quartus
quartus, the fourth
Frieze-Dennison Vergil
- the fourth: perfidia, et peculatus ex urbe et avaritiā si exsulant, quarta invidia, quinta ambitio, Plaut. Pers. 4, 4, 7 (565): pars copiarum, Caes. B. G. 1, 12: quartus ab Arcesilā, the fourth from Arcesilas, Cic. Ac. 2 (Luc.), 6: pater, i. e. abavus, Verg. A. 10, 619: quartus decimus, the fourteenth, Tac. A. 13, 15: die quarto, on the fourth day, four days ago: nuper die quarto, ut recordor, Cn. Matius ap. Gell. 10, 24, 10.—In the future, four days hence, in the ante-class. form, die quarte (al. quarti): die quarte moriar fame, Pompon. ap. Gell. 10, 24, 5.—
- B Subst.
- 1 quarta, ae, f. (sc. pars), a fourth part, a quarter, esp. of an estate, Quint. 8, 5, 19; so Dig. 5, 2, 8; 5, 4, 3.—
- 2 quartum, i, n., in econom. lang., the fourth grain: nam frumenta majore parte Italiae quando cum quarto responderint vix meminisse possumus, i.e. yielded a harvest of four for one, Col. 3, 3, 4.—
- C Advv.
- 1 quartum, for the fourth time (class.): Quintus pater quartum fit consul, Enn. ap. Gell. 10, 1, 6 (Ann. v. 293 Vahl.): eo quartum consule, Cic. Sen. 4, 10; v. infra: T. Quinctio quartum consule, Liv. 3, 67.—
- 2 quartō, for the fourth time, the fourth time: ter conata loqui, ter destitit, ausaque quarto, Ov. F. 2, 823: quarto Excudit amplexus, id. M. 9, 51: Caesar dictator tertio, designatus quarto, Auct. B. Hisp. 2 init.; cf.: quarto vel quinto, four or five times, Eutr. 7, 18: aliud est quarto praetorem fieri, et quartum, quod quarto locum assignificat ac tres ante factos, quartum tempus assignificat et ter ante factum. Igitur Ennius recte, qui scripsit: Quintus pater quartum fit consul, Varr. ap. Gell. 10, 1, 6.
in tertia propinquitate carnis licet nubere secundum Grecos, sicut in lege scriptum est, in quinta, secundum Romanos: tamen in ~a non solvunt, postquam factum fuerit
~us paradisi gurges, qui potissimum septenas Asiae ecclesias inexhaustis dogmatum imbribus irrigabat
multum insipienter et indocte fecistis in luna ~a flebotomando
Henricus ~us imperator ‥ prophanos æcclesiastice unitati adversarios in domo Domini intruserat
tetravus ~us ab avo
in ~o libro regum
R. G. in misericordia quia dicit se W. Pesse ~um hominem suum [] as member of francepledge group
usque ad annum obsessionis Badonici montis ‥ quique quadragesimus ~us ut novi orditur annus mense jam uno emenso
Mauricius ab Augusto quinquagesimus ~us imperium suscipiens ‥
menstrualia quae incipiunt esse a ~odecimo anno pueris
~a decima luna cum Judeis paschale sacramentum celebrant
~usdecimus psalmorum gradus monet nos concorditer vivere
cum luna tunc fuerit quadradecima [vv. ll. quadragessima, ~adecima ] et in oposita parte celi a sole
tertiam feriam, ~am, quintam
in una hora et parum plus habundant xix anni solares cum ~a accepti supra ducentas et triginta quinque lunaciones integras
consonancie sunt unisonus et quinta, dissonancie sunt tercia et sexta, discordancie sunt ij, iiij, et vij ‥. de ~a procedit undecima
unde Josephus in ~o de Nazareis loquens ait ‥
item, idem in eodem [libro De civitate Dei ] ~odecimo
fossarius fuit quando Lazarum de monumento ~o jam fetidum evocavit
tercio sic, errans contra fidem est pertinax ‥ ~o sic, qui in aliqua assercione heresi se firmavit ‥ quinto, qui nimis in errore persistit
tercio, de hoc quod Deus ‥ ~o specialiter murmurant pauperes ‥ contra Deum de eo quod ‥
primo corpus distemperatur ‥ secundo infirmatur, tercio moritur, ~o portatur extra domum, quinto sepelitur, sexto a vermibus consumitur
~odecimo [petimus ] ut significent nobis qualiter valeat ipsa concordia stabiliri
tredecimo potest quis de pertinacia convinci ‥ ~odecimo convincitur quis errans de pertinacia et heretica pravitate
Egyptii vero pro compendio partes temporis alia denominatione, sexagenaria sc., habentes plurimas partes, ut pote secundam, tertiam, ~am, quintam, et sextam hoc modo vocantes: minuta, secunda, tertia, ~a, excogitavere
si 120 minutorum radicem queris, vertas ea ‥ in secunda, fientque 7200, et si poneres ~a vel sexta esset opus verius
quilibet gradus dividitur in 60 partes que dicuntur minuta, et quodlibet secundum in 60 partes que vocantur tercia. et sic ulterius, quantum volumus in consideracionibus astronomie, per ~a, quinta, sexta, et ultra
Abrachis enim ‥ posuit quantitatem mensis lunaris 29 dies, 31 minuta diei, 50 secunda, 8 tercia, 9 ~a et 30 quinta fere
~am partem suae hereditatis optineat
quia, si cepisset insulam, ~am partem ejus simul et praedae Domino daret
quadratum igitur quod ex ductu trium ~arum diametri in quinque sextas linee respicientis angulum pentagoni circuli equale pentagono circuli
et illos vendiderunt pro xv s. ij d. unde idem Willelmus habuit ~am partem ad partem suam
malefactores trahi fecerunt, suspendi, et decollari, quosdam in ~as dividentes
cujus ‥ corpus ‥ in Scociam transmissum est in ~as, que ad aliorum terrorem in diversis urbibus suspenduntur
summa martarum lxxxiiij marte, j ~a, dimidia ~e marte. summa multonum lij multones, j ~a multonis
xl marte ij ~e
sunt quidam qui portant unum quarterium sive unam ~am alterius coloris differentis a colore vel coloribus scuti, ut hic: portat arma palata de auro et azorio cum ~a ermetica
diminuta ~a, restat angulus minori nobilitati simile premium. sed antique vidimus clypeis adhiberi solum ut diversos faciat ab aliorum gestamine, nec baronum incognitus
pro novies xx squartis avene quas ab eo accepimus
pro cc squartis frumenti quas ab eo emi fecimus apud Burdeg’
mandatum est baillivis de Regula quod ‥ permittant secure transire quater viginti swart’ frumenti et quater viginti swart’ avene
carta piperis debet ij d. ‥ carta cymini debet iiij d., centum cymini debet ij d.
in precio lvij scartarum et dimidie avene ‥ ad xxv s. iiij d. [Burd’ ] pro qualibet scarta
pro una pictavina dat mihi ~am de synapio
de ij de j ~a butiri vendita
expense in providencia medicine ‥ in j l. nucum musci iiij s. iiij d. ‥ in j ~a garofili viij d. in j ~a mac’ xij d.
pro duobus in squartis calcis que nobis vendidit in Wasconia
liberate Ferando Gocelyn, qui est de terra regis Castelle ‥ xx iiij libras in quibus ei tenemur pro vjxx squartis frumenti
dicta domus indigeret quod ad minus sexaginta dolia vini et centum esquartas bladi ad mensuram Burdeg’ anno quolibet posset transire libere per flumen
dedimus licenciam extrahendi ‥ mille escartas bladi ad mensuram Burdegale
ij peccis, j ~a pecce farine avenatice
a peke , batillus, ~a
item inveniet ‥ panem, legumen, iij alecia, et ~am servisie
decoquatur in aqua, ut fiat lib. 1.5 et est quasi ~a, i. Anglicana, non pincta, quia illa quasi tantum continet quantum ~a Anglicana
de laxativo lib. 1. 5 vel lib. ij que est ~a Anglicana
sint due ~e Anglicane, que erit lagena Anglicana ad minus
in sinctacione alterius putei ibidem, de profunditate vjfathom et quart’ ‥
cx(m viijc lxxxx libre xiij solidi et j ~a sterlingorum
ut canonici per quatuor partes anni in ecclesia sua residentiam faciant ‥ ut quia xxj sunt nunc per quatuor anni ~as ‥ in prima ~a decanus ‥ in secunda precentor ‥ in tertia ~a thesaurarius ‥ in quarta cancellarius
quater in anno, hoc est semel in qualibet ~a anni
item sol motu suo et sitibus variis dividit et distinguit diem per signatas medietates et ~as et horas et horarum momenta
supposita quantitate anni solaris esse ccclxv dierum cum ~a integra
de natura et varietate temporum secundum naturam lunacionum in ~is suis
primam ~am sue revolucionis crescens lumine ‥ secundam ~am facit cum est crescens iterum lumine ‥ terciam ~am facit luna cum jam ab aposicione sua cum sole recedens ‥ ~am ultimam facit iterum amplius descendens
sicut sunt iiij tempora anni ex ~is zodiaci per motum solis distincta ita sunt iiij tempora cujuslibet lunacionis
habere ibidem bussellum, dimid’ bussellum, galonam, dimid’ galonam, ~am, et ulnam et omnes alias mensuras
tres mensuras ereas pro granis, viz. unum modium, medietatem modii, et unam ~am modii
stat vini quarta [gl.: lagena ] quam dat sors arce sub arta
omnes jalones, potellos, et ~os, et omnes alias mensuras tam tabernarum quam aliorum locorum
vendidit [sc. cervisiam ] per potellum et ~am non signatas
per lagenas sive galones, per potellos sive floreos, per ~as, per pintas ‥(
pro una ~a vini dissensione suborta ‥ cum ~a caput ejus fregit
unam ollam stanneam de potello, unum ~um j unum gillum
unum busselum eris, dimidium bussellum etpek ligni, tercia pars lagene, lagena, potella et ~a ligni pro cervisia
quatuor alias mensuras ereas pro liquoribus, sc. unam lagenam, potellam, ~am, et unam pintam
duas ~as de electro
qui ‥ per diversas ville ~as, ‥ hospicia assignarent
- 1. (vul aan: liber) het vierde boek; ➤ in -o accusationis;
- 2. (Tac.) (vul aan: lapis) de vierde mijlsteen; ➤ ad -um a Bedriaco.
Item statuerunt, quod pro quocunque aresto seu gagio aut præcepto fiendo de cætero per familiares curiæ suæ... habeant Quartos tres... sed si irent ad pignorandum, gagiandum seu arestandum pro pluribus, eo casu solum habeant, et habere possint et debeant Quartos duos pro quolibet pignore, aresto seu præcepto.Vide Quartarolus 1.
Viennefol. 45. r° :
Item quod garda dictæ monetæ debeat habere et capere, pro quibuslibet decem marchis auri operatis, unum quartum unius floreni, et ponere in pissida vel bustia, et sic secundum magis et minus ; et dictos Quartos servare usque ad recognitionem vel exagium.
Tributum quoque quod reddit Ecclesia, tale est : duo Quarti reddunt unusquisque nummos 12. panes 8. annonæ concas 4. vini sextarios 2. convivium semel in anno domino suo cum 8. hominibus. Tertius vero Quartus similiter excepto prandio : nam quartus libere reddit B. Petro culturam unam in villa S. Medardi : casalem unum in isto burgo pignore datum pro 100. solid.Ubi
Quartusvidetur esse modus agri,
Dedi .... quicquid habebam in proprio, medietatem scilicet unius Quarti in duabus partibus terræ Villæ-novæ.
Exit autem de manso illo unum prandium in Natali Domini, et 1. aries in Pascha et medietas de Quarto, et aliud servitium, quale volueris. Fecerunt hanc pactionem, ut sic Vicarius, qui aliam medietatem Quarti possidebat, etc... si aliquid injuste abstuli de honore S. Stephani de Quarto absolvo, etc.Ibidem :
Una bordaria in valle Sivrano, de qua exeunt per annum 16. denarii, et Quartam partem omnium quartanarum rerum.
Quartumnihil aliud esse, saltem in Tabulario Ecclesiæ Cadurcensis, quam
Quartonemseu quartam partem fructuum, quam domini percipiebant e terris, ac potissimum ex vineis, quas tenentibus ea conditione colendas concedebant, ut quartam fructuum partem inde redderent. Hanc notionem firmant, Fundatio Prioratus Barbezilli inter Instrum. tom. 2. Gall. Christ. col. 270 :
In hac terra mainaverunt monachi rusticos, qui reddunt eis Quartum terræ et oblias.Charta ann. 1153. in Probat. novæ Histor. Occitan. tom. 2. col. 548 :
In medietate Quarti et decimarum, quam habemus in hoc manso, damus eidem Hospitali tertiam partem.Charta ann. 1251 :
Damus omnipotenti Deo et S. Mariæ matri ejus in toti Capitulo S. Nazarii Carcassonæ... censum annualem, tres solidos Hugonenses, Quartos, agrerios, tascas, medios, quartos, tertiarios, census, usaticos, etc.Pactum inter Jacobum Aragon. Regem Montisque Pessulani Dominum et Berengarium Magalonæ Episc. ann. 1272 :
Est etiam sciendum quod de supra dictis ab utraque parte excipiuntur usatica, laudimia, concilia, Quarti, quinti, sexeni, septeni, octavi, feuda, fenalia, albergæ, boyramia et alia servitia, seu jura, quæ ad jurisdictionem aliquam, seu merum vel mixtum imperium non pertinent.Chartularium Camalariense :
Ad Verenas est unus masus, qui reddit meyssos, Quartum et recetum.Rotulus sæculi
de Tartasex Archivo Monasterii de Casa Dei :
Dono... duos mansos, quos habebam in villa... et Quartum terræ et duos receptos cum tribus militibus.Hoc est, ut interpretor, Quartam partem fructuum, quam ex terra percipiebam. Testamentum ann. 1102. Marcæ Hispan. col. 1225 :
Item dimitto ad supradictum locum S. Mariæ Corneliani omnes meos dominicos olivarios, quos habeo in supradicta villa, et ipsos Quartos de ipsis olivariis ejusdem villæ ad luminaria omni tempore.Hinc
Non habebit illam vicesimam in illis, quæ excoluntur ad Quartum vel quintum.Id est cujus colonus, quartam vel quintam partem fructuum domino præstat.
Quater. Recogn. Albæripæ in Regesto
Probusfol. 67 :
Debet habere de Comite ille, qui solvit ea, Quartus cibum suum.Infra :
Debet habere cibum suum Quater, quando ea reddit.
semper nuntiabat Pontifici de cantoribus, adstans ante faciem Pontificis, et nutum ejus ad psallendum expectans. Idem alio loco
Archiparaphonista
Paraphonistis, seu Cantoribus præesset.
- quattuor, the fourth: dies ludorum: in ante diem IV Kalendas Decembrīs: pars copiarum, Cs.: quartus ab Arcesilā, the fourth from Arcesilas: pater (i. e. abavus), V.— As substm. (sc. liber): in quarto accusationis, the fourth book.
-
…temporum dolor inustus est civitati ut iam ista non modo homines sed ne pecudes quidem mihi passurae esse videantur. quartum genus est sane varium et mixtum et turbulentum ; qui iam pridem premuntur, qui numquam emergunt, qui partim…
Cicero, in Catilinam
-
…circiter hominum milia CXXX superfuerunt eaque tota nocte continenter ierunt nullam partem noctis itinere intermisso ; in fines Lingonum die quarto pervenerunt, cum et propter vulnera militum et propter sepulturam occisorum nostri triduum morati eos sequi non potuissent. Caesar…
Julius Caesar, Gallic War
-
…ubi suos urgeri signisque in unum locum conlatis duodecimae legionis confertos milites sibi ipsos ad pugnam esse impedimento vidit, quartae cohortis omnibus centurionibus occisis signiferoque interfecto, signo amisso, reliquarum cohortium omnibus fere centurionibus aut vulneratis aut occisis ,…
Julius Caesar, Gallic War
-
…lintribus iunctis transibant. Ubi per exploratores Caesar certior factus est tres iam partes copiarum Helvetios id flumen traduxisse, quartam vero partem citra flumen Ararim reliquam esse, de tertia vigilia cum legionibus tribus e castris profectus ad eam partem…
Julius Caesar, Gallic War
-
…, felicitatem Helvetiorum bello esse perspectam. Itaque se quod in longiorem diem conlaturus fuisset repraesentaturum et proxima nocte de quarta, vigilia castra moturum, ut quam primum intellegere posset utrum apud eos pudor atque officium an timor plus valeret…
Julius Caesar, Gallic War
-
…, quod ex Gallis ei maximam fidem habebat, ut milium amplius quinquaginta circuitu locis apertis exercitum duceret, de quarta vigilia, ut dixerat, profectus est. Septimo die, cum iter non intermitteret, ab exploratoribus certior factus…
Julius Caesar, Gallic War
-
…et iis ducibus qui iter cognoverant summum iugum montis ascendere iubet ; quid sui consilii sit ostendit. Ipse de quarta vigilia eodem itinere quo hostes ierant ad eos contendit equitatumque omnem ante se mittit. P. ; Considius ,…
Julius Caesar, Gallic War
-
…spatio legiones numero hominum expleverat, cum initio non amplius duobus milibus habuisset. Sed ex omni copia circiter pars quarta erat militaribus armis instructa ; ceteri, ut quemque casus armaverat, sparos aut lanceas, alii praeacutas sudis portabant…
Sallust, Catilina
-
…nominata est ; in qua gymnasium amplissimum est et complures aedes sacrae, coliturque ea pars et habitatur frequentissime. quarta autem est quae, quia postrema coaedificata est, Neapolis nominatur ; quam ad summam theatrum maximum, praeterea duo…
Cicero, in Verrem
-
…Galliam avertit, tum milites veteranos qui primi Caesarem secuti sunt, tum illas caelestis divinasque legiones, Martiam et quartam comprobastis quibus, cum consulem suum non modo reliquissent, sed bello etiam persequerentur honores et praemia spopondistis ; eodemque…
Cicero, Philippicae