pes
pes, a foot
they threw themselves at Caesar’s feet
- I Lit.: si pes condoluit, Cic. Tusc. 2, 22, 52: calcei apti ad pedem, id. de Or. 1, 54, 231: nec manus, nec pedes, nec alia membra, id. Univ. 6: pede tellurem pulsare, i. e. to dance, Hor. C. 1, 37, 1; cf.: alterno pede terram quatere, id. ib. 1, 4, 7; 4, 1, 27: pedis aptissima forma, Ov. Am. 3, 3, 7: aves omnes in pedes nascuntur, are born feet first, Plin. 10, 53, 74, § 149: cycnum pedibus Jovis armiger uncis Sustulit, Verg. A. 9, 564; cf. id. ib. 11, 723: pedem ferre, to go or come, id. G. 1, 11: si in fundo pedem posuisses, set foot, Cic. Caecin. 11, 31: pedem efferre, to step or go out, Plaut. Bacch. 3, 3, 19 (423): qui pedem portā non extulit, Cic. Att. 8, 2, 4; 6, 8, 5: pedem portā non plus extulit quam domo suā, id. ib. 8, 2, 4: pedem limine efferre, id. Cael. 14, 34: pedem referre, revocare, retrahere, to go or come back, to return: profugum referre pedem, Ov. H. 15, 186; id. M. 2, 439.—Said even of streams: revocatque pedem Tiberinus ab alto, Verg. A. 9, 125: retrahitque pedes simul unda relabens, id. ib. 10, 307; cf. infra, II. H.: pedibus, on foot, afoot: cum ingressus iter pedibus sit, Cic. Sen. 10, 34; Suet. Aug. 53.— Esp. in phrase: pedibus ire, venire, etc.: pedibus proficisci, Liv. 26, 19: pedibus iter conficere, id. 44, 5: quod flumen uno omnino loco pedibus transire potest, Caes. B. G. 5, 18: (Caesar) pedibus Narbonem pervenit, id. B. C. 2, 21: ut neque pedibus aditum haberent, id. B. G. 3, 12 init.—Rarely pede ire (poet. and late Lat.): quo bene coepisti, sic pede semper eas, Ov. Tr. 1, 9, 66: Jordanem transmiserunt pede, Ambros. in Psa. 118, 165, n. 16.—Trop.: Bacchus flueret pede suo, i. e. wine unmixed with water, Auct. Aetn. 13; cf.: musta sub adducto si pede nulla fluant, Ov. P. 2, 9, 32, and II. H. infra.—Pregn., by land: cum illud iter Hispaniense pedibus fere confici soleat: aut si quis navigare velit, etc., Cic. Vatin. 5, 12: seu pedibus Parthos sequimur, seu classe Britannos, Prop. 2, 20, 63 (3, 23, 5): ego me in pedes (conicio), take to my heels, make off, Ter. Eun. 844.— Esp.: ad pedes alicui or alicujus, accidere, procidere, jacere, se abicere, se proicere, procumbere, etc., to approach as a suppliant, to fall at one's feet: ad pedes omnium singillatim accidente Clodio, Cic. Att. 1, 14, 5: abjectā togā se ad generi pedes abiecit, id. ib. 4, 2, 4: rex procidit ad pedes Achillei, Hor. Epod. 17, 14: vos ad pedes lenonis proiecistis, Cic. Sest. 11, 26: filius se ad pedes meos prosternens, id. Phil. 2, 18, 45: tibi sum supplex, Nec moror ante tuos procubuisse pedes, Ov. H. 12, 186: cui cum se moesta turba ad pedes provolvisset, Liv. 6, 3, 4: ad pedes Caesaris provoluta regina, Flor. 4, 11, 9: (mater una) mihi ad pedes misera jacuit, Cic. Verr. 2, 5, 49, § 129; cf.: amplecti pedes potui, Ov. M. 9, 605: complector, regina, pedes, Luc. 10, 89: servus a pedibus, a footman, lackey, Cic. Att. 8, 5, 1: sub pedibus, under one's feet, i. e. in one's power, Verg. A. 7, 100; Liv. 34, 32: sub pedibus esse or jacere, to be or lie under one's feet, i. e. to be disregarded (poet.): sors ubi pessima rerum, Sub pedibus timor est, Ov. M. 14, 490: amicitiae nomen Re tibi pro vili sub pedibusque jacet, id. Tr. 1, 8, 16: pedem opponere, to put one's foot against, i. e. to withstand, resist, oppose (poet.), id. P. 4, 6, 8: pedem trahere, to drag one's foot, i. e. to halt, limp; said of scazontic verse, id. R. Am. 378: trahantur haec pedibus, may be dragged by the heels, i. e. may go to the dogs (class.): fratrem mecum et te si habebo, per me ista pedibus trahantur, Cic. Att. 4, 16, 10; id. Fam. 7, 32, 2: ante pedes esse or ante pedes posita esse, to lie before one's feet, i. e. before one's eyes, to be evident, palpable, glaring: istuc est sapere, non quod ante pedes modo est, Videre, sed etiam illa, quae futura sunt, Prospicere, Ter. Ad. 386: transilire ante pedes posita, et alia longe repetita sumere, Cic. de Or. 3, 40, 160: omni pede stare, i. e. to use every effort, make every exertion, Quint. 12, 9, 18: nec caput nec pes, neither head nor foot, beginning nor end, no part: nec caput nec pes sermonum apparet, Plaut. As. 3, 3, 139 (729): garriet quoi neque pes neque caput conpareat, id. Capt. 3, 4, 81 (613): tuas res ita contractas, ut, quemadmodum scribis, nec caput nec pedes, Curio ap. Cic. Fam. 7, 31, 2: ut nec pes nec caput uni Reddatur formae, Hor. A. P. 8: dixit Cato, eam legationem nec caput, nec pedes, nec cor habere, Liv. Epit. 50: pes felix, secundus, i. e. a happy or fortunate arrival: adi pede secundo, Verg. A. 8, 302: felix, Ov. F. 1, 514; cf.: boni pedis homo, id est cujus adventus afferat aliquid felicitatis, Aug. Ep. ad Max. Gram. 44.—So esp. pes dexter, because it was of good omen to move the right foot first; temples had an uneven number of steps, that the same foot might touch the first step and first enter the temple, Vitr. 3, 3; cf. Petr. 30: quove pede ingressi? Prop. 3 (4), 1, 6.—So the left foot was associated with bad omens; cf. Suet. Aug. 92 init.: pessimo pede domum nostram accessit, Ap. Met. 6, 26, 3; hence, dextro pede, auspiciously: quid tam dextro pede concipis, etc., Juv. 10, 5: pedibus pecunia compensatur, said proverbially of distant lands purchased at a cheap rate, but which it costs a great deal to reach, Cato ap. Cic. Fl. 29, 72: a pedibus usque ad caput, from head to foot, all over (late Lat.; cf.: ab imis unguibus usque ad verticem summum, Cic. Rosc. Com. 7, 20), Aug. in Psa. 55, 20; 90, 1, 2 et saep.; cf.: a vestigio pedis usque ad verticem, Ambros. Offic. Min. 2, 22, 114.—
- B In partic.
- 1 Milit. t. t.: descendere ad pedes, to alight, dismount, of cavalry, Liv. 9, 22: pedibus merere, to serve on foot, as a foot-soldier, id. 24, 18: ad pedes pugna ierat, they fought on foot, id. 21, 46: pedem conferre, to come to close quarters: collato pede rem gerere, id. 26, 39; Cic. Planc. 19, 48.—
- 2 Publicist's t. t.: pedibus ire in sententiam alicujus, to adopt one's opinion, take sides with one: cum omnes in sententiam ejus pedibus irent, Liv. 9, 8, 13; 5, 9, 2.—
- 3 In mal. part.: pedem or pedes tollere, extollere (ad concubitum), Mart. 10, 81, 4; 11, 71, 8; hence the lusus verbb. with pedem dare and tollere, Cic. Att. 2, 1, 5. —
- II Transf.
- A A foot of a table, stool, bench, etc., Ter. Ad. 585: mensae sed erat pes tertius impar, Ov. M. 8, 661; cf.: pedem et nostrum dicimus, et lecti, et veli, ut carminis (v. in the foll.), Sen. Ben. 2, 34, 2: tricliniorum, Plin. 34, 2, 4, § 9: subsellii, Auct. Her. 4, 55, 68: pes argenteus (mensae), Juv. 11, 128.—
- B Pes veli, a rope attached to a sail for the purpose of setting it to the wind, a sheet: sive utrumque Juppiter Simul secundus incidisset in pedem, Cat. 4, 19: pede labitur aequo, i. e. before the wind, with the wind right aft, Ov. F. 3, 565: pedibus aequis, Cic. Att. 16, 6 init.; cf. also the passage quoted above from Sen. Ben. 2, 34, 2; and: prolato pede, transversos captare Notos, id. Med. 322.— Hence, facere pedem, to veer out one sheet, to take advantage of a side wind, to haul the wind: una omnes fecere pedem; pariterque sinistros, Nunc dextros solvere sinus, Verg. A. 5, 830: prolatis pedibus, Plin. 2, 47, 48, § 128.—
- C The foot of a mountain (post-class.): Orontes imos pedes Casii montis praetermeans, Amm.14, 8, 10 al.—
- D Ground, soil, territory (post-class.): in Caesariensis pede, Sol. 3, 2: omnis Africa Zeugitano pede incipit, id. 27, 1; cf.: quamvis angustum pedem dispositio fecit habitabilem, Sen. Tranq. An. 10, 4.—
- E The stalk or pedicle of a fruit, esp. of the grape, together with the husk: vinaceorum pes proruitur, Col. 12, 43; so id. 12, 36.—Of the olive, Plin. 15, 1, 2, § 5: pes milvinus or milvi, the stalk or stem of the plant batis, Col. 12, 7.—Hence, as a name for several plants: pedes gallinacei, a plant: Capnos trunca, quam pedes gallinaceos vocant, Plin. 25, 13, 98, § 155: pedes betacei, beetroots, Varr. R. R. 1, 27.—
- F Pedes navales, rowers, sailors, Plaut. Men. 2, 2, 75 (347).—
- G The barrow of a litter, Cat. 10, 22.—
- H Poet., of fountains and rivers: inde super terras fluit agmine dulci, Quā via secta semel liquido pede detulit undas, Lucr. 5, 272; Lucr.6, 638: crepante lympha desilit pede, Hor. Epod. 16, 47: liquido pede labitur unda, Verg. Cul. 17: lento pede sulcat harenas Bagrada, Sil. 6, 140.—
- K A metrical foot: ad heroum nos dactyli et anapaesti et spondei pedem invitas, Cic. de Or. 3, 47, 82: pedibus claudere verba, to make verses, Hor. S. 2, 1, 28: musa per undenos emodulanda pedes, in hexameters and pentameters, Ov. Am. 1, 1, 30: inque suos volui cogere verba pedes, id. Tr. 5, 12, 34.—
- 2 A kind of verse, measure: et pede, quo debent fortia bella geri, Ov. Ib. 646: Lesbius, Hor. C. 4, 6, 35.—
- L In music, time (post-Aug.), Plin. 29, 1, 5, § 6.—
- M A foot, as a measure of length (class.): ne iste hercle ab istā non pedem discedat, Plaut. As. 3, 3, 13 (603): ab aliquo pedem discessisse, Cic. Deiot. 15, 42: pedem e villā adhuc egressi non sumus, id. Att. 13, 16, 1: pes justus, Plin. 18, 31, 74, § 317.—Hence, transf.: pede suo se metiri, to measure one's self by one's own foot-rule, i. e. by one's own powers or abilities, Hor. Ep. 1, 7, 98.—
- N Pedes, lice; v. pedis.—
- O The leg (late Lat.), in phrase: pedem frangere, Aug. Civ. Dei, 22, 22, 3; id. Serm. 273, 7.
II) übtr. u. meton.: A) übtr.: 1) im allg., poet. v. fließenden Wasser, von Flüssen (gleichs. als Gottheiten), crepante lympha desilit pede, Hor.: revocat pedem Tiberinus, Verg. – v. Wein, ipse suo flueret Bacchus pede, von selbst, Auct. Aetnae 13 (da die Alten den Wein mit den Füßen kelterten, s. Ov. ex Pont. 2, 9, 32 musta sub adducto si pede nulla fluent). – v. der Zeit, cito pede labitur aetas, Ov.: tacito pede lapsa vetustas, Ov. – 2) insbes.: a) der Fuß an Tischen, Bänken usw., Ter., Cornif. rhet. u.a. – b) pes veli, das Tau, womit die Segel nach den Winkeln des einfallenden Windes gewendet u. nachgelassen werden, die Schoten, Cic.: dah. pede aequo od. pedibus aequis, vor dem Winde (segeln), Ov. u. Cic.: pedem facere, die Sch. nachlassen (schlaff machen), mit halbem Winde segeln, Verg.: obliquare laevo pede cornua, beim Winde segeln, Lucan.: dass. in contrarium navigare prolatis pedibus, Plin., u. prolato pede transversos captare Notos, Sen. poët.: colligere (einziehen) pedes, Tibull. – c) der Fuß des Berges, imi pedes Cassii montis, Amm. 14, 8, 10. – d) der Boden eines Landes, Solin. u. Auson. – e) der Stiel einer Frucht, bes. der Weintraube, samt der eingepreßten Traube, Colum.: der Olive, Plin. – dah.: α) pes milvinus od. milvi, der Strunk od. Stengel der Pflanze batis, Colum. 12, 7, 1 u. 5. – β) pedes gallinacei, eine Pflanze, Plin. 25, 155. – γ) pedes betacei, die Wurzeln-, Rüben des Mangolds, Varro r. r. 1, 2, 27. – f) navales pedes, Ruderer, Plaut. Men. 350. – g) die Trage an einer Sänfte, veteris grabati, Catull. 10, 22.
B) meton.: 1) im allg.: plano pede, auf ebener Erde, Vitr. – 2) insbes.: a) als t. t. der Metrik: α) der Fuß, das Versglied, minuti pedes, Cic.: mutatis pedibus, Hor.: pedibus claudere senis aliquid, in Hexametern dichten, Hor.: so auch verba in suos pedes cogere, Ov.: per undenos pedes, Ov. – β) die Versart, Lesbius, Hor.: hunc socci cepere pedem, Hor. – b) als t. t. der Musik, der Takt, Plin. – c) der Fuß als Maß, non pedem, nicht einen Fußbreit, Plaut.: unum pedem discessisse, einen Fußbreit, Cic.: so auch pedem non egressi sumus, Cic. – bildl., das Maß, iustus, das rechte Maß, Plin.: pede suo se metiri, sich nach seinem Maße, Kräften usw. messen, Hor. – ➳ Vom Plur. pedes = Läuse heißt der Nomin. Sing. pedis, w. s.
subdiaconus fuit quando ‥ humiliter sua sponte pedes discipulorum lavit
in libertate ‥ monasterii est lavandi pedes laicorum nisi in Coena Domini non coguntur
angeli pedes
periscelides ‥ circuli ‥ qui fiunt in pedibus muli
Salvator ‥ discipulorum pedes abluens [cf. ]Joh. xiii 12
genus hominum quos Graeci Sciapodas appellant eo quod se ab ardore solis pedum umbra jacentes resupini defendunt
caelum sibi sedem, terram vero scabellum pedum esse perhibuit [cf. ]Psalm. cix 1
pes animalis, pes statue, pes metricus, pes geometricus ‥ primum ex impositione, secundum ex transumptione que fit usu, reliqua ex disciplinalibus transumptionibus
falcones ‥ quibus ‥ pedes unguibus armatos ‥ natura dedit
credimus esse pĕdis strepitum, tu, turgide, pēdis
Agnetem verberavit ‥ et per pedes suos ‥ per vicum ‥ trahere fecit
mensura medii pedis nudi est mensura longitudinis vulve totius unicuique
strucio et hujusmodi aves ‥ alas percuciunt sed pedes [ME: ] non elevanturfette
debet ferare ij avveros in pedibus ante de ferro domini
de istis sunt plegii ‥ Willelmus Pesnudus de iij m. argenti
compedes quibus nexe fuerant ejus pedes in carcere
centenis pedibus gradior per gramina ruris
haec calcat pedibus spurcae consortia vitae
curris interdum sitibundi desiderii pedibus
quod dicit pedes currere et festinare, cum homines pedibus currant et festinent
sequipeda, pedissequa, que sequitur pedes domine
inde ‥ transfretavimus ad portum Hoste sicque pede, quidam vero asinis
imperatrix ‥ pede Abbenduniam profecta
trans Tamesis ‥ alveum cum mille viris sicco ingrediens pede
pedes veloces ad currendum in malum
illi vix dum collato pede fugam componunt ‥
in egritudine qua obiit dedit ‥ Adam terram ‥ Hugoni ‥ set ‥ non habuit saisinam integro die ‥ nec unquam post donum illud fuit idem Adam in pedibus
pede jacentem pulsans “victus es” ‥ ingeminat
laicorum pars pedibus plaudunt choreas
matrem ‥ suam ‥ pede procaciter percussit
pede impudencie juris ‥ auctoritatem calcantes(
omnia subjecta sub pedibus ejus [cf. ]Hebr. ii 8
hic est Barnabas ille Cyprius genere Levites, qui supra pretium agri sui ad pedes apostolorum adtulisse memoratur
quando omnes inimici ejus subdentur pedibus ejus et restituentur omnia quae locutus est
tunc papa ad pedes ducis corruit
ipse Dominus Jesus sedebat ad pedes dulcissime matris sue
clarus doctor ‥ ibi ad pedes ejus prima artis hujus rudimenta accepi
fertur quaedam in sporta, a cingulo pedetenus membris contracta
ibat semper pedes absque vehiculo
commensurationemque deferto pedes ad tumbam
pedes ‥ Cantuariam per vicos et plateas redeuntibus monachis
quod ‥ scholares ‥ ab ecclesia S. Pauli ‥ pedes irent
vides me ambulare pedes fatigatum, famelicum
affluunt diviciis legistarum sedes / et modo vadit equis qui solet ire pedes(
qui dum pedes pro sancti reverencia ferme per xij miliaria perveniunt(
cecidit et occisus est comes Symon, antequam reverteretur Edwardus, et cum staret pedes pugnans gladio et occiso dextrario
nec unus pes ex omnibus evasit
placita de pede pulverisato ‥ cognicio de pede pulverizato de sui natura se extendit ad extraneos et forincecos(
per placita de pede pulveris infra dominium predictum
de portemot’, pede pulverizato, et assisa fracta
placita in curia domini regis pedis pulverizati civitatis Cantuarie
curia pedis pulverizati abbatis Westmonasterii
summoneat ‥ predictum C. quod sit ad curiam domini regis pedis pulveris ville predicte [Colecestr’ ] coram ballivis ejusdem ville ‥le moothalle ‥ tenendam
homines ‥ corpora ‥ habentes xij pedum altitudinem habentia
murum ‥ construebant viij pedes latum et xij altum
lignum trabale ‥ tribus pedibus inventum est brevius pariete cui superponeretur
usque ad unam leugam et iij perticas et iij pedes
ydolum ‥ habens in longitudine centum viginti quinque pedes
si ‥ filius meus mortuus esset et in imo terre septem pedibus ab oculis viventium absconditus esset ‥
quandam guter’ communem ‥ duos pedes hominis continentem in latitudine
per spacium centum pedum assise plus et ultra spacium quod ‥
parcella terre continet in longitudine lxxiiij pedes assise ‥ in latitudine xv pedes assise
in longitudine duodecim pedum de assisa et in latitudine sexdecim pedum
tradiderunt ‥ fundum ‥ continentem in latitudine juxta viam septem pedes de assisa
pedes de standardo ‥ pedes Pauli
pedes dupliciter ‥ prononciatur. uno modo, eo quod sit naturaliter pes. alio ‥ modo quod usurpative, per manus, metiatur. tantum ‥ precellit pes manualis pedem naturalem quantum pollex in longitudinem protendi potest
carucatam de sexcies viginti acris terre per perticam nostram xxiiij pedum ad pedem palme
certas metas et divisas faciatis ‥ ita quod facto et parato fossato dicti castri mete ille et divise sint ubique ‥ latitudinis xij pedum per pedem palme
terra quidem masagii habet in latitudine xxxij pedes et dimidiam et in longitudine lvij pedes per pedem Algari qui insculpitur super basim columpne in ecclesia S. Pauli
soppa ‥ continet in longitudine novem pedes de pedibus S. Pauli et in latitudine totidem pedes de eisdem pedibus
continet in longitudine xvj pedes regales et in latitudine xix pedes et dimidium
placeam terre, longitudine triginta pedum et latitudine viginti duorum pedum de pedibus S. Pauli[cf. ]: MGL I 279 de le pee de Seint Poul
xij pedes Pauli
majores ‥ perticas in passus, passus in gradus, gradus in cubitos, cubitos in pedes, pedes in palmos, palmos in uncias, uncias in digitos diviserunt. digitus est pars minima agrestium mensurarum ‥ palmus ‥ iiij digitos habet; pes vero xv. passus v pedes habet. pertica passus duos, i. pedes decem
pes xvj digitorum est. cubitus fit ex pede et semis. passus v pedes habet
Februarius hora iij et ix pedes xv. nox horarum xiiij, dies x
Aprilis hora iij et ix pedes xj. nox horarum x, dies xiiij
Septemb’ hora iij et viiij ped’ xj. hora vj ped’ vj
planum [genus mensure ] est quod quidam epipedon vocant, alii pedes constratos, cujus longitudinem et latitudinem metimus
solidum [genus mensure ] est quod quidam stereon vocant; alii autem pedes quadratos cujus longitudinem et latitudinem et crassitudinem metimus
idem computat ‥ xxj s. x d. ob. in sexaginta quindecim pedibus vitri emptis pro dictis fenestris cum stipendiis faciencium et inponencium
pro factura xxiiij ped’ de vitro apud B.
pro v pedibus de(fenestre ; item pro xiij pedibus devonser ‥; item pro xj pedibus de caminis
pro operacione xlv pedum vitri novi
de quolibet pede plumbi, unum quadrantem
summa summarum totius plumbi recepti de toto tempore predicto: vjm iiijxx vij pedes jxlib. et dimidia
xxiiij pedes et pede continente lxx libras(v. 2
memorandum quod ‥ quilibet pes plumbi continet lxx li. plumbi ‥ et quelibet libra plumbi ponderat xxv s. sterlingorum
de xxiiij carr’ iiij pedibus plumbi venditis
pes ligneus ad quem respicit sutor ut secundum ipsum formet soleam
secundo dicitur forma, ad cujus similitudinem quid formatur, sicut pes ligneus dicitur forma solee, que secundum illum formatur
sicut pes ligneus ad quem respicit sutor ut secundum ipsam formam soleam dicitur forma solee
ex circino cujus pes fixus ‥ pes mobilis ‥ foret
calix non bene fixus ad pedem
cifum argenteum cum pede
in j pecia ferri empta pro pedibus unius olle emendandis iij d. in stipendio fabri pro predictis pedibus fabricandis et ponendis iiij d.
item unus ciphus demazer sine pede et sine circulo precii x s
cuppam ‥ que inscripta est in pede ‘quod habeant memoriam de Seint Mary Otery’(
crux ‥ cum pede argenti deaurato
custus molendini ‥ in pede ereo de novo empto et veteri pede fundendo per ij vices
cuidam fabro emendanti pedem unius fusilli
molendini ‥ pedes ‥ de novo facient(v.
sol’ J. W. molendinario ‥ pro facturadel milniryns ‥ ac j pedis enei
tenetur reparare ‥ pedem pontis ‥ cum uno arche dicto pedi annexato(
usque ad exteriorem pedem unius pontis vocati a(v.draght brigge
pro j lapide marmorio ‥ pro pede fontis capelle de Mawdelaynz
in xxiij pedibus pro tabulis etleggemens empt’
in lv pedibus tabularum empt’
ad radices pedis castelli defluit amnis piscosus
fit autem et alia hujus nominis transumptio secundum usum vulgarem, qua ‘pes montis’ vel ‘pes turris’ dicitur; sed ista equivocationis inefficax est, prior effectiva
pedem turris ‥ perforare, et ibidem ‥ portam facere
si contingat quod carta, pes, tallia, vel aliquid aliud instrumentum sub nomine meo inveniatur(
secunda pars que pes vocatur cirographi ‥ remaneat penes Judeum a quo debitum illud fuerit mutuatum(
ita quod liceat ei debitum suum per pedem illum petere
Eboracum accedas ad archam cirographorum, et pedem quem inveneris in eadem archa sub nominibus predictorum N. et M. ‥ quietum facias liberari
questione lxvij, articulo iiij, in pede, ubi ait: ‥
sciendum est quod priusquam rotulum scribat, probabit pedem compoti et tallias quantum recepit
summa dictorum receptorum cum pede computi anni sexti
quod pedi annualis compoti verus inseratur status
debet ‥ xij li. xviij s. vj d., que continentur ‥ infra summam debitam in pede hujus compoti
arreragia: null’ hic quia inferius in pede istius compoti
memorandum quod computans non onerat se de viij li. restantibus in pede ultimi compoti sui
inde vocat justiciarios ad warantiam et pedem cirographi qui est in thesauro
pes cyrographi est in thesauro
pedes ci[rographorum ] de termino sancte Trinitatis de anno xlvij
dicit quod ‥ finem levavit rite ‥ et petit quod inspiciantur rotuli de Banco breve et nota et pes ejusdem finis
inspeximus transcriptum pedis cujusdam finis levati in curia ‥ regis
tenor pedis finis ‥ sequitur in hec verba: ‘hec est finalis concordia ‥’
transcriptum pedis finis pred’ justiciar’
juxta tenorem ‥ littere et ‥ peticionum quas vobis transmittimus sub pede sigilli nostri
mittimus tibi sub pede sigilli nostri nomina electorum
mittimus autem vobis sub pede sigilli nostri tam nomina assignatorum quam arraiatorum
profert hic in curia, sub pede sigilli regis
declaravit ‥ pedem sue originacionis, ita distincte ‥ ut valerent omnes ‥ intelligere, quomodo ipse verus heres regni fuerat
regula bucolici carminis exigit ut quartus pes dactilo semper clauderetur
hi sunt proprie rethorum pedes qui quaternarum mensuram sillabarum transeuntes a metricis magnopere spreti repudiantur
grammaticorum ‥ disciplinas ‥ pedibus poeticis [gl.: ] compactas ‥ inquirendomid scoplicum velmeterlicum fotum
pes est syllabarum et temporum certa dinumeratio
quibus, cum versum per verba, verba per pedes, pedes per syllabas ‥ dividant
de pedibus vel metris de quibus hic reticemus
pedes in metris, accentus in sillabis attendit
versus ille suos seno pede currere cogit
pes dictus ad similitudinem pedis. pes flexus componitur ex pede et flexa. pes quassus dictus quia voce tremula et multum mota formatur
procedendo semper per longam brevem pro pede supleto
pes perficitur in penultima et pes primi modi in brevi terminatur et pes secundi in longa terminatur
quarta [pars ] de inequalitate temporum in pedibus quibus metra et rithmi decurrunt
hanc rotam cantare possunt iiij sociis; a paucioribus ‥ quam a tribus vel saltem duobus non debet dici preter eos qui dicunt pedem. canitur ‥ sic: tacentibus ceteris, unus inchoat cum hiis qui tenent pedem et, cum venerit ad primam notam post crucem, inchoat alius, et sic de ceteris(
Warwici pede Septembris comes, ecce! redivit / Calesiam reliquis navibus ipse suis
pes ancipitris, i. columbina
pes aucipitris, A.herbe Robert
pes aucipitis,columbyne
pes ancipitris, i. columbina, G.rosegras A.haukysfote
pes ancipitris, i. herba celestis
pes accipitris, i. columbina, A.rosgrasse ‥ Ahaukesfote
pes alaude,larkefote
pes anserinus ‥may be called in Englishe goosefote
pes arietis ‥rammesfot or lodewort
pes arietis,ramysfote ‥lodeworte
carnopodium vel sinopodium, pes cervinus idem herba est
cinopedicon, pes cervinus idem, A.ertesfet
pes cervinus, respice in carnopodion et in cinopodicon
pes cervi,hertisfote
imbis, i. pes ciconie
pes ciconie, respice in nubis
pes columbinus, pimpinella, gallitricum
succus pedis columbini
spergula, i. pes columbinus
pes columbe ‥colverfot or pes de columbe
pes columbinus ‥ A. †claverfot [v. l. ]colverfot
pes columbine,spurge , i.maswort idem velrenewrt
geraniumis of two kyndes. the one kynde is called pinke nedle or cranesbyl the other is called pes columbinus ‥and it maye be called in Englishe dovefote
pes corvi, i. apium emoroidarum
pes corvi silvaticis,white crowfoot
pes cornicis,ledewort
pes cornicis ‥revenysfote
pes corvi G.pé de corf “c. s.”, A.crowefot
pes corvi silvaticus,quite crowefote
aquileya columbaria idem, dicitur herba quedam calida, id quod pes galli
pes galli,columbine, cokfote
pes gallinacius, respice in talapsium
thalapsium sive ut alii sinapiagrion, vel ut Latini scandancium vel scandalicum, i. pes gallinaceus
herba pes leonisþæt is leonfot
peos wyrt þe man pedem leonis ‥oþrum naman leonfot nemneþ heo biþ cenned on feldon
sume de radicibus pede leonis
pes leonis, similis est pedi corvi
pes leonis, i. pentafilon secundum quosdam
pes leonis unum habet stipitem magnum, alios minores, folia que sunt juxta terram sunt rotunda
pes leonis ‥pe de lyon
pes leporis, avancia idem
avencia, pes leporis, gariofilata, sanamunda, zimus idem, G. et A.avense
gariofilata, sanamunda, pes leporis, avencia idem. G. et A.avence
pes leporinus, gariofilata avencia idem, G. et A.avence
pes lucuste, pes bruste, est alumen Jumeni
pes mentularum,pé de coylun
catracta, pes mulvi
herba calida, pes millvi, catracta
pes milvi, i. herba calida, i. contrarca
pes nisi secundum aliquos est genus narstucii aquatici
pes nisi, pulmonaria, pollitricum,sperhaukesfote
pes nisiafter sum men it is the kynde of a water kerse
andragnis, i. pes pulli et pocculaca
achilleia, i. pes pulli
portulaca, i. pes pulli
pes pulli, portulaca idem,purcelan
pes pulli agrestus [sic ] ‥folys foot or pes pully
pes pully pratrinus ‥myddyl folys fot
pes pulli aquatice ‥water folys fot
herba terrestris, pes pulli idem
pes pulli, herba terrestris idem, crescit in montibus et in terris cultis. G.pee de polayn velpe de clyval A.donnhoue velwowell velfeldhoue
portulaca vel portacla, andrago vel andragnis, pes pulli idem, G. et A.porsulaigne
pes pulli agrestis majorwolwfote . pes pulli pratinus medius,ze [le ]w cray, mareblowre
pes urti, nasturcium aquaticum,watercarse
Aaron, jarus, pes vituli
herba Aaron, i. pes vituli
jarus ‥ pes vituli ‥ i.ȝekesterse
pes vituli, i.yekesterse
wolvesfote, arone, pes vetuli
alcon ‥ pes vituli idem, G.rarouse , A.cokkowespitte
interficiens patrem, respice in pes vituli
pes vituli similis est jaro in foliis, nisi quod javus habet cornuta folia et pes vituli varia; alio nomine dicitur interficiens patrem, A.stondenegousse
pes vitulipee de polyen ,folefote idem, i.ȝekesters
pes vituli pratinus minor,calvysfote
pes vituli,cocowpyntell
aras ab officinis pes vituli et serpentaria minor vocatur a nostris verocockowpyntell
pes vulturis similis est philipendule, sed folia habet majus rotunda
pes vulturis,puttokesfot
pes wlturis similis est filipendule sed folia habet magis rotunda
I ¶ 1 [en parl. des h. et des animaux] : pied, patte, serre ¶ 2 [expr. diverses] : pedem ferre Virg. En. 2, 756, porter ses pas, aller, venir, cf. Virg. G. 1, 11 ; pedem portā, limine efferre Cic. Att. 8, 2, 4 ; Cæl. 34, mettre le pied dehors, hors de chez soi ; in fundo pedem ponere Cic. Cæc. 31, poser le pied dans une propriété, cf. Cic. Phil. 2, 48 ; Att. 12, 2 ; in pedes se conjicere Pl. Bacch. 374 ; Ter. Phorm. 190, prendre la fuite, jouer des jambes || pedibus, à pied Cic. CM 34, [dʼoù] par voie de terre Cæs. G. 3, 12, 1 ; à gué Cæs. G. 5, 18 || ad pedes alicujus ou alicui accidere, procidere, jacere, se abjicere, se projicere, se prosternere, tomber, être étendu, se jeter, se prosterner aux pieds de qqn, v. ces verbes || servus a pedibus Cic. Att. 8, 5, 1, esclave qui fait les courses ; sub pedibus alicujus relinquere aliquid Liv. 34, 32, 5, laisser qqch. sous les pieds de qqn = sous la domination de qqn || sub pedibus esse, jacere, être foulé aux pieds, être méprisé : Ov. M. 14, 490 ; Tr. 1, 8, 16 || per me trahantur isti pedibus Cic. Att. 4, 18, 2, je veux bien quʼon emmène au diable ces gens-là, cf. Cic. Fam. 7, 32, 2 || ante pedes positum esse Cic. de Or. 3, 160, être devant les pieds = à portée de la main ; omni pede stare Quint. 12, 9, 18, être campé solidement pour lʼattaque, être tout prêt ; pede æquo congredi Virg. En. 12, 465, attaquer de pied ferme ; nec caput nec pedes Curius d. Cic. Fam. 7, 31, 2, ni queue, ni tête, cf. Pl. Capt. 614 ; As. 729 ; Plin. 27, 131 ; pes secundus, felix Virg. En. 8, 302 ; Ov. F. 1, 514, pied favorable, = arrivée favorable || [milit.] : pedem conferre, en venir aux mains, v. confero ; ad pedes desilire Cæs. G. 4, 12, 2, sauter à bas de cheval ; ad pedes pugna venerat Liv. 21, 46, 6, le combat était devenu un engagement dʼinfanterie ; pedibus merere Liv. 24, 18, 9, servir dans lʼinfanterie || pedibus ire in sententiam alicujus Liv. 9, 8, 13, se ranger à lʼavis de qqn || tollere pedes Cic. Att. 2, 1, 5 = ad concubitum ¶ 3 [fig.] a) pied dʼune table : Ov. M. 8, 661 ; b) [en parl. de lʼeau] : liquido pede Lucr. 6, 638, dʼune marche transparente ; crepante pede Hor. Epo. 16, 48, dʼun pied bruyant, dʼune allure bruyante.
II sens partic. ¶ 1 pied [mesure = 0,296 m = 4 palmes = 16 pouces (digitus) ] : pedem non discedere, non egredi Cic. Dej. 42 ; Att. 13, 16, 1, ne pas sʼéloigner, ne pas sortir dʼun pas [de la longueur dʼun pied] ; pedem in Italia video nullum esse qui non in istius potestate sit Cic. Att. 7, 22, 1, je vois quʼil nʼy a pas un pouce de sol en Italie qui ne soit en son pouvoir ¶ 2 pied [métrique] : Cic. de Or. 3, 82, etc. ; pedibus claudere verba Hor. S. 2, 1, 28, enfermer les mots dans la mesure du vers || mètre, vers : Hor. O. 4, 6, 35 || mesure, cadence [musique] : Plin. 29, 6 ¶ 3 écoute [deux cordages attachés lʼun à gauche, lʼautre à droite au coin de la voile pour la tendre dʼun côté ou de lʼautre] : pedem facere Virg. En. 5, 830, manœuvrer une écoute ; pedibus æquis Cic. Att. 16, 6 ; pede æquo Ov. F. 3, 565, avec la voile également tendue, à pleine voile ¶ 4 tige dʼun fruit : Plin. 15, 5 ; Col. Rust. 12, 43 || pes milvi ou milvinus Col. Rust. 12, 7, tige de plante appelée batis || pedes gallinacei Plin. 25, 155, [plante] = capnos ; pedes betacei Varro R. 1, 2, 27, bette.
➳ pedes au sens de « poux » vient de pedis.
- 1. voet van een mens of dier [hominis; equi]; ➤ pede captus verlamd; pedem ferre gaan, komen; pedibus venire; pedem ponere binnenkomen; pedem efferre naar buiten gaan; pedem conferre (milit.) slaags raken, aanvallen; pede collato (presso) man tegen man; pedibus merere bij de infanterie dienen; pedem referre, revocare, retrahere zich terugtrekken, terugwijken; pedem opponere weerstand bieden; ante pedes alcis in iems. tegenwoordigheid; sub pedibus alcis esse in iems. macht zijn; ad pedes accidere zich aan iems. voeten werpen; pedibus ire in sententiam alcis het met iem. eens zijn; sub pedibus esse niet geacht worden; manibus pedibusque met alle geweld; ad pedes desilire (van een paard) afspringen; ad pedes descendere, degredi afstijgen; pedibus trahi aan de voeten meegesleept worden; omni pede stare op elke voet staan = van alle markten thuis zijn; a pedibus usque ad caput van top tot teen; pede secundo behulpzaam, genadig; pedibus . . . navibus te voet, over land . . . ter zee; Caesar pedibus Narbonem pervenit; flumen uno omnino loco pedibus transire potest te voet;
- 2. (poët.) (a) hoef; ➤ equus pede terram ferit; (b) klauw, plur. klauwen van een roofvogel [unci];
- 3. (metaf.) (a) (niet-klass.) poot van een tafel, stoel, bed e.a. [tricliniorum; subsellii]; draagboom aan een draagstoel; (b) touw om een zeil te spannen, schoot [veli]; ➤ pedibus aequis of pede aequo navigare met gelijke schoten = voor de wind zeilen; pedem facere met halve wind zeilen; pedes colligere aanhalen; (c) steel (v.e. druif of olijf);
- 4. (meton.) (a) stap, het lopen; plur. wedren; ➤ pedibus vincere; (b) voet als lengtemaat (= ca. een derde meter) [iustus]; ➤ non pedem ab alqo discedere geen duimbreed van iems. zijde wijken; (metaf.) pede suo se metiri met zijn eigen maatstaf; (c) versvoet; ➤ verba in suos pedes cogere; — (poët.) versmaat [Lesbius sapfische strofe; ter percussus trimeter]; (Plin. Mai.) ritme.
脚。尺。七寸三分。屋地。帆縄。風繚。— mensae 桌脚。— uvae 空葡萄球。— milvinus 小葉草。— vinaceorum 一次壓之葡萄果。— olearum 一次壓之油果。Lesbius pes 曲。律詩。Citus pes 高地二音之詩步。Ferre vel afferre pedem 走。來。Referre pedem 走别。旋步。Pedibus merere 當步兵。Pedem conferre cum eo 相鬥。 Ad pedes descendere 下馬戰。Pedem trahere 蹶行。Pedibus trahere id 不理。不當事。Ante pedes esse 在當面。方便。Suo se pede metiri 照自己之能力。Stans pede in uno 易如反掌。Conjicere se in pedes 逃跑。Dare pedibus 逃跑。Pedem facere 傍風走。横帆行。Prolatis pedibus 鬆帆縄。鬆繚。Nunquam a te pedem discessi 從來未離汝。Pedem egredi 出門。Pedes navales 衆水手。Manibus pedibusque 大勉力。拮据。
Suggest a Translation
See an image
Pedis abscissio, amputatio, inter pœnas non semel occurrit. Vigilius Tapsensis lib. 1. contra Arianos cap. 1 :
Alios quoque effossis oculis, ac Poplitibus amputatis, semivivos reliquit.Leges Willelmi Nothi cap. 67 :
Interdicimus etiam, ne quis occidatur, vel suspendatur pro aliqua culpa, sed eruantur oculi, abscindantur Pedes, vel testiculi, vel manus, etc.Ingulfus pag. 856 :
Sub pœna perditionis dextri sui Pedis, etc.Assisiæ Hierosolymitanæ MSS. 2. part. cap. 31 :
Les Juges doivent enquerre selon leur conscience tous ceaus, qui ont emblez bestes menues, ou pors, à la premiere fois il li feront tailler le nez, à la seconde fois, il li feront tailler le Pié, et à la tierce fois pendre : et ceaus que ils trouveront, que ils auront emblés beufs ou chevauchures, ou armes, à la premiere fois ils li doivent tailler le Pié, à la seconde fois pendre : et se il a emblé des bestes menues, ou de pors, tant que il soit de la valeur de 25. bezans, il doit avoir le Pié taillé, et à la seconde fois pendre, etc.MS. :
De hac pœna vide L. 8. C. de servis fugit : (6, 1.) Nov. 134. cap. 13. Nicephor. Constantinop. in Breviario Histor. pag. 77. 1. edit. Theophanem ann. 3. Copronymi, Nicetam in Andronico, Canones S. Patricii apud Waræum pag. 48. Canones Hiberniæ lib. 28. cap. 6. Leges Inæ cap. 39. apud Bromptonum, Stabilim. S. Ludovici lib. 1. cap. 29. Gregorium Turon. lib. 7. cap. 20. Fredegar. Chron. cap. 28. Capitulare 3. ann. 813. cap. 19. Petrum Blesensem in Canone Episcopali pag. 454. Ordericum Vitalem lib. 4. pag. 535. lib. 8. pag. 702. 707. Gesta Dominorum Ambasiens. cap. 5. num. 22. Bractonum lib. 3. Tract. 2. cap. 32. § 7. Fletam lib. 1. cap. 38. § 8. Monasticum Anglic. tom. 1. pag. 166. Veterem Consuetud. Norman. cap. 23. Cujac. lib. 7. observ. cap. 13. Menagium in Amœnitatib. Jur. cap.Crever ex, ou ardre en poudre, Et Piés et point couper.
Omnia erunt in eodem statu, in quo erant antequam dominus Milo hominem capi fecisset, cui fecit amputari Pedem propter raptum, ac si numquam prædicta forisfacta infractionum et amputationis pedis facta fuissent.
Tunc illa hæreditas, quam ille Dux habuit, post mortem ejus in potestate Regis sit, vel cui vult, donet, aut illi filio Ducis, qui rebellavit, si potuerit per servitium hoc ad Pedes Regis conquirere, etc.Id est prosternendo se ad pedes Principis.
Possint a transeuntibus per locum predictum exigere et levare, videlicet a quolibet eques transeuntium per locum eumdem unum denarium Turon. et a quolibet Pedes transeuntium unum obolum Turon.
Lignei. Concilium Autissiod. can. 3 :
Quicumque votum habuerit, in Ecclesia vigilet,... nec sculptilia, aut Pede, aut homine lineo fieri penitus præsumat.Ubi legendum videtur
ligneo. Indiculus
Paganiarum, seu superstitionum in Concilio Liptin. ann. 743 :
De ligneis pedibus, vel manibus pagano ritu.S. Eligius apud S. Audoenum in illius Vita lib. 2. cap. 15 :
Pedum similitudines, quos per bivia ponunt, fieri vetate, et ubi inveneritis, igni cremate.Homilia ejusdem S. Eligii :
Arbores, quas sacrivos vocant, succidite, plantas sive ungulas Pedum, quos per bivia ponunt fieri vetate.Quibus locis perstringuntur veterum Gallorum magici ritus vel superstitiones, qui in biviis ac compitis hominum membra pedesve ex ligno, (vel
lino) conflatos collocabant, existimantes, hac ratione morbos et ægritudines persanari.
Imagines ex ligno et cera confictæa maleficis, in Historia Pontificum et Comitum Engolismensium cap. 25. Certe lanas ad
Idem si observat auguria,... item si fecit, vel fieri fecit, vel curavit, quod aliquis faceret Pedem in domo.
Haderici filia, nomine Bava, genibus repens, manibus ligneos Pedes tenens, etc.
Notandum est, quod Pes forestæ usitatus tempore Ric. Oysell in arrentatione vastorum, factus est signatus et sculptus in pariete cancelli Ecclesiæ Edwynstowe,.... et dictus Pes continet in longitudine 18. pollices, et in arrentatione quorundam vastorum pertica 20. 21. et 24. pedum usa fuit : sed semper 40. perticatæ, videlicet 40. full. in longitudine, et 40. full. in latitudine faciunt unam acram, et quælibet acra continet in se 4. rodas, secundum longitudinem et latitudinem, ut prædictum est.
De jure sancti Desiderii, comprehendit Pedes manuales numero viginti quinque.Alia ann. 1139. ex Tabul. M. Magdal. Aurel. :
Sunt autem ipsæ areæ a prima fronte a parte ecclesiæ Pedes manuales lj. a posteriori fronte lxj. ab uno latere Pedes manuales xxxv. ab alio latere totidem.
Sciendum est præterea quod nos habemus omnem justitiam... in strata regali, quæ est decem et octo pedum ad Pedem manus.Aliud inter abb. et commun. S. Rich. ann. 1324. in Reg. 64. Chartoph. reg. ch. 2 :
Et se pourra giter la boiche de la dite esclaire seur le froc, un pié tant seulement à Pié main.
Aliprandi. De eo consule Dissert. editam tom. 10. Collect. cui titulus
Raccolta d'opusc. scientif. et filolog. Venet.
Raccolta d'opusc. scientif. et filolog.
habentis per longitudo Pedi publici centum dece, et in alia longitudo Pedi publici octuaginta sex, et per latitudo Pedi publici quinquaginta. Occurrit rursum in alia ann. 957. ibid.
Coliseum ampheteatrum habet in altum Pedes submissales centum octo.
Januarius, nox horarumxvi. dies.viii. horaiii. etix. Pedesxvii. horavi. Pedesxi ... Februarius : nox horarumxiii. diesx. horaiii. etix. Pedesxv. horavi. Pedesix.
S. Joannes pedis portus, oppidulum in Pyrenæis,
S. Jean Pied de Port. Pedes Cassii montis, apud Ammianum lib. 14. ubi Lindenbrogius quædam observat ex Suida et Eustathio. Hegesinus apud Pausaniam :
Ἑλικῶνος ἔχει πόδα πιδακόεντα.
MadoxFormul. Anglic. pag. 225 :
Inspeximus transcriptum Pedis cujusdam finis levati in curia domini E. nuper Regis Angliæ avi nostri, quod coram nobis in cancellaria nostra certis de causis venire fecimus, in hæc verba : Hæc est finalis concordia, etc. Nos autem transcriptum Pedis finis prædicti... tenore præsentium duximus exemplificandum.Ubi
pes finisidem videtur significare quod Charta authentica, qua alicui controversiæ finis imponitur ; quomodo
Pedefinisusurpatur pro ea agri parte qua inferior est. Vide Caputfinis.
capitiopposita. Vide Caputfinis et Capus 3. Charta ann. 746. apud Brunett. in Cod. Dipl. Tusc. tom. 1. pag. 522 :
Terrula in fundo Matiani qui habet in lungo ipsa terrula pedes publici tricenti et in latu da capu pedes publici sexsaginta et in mediu locu pedes septuaginta et in Pede in latu pedes publici nonaginta.Adde Chart. ann. 759. ibid. pag. 566. lin. 8. ann. 765.
Pro porco 2. solidos, et tascham, et quartam partem vini cum Pede.Occurrunt eadem verba rursum infra.
vinum cum pedevel
de pede, ut alibi legitur, de vino quod ex uvis calcatis expressum est, intelligendum. Hanc conjecturam firmat Charta Friderici II. Imper. ann. 1211. apud Rocchum Pirrum tom. 1. Sicil. Sacræ pag. 144 :
Et de vineis musti nupti puri lagenas magnasMustum quippe ibi a vino presso distingui videtur.cc. et de Pede lagenas centum.
Cum pecunia, quæ Pes fixus dicitur, necessaria sit ad Dei cultum promovendum, ne temporis necessitate si desit, studium et ecclesiæ ornatus negligatur... Inde volumus, ne defunctorum canonicorum vacationis tempore, donec alii defunctorum loco succedant, fructus et redditus aliis accrescant, ne aliquis de mortis annata testari possit ; sed hoc omne quodcumque fuerit, Pedi fixo accumuletur et aggregetur, donec competenter fuerit ecclesiæ necessitati consultum.
Lors lesdiz escuiers entrerent dedenz l'hostel Thiebaut Brisse et se assistrent aus piez de deux des filles dudit Thiebaut sueurs dudit le Galois, avec lesquelles ilz se esbatirent un pou, sanz penser en aucune villenie ou deshonneur envers lesdittes filles, ne leur amis.
In nostra et nostri proprii corporis sospitate per Dei gratiam existentes et Pedes ambulantes.Formula in Chartis donationum aliisve usitata, qua eas sana mente et sano corpore factas fuisse significabatur.
Animal ad pedem clausum. Vide supra in Animal.
Costumæseu pensitationis species, quæ ex consuetudine præstatur, nomen in ecclesia Remensi. Arest. ann. 1263. in Reg.
OlimParis. :
Per arrestum patet archiepiscopum Remensem debere canonicis Remensibus quamdam coustumam, quæ dicitur, Pied-levé, et regem quando tenet regalia... Petebat capitulum Remense a domino rege, quod ipse faceret eis persolvi quandam coustumam, quæ dicitur Pied-levé, videlicet certam summam pecuniæ cuilibet canonicorum Remensium in die cœnæ, cum ipse teneat regalia, quia ipsis canonicis hoc solvebat idem archiepiscopus dum viveret... Placuit domino regi, quod... custodes ipsorum regalium solvant de ipsa costuma, quæ dicitur Pied-levé, canonicis prædictis.Ludi genus eodem nomine donatur, in Lit. remiss. ann. 1478. ex Reg. 206. Chartoph. reg. ch. 2 :
Lesquelz alerent aux jeux de billes en l'ostel de la Boussicaulde ;... icellui suppliant qui jouoit au Pié levé, etc.
Inter quos ei Sabaucus rex Alemannorum eminentius humilitatis impendebat obsequium, Pede vicino complens in omnibus ejus præceptum.
Ita ut numquam ullius rationis causa, nullius occasionis malitia quisquam dominetur saltim in Pleno Pede supradictarum terrarum... nisi abbas et ab eo ordinata potestas.
Concessit quod ipsi(monachi) in perpetuum habeant et percipiant in dicta foresta duas summas per Pedem ad equos vel asinos... singulis diebus, vice et loco duarum summarum, quas antea tantummodo habebant, ad branchas ;.... ita tamen quod dictas duas summas perficiant, tam de Pedibus scisarum arborum, quam de branchis.
Si in prato suo brolii fiant, seu concedantur Pedes seu loca ad ædificandum,... emolumentum erit commune nobis et sibi : loca vel Pedes concedere, ac vestire seu devestire nos seu gentes nostræ non poterimus.Vide supra Peaso et Peda 2.
Emi... pro uxore domini Johannis de Calciata, militis...(Arch. histor. de la Gironde, t. 22, p. 359.) -xi. alnas de roge et dePes ...
....(Idem, p. 361.)i. tunice dePet folrate...
- PED-, a foot: nudus, T.: pedibus aeger, S.: si pes condoluit: pede tellurem pulsare, i. e. dance, H.: cycnum pedibus uncis Sustulit, talons, V.: pedum digiti, toes, O.: numquam huc tetulissem pedem, would have come hither, T.: Nusquam pedem (sc. feram), I won't stir a step, T.: pedem ferre, go, V.: si in fundo pedem posuisses, set foot: profugum referre pedem, return, O.: magis pedem conferre, come to closer quarters: ut prope conlato pede gereretur res, almost hand to hand, L.: votis malignum Opponit nostris pedem, sets her foot against(of Fortune), O.: retrahitque pedem simul unda relabens, V.: ego me in pedes (dedi), took to my heels, T.—Ablplur. (rarely sing.), of motion, afoot, on foot, marching, walking: pedibus vincere, in running, O.: cum ingressus iter pedibus sit: pedibus compensari pecuniam, i. e. the long walk to the property makes up for its cheapness: ut omnes pedibus mererent, serve as infantry, L.: cum illud iter pedibus confici soleat, by land: quod flumen pedibus transiri potest, be forded, Cs.: in quam sententiam cum pedibus iretur, i. e. when a division was taken on this question, L.: cum omnes in sententiam eius pedibus irent, voted for his resolution, L.: Quo bene coepisti, sic pede semper eas, O.: tua dexter adi pede sacra secundo, expressive of favor, V.: Ripa felici tacta sit pede, propitious, O.: quid tam dextro pede concipis, etc., auspiciously(the right foot being associated with good omens), Iu.—Accplur. with ad: ad pedes descensum ab Romanis est, the Romans dismounted, L.: magnā ex parte ad pedes pugna venerat, mainly an infantry fight, L.: ad pedes omnium singillatim accidente Clodio, supplicating each: vos ad pedes lenonis proiecistis: cui cum se maesta turba ad pedes provolvisset, L.— In expression of subjection or inferiority: servus a pedibus, footman: Omnia sub pedibus vertique regique, under their sway, V.: duas urbīs sub pedibus tuis relinquemus, L.: Sub pedibus timor est, is spurned, O.—In the phrase, pedibus trahi, to be dragged by the heels, go to the dogs: trahantur per me pedibus omnes rei.—In the phrase, ante pedes, before the feet, in plain view, evident: quod ante pedes est, Videre, T.: eos ante pedes suos iugulari coëgit.—In phrases with caput: tuas res ita contractas, ut nec caput nec pedes (habeant), i. e. neither beginning nor end: ut nec pes nec caput uni Reddatur formae, i. e. the several parts, H.—In the phrase, manibus pedibus, with might and main: Conari manibus pedibus noctīsque et dies, T.—Meton., of a couch or table, a foot, leg, prop: Lectuli pedes, T.: mensae, O.: grabati, a handle, Ct.—In navigation, a sheet, sail-rope: pede labitur aequo, i. e. before the wind, O.: pedibus aequis: unā omnes fecere pedem, i. e. let out the sheet, V.—In verse, a foot: herous: pedibus claudere verba, to make verses, H.: Musa per undenos emodulanda pedes, in hexameters and pentameters, O.: extremum seu trahat pedem, i. e. limps(of the choliambus), O.—A kind of verse, measure: Et pede, quo debent acria bella geri, O.: Lesbius, H.—As a measure, a foot: intervallum pedum duorum, Cs.: pedem discessisse: pede suo se metiri, by his own foot-rule, i. e. by his own abilities, H.
-
…Rhodanum influit, ad montem Iuram, qui fines Sequanorum ab Helvetiis dividit, milia passuum XVIIII murum in altitudinem pedum sedecim fossamque perducit. Eo opere perfecto praesidia disponit, castella communit, quo facilius, si se invito transire…
Julius Caesar, Gallic War
-
…delegerant. Ac primo adventu exercitus nostri crebras ex oppido excursiones faciebant parvulisque proeliis cum nostris contendebant ; postea vallo pedum XII in circuitu XV milium crebrisque castellis circummuniti oppido sese continebant. Ubi vineis actis aggere extructo turrim procul constitui…
Julius Caesar, Gallic War
-
…propterea quod flumen alduas Dubis ut circino circumductum paene totum oppidum cingit, reliquum spatium, quod est non amplius pedum MDC, qua flumen intermittit, mons continet magna altitudine, ita ut radices eius montis ex utraque parte ripae…
Julius Caesar, Gallic War
-
…secreto in occulto de sua omniumque salute cum eo agere liceret. Ea re impetrata sese omnes flentes Caesari ad pedes proiecerunt non minus se id contendere et laborare ne ea quae dixissent enuntiarentur quam uti ea quae vellent impetrarent ,…
Julius Caesar, Gallic War
-
…Helvetii omnium rerum inopia adducti legatos de deditione ad eum miserunt. Qui cum eum in itinere convenissent seque ad pedes proiecissent suppliciterque locuti flentes pacem petissent, atque eos in eo loco quo tum essent suum adventum expectare iussisset ,…
Julius Caesar, Gallic War
-
…ponit et in altera parte fluminis Q. ; Titurium Sabinum legatum cum sex cohortibus relinquit ; castra in altitudinem pedum XII vallo fossaque duodeviginti pedum muniri iubet. Ab his castris oppidum Remorum nomine Bibrax aberat milia passuum VIII .…
Julius Caesar, Gallic War
-
…fluminis Q. ; Titurium Sabinum legatum cum sex cohortibus relinquit ; castra in altitudinem pedum XII vallo fossaque duodeviginti pedum muniri iubet. Ab his castris oppidum Remorum nomine Bibrax aberat milia passuum VIII. Id ex itinere magno impetu…
Julius Caesar, Gallic War
-
…silvas hostes in occulto sese continebant ; in aperto loco secundum flumen paucae stationes equitum videbantur. Fluminis erat altitudo pedum circiter trium. Caesar equitatu praemisso subsequebatur omnibus copiis ; sed ratio ordoque agminis aliter se habebat ac Belgae ad…
Julius Caesar, Gallic War
-
…ex omnibus in circuitu partibus altissimas rupes deiectusque haberet, una ex parte leniter acclivis aditus in latitudinem non amplius pedum CC relinquebatur ; quem locum duplici altissimo muro munierant ; tum magni ponderis saxa et praeacutas trabes in muro conlocabant…
Julius Caesar, Gallic War
-
…poterant, multi ut diu iactato bracchio praeoptarent scutum manu emittere et nudo corpore pugnare. Tandem vulneribus defessi et pedem referre et, quod mons suberat circiter mille passuum ; spatio ;, eo se recipere coeperunt .…
Julius Caesar, Gallic War
PES[MENSURApp. 161, 162.]
See mensura.