relaxare

relaxare [CL] 1 to make less dense or coherent, loosen, break up. cum coquitur caro, humiditas illa ex calore dissolvitur et ~atur Quaest. Salern. N 63; hec fiant per mensem vel amplius ut bene fit materia digesta et ~ata, et tunc materia bene digesta purgetur Gilb. II 119. 1; calor enim salis terrestres partes dissolvit et aquosas et aereas et sic ~ando et molliendo a calore inducitur humiditas Bart. Angl. IV 1. 2 to make less taut, relax. calore igitur solis adveniente, dissolvitur illa humiditas et aperiuntur flores et ~antur Quaest. Salern. P 55; [aquila] ex calore, poris apertis et pennis ~atis, subito descendens in fontem ruit Bart. Angl. XII 1; musculo ~ato corda impellitur a musculo et ~atur Ps.-Ric. Anat. 42. 3 to make less tight, loosen, slacken, undo (also in fig. context). b (frena or habenas ~are) to give free rein to (in quot. fig.). nec nisi his [peccatorum vinculis] ~atis membrorum posse recuperatione sanari Bede Mark 147B; p797 ut pius Omnipotens solita pietate relaxet / vincula criminibus Alcuin Ep. 243 p. 392; que gloria est ‥ si in omnem dissolutionem religiosorum claustrorum ostia ~antur? P. Blois Ep. 5. 15A; vinculo divinitus ~ato Gir. IK I 2.  b qui longis peccatorum tenebris involutus semel de luce desperat jam ex desperatione passim sibi peccandi frena ~at Bede Prov. 991; magis felicem se estimat qui majori jubilo et festiviori occursu letitie frena ~at Eadmer Excell. B. M. 572B; animosus autem dux plus equo ire frena ~ans ‥ milites ‥ exhereditavit Ord. Vit. III 5 p. 81; nunc habenis ~atis toto nisu contra sese insurrexerunt Ib. X 17 p. 98. 4 to mitigate, relax, make less strict or severe; b (routine or pattern of behaviour); c (law or judgement). gravem Dei iram super genus humanum impendere priores prophete sentiebant, quam postea per misericordiam ~andam prenuntiabant Eccl. & Synag. 121; furtum autem facit in sacra scriptura, qui rigorem ejus emollit et de veritate aliquid ~at T. Chobham Praed. 26.  b manens ‥ ibi aliquod dies non deserens ~ando sue constitutionis propositum V. Cuthb. II 3; rogaverunt eum ut pro vera caritate paulo levius nimium ~aret rigorem (Comgallus 12) VSH II 7.  c de presbyteris de quibus quaerit vestra prudentia consilium respondeo quia nihil ~andum est de iis quae constituta sunt in concilio Anselm (Ep. 254) IV 165; unde justitia que ~at aliquid de primo rigore dicitur equitas T. Chobham Praed. 223; rex ‥ pactum regni sui noluit ~are (Ruadanus 16) VSH II 247. 5 to soften (fig.), make dissolute; b (refl.). c (absol. or intr.) to become slothful. hujuscemodi dissolutio clericos et laicos ~averat et utrumque sexum ad omnem lasciviam inclinaverat Ord. Vit. IV 6 p. 208; quid est ‥ quod cum aliquanto remissius viverem, saginatioribus uterer cibis, poculis pauculum ~arer Ailr. Spec. Car. II 7. 553.  b non se in infimis carnalium rerum voluptatibus ~are Bede Gen. 128C; nihilominus sentire potes, quomodo ad cibos desiderabiles se ~at et dilatat Bald. Cant. Serm. 21. 18. 539A.  c desidescere, torpescere, pigritari, ~are Osb. Glouc. Deriv. 175. 6 to release, give freedom of movement to: a (os or linguam ~are) to unloose the tongue in speech. b to relax (one’s mind). c to free (one’s desires). a aquam dimittere est linguam in fluxa eloquii ~are Bede Prov. 990; laude Dei infrenandum est os, ne per effrenatam loquendi licentiam ad turpia et inhonesta ~etur Bald. Cant. Serm. 6. 4. 414A; et lingua non est in jurgio relaxata [cf. Is. liii 7] J. Howd. Cant. 70.  b ita tamen secularibus intendebat negociis ut nunquam ~aret animum ab aspectu interne dilectionis Ord. Vit. VI 9 p. 51; de laudabili ait philosophus omnibus subinde prodest animum ~are T. Chobham Serm. 8 f. 33vb.  c omnia desideria sua in impetum voluntatis ~at Bald. Cant. Serm. 3. 37. 525B; sic et caritas ad secularia desideria que non recipit, cor angustat; ad queque salubria et sancta voluntatem dilatat, et libertatem desiderii sui ~at Ib. 21. 18. 539. 7 to release from situation or condition; b (from prison, also fig.); c (from servitude); d (from tax or financial burden); e (from penalty). ut beluae gelidum villo flatuque fovebant / cernentem fratrem morbo culpaque relaxat Alcuin SS Ebor 697; penitentes cunctos ex illa hora qua crucem Domini sumerent ‥ ab omni gravedine que fit in jejuniis aliisque macerationibus carnis pie ~avit Ord. Vit. IX 2 p. 468; 1202 Ricardus venit et dicit quod alia vice coram G. filio Petri retraxit se Cristiana inde et ~avit eundem Ricardum SelPlCrown 17.  b scribitur edictum ‥ quatinus captivi ‥ ~entur Eadmer HN p. 37; de corporeo spiritus se relaxavit ergastulo Garl. Syn. 1587A; Alexander vero Lincolniensis municiones suas, modo non dissimili, resignans, egre ~atus est Trevet Ann. 11; cancellarius ‥ captivum precepit pontificem ~ari Brompton 1225; omnes †captivi [v. l. captivos] preter regem Scocie, interventu regis Francorum, rex Henricus ~atos deliberavit Plusc. VI 27.  c beata vero Aglaes abrenuntiavit mundo ‥ ~ans universam familiam suam a jugo servitutis Bede Mart. 937A.  d †959 (12c) ~amus etiam eos qui intra villam ipsius procinctus commorantur a collecta denariorum quam romeschot appellant CS 1050; a1160 Domino vovimus ‥ quod consuetudinem de secundis auxiliis ‥ destrueremus, et ab ea ~antes ecclesias et liberantes, sub anathemate prohibuimus, ne ulterius ab aliquo exigantur J. Sal. Ep. 49; ~avit sacerdotes ‥ a tributis et a regio vectigali et ab aliis oneribus cunctis M. Par. Maj. I 64 (= Flor. Hist. I 68); 1284 non debent ~ari de aliquo redditu Cust. Battle 61.  e 1148 ut ‥ non solum abbates, sed et episcopos terre istius, possit ab ea qua tenentur apostolica sententia ~are G. Foliot Ep. 76; 1255 dedit ei duodecim denarios ut a ‥ penis ~aretur SelPlForest 20. 8 to release, remit, cancel, refrain from inflicting, demanding, or exacting; b (imprisonment); c (attachment, distraint, or penalty); d (money owed); e (service). votum autem monachi quod mihi spopondit ~ans clementer indulsi CS 101; Lanfrancus Dorobernensis archiepiscopus ‥ ob amorem regis Thomae Eboracensi archiepiscopo sacramentum ~avit W. Malm. GP I 27; 1221 burgenses de Wick’ ~averunt demand’ panis et cervisie SelPlCrown 97; amerciatur autem si ‥ per fraudem vel aliquam aliam causam per ipsum fuerit hutesium ~atum vel concelatum CBaron 80; 1371 ~o eciam et remitto predicto priori, comonachis et successoribus suis omnimodas acciones tam reales quam personales Cart. Mont. S. Mich. 48 p. 35.  b post septuaginta annos ad jussionem Cyri Persae, ~ata captivitate, reaedificari coeptum est Bede Hom. II 1. 118C; captivitas ~ata non fuerat Andr. S. Vict. Dan. 95; preterea oportet nos latomias et cetera genera carcerum ~are Beleth RDO 117. 121C.  c 1259 tu ‥ districciones illas ‥ per viginti quatuor juratores in prejudicium consideracionis eorundem ~asti Laws Romney Marsh 17; 1269 omnia attachiamenta debent fieri per ballivum set per seneschallum poterunt ~ari CBaron 79; 1292 mandamus quod predictum G. de predictis centum solidis quietum esse faciatis, districcionem si quam ei ea occasione feceritis penitus ~ando RScot 13b.  d a1178 sciatis me ‥ ~asse imperpetuum abbati et conventui de Passelet totam firmam quam michi debuerunt pro molendino de Passelet Reg. Paisley 87; Antoninus ‥ cunctorum debita ~avit M. Par. Maj. I 123 (= Flor. Hist. I 139); ego vel heredes mei sibi vel heredibus suis redditum unius anni ~abimus Reg. S. Thom. Dublin 474; regina ‥ tolnetum ville Coventreie sua precacione ~avit Eul. Hist. I 266; 1444 ita quod remittant et ~ent in conscienciis suis animabus predictis si que per earum aliquam sibi debita fuerint Paston Let. 12; 1514 dictam summam ~avit ex consensu domini prioris suis sumptibus et expensis Ac. Durh. 663.  e non ut ‥ aliquid de ejus servitio quod domno abbati et monasterio vestro debet, per vos ~etur Anselm (Ep. 48) III 161; c1220 abbas et conventus ‥ concesserunt et ~averunt omnes decimationes et rectitudines Dryburgh 132; 1278 in augmentum libertatum suarum ~it [sic] ‥ consuetudines omnes et exacciones regalium PQW 275a; 1357 de vj s. viij d. de Johanne Wodecote pro operibus terre Walter Shawe ~atis per annum quamdiu domino placuerit Crawley 279; 1466 ~averunt ‥ totum jus et clameum que habuerunt in eisdem maneriis Paston Let. 900. 9 to cancel, remit: a (punishment); b (sin or crime). a noli me Domine in illo tremendo die damnali judicio condemnare, sed suppliciter exoro ut ~entur ante te merita peccatorum meorum dum veneris in judicio Deus Nunnam. 80; 1161 de penitentia ei injuncta xl dies ~amus Doc. Theob. 213; legatus ‥ ~avit solemniter sententiam interdicti Wend. II 103; ~ata sententia quam tulerat idem archiepiscopus in comitem supradictum M. Par. Maj. III 480; 1310 pro ‥ sentencia ~anda Ac. Durh. 510.  b tum prece languorem pellit, culpamque relaxat Bede CuthbV 247; cur ergo baptizat, qui peccata per baptisma non ~at Alcuin Exeg. 754B; tunc relaxabis [Jhesu] scelera J. Howd. Cyth. 48. 10; 1420 quod michi ~ent si quid mali contra eos feci Reg. Cant. II 183; 1583 perdonamus, remittimus, et ~amus ‥ homicidium Pat 1235 m. 23. 10 to release, give back, remit (money or property to a person). 1219 ipse ~avit et inperpetuum quietum clamavit Roberto ‥ feodum unius militis quod habuit de dono ipsius Roberti ‥ etc. BNB II 60; 1415 lego matri mee unum anulum ‥ quem quidam J. M. ‥ habet ex causa vadii x li., quem volo ~ari et reddi matri mee Reg. Cant. II 88; [ecclesia S. Petri] sic ~avit monachis illam annualem pensionem xx marcharum Gascoigne Loci 5. 11 to release, demobilize (troops). rex legiones suas ~avit Ord. Vit. X 8 p. 48.