tertius
tertius, third
tertius2, ord. adj., the thirteenth
tertius , a, um: (ordin. num. adj.), the third, 1.265, et al. (trēs)
tertĭus, a, um, num. ord. adj. [ter], the third.
- I Adj.: vos duo eritis, atque amica tua erit tecum tertia, Plaut. Bacch. 4, 4, 66 (705): tres video sententias ferri: unam, etc. ... alteram, etc. ... tertiam ut, etc., Cic. Lael. 16, 56; cf. Caes. B. G. 1, 1; Varr. R. R. 1, 2, 26: sic disserunt: si quod sit in obscenitate flagitium, id aut in re esse aut in verbo: nihil esse tertium, Cic. Fam. 9, 22, 1; cf. id. Phil. 2, 13, 31: annus, id. Rep. 2, 37, 62: tertio illo anno, id. ib. 3, 32, 44: mancipia venibant Saturnalibus tertiis, i.e. on the third day of the Saturnalia, id. Att. 5, 20, 5: ab Jove tertius Ajax, the third in descent, greatgrandson of Jupiter, Ov. M. 13, 28: per tertia numina juro, i.e. by the infernal gods, id. Tr. 2, 53: regna, the infernal regions, id. F. 4, 584: tertius e nobis, i.e. one of us three, id. M. 14, 237: tertios creari (censores), Liv. 6, 27, 5: tertius dies est, it is two days since, Plin. Ep. 4, 27, 1: syllaba ab eā tertia, Quint. 1, 5, 30: diebus tertiis, every three days, Gell. 9, 4, 7. —
- II Substt.
- A tertĭae, ārum, f. (sc. partes).
- 1 A third part: miscentur argento tertiae aeris Cyprii, Plin. 33, 9, 46, § 131; 34, 5, 11, § 20: cum ad tertias subsederit coctura, Col. 12, 20, 4; 12, 35; Plin. 21, 18, 71, § 119: duae tertiae partes, two thirds, Col. 5, 2, 11.—*
- 2 The third part in a play: Spinther secundarum, tertiarumque Pamphilus, Plin. 7, 12, 10, § 54. —
- B Tertĭus, ii, m., and Tertĭa, ae, f., proper names. The latter in a sarcastic pun: Tertiā deductā (after a third was deducted, or after Tertia was seduced), Cic. ap. Macr. S. 2, 2; Suet. Caes. 50.—Adv.
- A tertĭō.
- 1 For the third time: non hercle veniam tertio, Ter. Eun. 530: ille iterum, ille tertio pecuniam dedit, Cic. Deiot. 5, 14: sanguis mittendus est iterum tertioque, Cels. 4, 4, fin.: cui ter proditae patriae: semel cum, etc. ... iterum cum, etc. ... tertio hodie, etc., Liv. 23, 9, 11; tertio consules esse, Plin. Pan. 60, 5; cf. Gell. 10, 1.—*
- 2 In the third place, thirdly: haec spectans, etc. ... simul, ut, etc. ... tertio, ut, etc., Caes. B. C. 3, 43.—
- 3 Three times (post-class.): parietes tertio obducere, Pall. 1, 11, 2; Treb. Gall. 17. —
- B tertĭum, for the third time: nemo est quin saepe jactans Venerium jaciat aliquando, non numquam etiam iterum ac tertium, Cic. Div. 2, 59, 121: veniunt iterum atque tertium, Cato ap. Charis. p. 196 P.: idque iterum tertiumque, Plin. 14, 22, 28, § 139: consules creati Q. Fabius Vibulanus tertium et L. Cornelius Maluginensis, Liv. 3, 22, 1; 6, 27, 2: mori consulem tertium oportuit, id. 3, 67, 3; Front. Aquaed. 10; cf. Gell. 10, 1.
tertius, a, um (v. ter), der dritte, I) adi.: pars, Caes.: consulatus, Plin. pan.: tertio quoque verbo, immer bei dem dritten Worte, Cic.: tertio quoque die, allemal am dritten Tage = einen Tag um den anderen, Cels.: tertius e nobis, einer von uns dreien, Ov.: ab Iove tertius Aiax, das dritte Glied, Urenkel des Jupiter, Ov.: numina tertia, die unterirdischen Götter, Ov.: tertia regna, die Unterwelt, Ov.: tertia Saturnalia, der dritte Tag des Saturnusfestes, Cic.: tertius decimus, der dreizehnte, Cic.: tertiae partes, die dritte Rolle, Cic. – II) subst.: 1) tertius, iī, m., a) (sc. dies) der dritte Tag, der Dritte, tertio calendas Maias, Colum. 11, 2, 37: tertio decimo calendas Augustas, Colum. 11, 2, 52. – b) (sc. liber) das dritte Buch, in tertio georgicorum, Auson. edyll. 13 extr. p. 146 Schenkl. – 2) tertia, ae, f., a) (sc. hora), die dritte Stunde, ab undecima noctis in tertiam diei, Fronto ad M. Caes. 4, 6. p. 69, 11 N. – b) (sc. pars) ein Drittel, Scrib. 90. – c) Plur. tertiae, ārum, f. (sc. partes), α) drei Teile, ein Drittel, Colum. 12, 20, 4 u.a., Plin. 21, 119 u.a. Apic. 1, 17 u. 3, 65. – β) die dritte Rolle, Plin. 7, 51. – 3) Tertius (eig. der dritte Sohn des Hauses) u. Tertia (eig. die dritte Tochter des Hauses) als Eigennamen; letztere z.B. = die Tochter der Servilia, mit der Cäsar unkeuschen Umgang hatte, in dem sarkastischen Wortspiele: Tertia deducta est (der dritte Teil ist abgezogen u. Tertia ist entführt worden), Cic. b. Macr. sat. 2, 2, 5. Suet. Caes. 50, 2.
et primam dactilicam, secundam iambicam, ~iam peonicam nuncupari solers antiquitas sanxit
Aethiopes ‥ sub ~io zonarum ferventissimo et torrido mundi circulo demorantur
in superiore versu Virgilii accusativus graecus est ~iae declinationis
in omni triangulo duo latera sunt ~io longiora
et tres toftos, videlicet unum toftum ‥ et alium toftum ‥ et tercium toftum
Lucanus libro ~io
unde Ovidius Metamorphoseos in ~io
quod est verbum philosophi in ~io De Anima
sicut Avicenna docet ~io Metaphysice
Willelmus de Einesford' ~ius
necnon et his addito de Herodis ~ii, filii scilicet Aristoboli, fine similiter ignominioso
Rogerus de Merlay ~ius
quartus Occidentalium Saxonum antistes Leutherius fuit. siquidem primus Birinus, secundus Agilberctus, ~ius exstitit Vini
hanc [(hidam ] emit ‥ Godricus ‥ vita trium haeredum ‥ modo habet hanc terram ~ius heres
constat eum ~ium Wigorniensium presulem fuisse
post Jeroboam in Samaria secundus, Nadab filius ejus regnavit duobus annis; sed post eum ~ius, Bassa, xxiv annis
operatio divina ‥ quadriformi ratione distinguitur: primo ‥ secundo ‥ ~io ‥ quarto
secundo vero, ut ‥. ~io quoque ut ordinem quem sunt professi ‥ discretione previa ex communi consilio et assensu reparent
~io dico quod eandem rem esse diversis delectabilem et tristabilem non sunt contraria
imprimis ‥. secundo ‥. ~io ‥ volo quod unum collegium ‥ erigatur
non possunt emere cibum suum ante horam ~iam
primam ‥ diem ‥ dominicam nuncupavit ‥. deinde secundam feriam, ~iam feriam, quartam, quintam, et sextam de suo adnectens, sabbatum ex veteri scriptura retinuit
obiit ‥ rex ‥ feria ~ia ante dominicam in Ramis Palmarum
feria ‥ ~ia proxima ante dictam dominicam
omnia quae diximus post ~iam his temporibus agenda, dominicis diebus omni tempore ante ~iam agantur
usquequo signum ~ie insonuerit
antequam sonet signum ad apparatum ~iae nullus calciet se diurnalibus suis
si facithauwre [l. ], veniet mane et faciet quodcumque opus serviens ei precipiet usque ~iamhanwrc
laici ‥ dicant viginti quatuor ‘pater noster’ pro matutinis ‥ pro prima, ~ia, sexta, nona, pro qualibet istarum, septem
~ia et sexta de die dicantur cum nota in communi
punctum autem est species mirabilis fraccionis, scilicet 1080 pars hore, quod est 3 secunda et 20 ~ia
rota ‥ in xij dividitur signa ‥ dakaica item in lx secundas, secunda item in lx ~ias
secundum astronomos iterum quilibet gradus dividitur in 60 minuta, quodlibet minutum in 60 secunda, quodlibet secundum in 60 ~ia, et sic deinceps
quilibet gradus dividitur in 60 partes que dicuntur minuta ‥ secunda ‥ ~ia et sic ulterius ‥ quarta, quinta, sexta et ultra
die ~ia dominus ‥ resurrectionis suae triumphum celebravit
~iis Septembris kalendis [v. et. ]kalenda
dies ‥ ascensionis Christi festivus diem clarificationis beati Dunstani praecessit ~ius
nudiustertius adverbium, i. transacta nuper ~ia die
noveritis ‥ quia medium hemitriteum patitur: cum enim patiatur continue de ~io in ~ium, magis affligitur
Tiberius autem a Julio ~ius veneno obiit
sic de necessitate erit una sexta discordans, si ditonus vel semiditonus fuerit a tenore ~ia supra
de defensione itemque vastatione, de secunda ultione ~iaque vastatione
Brittania post Brettones et Pictos ~iam Scottorum nationem in Pictorum parte recepit
aderit tibi in itinere hujus laboris illius gratia, qui duobus discipulis euntibus in via ~ium se socium addidit et aperuit illis sensus
quid cui conveniat personae, quid canonicis, quid monachis, quid ~io gradui, qui inter hos duos variatur; superiori gradu canonicis et inferiori monachis stantes
ait, quia duas eodem die Marie missas celebraverat, se ~iam tunc dicere non posse
item remanent Hugoni de Nevill': j par bacinorum ponderis v m. ‥ et par bacinorum ponderis vj m. ‥ tercia [sic ] par ponderis v m. iij unciarum
rex a ~io monacho tunc tacente quid dare vellet inquisivit
obiit ‥ comes Suffolchie, post se relinquens in campo heredem juvenem ~ii septennii
poterit idem negare contra totam curiam ~ia manu cum sacramento illud se non dixisse affirmando
hec a vobis ad ~ium non transibunt, nec innotescat cardinalibus quicquam de hoc negotio
faciendo ei j dinnarium cum se ~io annuatim
Christus, filius Dei vivi, ~ia Trinitatis divine Persona(
~io aedificata ibi ecclesia
an adhuc etiam somniare te putas hec tam clara spectacula jam ~io tibi manifestata?
ille ‥ iterum et ~io clientem direxit
summus ‥ pastor Petrum pastorem constituens ei ~io inculcat: “pasce oves meas”
si ~io inveniatur cum hujusmodi transgressione in dominicis boscis ‥ capiatur et prisone ‥ salvo custodiatur
cyprus ‥ est arbor aromatica ‥ unguentumque ex eo regale paratur optimum in Aegypto, secundum in Ascalone Judaeae, ~ium in Cypro insula
~io autem, hoc est ultimo loco, curam ponamus eorum quae ad generalem vitae hujus provisionem respiciunt
sed illius quam ~iam et ultimam posui locutionis verba ‥ naturalia sunt et apud omnes gentes sunt eadem
prepositus ‥ habebit j acram frumenti in ~ia meliori cultura domini
dominus habebit ~ium meliorem porcum
quarterium melioris frumenti se vendebatur pro octo solidis, secundi melioris pro septem solidis et vj den', et ~ii melioris pro septem solidis
qui thesaurizat superflua, pro ignorantia tribuat ~iam partem pauperibus
tertia pars mundi mihi constat jure tenenda
de quibus denariis habebat rex E. duas partes et comes Goduinus ~iam(
separata ‥ est a linea a b pars quam intendimus estque ~ia
item de agno obulus, de edo quadrans vel ~ius in electione
ergo tres tales faciunt tres rectos et tres ~ias unius recti, sed tres tertie valent integrum
cum ~io unius grave que vocaturPercyes grove ‥ et ~iam partem grave prenominate
de pensione a hospicio levanda universitas duas haberet ~ias, et tercia ~ia scolarum gramaticalium visitatoribus sit applicanda
Johannes de Redworth, brasiator ‥ non ostendit potellum nec quartam nec ~iam
dictum pratum et totam dictam terram cum omnibus libertatibus suis predictis canonicis contra omnes homines et dotes vel ~ias feminarum warantizabimus
domino Hugoni de Eglyngtoun, racione ~ia [sic ] sponse sue de centum marcis, debitis ‥ annuatim de custuma de Dunde
domino Johanni Ogilvy pro ~ia debita sponse sue de dicto thanagio
pro duabus ~iis exeuntibus de terris de Redpethland debitis duabus dominabus earundem
de ~io denario Sarisberie habet rex vj li., de ~io denario Merleberge iiij li. ‥ de ~io denario Malmesberie vj li.
comiti Gloec' xxli. pro ~io denario comitatus
sciatis me dedisse ‥ ecclesie ‥ et sanctimonialibus ‥ totum redditum meum de ~io meo denario de Bedeford
dominum quem ter negaverat ~io se amare professus est
clamavit ~io unam de consecratis Christo virginibus, proprio eam nomine quasi praesentem alloquens, “Eadgyd, Eadgyd, Eadgyd”
ibi ‥ ~io potata aqua undam superflui humoris ore rejecit
~io decimo regni sui anno
tricessimo itaque et ~io aetatis suae anno
anno ‥ nativitatis ‥ Aelfredi regis trigesimo ~io
superius retulimus de duodenarii numeri profunditatis mysterio; nunc ex plurimis pauca dicamus de tertiodecimo
unde Augustinus De Civitate Dei in tertiodecimo
anno ‥ post transitum ejusdem patris ducentesimo sexagesimo ~io
interea regio ‥ promulgatum est edicto, tam a monasteriis quam ecclesiis ~iam decimam exigi
Solinus probat Romam fuisse conditam Olympiade septima quadringentesimo tricesimo ~io post bellum Trojanum
tertiodecimo, petimus ut nobis significent quibus modis velint ‥ turbationem pacis regie ‥ emendare
1 tertĭus, (7) a, um (ter), troisième : Cic. Læl. 56, etc.; Saturnalibus tertiis Cic. Att. 5, 20, 5, le troisième jour des Saturnales ; ab Jove tertius Ov. M. 13, 28, arrière-petit-fils de Jupiter || tertia regna Ov. F. 4, 584 ; tertia numina Ov. Tr. 2, 1, 53, le royaume des enfers, les divinités infernales || nihil est tertium Cic. Phil. 2, 31, il nʼy a pas une troisième possibilité, il nʼy a pas de milieu, cf. Cic. Fam. 9, 22, 1.
- 1. derde [pars een derde; partes derde rol; hora; annus; vigilia; Saturnalia derde dag v.d. Saturnalia]; ➤ ~ e nobis een v. ons drieën; ~ dies est het is twee dagen geleden; nudius ~ eergisteren; ab Iove ~ in de derde generatie, achterkleinkind; — adv. tertiō en tertium (a) voor de derde keer; ➤ -o consulem esse; (b) ten derde;
- 2. (poët.) onderaards (eig. ‘tot het derde rijk (= de onderwereld) behorend’) [regna; numina].
tertius , a, um. adj. (tres.)
第三。Tertiis Saturnalibus 某戯第三日。Tertio die quam venit 到後第三日。Tertius dies est quod pervenit 其至已越三日。Tertia regna 地獄。Tertia numina 諸閏王。Tertiae vel auctores tertiarum 扮第三位戯。Aliquid ad tertias decoquere 三分二。煮減三分一。Tertia 第三女。
Suggest a Translation
See an image
第三。Tertiis Saturnalibus 某戯第三日。Tertio die quam venit 到後第三日。Tertius dies est quod pervenit 其至已越三日。Tertia regna 地獄。Tertia numina 諸閏王。Tertiae vel auctores tertiarum 扮第三位戯。Aliquid ad tertias decoquere 三分二。煮減三分一。Tertia 第三女。
Suggest a Translation
See an image
Quoad absentes volumus constitutiones circa Tertios, ut dici solet, beneficiorum ob absentiam disponentes, inviolabiliter observari.Vide Ternarius 1.
Et quia alii Tertium diem et trigesimum, alii septimum et quadragesimum observare consueverunt, quid doceat lectio, consideremus, etc.in Canonib. Apostol. Adde Hist. Lausiacam, ubi de S. Eulogio, Eustratium Presbyt. tract. 3. de Defunctorum animis apud Photium cod. 171. et Novellam Justiniani 133. cap. 3. Vide Tricenarium.Τρίτα τῶν κεκοιμημένων ,
tertius (1) adj.numord.
- ter, the third: trīs video sententias ferri: unam . . . alteram . . . tertiam ut, etc.: Pompei consulatus: tertio illo anno: Saturnalibus tertiis, i. e. on the third day of the Saturnalia: ab Iove tertius Aiax, i. e. great-grandson of Jupiter, O.: per tertia numina iuro, i. e. by the infernal gods, O.: regna, the infernal regions, O.: Tertius e nobis, i. e. one of us three, O.
tertius decumus (2)
- numord. adj., the thirteenth: locus: legio, Ta.
-
…sperant futuros non vident id se cupere quod, si adepti sint, fugitivo alicui aut gladiatori concedi sit necesse Tertium genus est aetate iam adfectum, sed tamen exercitatione robustum ; quo ex genere iste est Manlius cui nunc Catilina…
Cicero, in Catilinam
-
…eorum finibus consedisset tertiamque partem agri Sequani, qui esset optimus totius Galliae, occupavisset et nunc de altera parte tertia Sequanos decedere iuberet, propterea quod paucis mensibus ante Harudum milia hominum XXIIII ad eum venissent, quibus locus ac…
Julius Caesar, Gallic War
-
…, ita uti supra demonstravimus, crebri ad eum rumores adferebantur litterisque item Labieni certior fiebat omnes Belgas, quam tertiam esse Galliae partem dixeramus, contra populum Romanum coniurare obsidesque inter se dare. Coniurandi has esse causas primum quod…
Julius Caesar, Gallic War
-
…castris idoneum locum delegit acieque triplici instructa ad eum locum venit. Primam et secundam aciem in armis esse, tertiam castra munire iussit. Hic locus ab hoste circiter passus DC, uti dictum est, aberat. Eo circiter…
Julius Caesar, Gallic War
-
…partim scutis ex cortice factis aut viminibus intextis, quae subito, ut temporis exiguitas postulabat, pellibus induxerant, tertia vigilia, qua minime arduus ad nostras munitiones ascensus videbatur, omnibus copiis repente ex oppido eruptionem fecerunt. Celeriter…
Julius Caesar, Gallic War
-
…, cum proximis civitatibus pacem et amicitiam confirmare. Ad eas res conficiendas biennium sibi satis esse duxerunt ; in tertium annum profectionem lege confirmant. Ad eas res conficiendas Orgetorix deligitur. Is sibi legationem ad civitates suscipit. In…
Julius Caesar, Gallic War
-
…ante oppidum, iacta, sic ut prope summam muri aggerisque altitudinem acervi armorum adaequarent, et tamen circiter parte tertia, ut postea perspectum est, celata atque in oppido retenta, portis patefactis eo die pace sunt usi .…
Julius Caesar, Gallic War
-
…Gallia est omnis divisa in partes tres, quarum unam incolunt Belgae, aliam Aquitani, tertiam qui ipsorum lingua Celtae, nostra Galli appellantur. Hi omnes lingua, institutis, legibus inter se differunt .…
Julius Caesar, Gallic War
-
…agrum Helvetium a Germanis dividit ; altera ex parte monte Iura altissimo, qui est inter Sequanos et Helvetios ; tertia lacu Lemanno et flumine Rhodano, qui provinciam nostram ab Helvetiis dividit. His rebus fiebat ut et minus late…
Julius Caesar, Gallic War
-
…Sed peius victoribus Sequanis quam Haeduis victis accidisse, propterea quod Ariovistus, rex Germanorum, in eorum finibus consedisset tertiamque partem agri Sequani, qui esset optimus totius Galliae, occupavisset et nunc de altera parte tertia Sequanos decedere iuberet…
Julius Caesar, Gallic War