praevidere

praevidere [CL] 1 to see or perceive previously or beforehand. b to see before or in front (of one). is ta cefalea dierisis [i. εἰς τὰ κεφάλαια διαίρεσις] est quanta capitula, i. de quot rebus scribere velit ante praevidit Comm. Cant. I 16; super aquas sedere consuevit ut venturi raptum accipitris praevisa in aquis umbra declinet Bede Hom. I 12. 62; s679 siquidem ~it vestra apostolica summitas privatum me esse, humili devotione que censentur libenter amplector W. Malm. GP III 100; virgo que Galonis leserat in ore virginem, eo quo previsa fuerat modo Map NC III 2 f. 37v; s1092 hoc anno ‥ inundatio pluviarum diffusa est, qua major non erat previsa Flor. Hist. II 25; inde Romanos graves, Graecos leves ‥ ~emus, et ideo Pictavi sunt ‥ callidi atque astuti Eul. Hist. II 105; s1179 quod si preceptum nostrum ‥ duxeritis negligendum, sicut predicto monasterio de benedictione abbatis ~imus, ita ‥ providere curabimus, quod ‥ (Lit. Papae) Elmh. Cant. 438.  b rex circumvallatus periculo a tergo vidit intensis manibus suis quo doluit, ~it hostes in patulo quo timere debuit, lateraque sua quasi militum nuda catervis Chr. S. Edm. 68. 2 to realize beforehand or in advance, have prescience of, foresee; b (intr.). et eodem spiritu imbutus tempestatem et serenitatem ~it quo et Paulus apostolus in actibus apostolorum navigantibus prophetavit V. Cuthb. II 4; turbatam incursione gentilium provinciam videns, et monasteriis quoque periculum inminere ~ens, ‥ navigavit Galliam Bede HE III 19 p. 168; ~eo, praescio GlC P 565; minus ea ledere solent que ~entur Gir. EH II 39 p. 398; Deus, neminem ad peccandum cogens, ~et tamen eos qui propria voluntate peccabunt R. Marston QD 444; verumtamen isti Gallici, superbia excecati, nociva non ~entes Strecche Hen. V 150.  b homo qui non diligenter ~et sibi de fovea et puteo, faciliter cadit in eum Holcot Wisd. 98. 3 (intr.) to exercise foresight, make provision; b (impers.); c (foll. by ne & subj.). d (w. dat.) to make provision or provide for. e (w. contra & acc.) to make provision or provide against, look out for. f (w. inf.) to make provision to, to prepare to. septimus [sc. catullus ursi accidie] est necgligencia dicendi vel faciendi vel ~endi [ME: to biseon biforen] vel rememorandi vel male custodiendi rem cujus habet custodiam AncrR 71.  b cum thesaurus ‥ in ecclesia exteriori primo locaretur, et novissime ad locandum ‥ in choro, ut honorifice previsum fuerat, ‥ sustolleretur Plusc. VII 15.  c 796 pio pastori condecet ‥ ~ere ne aliqui ‥ a via veritatis ‥ exorbitare incipiant Alcuin Ep. 94.  d minus juste sic impetite satis effective ~it nova previsionis in spiritualitate E. Thrip. SS VII 6; 1303 vestro pariter et nostro honori provide ~entes Chr. Rams. app. 379.  e debet Christianis [v. l. Christianus] ~ere [AS: scyldan] contra omnia que peccati [v. l. peccata] sunt (Quad.) GAS 477.  f ea ‥ quae a nobis ‥ ordinanda sperastis, hoc ‥ adtribuere ulla sine dilatione ~emus Bede HE II 17 p. 119. 4 (trans.) to exercise foresight on behalf of, make provision or provide for; b (w. acc. & inf.); c (w. indir. qu. as obj. cl.). multum tempus vixi, beneque mihi pius Judex vitam meam ~it Cuthb. Ob. Baedae clxiii; c795 constanter state in Dei timore; dum ille misercorditer vestrum ~it honorem, qui numquam dimittit sperantes in se Alcuin Ep. 47; a796 herbas ‥ quas direxisti ‥ accepi. et sicut corporali me sanitate ~ere curasti, ita tuae spiritali saluti praevideri semper desidero Ib. 56; 1564 utilitate et commodo dicti loci de Roxburgh ac meis et successorum meorum ‥ previsis et diligenter consideratis Scot. Grey Friars II 5.  b 749 (12c) ego ‥ hoc maxime agendum esse ~i [v. l. providi], ut eam ‥ liberam efficerem ab omnibus vinculis piaculorum CS 178 (cf. ib. 140: ego ‥ studendum esse providi ut ‥)).  c 793 episcopus dicitur quasi superspeculator, qui omni exercitui Christi prudenti consilio ~ere [v. l. providere] debet quid cavendum sit quidve agendum Alcuin Ep. 17 p. 46; 793 haec est sapientia vera, ut homo sibi ~eat quomodo in aeternum feliciter vivat Ib. 18 p. 50. 5 to provide or supply (w. dat. or ad & acc. of person to whom, or that in the interest of which, a thing is provided). b (w. double acc.) to provide (a person) with (a thing). in istorum ‥ adminiculum est, quod manibus vilitatis nostre divina gratia similiter ~it, quae iste vir ex Scotorum libello sciscitasse quod diffamatum est Theod. Pen. pref.; neque ad susceptionem potentium saeculi ‥ domus ~eri necesse fuit Bede HE III 26 p. 190; pridie quam consecretur aecclesia, ~endae sunt reliquiae ab episcopo Egb. Pont. 26; a796 tuae spiritali saluti ~eri semper desidero (v. 4a supra); frater ‥ quem abbas jussit ~ere cibaria artificum monasterii Wulf. Æthelwold 14; quoniam carebant provisore, ait ex suis curialibus sese eis optimum ~isse Herm. Arch. 22 p. 57.  b s1229 quam [sc. coronam] Dominus ‥ nos habendam ~ens, ‥ nos mirabiliter exaltavit (Lit. Imp.) M. Par. Maj. III 175.