rubrica
rubrica, red earth, ruddle, red ochre, red chalk
rŭ̄brīca, ae, f. [from ruberica, from ruber] (sc. terra), red earth of any kind.
- I In gen., Vitr. 2, 3; Col. 3, 11 fin.; Plin. 18, 14, 36, § 135.—
- II In partic., red earth for coloring, ruddle, red-ochre, red-chalk: buccas rubrica, cera omne corpus intinxit tibi, Plaut. Truc. 2, 2, 39 (294): rubricā delibatus, Auct. Her. 3, 22, 37: proelia rubricā picta aut carbone, Hor. S. 2, 7, 98; Vitr. 7, 7; Plin. 35, 6, 14, § 33; 6, 30, 35, § 190: si oculo rubricam dirigat uno, Pers. 1, 66 et saep. —
- B Transf. (post-Aug.).
- 1 The title of a law, the rubric (because written in red): interdicta proponuntur sub rubricā Unde vi (Dig. 43, 16; Cod. 8, 4) aliqua enim sub hoc titulo interdicta sunt, Dig. 43, 1, 2 fin. —
- 2 A law: se ad album ac rubricas transtulerunt, Quint. 12, 3, 11: Masuri rubrica vetavit, Pers. 5, 90.
rubrīca, ae, f. (rubricus), I) (sc. terra) jede rote Erde, Vitr.: vollst. rubrica terra, Colum. – Insbes., jede aus der Erde gegrabene rote Farbe, Rötel, roter Ton, Eisenton u. mehrere Eisenocker, Plaut., Cornif. rhet. u. Hor. – weil die Titel der Gesetze rot geschrieben wurden, dah. meton.: a) der Titel eines Gesetzes, die Rubrik, edictum proponitur sub rubrica ›unde vi‹, Paul. dig. 43, 1, 2. § 3. – b) das Gesetz selbst, se ad album ac rubricas transtulerunt, studierten das prätor. Recht und die Gesetze des bürgerl. Rechts, Quint. 12, 3, 11: si quid Masuri rubrica vetavit, Pers. 5, 90. – II) (sc. tunica) ein feuerrotes Gewand, induo puerum rubricam et rubricā, Charis. 296, 16.
~ar, senopiden
sinopis, ~um
vernanti minio suffusa labellula ‥ / ‥ nec protrahit artis / obsequium, quam sola dedit natura, rubricam
non aurose defert trice, / non roseto, non rubrice / virginalis genule
semper ab isto capitulo in antea sequens ~a est de precedenti capitulo, ut ad oculum patet(
sequuntur ~e legum ‥
‘quod aqua non sit inferior terra’. quod in ~a dixi nullus perperam intelligat, credens me docere velle aquam non esse sub terra
primum [volumen ] habet ~am in primo folio ‘de capitulis libri Geneseos’
tenor ‥ epistole in primo titulo hujus libri, sub ~a ‘de ecclesia Christi’ ‥ notatur
rubricas infra scriptam materiam continentes premisi, ut tanto inveniendum facilius sit legenti quod querit, quanto evidencius sub certo pateat numero directio prenotata
incipit prima ~a. de longis, brevibus et semibrevibus et qualiter in divisione se habent
Gratianus compilavit decreta sanctorum et per ~as quas posuit ‥ patet ‥ quod hanc doctrinam docuit(
destructe ~e in canone misse et alibi in locis pluribus
dicatur eis [sc. noviciis ] quando incipietur ‘Christe, qui lux’; cetera haberi poterunt per ~as
~e omnium epistolarum que leguntur in ecclesia
psalterium ‥ cum oracionibus cujuslibet psalmi et ~is
~a ‥ i. regula ‥ ; et inde rubrico, -as, dirigere et rectum facere sicut ~a facit, vel quod melius est rubrum facere
~a, regula, norma
rŭbrīca, (14) æ, f. , ¶ 1 rubrique, terre rouge : Col. Rust. 3, 11 ; Plin. 18, 135 ¶ 2 craie rouge : Hor. S. 2, 7, 98 || rouge, fard : Pl. Truc. 294 || couleur rouge ; [dʼoù] a) rubrique, titre écrit en couleur rouge : Dig. 43, 1, 2, 3 ; b) recueil des lois où les titres de chapitres étaient inscrits en rouge : se ad album ac rubricas transferre Quint. 12, 3, 11, se porter à lʼétude du droit et des lois, cf. Pers. 5, 90.
- 1. rode oker, rode verfstof;
- 2. rode, okerkleurige aarde;
- 3. (postklass.) (titel van een) hoofdstuk in een wetboek, wet (omdat de titel v.e. wet in rood werd geschreven).
sinopicaVitruvio,
Rubriche, in Glossis Lat. Gall. Sangerm. MSS. et alibi apud veteres Gallos. Vox nota Plinio et aliis hac significatione, hincque ad varias res translata, quas totidem articulis indico. Ac primo quidem
Per ipsum fere tempus, ut decemviraliter loquar, lex de præscriptione tricennii erat perquirata, cujus peremptoriis abolitaUbi Savaro :Rubricis lis omnis in sextum tracta quinquennium terminabatur.
Clarius iterum idem Sidonius lib. 7. Epist. 12 :Rubricis , id est, titulis, quiRubrica miniabantur.
Si amicitiæ nostræ potius affinitatisque, quam personæ tuæ tempus, ordinem, statum cogitaremus, jure vobis in hoc opere primæ titulorumStatuta Ecclesiæ Nemausensis apud Martenium tom. 4. Anecdot. col. 1023 :Rubricæ , prima sermonum officia dedicarentur.
Ultimo quædam ponuntur capitula et præcepta non habentia speciales titulos, seuEadem repetuntur ibid. col. 1065. Chartularium Æduense in annotatione eidem præfixa :Rubricas .
Ut liberius jura et præeminentiæ Ecclesiæ Æduensis unicuique lucide appareant, poterit inspector prius videreTum subditur :Rubricas hujus libri superius scriptas, ut citius invenire possit quærenda.
SequunturProfessio fidei Henrici VII. Imp. apud Bzovium ad ann. 1312 :Rubricæ præsentis libri seu repertorium Literarum(id est, Chartarum) contentarum in eodem.
Hanc itaque nostræ Serenitatis Constitutionem in corpore juris sub debitaAdde Ludewigi Reliquias MSS. tom. 4. pag. 110. et consule Juris Lexica. HincRubrica volumus inseri, et mandamus.
Rubricati libri, Quorum capita et tituli
Quorum alii se ad album acPersius satyra 5. loquens de Masurio celebri Jurisconsulto tempore Tiberii, cujus et crebra mentio est apud Gellium, Athenæum et in Digestis :rubricas transtulerunt, et Formularii, ac, ut Cicero ait, Legulei esse maluerunt.
Prudentius lib. 2. contra Symmachum :Cur mihi non liceat, jussit quodcumque voluntas, Excepto si quid Masuri Rubrica vetavit.
Ad quæ Iso Magister in Glossis :Quæ qui constituunt, dicant cur condita Lex sit Bis sex in tabulis, aut cur Rubrica minetur,Quæ prohibet peccare reos, etc.
Dedit autem Dominus per merita servi sui Deicoli eidem loco talem profectum, ut multi nobilium atque potentum, relicto vertiginis spiritu sæcularis, cum omnibus quæ habere poterant, monachicam disciplinam eligerent, et monasterium satis ditarent ; ipsi quoque sacræ subjacerent Rubricæ.Hericus Autissiodorensis Monachus lib. 1 :
Neque hic omittendum est, licet omnibus notum sit,Servabat teneros custodia pervigil annos, Et casti comites, et opis Rubrica magistræ Adposita, et curvos efformans regula mores.
Rubricasetiam dici Missalium, Breviariorum aliorumque librorum ecclesiasticorum regulas seu leges, modum, rationem ac ritus divini Officii celebrandi continentes : quod hæ
rubricaseu minio alias notarentur, atque etiamnum notari soleant. Unicum refero de re notiori testimonium. Modi, seu Ritus, in coronatione Regis Hungariæ observandi apud Ludewig. tom. 6. Reliq. MSS. pag. 345 :
Coronandus in throno, sive in sede sibi facta, flectit genua ; Litaniæ canuntur, quibus peractis, reliqua exequuntur juxta Pontificalis Rubricam.Hoc est juxta ritum in Pontificali descriptum. Minus noti usus est, licet ejusdem originis,
Item quod si contingat, prædictis Nobilibus et Officialibus, aut personis aliis pro cavalcatis, adjornamentis, dietis tenendis, et pro aliquibus ordinationibus observandis aliquas litteras destinari, dicti Secretarius et socius papyrum faciant, in quo Memoriale seu Rubricam faciant de prædictis, ut habeatur certificatio exinde, prout fuerit opportunum.Charta ann. 1268. ex Archivo Ecclesiæ Massil. :
Dominus R. Cardinalis S. Angeli inquisitionem aperuit juxta mandatum domini Papæ, ac etiam publicavit, mandans.... fieri Rubricas de castris domini Regis et civitatis Massiliensis ad eumdem Episcopum pertinentis super inquisitione prædicta, alioquin dominus Cardinalis ipsas Rubricas fieri faceret, absentia domini Regis vel procuratoris non obstante.Sententia Ottonis Episc. Portuensis ann. 1248. apud Lobinellum tom. 2. Hist. Britan. col. 415 :
Quibus in nostra præsentia constitutis, post examinationem quarumdam Rubricarum ex dictis testium quos dicti Comites produxerant confectarum, etc.Vita S. Philippi Archiep. Bituric. apud Marten. tom. 4. Anecdot. col. 1942 :
Testificantur testes, scilicet Johanna sanata prædicta, quæ loquensVide mox Rubricare.de se testificatur.... ut in Rubrica continetur.
Rubricæsignificationibus adnotationem edidit Pignorius ad Historiam Albertini Mussati in plures
Rubricas, velut in totidem capitula, distributam. Ex ea Pignorii adnotatione unum hic addam, nempe
Rubricævocem adeo familiarem Historicorum aliquibus exstitisse, ut non tam ipsi Librorum suorum titulos ea nominatos vellent, sed in aliorum quoque Scriptorum Epigraphis laudandis, vocem non aliam usurparent, licet ea vox illis, ne per somnium quidem venisset in mentem. Factum id a Gulielmo Ongarellio Historico Patavino nec uno in loco ; laudans enim is Epigrammata Martialis suis in historicis monumentis, ubi de Timavo loquitur, hæc scribit :
Timavus Euganeus, quod hic in Euganeis, alii alibi, ut lib.Et infra, ubi de T. Livii natali solo :xiii. sub Rubrica quadam, quæ incipit, Lupus, a docto Poeta Martiali testatum est.
Et licet Tituli(vulgo natum credant, et ob id vocatum Titum ; falsum id tamen, cum Martialis Vates in Rubrica nescio qua libriTeolo)i. Scriptorum veterum patrias terras enumerans, aperte de Livio sic loquatur :
Plura profert laudatus Pignorius, quæ, si vis, consulere potes apud Muratorium tom. 10. col. 27. et seqq. Addi possunt, Martinius in Lexico, Cangius in Notis ad Alexiadem pag. 253. et Mabillonius lib. 1. de Re Diplom. cap. 10. ubi narratur,Censetur Apona Livio suo tellus.
Rubrica, seu minio, in subscribendis Literis suis usos fuisse Imperatores Græcos : quos hac in re, ut et in pluribus aliis, aliquando imitatus est Carolus Calvus, atque etiam Principes et Achiepiscopi Capuani, qui eodem minio sua Diplomata subscribebant. Vide Rubricii.
rŭbrīca, ae, f.: terra rossa.
rubrīca ae, f
- ruber, red earth, ruddle, red ochre, red chalk: Proelia rubricā picta, H.
Rubrīca
Red ochre. The word is used of a law, because the titles of these were engrossed in red (Pers. v. 90).