pulvis
pulvis, dust, powder
BWL
the Romans noticed the great force of the dust
Frieze-Dennison Vergil
- I Lit., dust, powder: jamque fere pulvis ad caelum vasta videtur,Enn. ap. Non. 217, 11 (Ann. v. 286 Vahl.): fulva, id. ap. Non. 217, 13 (Ann. v. 319 ib.): si multus erat in calceis pulvis, Cic. Inv. 1, 30, 47; Lucr. 3, 381: pulveris nebula, id. 5, 254: Romani pulveris vim magnam animadvortunt, Sall. J. 53, 1; Caes. B. C. 2, 26: qui (ventus) nubes pulveris vehit, Liv. 22, 43: prospectum oculorum nubes pulveris abstulerat, Curt. 4, 15, 32; 5, 13, 12; Sil. 2, 174: subitam nigro glomerari pulvere nubem Prospiciunt, Verg. A. 9, 33: pulvis collectus turbine, Hor. S. 1, 4, 31: pulverem Olympicum Collegisse, id. C. 1, 1, 3: crinis pulvere collines, id. ib. 1, 15, 20: pulvere sparsi juvenes, Phaedr. 4, 24, 22: tum caeco pulvere campus Miscetur, Verg. A. 12, 444: pulverem excutere, Ov. A. A. 1, 150: sedare, Phaedr. 2, 5, 18: movere, Quint. 5, 10, 81: excitare, Col. Arb. 12: glaebam in pulverem resolvere, id. 11, 2, 60: eruditus, the dust or sand in which mathematicians drew their figures, Cic. N. D. 2, 18, 48; cf. id. Tusc. 5, 23, 64: formas in pulvere describere, Liv. 25, 31; Pers. 1, 131: amomi, dust, powder, Ov. Tr. 3, 3, 69: carbonis, coal-dust, id. A. A. 3, 628. —Poet.: Etrusca, i.e. soil, Prop. 1, 22, 6; so of potters’ earth, Mart. 14, 1021; 1141; of volcanic ashes: Puteolanus, pozzolana, Stat. S. 4, 3, 53; Sen. Q. N. 3, 20, 3; Plin. 35, 13, 47, § 166.—Of the dust or ashes of the dead: pulvis et umbra sumus, Hor. C. 4, 7, 16 al.; cf.: pulvis es et in pulverem reverteris, Vulg. Gen. 3, 19: hibernus, i.e. a dry winter, Verg. G. 1, 101.—Esp.: pulvis belli, war: formosus pulvere belli, Mart. 8, 65, 3: duces Non indecoro pulvere sordidi, Hor. C. 2, 1, 22: in pulverem Martium tractus, Amm.16, 1, 5: exercitus pulvere coalitus Martio, id. 21, 12, 22.—In plur.: novendiales, Hor. Epod. 17, 48: cineris pulveres, Pall. 3, 25, 14 (cf. id. 11, 14, 15): pulverum mole degravante, Plin. 11, 24, 28, § 83; cf. Gell. 19, 8, 13: natio ad pulveres Martios erudita, Amm.23, 6, 83.—Prov.: sulcos in pulvere ducere, to draw furrows in the sand, i.e. to give one's self useless trouble, Juv. 7, 48: pulverem ob oculos aspergere, to throw dust in one's eyes, i.e. to deceive, Gell. 5, 21, 4.—
- II Transf.
- A A place of contest, arena, lists: domitant in pulvere currus, Verg. A. 7, 163; Mart. 12, 83.—
- 2 In gen., a scene of action, field (cf. arena): doctrinam ex umbraculis eruditorum in solem atque pulverem produxit, i.e. before the public, Cic. Leg. 3, 6, 14; cf. Hor. C. 1, 8, 4: educenda dictio est in agmen, in pulverem, Cic. de Or. 1, 34, 157: forensis pulvis, Quint. 10, 1, 33: inque suo noster pulvere currat equus, on his own field, within his own territory, Ov. F. 2, 360.—
- B Toil, effort, labor (poet.): cui sit condicio dulcis sine pulvere palmae, Hor. Ep. 1, 1, 51.
multa ‥ de ~ere loci illius virtutum miracula narrantur
“cecidit vir sanctior istic, / arbitror, idcirco prodest haec terra saluti” / atque ligans panno tulerat de pulvere secum
crusta cimolia, i. ~is de tes[t ]a
vestimentorum scissione et aspersione ~eris vim doloris expressit
irruens valida venti tempestas ~erem subito circumvolvit
utrum ventus sit flans et elevans ~erem contra vos et adversarios vestros
advectos inde ~eres seu lapillos si quis alibi intra alvearia sparserit, examina favos deserant
lepidoscalcu, i. ~is decidens ab ere calefacto
libanosmanne, i. thuris masculi ~is
mannis, i. libanum vel ~is thuris
si remaneat aliquod vestigium sanguinis ‥ in vestimentis, pars illa scindatur et comburatur et ~is cum reliquiis reponatur
adhaesit ‥ oculo cordis mei ~is cogitationum iniquarum
si aliquis ex terrena conversatione mundissime menti ejus ~is adhesit, illa eum tribulatione excussum esse non sit ambiguum
sacri ‥ affectus nullo terrene cogitationis ~ere sordescunt, nullo pavore subsistunt
vergibili fortuna ‥ suppeditante ‥ inopinata, quidam de ~ere prosiliunt ad magnarum potestatum culmina, aliique de summo apice ‥ pulsi gemunt in ingenti mesticia
alios ‥ de ignobili stirpe illustravit, de ~ere ut ita dicam extulit
[S. Johannes ] misericors ad incolas ~eris
beata ejus anima corruptibilis exonerata exuviis de ~ere hujus conversationis libera evolavit in celum
placita de pede ~eris
cum de sepulcri tumba ~is [gl.: i. terra sicca et soluta ] ebulliat et quasi reciproco spirantis flatu in superficie antri sensim scaturiat
sanctissimi Neoti tumuli ~is a fidelibus sumitur
quamvis Franci ossa sancta transtulerint ‥ sepulchra tamen et ~erem sanctissime carnis reliquerunt
rubicundus ~is carnis liquefacte
una bursa ‥ cum ‥ de ~ere sancti Amphibili et ‥ os sancte Petronille
hic Deus omnipotens Adam de pulvere plasmat
incerta est hora unicuique nostrum quando revertatur ~is in ~erem
quia plasmatum scio me de pulvere terrae
tu homo de ~ere factus, tu ~is quandoque futurus, contra Deum te extulisti
putasne corpora nostra in ~erem redacta surrectura?
accipiens ~erem ait “~erem ~eri, cineremque cineri”
omnia simulacra confracta sunt, in ~erem sunt redacta
hic ~er, -ris, ‥ vel ~is,powdyr
pro vj lib. albi ~eris, cum macis, vj s.
in ij li. et dim. zinziberis ad album ~erem faciendum propter convivium justiciariorum
batura ~erum ad coquinam(v.
in factura pastillarum anguillarum cum ~ere, viij s.
pro ~ere claretti ‥ faciendo(v.
compotat ‥ in empcione centum unius libre de gingebrace, lxxviij s. j d. ob. et in empcione unius libre ~eris, xv d.
computat in ‥ canella sive cinamonio, nucibus muscatis, grano paradiseo, ~ere Lumbardo, diversis coloribus pro coquina
in cujus decoctione ponatur pul’ [? l. pulvis, pulpa ] mirobol[ani ], ci’ Indorum, et lapidis lazuli
~is laxativus Joannis: recipe ‥
~is confortativus ‥ quem voco ~erem Saracenicum: recipe ~erem herbe iv ℥, i. humanorum ossium combustorum
composita evacuancia [melancoliam ] sunt diaboraginatum, diasene, ~is Gualterii
alcohol, i. ~is ad oculos
muscus ‥ mittitur in collinis et in pilis seu ~eribus oculorum
~is ceni dim. lib. ij d.
aloae arbor ‥ tunditur minutatim et pulvis ejus miscetur cum mirra
pro ~ere aromatico de aloen, thure et mirra ad ponendum in corpore regis, iiij li(
pro ‥ j pipa ~eris pro pellibus
pulver’ dulc’ pro usu garderobe
pro quodam instrumento ferri pro qwarell’ et pellotes plumbi inde sagittand’ cum ~ere pro defencione navis
omnia ingenia et gunna cum eorum apparatu ‥ sc. ‥ pellotas, barellos, et salpetram et ~eres(
~is pro instrumento illo bellico sive diabolico quod vulgaliter diciturgunre
ad conficiendum inde ~erem gunnorum(v.
unumgun cum ~ere pro guerra
duo morteria metalli ad faciendum ~eres aptos canonibus
pro apportacione et cariagiis ~erum bumbardorum regis
~era vocatagunpowdir
cepit unum tormentum Anglice vocatuma pistoll , ~erem tormentariam Anglice vocatamgunpowther et globulos plumbeos Anglice vocatospellotes of leade
➳ fém. Enn. Ann. 282 ; 319 ; Prop. 1, 22, 6 ; 2, 13, 35 || pulver nom. Ps. Apul. Herb. 35 ; cf. Prisc. Gramm. 6, 65.
- 1. stof, ook zand, as [multus in calceis; amomi poeder; hibernus ‘winterstof’ = droge winter; horrida as v.e. gestorvene]; ➤ ~ collectus turbine; ~ es et in pulverem reverteris;
- 2. glaspoeder, waarin mathematici met een stokje (radius) geometrische figuren tekenden; ➤ numquam eruditum illum pulverem attigistis (Cic.) jullie hebben nooit iets aan wiskunde gedaan; homunculus a pulvere et radio mathematicus, wiskundige;
- 3. (poët.) (pottenbakkers)klei;
- 4. stof van de renbaan of het worstelperk [Olympicus];
- 5. (meton.) (poët.) renbaan, strijdperk, worstelperk; ➤ domitare in pulvere currūs;
- 6. (metaf.) plaats van openbare activiteiten, veld, baan [forensis]; ➤ procedere in pulverem et solem in het openbaar optreden; doctrinam in solem atque pulverem producere;
- 7. (poët.) strijd, moeite, inspanning; ➤ palma sine pulvere moeiteloos verkregen; negotium sine pulvere consummare.
塵土。塵灰。埃。戰傷。Eruditus pulvis 書圖之塵。Citra pulveris jactum vel sine pulvere 無難。易然。In suo pulvere currere 不改其事業。\ — nitratus 火藥。\Pulver pro Pulvis. \Pulvis pro* Pulveris.
Suggest a Translation
See an image
Captus est insuper ibi Magister Gunnarius..... et cum iis diversæ machinæ ad jaciendum lapides et muros conterendum, et gunnæ plures, cum magna quantitate Pulveris, cujus pretium prævaluit omnibus manubiis supradictis.Adde Knyghtonem pag. 2679. Vide Bombarda.
Quorum majus(tormentum bellicum) ....24. libras Pulveris pyrii.... ad explodendos globos requirebat.
In quo(furno) mittantur tres aut quatuor caratelli Pulvere bombardæ pleni.
Oportet quod dictus exercitus de Pulvere carnium bovinarum sit fulcitus, quia carnes bovis sunt de maxima substantia coctæ in aqua in olla ænea.
Pris sur une huche un escrinet,.... ouquel avoit la monnoye de six frans d'or ou environ, un sachet de Poudre Lombarde, etc.Nostris
Pourre, pro
Poudre, Pulvis ; unde
Poudriereet
Pourriere, Pulvereus turbo. Mirac. MSS. B. M. V. lib. 3 :
MS. :Quant on fait son mantel escoure, Ne s'en va pas toute la Pourre.
Froissart. vol. 3. cap. 28 :Lors veissies parmy ces plains, Et parmy mons et parmy vaulx Grans Pourrieres et grans encaus.
Nous chevauchasmes le bon pas, et tant que nous vismes devant nous les Poudrieres de nos ennemis.
Excutiens in eamGuill. Abbas S. Theodor. in Vita S. Bernardi lib. 2. cap. 8 :(domum) Pulverem calciamenti sui, ait, Maledicta sit domus hæc, etc.
HicVide Notas nostras ad Cinnamum pag. 481.(Eugenius III. PP.) seditione orta in populo, Pulverem pedum in litigantes excussit, et relictis eis in Franciam venit.
Ante hos paucos annos disseminata est quædam stultitia, cum esset mortalitas boum, ut dicerent Grimaldum Ducem Beneventanorum transmisisse homines cum Pulveribus, quos spargerent per campos et montes, prata et fontes, eo quod esset inimicus Christianissimo Imperatori Carolo, et de ipso sparso Pulvere mori boves, propter quam causam multos comprehensos audivimus et vidimus, et aliquos occisos, plerosque autem affixos tabulis in flumen projectos atque necatos.Paschasius Ratpertus in Vita Walæ Abbat. Corbeiensis lib. 2. cap. 1 :
Obstupesco valde.... quod nemo nostrum, qui ad plenum veritatem de illo audeat posteris narrare, licet audeat detegere peccata populi longe diu accumulata, clades, pestilentias, fames, inæqualitates aerum, terroresque etiam visionum. Quibus profecto malis præcessit prior Pulverum fallax adinventio, sub qua tanta fuit vexatio et prodigium mendacii, ut prudentibus daretur intelligi, quod universus orbis ad tentandum esset expositus in manibus inimici.Capitulare 1. ann. 810. cap. 3. et Appendix 2. Ludovici Pii ad Lib. 4. Capitular. Caroli M. cap. 27 :
De homicidiis factis anno præsenti inter vulgares homines, quæ propter Pulverem mortalem acta sunt.
poudre de sucre, apud Cypriotas :
Libras quinquaginta(Venise, Arch. Génér.Pulverum del morfo.... decasali de Lapido.... libras quinquaginta Pulverorum casalis de la Chiela, pro precio quo vendenturPulveres bonitatis ejusdem.
Senato Misti. XLVII. f. 65. an. 1406.)
pulvis Etrusca Prop terra etrusca.
- 1 PAL-, dust, powder: multus in calceis: pulveris vim magnam animadvortunt, S.: qui (ventus) nubes pulveris vehit, L.: nigro glomerari pulvere nubem, V.: pulverem Olympicum Conlegisse, H.: pulvere sparsi iuvenes, Ph.: caeco pulvere campus Miscetur, V.: pulverem excutere, O.: numquam eruditum illum pulverem attigistis, i. e. drew geometrical figures in sand: quas (formas) in pulvere descripserat, L.: amomi, powder, O.: carbonis, coal-dust, O.: Etrusca, earth, Pr.: Pulvis et umbra sumus, ashes, H.: hibernus, i. e. a dry winter, V.: duces Non indecoro pulvere sordidi, i. e. the dust of a successful campaign, H.—Prov.: sulcos in pulvere ducere, i. e. to labor to no purpose, Iu.—A scene of action, field, arena: doctrinam in solem atque in pulverem produxit, i. e. before the public: Inque suo noster pulvere currat equus, on his own field, O.: domitant in pulvere currūs, V.—Toil, effort, labor: condicio dulcis sine pulvere palmae, H.: patiens pulveris atque solis, H.
-
…non ullo mors sit amara loco. quam vereor, ne te contempto, Cynthia, busto abstrahat a nostro pulvere iniquus Amor, cogat et invitam lacrimas siccare cadentis flectitur assiduis certa puella minis. quare, dum licet ,…
Propertius, Elegies
-
…lapis, illa meo caros donasset funere crinis, molliter et tenera poneret ossa rosa ; illa meum extremo clamasset pulvere nomen, ut mihi non ullo pondere terra foret. at vos, aequoreae formosa Doride natae, candida felici…
Propertius, Elegies
-
…, si modo verba sequantur, oret opem nomenque suum casusque loquatur. Littera pro verbis, quam pes in pulvere duxit, corporis indicium mutati triste peregit. Me miserum exclamat pater Inachus inque gementis cornibus et niveae pendens cervice…
Ovid, Metamorphoses
-
…sunt nota sepulcra, Italiae duris funera temporibus, cum Romana suos egit discordia civis, sic mihi praecipue, pulvis Etrusca, dolor, tu proiecta mei perpessa es membra propinqui, tu nullo miseri contegis ossa solo, proxima…
Propertius, Elegies
-
…amore, hic timor est ipsis durior exsequiis. non adeo leviter nostris puer haesit ocellis, ut meus oblito pulvis amore vacet. illic Phylacides iucundae coniugis heros non potuit caecis immemor esse locis, sed cupidus falsis attingere gaudia…
Propertius, Elegies
-
…quae in arte traditur. Educenda deinde dictio est ex hac domestica exercitatione et umbratili medium in agmen, in pulverem, in clamorem, in castra atque in aciem forensem ; subeundus visus hominum et periclitandae vires ingeni, et…
Cicero, de Oratore
-
…medioque tantum absit extremum, quo nihil fieri potest aptius sed si haec non videtis, quia numquam eruditum illum pulverem attigistis, ne hoc quidem physici intellegere potuistis, hanc aequabilitatem motus constantiamque ordinum in alia figura non potuisse servari…
M. Tullius Cicero, de Natura Deorum
-
…sed tantus fuit omnium terror, ut alii adesse copias Iubae dicerent, alii cum legionibus instare Varum iamque se pulverem venientium cernere, quarum rerum nihil omnino acciderat, alii classem hostium celeriter advolaturam suspicarentur. itaque perterritis omnibus sibi…
Julius Caesar, Civil War
-
…castrorum perfecto equites ex statione nuntiant magna auxilia equitum peditumque ab rege missa Uticam venire ; eodemque tempore vis magna pulveris cernebatur, et vestigio temporis primum agmen erat in conspectu. novitate rei Curio permotus praemittit equites, qui primum…
Julius Caesar, Civil War
-
…nihil possum, Platonis aut Archytae vitam comparabo, doctorum hominum et plane sapientium ex eadem urbe humilem homunculum a pulvere et radio excitabo, qui multis annis post fuit, Archimedem. cuius ego quaestor ignoratum ab Syracusanis, cum…
M. Tullius Cicero, Tusculanae Disputationes