunt. wista ‥ quattuor virgatis constat. leuga ‥ Anglica duodecimquarenteines conficitur, quarenteina vero quadraginta ~is. ~a habet longitudinis sedecim pedes. acra habet in longitudine quadraginta ~as et quattuor in latitudine
xxx acre bosci ‥ sed ad ~am xxvj pedum
unam ‥ acram ‥ sc. ex partedel north per ~am viginti et quatuor pedum
rex dedit ‥ x acras bosci ‥ per ~am xviij pedum et dimidii
rex ‥ concessit ‥ Rannulfo ‥ xij acras terre ‥ ad perdicam suam
debet fieri eadem mensuracio per unam et eandem ~am, sc. xx pedum
terra ‥ extensas habens tres ~as
dabo ‥ sex ~as ubi incolis vocit[at ]ur Hrocastoc
dedi ‥ duas mansas et unam ~am in discretis viz. locis
habentes dim. car’ et ij acras et j ~am prati
confirmavimus ‥ tres acras et unam perticham terre
tres partice juxta Vernhale, una partica juxta ‥
quando levat pratum domini, debet habere unam ~am feni, quod [sic ] Anglice dicitursoylon
per ~am nostram de foresta mensurari faceretis ‥ xl acras ‥
per ~am regis de foresta
lxiiij acras bosci ‥ per ~am de foresta
comitissa ~e
convocatis proceribus ~i et Corbonie
Alencion ‥ et Nogentum in ~a ‥ et alia oppida ‥ perierunt
de scutagio xix militum comitis de ~o
Galfridus de ~o
~a autem grossum habet radium et cum diversis jungitur planetis, sed non cum sole
ubi major sit copia piscium cum ~is
in piscibus ut patet in lucio et in ~a
in j ~a et j anat’ deryver empt’ iiij d.
1 pertĭca, (13) æ, f. , perche, gaule : Pl. As. 589 ; Varro R. 3, 5, 4 ; perticis decutere Plin. 15, 11, gauler || surgeon, rejeton : Plin. 17, 141 || perche dʼarpenteur : Prop. 4, 1, 130 ; unā perticā [prov.] Plin. Min. Ep. 8, 2, 8, uniformément, dʼaprès une seule et même mesure || territoire dʼune colonie : Grom. 18, 9.
- 1. loot, scheut v.e. boom;
- 2. lange stok, paal, stut;
- 3. meetlat; (met een pertica afgemeten) stuk grond;
- 4. afstand van 10 voet.
Pertica regio, Agrimensoribus, est territorium in quatuor partes divisum et comprehensum limitibus maximis Decumano et Cardine : totum territorium coloniæ divisum et assignatum. Frontinus :
Solum autem quodcunque coloniæ est assignatum, id universum Pertica appellatur.Aggenus :
Pertica quatuor regionibus æqualiter divisa.Vide Gromaticos.
Pertica decempedadicitur apud veterem Agrimensorem pag. 330. duobusque passibus constare :
Alii autem voluerunt,Isidorus lib. 15. cap. 15 :subdit ille, ut pertica 48. palmorum esset, quæ pertica ad manus 12. pedes habet : quod per extensionem brachiorum verius esse probatur.
pedumlongitudinis apud Anglos olim perinde fuit. Vide Monasticum Anglic. tom. 1. pag. 313. Habuerunt etiam
perticam 18. pedum, ut est in eodem Monastico tom. 2. pag. 157. 158. 159. et
perticam 15. pedum, ibid. pag. 157. et
perticam 20. pedum, ibid. pag. 204. 273. tom. 3. pag. 15. 16.
In villa de Wartre longitudo Perticæ Regis continet decem et octo pedes hominis.
palmorum, Charta ann. 1341. in Reg. 74. Chartoph. reg. ch. 643 :
Item quod dicta arpenta perticentur ad mensuram, ad quam dicta villa de Pampilona fuit in fundatione dictæ villæ perticata ; quæ Pertica continet decem palmos ad mensuram Ruthenensem, et arpentum continet triginta duas perticas in latitudine et in longitudine sexaginta quatuor.
pedum, 7. unciarum, et 8. lin. totidem quippe valent 10. palmi ex quibus constare perticam dicitur in Sententia arbitrali ann. 1292. pro Abbate Gimontensi in Occitania :
Perticus cum quo mensurantur arpenta et terræ, vineæ et alii honores, habeat in perpetuum et habere debeat decem palmos bonos et largos de longo ut hactenus habere convenit.
pedum et semis. Charta ann. 1027. in Chartul. S. Joan. Angeriac. fol. 109. v°. :
Ipsa area octo habet perticas in longum et septem in latum ad Perticam novem pedes manuales et semis.
pedum, in Charta ann. 1010. apud Lam. in Delic. erudit. inter not. ad Hist. Sicul. Bonincont. part. 2.
Et est mensurata ad Perticas legitimas de pedis duodecim.
pedum et semis, in Charta Caroli C. ex Chartul. Brivat. :
Ipsa Pertica habet pedes xij. et dimidium.
pedum, in Charta Gunfindi Abbat. S. Sulpitii Bituric. ex Tabul. ejusdem Monast. :
Ipsa Pertica unde mensuratum fuit, habet pedesxv.
pedum. Vide in Quarentena.
pedum. Charta ann. 1239. in Tabul. Meld. :
Vendidit P. Dei gratia Meldensi Episcopo sexaginta arpenta nemoris sita in Medonto juxta essarta ipsius Episcopi ad Perticamxx. pedum.
Quod est totus in circus Perticas 30. et ipsa Pertica abente in se per una, pedi 20. ad pede manichisi, etc.
pedum, Charta S. Gerardi ann. 971. inter Probat. Hist. Tullens. pag.
Quæ Pertica continuit numerum pedum viginti et unum.
pedum, in Chartular. S. Vandreg. tom. 1. pag. 716 :
Viginti acras terræ mensuratas ad Perticam viginti duorum pedum.
pedum, Adde Chartam Theob. Comit. in Chartul. Campan. ann. 1223. fol. 298. r°. :
Unumquodque arpentum ad Perticam xxij. pedum, pro quinquaginta solidis.
solearum. Reg. Cam. Comput. Paris. sign.
Nosterfol. 340. r°. :
xxiiij. soleæ pedis faciunt Perticam : xl. perticæ faciunt virgatam : iiij. virgatæ faciunt acram. Pertica terræ facit xxiiij. passus seu soleas pedis : xl. perticæ terræ faciunt virgatam : duæ virgatæ faciunt arpentum.
pedum. Charta Ricardi Reg. Angl. tom. 4. Hist. Harcur. pag. 1414 :
Fundavimus.... viginti carrucatas terræ, scilicet unicuique currucatæ sexaginta acras terræ ad Perticam nostram, videlicet viginti quinque pedum.
pedum. Tabular. Dervense :
Centum perticas in longitudine, totidem in latitudine. Dimensionem autem Perticæ ipsius ad mensuram pedum 27. protendere volui.
ulnarum et 12. pollicum. Chartul. S. Joann. Angeriac. fol. 155. r°. :
Ego Francha femina(dono) medietatem unius operis de vinea, habentem perticas decem de longe et de fronte quinque ; et Pertica habet ulnas xij. et pollices xij.
pedum, quæ dicitur Luitprandi, et
pertica legitima de pedes duodecim ad extensis brachiis mensurata, vel
ad extensionem brachii, in Chartis Longobardicis apud Ughell. tom. 3. Italiæ sacræ pag. 289. tom. 5. pag. 659. tom. 7. pag. 1442. et tom. 9. pag. 121. Chronicon Novalicense cap. 1. de Luitprando Rege Longobardorum :
Qui tantæ longitudinis fertur pedes habuisse, ut ad cubitum humanum metirentur. Horum vero pedum mensura pro consuetudine inter Longobardos tenetur in metiendis arvis usque in præsentem diem, ita ut pedes ejus in Pertica fune duodecim fiat tabula.Statuta Mediolanensia part. 2. cap. 350 :
Mensura pedis Liprandi sit et esse intelligitur de unciis novem ad brachium lignaminis.Vide Tristanum Calchum lib. 4. Histor. Mediolan. ubi de Luithprando.
Aliprandi pedemapud Mediolanenses appellari, quem in uncias
agripennales, quibus agri
arpennis, seu
agripennisconstat.
Haia non extendetur in latum ultra quadraginta Perticas arpennales.
Habet vero ipsa terra Perticas arpennales in longo 43. et pedales 10. et in lato de uno capite superiore perticas 9. et pedes 4.Occurrit præterea pag. 512.
Perticæ agripennales, pag. 525. et in Charta Warnerii Sombernensis apud Petrum Chiffletium in S. Bernardo pag. 519. in aliis denique apud Perardum in Burgundicis pag. 13. 14. 17. 18.
Arpennalis. Charta ann. 837. inter Instr. tom. 12. Gall. Christ. col. 247 :
Locum.... adeptus est... sub mensura videlicet Perticarum accingarum in longitudine quingentarum, in latitudine ducentarum viginti.Vide supra Accinga et Andecinga.
Et habet in longitudine cum colle et silva supra viam, secundum virilem manum, Perticas agripedales centum duodecim, in latitudine et parte meridiana, cum sarpoHinc liquet, quid sit(f. carpo i. palmo) Perticas agripedales septuaginta duas ac semissem.
In ipsis quoque finibus vel adjacentiis Geminiacum nuncupantem villam et circumquaque tantum in omni parte ipsius fossæ ordine quadrato perticas 30. quam Perticam manualem ad mensuram 30. pedum designavimus.Vide Agrimensores pag. 330.
Et habet mensura in circomcintum perticasxxiiii. et ipsa Pertica unde mensuratum fuit habet pedesvii. s.(f. septem et semis) ad manus hominum.
Pro jamdicto usagio omnium gentium de Torciaco capienda ad Perticam de Cauda juxta nemus Drogonis, etc.
Est autem mensura ipsius terræ secundum hujus temporis Geometras, Perticas jugiales septem, et tabulas sedecim.Pertica, qua jugera agraria metimur. Vide Jugis.
Perticascolere. Codex MS. Irminonis Abb. Sangerman. fol. 2. v° :
Gautselmus colonus habet de terra arabili bun.xii. de vinea aripen.ii. de prato arip.iii. facit inde Perticasvi. corvadas donat, etc.
Pertica, pluries in Charta ann. 1121. apud Murator. delle Antic. Estensi pag. 327. et in Statutis Montis Regal. fol. 229.
Pertica. Cæsarius Nunbergensis
Particæ sive mensuræ.
Sex arpenta, et quinque Particas terræ, etc.Occurrit ibi pluries.
perticammensurare. Sententia arbitralis ann. 1292. inter Abbat. et Consules Gimont. :
Schedia dictarum terrarum et aliorum honorum non possint venire in commissum, quo usque fuerint Perticatæ et certa mensura tradita mensuranda.
perticamcontinens. Spelmanno, est terræ portio, quæ latitudine perticam continet : longitudine vero per stadium integrum, quod
Quarentenamdicunt, distenditur, hoc est ad 40. perticas, alias
Rodadicta. Continet ergo
Perticataterræ in integra superficie 40. perticas, i. quartam partem unius acræ, quæ octogies perticam comprehendit, etc. Leges Burgorum Scoticorum cap. 119 :
Perticata terræ in Baronia debet mensurari per sex ulnas, quæ faciunt octodecim pedes mediocres, hoc est, neque de majoribus, neque de minoribus. Perticata terræ in burgo, continet viginti pedes.Adde Assisam Regis Davidis de Ponderibus et mensuris cap. 3. Vide præterea Ingulfum pag. 856. Monasticum Anglic. tom. 2. pag. 212. etc.
perticisdimensus. Vetus Charta in Vita S- Domitiani :
Vineam unam.... infra hunc terminum et Perticationem sub integritate vobis cedimus.Alia ex Tabulario S. Benigni, apud Perardum :
Infra istas terminationes, vel Perticationes, etc.Vide pag. 17. 18. 20.
trabes, quibus ex ligno facta columba immineret ad sepulcra erigi solitas a Longobardis, testatur Paulus Warnefridus lib. 5. de Gestis Langob. cap. 34 :
Ad Perticas autem locus ipse ideo dicitur, quia ibi olim perticæ, i. e. trabes erectæ steterant, quæ ad hanc causam juxta morem Langobardorum poni solebant : si quis enim in aliquam partem, aut in bello, aut quomodocumque exstinctus fuisset, consanguinei ejus inter sepulcra sua perticam figebant, in cujus summitate columbam ex ligno factam ponebant, quæ illuc versa esset, ubi illorum dilectus obisset ; scilicet ut sciri posset in quam partem is qui defunctus fuerat quiescerat.
Fertur autem hanc Ecclesiam ideo dictam in Pertica, quia cum in ejus cœmeterio multi antiquitus sepelirentur Nobiles de longinquis partibus, faciebant supra sepulcra sua singulas Perticas, quibus discernerentur singula monimenta, plantari.
Perticainter ornamenta quibus altaria in solemnioribus festis decorari solebant. Inventarium sacræ supellectilis Eccl. Mogunt. tom. 1. Rerum Mogunt. pag. 94 :
Nunc de ornatu et thesauro ecclesiæ, et primo de Pertica audiatis. Erat Pertica argentea, concava, deaurata, quæ tantum præcipuis festis, ut in Passione, Pentecoste, in Dedicatione Ecclesiæ, in festo patroni, gloriosi confessoris beati Martini, in Nativitate Salvatoris, ante altare dependebat. In qua vascula suspendebantur, quædam eburnea, quædam argentea, formarum diversarum, omnia reliquiis plena.
Perca, piscis ita dictus, in Vita S. Willelmi Abbat. Roschild. num. 41.
Sciendum quod piscatores debent singulisannis refectorario unum piscem laudabilem quem Perticam nominant.
Perticadicitur tabulatum seu mensa operaria sartorum. Litteræ Joannis Francor. Reg. ann. 1351. quibus confirmat Statuta sartorum Montispessulan. tom. 2. Ordinat. pag. 469 :
Ordinaverunt et convenerunt inter se, quando morietur aliquis ex dictis magistris, vel uxor, vel mater, etc. quod illa die qua sepelietur, omnes tenentes operatoria de dicto ministerio, debeant levare suas Perticas, et tenere medias Perticas operariorum(operatoriorum) clausas, quousque corpus sit traditum ecclesiasticæ sepulturæ.
l'Afut d'un canondicimus. Chronic. Parmense ad ann. 872. apud Murator. tom. 9 :
Quum ordinatum esset per Commune Parmæ exercitum facere generalem contra prædictos extrinsecos, et multa manghana et apparamenta fierent ad prædicta, quædam Pertica magna cujusdam manghani.... onerata esset super carro Communis in platea pro ducendo eam in glaream Communis ad quoddam manghanum ibi factum, antequam boves ducerentur pro ipsa Pertica sic ducenda, etc.
De cereis, qui ponentur super Perticam, quæ est in capitio,... sunt illius ad quem officium diei pertinebit.Vide Pergula 1.
Supplicatio dictorum religiosorumVide supra Furca 1.(Bonævalis diœc. Carnot.) humilis nobis porrecta continebat, quod in dicto loco Bonævallis et ejus pertinentiis, ubi noscuntur habere jurisdictionem omnimodam, altam, mediam et bassam, et exercitium ejusdem,... quod cum contingit per eorum officiales seculares aliquem ad suspendium condempnari, oportet et est consuetum talem condempnatum suspendi in quadam eorum Pertica, vocata gibet, quæ cum magna difficultate et copia gentium, et cum magno labore oportet ipsam incurvari seu protrahi juxta terram ; et interdum, quando in eadem Pertica est cadaver alicujus aut aliquorum, qui ibidem fuerunt suspensi, cum magna abominatione, fœtore atque corruptione descenditur aut inferius incurvatur, ex quibus vix inveniunt aliquem, qui velit ipsam descendere seu trahendo, sicut prædicitur, incurvare ; supplicantes ob hoc humiliter nobis, quod inibi seu prope dictam Perticam in dicta eorum jurisdictione valeant furcas patibulares ligneas aut lapideas cum tribus pilariis construi et erigi facere, et erectas inibi tenere pro condempnatis ad suspendium ibidem ponendis.
StatuimusCodices vero annorum 1252-1260. proquod utrumque forum ordinatum et dispositum in campo, qui est inter stratam galerie et apuxam ab inferiori parte civitatis fiat.... et nulla Pertica frascarum fiat in foris.
Perticaexhibent
Pençaet
Penza frascarum; ad cujus notionem juvat, ut puto, ejus etymon ; nam, ut
pensilis fabrica, ex auctoritate Forcellinii,
ea est, quæ non in ipso solo sita est et fundata, sed fornicibus, camerationibus, columnis aut pilis suffulcientibus imposita, sic
Pença, vel
Penza, et propterea etiam
Pertica frascarumesse videtur ramorum porrecta dispositio in modum pergulæ ad nimii solis ardores arcendos.
pertica ae, f
- a pole, long staff: longa, O.—A signal pole, Cu.—A measuring rod, Pr.
PERTICA
PE´RTICA[MENSURAp. 162; DECEMPEDA]