retornare

retornare [OF retorner < CL re-+tornare], ~iare 1 to cause to turn back, to twist backward. brachium dextrum habuit ‥ dorso returnatum Mir. Montf. 107. 2 to turn back, divert. de aquis trestornatis quod ~entur et in statum debitum reformentur Bracton f. 236; 1287 Stephanus ‥ distringatur eo quod fodiavit iter regale prout theþingmannus presentat. quod ~avit viam regalem Hund. Highworth 312; Stephanus ‥ ponit se super inquisicionem quod non returnavit iter prout presentatum fuit Ib. 313; inquiratur qui returnavit aliqua victualia, bona seu mercandisas in navibus onustis BBAdm I 231. 3 to send back, commit again (to prison). b (refl.) to commit oneself (again) to a superior, return to allegiance. 1290 iterum ~avit ad prisonam predictum Willelmum et ibi detentus erat State Tri. Ed. I 6; 1294 ad returnandum corpus ejus prisone MGL II 92.  b 1279 remanent ei et heredibus suis illi privilegiati de tribus civitatibus et episcopatibus antedictis qui se ~averint usque ad hodiernum diem, et hobediverint ei vel patri suo, sive de voluntate eorum, vel ad requestam nostri patris, vel ad requestam nostram Foed. I 179. 4 to give back, reimburse, repay. 1207 rex secundum quod ego honorifice et afforciate venero ad servicium suum ~abit de custo suo quod posuero in veniendo ad ipsum Foed. I 46; 1300 de R. de S. quia imposuit servienti suo quod furatus fuit xviij den. sterlingg’ et postea ipsum retinuit quousque finem fecit cum eo de duobus solidis et ~avit predictum argentum iij s. Leet Norw. 52. 5 to give, pay, render (something owed or deserved). b (p. ppl. as sb.) something given, paid, or rendered. 1285 tibi precepimus quod eidem N. averia predicta sine dilatione ~ari facias Bracton f. 159b; c1285 vicecomites ‥ non recipiant a conquerentibus solummodo plegia de prosequendo, antequam deliberationem faciant de averiis, sed etiam de averiis returnandis, si adjudicatur returnum Reg. Malm. I 69; c1315 quia adhuc predicta tua averia non returnantur averia sua ‥ detinentur (Devon) Chanc. Misc. 96/1; 1354 decasus reddituum de B. ~ati in scaccarium regine Banstead II 88; 1541 annuos redditus ‥ ~andi Form. S. Andr. II 127.  b 1398 annal[ia] ‥ de j annal[i] repert[o] de ex[itu] j vacce de †retron[atis] [l. retornatis] anni preced[entis] (Harmondsworth) Ac. Man. Coll. Wint.. 6 to give (to rightful heir or recipient of privilege). 1200 si ipsa plus habeat quam terciam partem terre ‥ ~et heredi Ade et, si minus habeat, eidem perficiatur CurR I 166; 1275 remansit civitas in manus thesaurarii ‥ usque ad octavas Sancti Martini, quo die civitas ~ata est civibus per breve domini regis Leg. Ant. Lond. 23; s1440 abbas dictus dubius qualiter sibi pro sua acquietacione servire vellet patria returnata recenter Amund. II 222; 1482 [instrumentum sasine domini Georgii C. super preceptum episcopi datum] in favorem ejus ~ati heredis Willelmi C. fratris ejusdem Reg. Glasg. 445. 7 to make (a report by answering), to return (a report on); b (breve); c (inquisitionem); d (praeceptum); e (responsum); f (w. quod). g (p. ppl. as sb.) report, return. h right of return. 1464 utlagariarum ‥ die lune decimo die Septembris anno regni nostri quarto in comitatu Suffolckie separatim promulgatarum et coram nobis in cancellaria nostra ex mandato nostro postea retornatarum Paston Let. 687 II p. 305.  b 1275 idem abbas modo subtrahit se a brevibus returnandis, per quod communis justicia impeditur et regalis dignitas subvertitur Hund. II 178b; 1287 breve ‥ de xxx marcis ~andum coram baronibus de scaccario in crastino clausi Pasche Reg. Heref. 143; 1293 istud breve returniatum fuit in forma subscripta DCCant. Register/Q f. 6b; vicecomes returnabit breve predictum coram eisdem justiciariis una cum panello nominum eorum quos ipse summonuit Fortescue LLA 25.  c 1278 ad quem diem ~ata fuit inquisitio SelPlJews 103; 1288 in quadam inquisicione facta per vicecomitem nostrum Cancie et coram nobis ~ata Thorne 1949; de custumis civitatis per inquisicionem ~atam in scaccario domini regis MGL I 298; 1492 absque ‥ aliquibus inquisicionibus ‥ capiendis seu ~andis Lit. Cant. III 320.  d 1338 ballivus returnavit preceptum suum SelCCoron 43; 1527 necnon litteras ‥ inquisitiones ~ata precepta Form. S. Andr. I 202.  e 1315 [petit] remedium fieri contra vicecomites ‥ super brevibus predictis curie regis falsa ~antes responsa ‥ RParl I 322b; c1395 retornacionem voco responsum eorum ‥ quod ~atur et remettitur per judicem ad cancellariam regis (Stat. Rob. III) RegiamM f. 63v.  f 1276 vicecomes Herefordie ~avit coram rege quod comes Gloucestrie nichil habuit Reg. Heref. 52; si autem vicecomes ~averit quod debitor non potuit ‥ inveniri ‥ Fleta 140; 1304 unde tu ipse nobis alias ~asti quod ‥ SelCCoron 78; 1313 vicecomes returniavit quod non sunt inventi Law Merch. III 31.  g c1315 per magnum ~atum per ballivum regi missum, fiat hujus modi probatio negligentiae tenentis, terram suam non replegiantis (Stat. Rob. I) RegiamM f. 40r.  h 1322 istud breue returnatum fuit ballivis libertatis Hereford qui habent ~atum omnium brevium ‥ (Chanc. Misc.) EHR XXXI 602. 8 to copy (an order) for onward transmission to secure execution (of that order). b to forward (from one institution to another). 1199 vicecomes returnavit breve suum [i. e. regis] ad ballivum abbatis de Rames’ CurR RC II 86; 1278 vicecomes mandavit, quod ~avit breve ballivis libertatis Oxonie SelPlJews 104; 1340 in dono eidem subvic’ ut favorabilius exequeretur et ~aret dicta brevia et alia priorem et conventum tangencia Ac. Durh. 537.  b 1292 teste rege ‥ per inquisicionem ~atam de concilio Mon. Francisc. I 626; 1308 per peticionem ipsorum coram ipso patre nostro ‥ exhibitam et in cancellaria nostra ~atam Reg. S. Bees 337. 9 (intr.) to journey in a reverse direction, to return. 1253 ipse ~avit ducens eos ad damam SelPlForest 106; 1270 venerunt ad grangiam de W. propter foragium ad opus R. W. ‥ nec habuerunt foragium, et ~averunt versus domum R. W. SelCCoron 25; a dextris atque sinistris multorum corpora prostraverunt; ac iterum atque iterum ~antes eundem fecerunt Oxnead Chr. 229.