privare

privare [CL] 1 to deprive or rob (of, w. abl., ab or de): a (person or thing); b (abstr.); c (w. ref. to preventing or sparing from). d (pr. ppl. as sb.) one who deprives. e (absol. log.) to cause privation. f (intr.) to be deprived (of). a si quis ‥ ebrietatis causa psallere non potest, stupens elinguis, caena ~atur Gildas Pen. 10; Cinomannis, dudum a Martello succensa et domino suo Hugone ~ata W. Malm. GR III 236; callide regnum fratri surripiens, illum a regno ~avit M. Par. Maj. I 280; cum ‥ persona ecclesie de Bardewalle ‥ judicio ecclesie ‥ ~atus fuisset de eadem State Tri. Ed. I 68; statuit ut quicumque pacem infringeret capite ~aretur Eul. Hist. I 379.  b conflictationes hominum mente corruptorum qui veritate ~ati sunt Gildas EB 105; dum unusquisque divina illuminatione ~atur, statim molestiis turpium cogitationum pulsatur Ps.-Bede Collect. 271; quem dira ‥ fortunae ferocitas ‥ regenerantis gratiae sacramento ~atum [gl.: alienatum, segregatum] perniciter oppresserat Aldh. VirgP 26 p. 261; merito salute ~antur qui principium sapientiae, timorem Domini ‥ non habent Bede Prov. 944; s742 sit suo gradu ~atus AS Chr.; c1370 nos ‥ te ‥ ~amus ‥ a principalitate aule MunAcOx 470.  c te pater Omnipotens servet per secula mitis / inferni vinclis verberibusque privans Æthelwulf Abb. 819.  d ista privacio et inhabilitacio nulla est de jure, qui per appellacionem legitimam ab omni jurisdiccione ~antis fuit exemptus Ockham Pol. I 297.  e latuit autem antiquos privacio propter maliciam sue accionis; nam cum accidit generabilibus, ~at illa Siccav. PN 152.  f s1245 concilium ‥ in quo Fredericus ‥ ~avit sententialiter imperio Fl. Worc. Cont. B 180. 2 to cause to disappear, to take away, remove. ut, si unicum pignus ‥ ab illorum stirpe ~aretur [gl.: segregaretur, separaretur] Aldh. VirgP 36 p. 280; carpe ‥ escas urbane; non privent pocula mentem D. Bec. 1369; in ea [epilempsia] ~atur motus et non sensus Gilb. II 109. 1 (v. ephialtes 1); privacio ‥ que est principium transmutacionis naturalis est semper cum potencia ad habitum quem ~at Siccav. PN 43; 1407 terre terrarum prioris de W. ‥ quas Ricardus B. tenet ‥ fuerunt averyie quousque Ricardus B. ~avit Doc. Bev. 27. 3 (p ppl. privatus as adj.) restricted for the use of a particular person or group of people, private: a (of property, artefact, or sim.); b (camera or domus ~a) latrine, privy (also ellipt. as sb. f.); c (of act) restricted to the person, private; d (in ~ato) in private. a sumptu publico ~atoque adjunctis secum miserabilibus indigenis Gildas EB 18; ruebant aedificia publica simul et ~ata Bede HE I 15 p. 32; privilegium, lex ~ata vel propria praesumtio GlC P 575; ita ~ate et publice opes ad naves deportabantur W. Malm. GR II 179; 1155 numerus domorum Sandune: aula, camera ~ata, grangie due Dom. S. Paul. 134; ingressa erat in ~atum thalamum suum, et clauserat ostium suum et privatum orabat Patrem suum Ailr. Serm. 9. 18. 254C; 1401 construxit ‥ domum secessui necessariam, secretum sive ~atum dormitorium vulgariter nuncupatum G. S. Alb. III 443.  b 1133 debet facere bonam domum et bonam cameram et bonam ~atam BM Ch. 103; Warner & Ellis, BM Ch. xiii; villani ‥ faciunt aulam episcopi in foresta ‥ cum butilleria et dispensa et cameram et ~atam Boldon Bk. 26; 1141 recepit ‥ j ~atam domum juxta cameram Dom. S. Paul. 136; 1200 alias tres domos ‥ et unam ~atam ad opus serviencium Kal. Samson 23 p. 87; cum ad ~ata accessissem ut opus nature facerem Latin Stories 104.  c vitam ~atam et monachicam cunctis regni divitiis ‥ praeferens Bede HE IV 11 p. 225; quod publica fletum / mors tibi privatum suggerit ipse probo L. Durh. Dial. I 78; potest tamen homo evidenciam hujus sue eximie sanctitatis et vite egregie venerari et in oracionibus ~atis ejus suffragia petere et se suis precibus commendare Offic. R. Rolle xix.  d si hoc imperitus et juvenis conarer in publico quod peritissimus et etate provectior alius incipere: formidaret in ~ato L. Durh. Hypog. prol. p. 62; tanquam in publico dignitatem observans licentius natura ludat in ~ato Gir. TH II 43 p. 128; dicendum est quomodo quidam sunt vitandi in ~ato, quidam in publico T. Chobham Praed. 77; c1297 vos rogamus ‥ quatinus omnes et singulos fratres nostros ‥ efficaciter inducatis tam in publico quam in ~ato quod ipsi in suis oracionibus devotis nos apud Deum habeant specialiter commendatos DCCant. p. 263; colligere in tenebris, i. in ~ato et secreto, alimentum anime [ME: as i þostre þat is dearneliche] AncrR 47. 4 (~atum sigillum) privy seal (also ellipt. as sb. n.). 1282 si .. rex velit habere transcriptum illud quod inventum fuit in bracali Lewelini, poterit ipsum habere a domino E. de Mortuomari qui custodit illud cum sigillo ~ato ejusdem Peckham Ep. 373; 1377 per billam de ~ato sigillo Pat 298 m. 31; 1459 de mandato ‥ regis literatorio sub ~ato ostenso super compotum ExchScot 566; 1460 ut patet per literas ‥ regis sub ~ato et subscripcione ‥ ostensas super compotum Ib. 617; 1465 ut patet per literas ‥ regis sub ~ato ‥ registratas Ib. 321; 1583 per breve de ~ato sigillo Pat 1236 m. 21. 5 (eccl.) ferial, not festal, (~atus dies) week-day, ‘private’ day. b every alternate day of the week starting from Sunday. ~atis diebus ‥ revertantur ad lectos suos Lanfr. Const. p. 87; post nocturna usque ad quintam feriam ante Pascham ~atis diebus dicant solitos duos psalmos Ib. p. 96; c1325 qualiter diebus Dominicis vigilie aguntur ‥ qualiter ~atis diebus matutini affigantur Ac. Durh. 717; ~atis diebus in Quadragesima Cust. Westm. 90.  b in ~atis diebus, viz. Dominica, die Martis, die Jovis ac Sabbato, tria generalia ad refeccionem habuerunt fratres ‥, ceteris vero diebus, sc. feria ij, feria iiij et vj, duo generalia, in diebus autem sollempnibus ‥ W. Malm. Glast. 80. 6 (of person): a who does not hold public office. b not of noble birth. c (as sb. m.) private person or person not of noble birth. a nemo ejus tempore ~atus latro, nemo popularis predo W. Malm. GR II 155; Rogerus autem considerans personas que cum illo aderant nimis esse ~atas, obtulit ei prudenter ac dedit inducias V. Chris. Marky. 42; 1285 ex feoffamento Edm’ fratris regis Anglie qui est ~ata persona et non habet potestatem alterum feoffare PQW 247a; si vicarius ‥ parvam pensionem solverit ‥ domui religiose ‥ conpetit vicario assisa quam quidem si ~ate solverit persone non conpetit vicario set et persone Fleta 332.  b s1455 licet spuriosi dimidiatique sanguinis fuerit habueritque patrem qui de ~ata muliere procreamen sumpsit Reg. Whet. I 165.  c reges, publici, ~ati, sacerdotes, ecclesiastici Gildas EB 26; plures ‥ tam nobiles quam ~ati Bede HE V 23 p. 351; si ~atus extraxerit falsarium a carcere Ric. Angl. Summa 37 p. 81; appellandi ‥ ~ato licentia denegetur Ib.; nescio si ‥ cum aliquo procerum vel ~atorum tam manifesta sit actum pervicacia Ad. Marsh Ep. 30 p. 123. 7 particular, specific. persone ~atarum sectarum ‥ valeant ‥ ~atam regulam dimittere Wycl. Compl. 88; quedam ‥ glossa ~ata sic loquitur Id. Op. Evang. I 108; s1382 ingredientes religionem ~atam quamcumque ex hoc redduntur inhabiliores ad observanciam mandatorum Dei Knighton II 180; 1437 absque quacunque condicione seu intencionis declaracione ~a vel expressa Cl 287 m. 11d.. 8 close, intimate, familiar, privy. b (as sb. m.) close or intimate friend. quod ‥ specialem divinae dilectionis praerogativam ac ~atam [gl.: non publicam, singularem, asceredre, þa ascyredam] amoris munificentiam ‥ promeruerit Aldh. VirgP 7; Judithe neptis regis conubio ~ataque amicitia donatus W. Malm. GR III 253; sepe conveniebant ad ~ata colloquia Ord. Vit. III 3. 46; 1214 tunc responderunt H. et A. de D. quod illi fuerunt de ~ata familia ‥ regis jurati quod si illi aliquid audirent quod fuisset contra regem quod ‥ regi illud intimarent SelPlCrown 70; decet imperatoriam magestatem ~atos habere fideles cum quibus delectabitur Bacon V 51.  b intus et in triclinio cum ~atis omni lenitate accommodus ‥ W. Malm. GR IV 312; Tyberius ‥ dixit ‥ Volusiano sibi ~ato Flor. Hist. I 111; ad hoc tendebant omnimodo ut exterminarent ~atum suum V. Ed. II 258. 9 (leg.) of the same family, related, (also as sb. m.) relative. 1285 quod ista excepcio mere jacet in ore ~ati et quod predictus abbas omnino est extraneus EE Law Rep. III 230; 1291 cognovit ipsum Henricum esse ~atum predicto Willelmo de cujus seisina PlRCP 89 m. 138; 1295 Willelmus pater suus obiit per quod idem Adam est verus tenens ipsius Roberti et ~atus quo ad tenementa predicta Ib. 110 m. 223. 10 removed from public scrutiny or cognizance, secret, confidential, private, (as sb. n. pl.) private business or affairs. quamquam ipse primum parvus contemptibilis et ~atus futurus sit, indocibilis tamen erit ~ata loqui Andr. S. Vict. Dan. 61; 1221 nomina occisorum in rotulo de ~atis PlCrGlouc 60; 1241 ad judicium de xij juratoribus quia non liberaverunt eorum ~ata ante ultimum diem JustIt 8692. 4.