sabbatum

sabbătum, i, n., and, more freq., sab-băta, ōrum, n., = σάββατα (orig. Heb. ).

• Lit.
• • A In gen., the day of rest among the Jews, the Sabbath; considered by the Romans to have been ordained as a fast-day. Plur. form, Just. 36, 2, 14; August. ap. Suet. Aug. 76; Plin. 31, 2, 18, § 24; Vulg. Matt. 12, 1 et saep.—
  • B In partic., as a name for the seventh day of the week, Saturday, Suet. Tib. 32; Sen. Ep. 95 med.—Sing. form, Hier. Ep. 121, 4; Vulg. Matt. 12, 1; id. Luc. 13, 14; id. Johan. 9, 16. —
• II Transf., of other Jewish holidays, Ov. R. Am. 220; Pers. 5, 184; Juv. 6, 159: tricesima, i. e. the new moon (said poet. for a Jewish holiday in general), Hor. S. 1, 9, 69; cf. Orell. and Wüstem. ad Heind. ad h. 1.

sabbatum, ī, n. (σάββατον) u. sabbata, ōrum, n. (σάββατα, vom hebr. תבש, die Ruhe), der Sabbat, der wöchentliche Ruhetag, -Feiertag der Juden, später auch von den Römern mitgefeiert (aber irrtümlich für einen Fasttag gehalten), α) Sing., oft bei den Eccl. (namentl. in der Vulg.), zB. sabbati otium, Hieron. epist. 121. c. IV. p. 1014 Migne: requies sabbati, Vulg. exod. 16, 21: dies sabbati, ibid. 20, 8 u. 10. Schol. Iuven. 6, 542: sicut quidam ieiunantes sabbatum observant, Augustin. epist. 36, 2. – β) Plur., August. b. Suet. u.a. (s. bēs. Iustin. 36, 2, 14): für Feiertag übh., Sen., Ov. u.a.: tricesima sabbata, nach einigen = der große Sabbat (das jüdische Versöhnungsfest am 10. des Monats Tisri, d.i. des Oktobers), nach anderen = der Neumond, Hor. sat. 1, 9, 69.

sabbatum [LL < CL n. pl. < Heb.] 1 Jewish sabbath; b (w. ref. to word play on Hebrew sheba ‘seven’ and shabbat ‘cessation’, ‘rest’); c (w. ref. to practice of counting days of week from the sabbath); d (fig.). e period of rest of soul after death. f (~um ~orum) sabbath of sabbaths. coquebantur ‥ panes ante ~um, ut Josephus scribit, duo et duo divisi ante ~um, et ~o mane oblati super sacram mensam ponebantur Bede Tab. 413B; post resurrectionem ‥ Christi jam omnibus in eum credentibus ~um observare necessarium non fuit Petrus Dial. 661A; 1277 de duobus Judeis Ebor' ut possint esse extra pro Sabbat' iiij s. KR Ac 249/22; semper enim ante legem ab aliquibus nationibus etiam dicitur ~um fuisse observatum Eul. Hist. I 13.  b quia ergo sexta die homo factus ‥ septima autem Conditor ab opere suo requievit, unde et hanc ~um, id est requiem, vocari praecepit Bede Luke 621D; scriptum est vj diebus factum esse mundum et in septimo die requievise Dominum, quem septimum diem Sapatum appellavit (De die Dominico) Med. Stud. XXII 359.  c a populo Dei hebdomada ita computabatur antiquitus prima ~i vel una ~i sive sabbatorum, secunda ~i, tertia ~i ‥ septima ~i vel sabbatum Bede TR 8; surrexit mane prima †subbati [l. Sabbati] quae nunc dies Dominica vocatur Id. Hom. II 7 134C; postquam ‥ Pascha nostrum immolatus est Christus diemque nobis Dominicam, quae apud antiquos una vel prima ~i sive ~orum vocatur, gaudio suae resurrectionis fecit esse sollemnem (Ceolfrith) Id. HE V 21; in evangelio quoque una ~i pro prima ~i dicitur Andr. S. Vict. Dan. 78.  d juxta tropologiam, id est sensum moralem, electi etiam in hac vita agunt ~um Domino sacratum, cum ab hujus mundi curis ad tempus separati orationi vacant Bede Ezra 921C; ~um enim spiritale hoc est, non habere peccatum Alcuin Exeg. 879D; post secularium tormenta curarum jucundiora quietis interne ~a illucescunt J. Ford Serm. 68. 5; hoc est mistice ~um sanctificare propter †quietam [l. quietem] in Deo omnia facere Gros. DM III 9; s1457 dum transisset ~um, sive solstitium, anni istius, descendissetque sol imius et imius, quousque descripsisset omnes pene gradus signi leonis, venit sacerdos quidam de partibus Hungarie Reg. Whet. I 268.  e has erumnosas plenasque laboribus mundi aetates quique felici morte vicerunt; septima jam ~i perennis aetate suscepti Bede Chr. 464; ~um requies interpretatur, quia requiescunt sancti, id est sancta ecclesia Alcuin Exeg. 579A.  f septies Deum per diem laudat, quia mens ejus in pleno splendore perdurans ad illum septimum diem, id est, ~orum ~um, qui est requies aeterna, festinat Alcuin Exeg. 618A; 1143 patri suo ‥ abbas, pie complendo senarium, ~a ~orum feliciter adipisci G. Foliot Ep. 25; primum ergo sabbatum dierum, secundum annorum, tertium non immerito dicitur ~um ~orum Ailr. Spec. Car. III 1. 575D; sit ergo homini dilectio sui sabbatum primum: dilectio proximi sit secundum, Dei autem dilectio, ~um ~orum Ib. III 2. 577C. 2 Saturday; b (w. dies). c (~um magnum, Paschae, or sanctum) Saturday of Holy Week. d (~um palmarum) Saturday before Palm Sunday. e (~um Pentecostes) Saturday before Whitsun. f (allowance made for) work on a Saturday. deinde secundam feriam, tertiam feriam, quartam, quintam, et sextam de suo adnectens, ~um ex Veteri Scriptura retinuit Bede TR 8; sexta feria tota estate de sancta cruce principalis missa facienda est, et in ~o de Sancta Maria Ælf. Regul. Mon. 177; qui sanguinem faciebat a mane secundae feriae usque ad nonam ~i, x solid' emendabat (Chesh) DB I 262va; qui me in ejusdem Dominice Sabato reclamantem et resistentem fecerat in presbiterum ordinari Gir. Invect. II 7; post triduum autem egressus a loco illo venit in sequenti ~o in villam de Lews Knighton I 245; 14‥ si que vigilia in Dominica contingunt ~o precedente jejunare debemus et nunquam in Dominica Conc. Scot. II 76.  b si fieri posset ut eadem omnibus annis ~i die luna quarta decima contigisset ‥ Bede TR 59; 954 placuit ‥ ut in unaquaque ebdomada, die ~i unanimis congregatio famulorum famularumque Dei quinquaginta psalmos cantet Reg. Malm. I 298; 1199 cepit in manum domini regis die ~i proxima ante Natale Domini ij virgatas terre CurR I 82; 1240 (15c) actum ‥ die Saboti prima post festum sancti Nicholai Inchaffray 62; a die Jovis mane usque ad diem Sabboti proximum sequentem Mir. Montf. 102; 1491 tenebantur ‥ capellani ‥ celebrare ‥ die Saboti de gloriosa virgine Maria Reg. Aberd. I 325.  c 751 de quibus candelis ~o sancto pro sacri fontis baptismate sumptus ignis per sacerdotem renovabitur (Lit. Papae) Ep. Bonif. 87; ~o sancto hora nona, veniente abbate in ecclesiam cum fratribus, novus ‥ afferatur ignis RegulC 48; ut nullus praetereat dies quo missa pro eo non celebretur, nisi Parasceve sit aut ~um sanctum Lanfr. Const. 186; in ~o Pasche non nisi post horam nonam offitium celebretur W. Malm. GR IV 345; missa poterit celebrari ‥ in Sabbatis quatuor temporum circa vesperam, in ~o magno circa noctis initium Gir. GE I 7 p. 24; dum sabbata Pasche / concelebras Garl. Myst. Eccl. 335; 1414 ordines celebrati ‥ in ~o sancto vigilia Pasche Reg. Durh. II 53.  d si qui vero affuerint hospites in ~o palmarum ‥ liberacionem de botis et pedulibus, sicut et ceteri fratres, pro more habebunt Cust. Westm. 82.  e anno DCXXVI Eanfled filia Eduini regis baptizata cum xij in ~o Pentecostes Bede HE V 24; 1169 obsecrans ut ~o Pentecostes vestri copiam Lundonie habeam G. Foliot Ep. 204.  f 1209 in xvj carucariis pro aratura ~orum per dimidium annum xviij s. Pipe Wint. 53; 1245 aquitancia ~orum. in stipendiis vj carucarum dim. pro x ~is inter festum S. Michaelis et Natale Domini xvj s. iij d., sc. pro qualibet caruca in hyeme iij d. Pipe Wint. 11M59/B1/18 r. 15d.. 3 Christian day of rest, holiday. b (spec.) Sunday. moris enim est Anglis feriantibus commessationibus et ebrietatibus indulgere, ut videant hostes et derideant ~a eorum Ben. Pet. Mir. Thom. IV 2 p. 174; “observabis ~a” id est dies festivos, ut dies Domenicos, et alios quos sancta ecclesia solempnes instituit Edmund Spec. Relig. 44; 1332 Johannes Julian non observat ~a nec frequentat ecclesiam sed utitur in eisdem aucupacionibus et alia comparet et juratus fatetur aucupaciones diebus festivis, et tamen diebus Dominicis audit servicium divinum Reg. Roff. Ep. f. 138; quod omnino dies solemnes et Dominicos in divinis officiis audiendis et devotis orationibus ex parte sua pro se et populo suo omnino dedicare solebat, ne ~a ejus hostes deriderent Blakman Hen. VI 15; persepe namque et auditu et experimento discimus, eos qui honore debito ~a non observant diros adversantis fortune sustinuisse casus Mir. Hen. VI I 16 p. 44.  b in tota estate usque kalendas Novembres, Dominicali ~o, canitur ymnus ‘Deus creator omnium’ Ælf. Regul. Mon. 191; quare non observaverunt utrumque ~um, viz. ob memoriam originis mundi, diem vero alteram ob memoriam sue salvationis? Petrus Dial. 661A; in Trenis ‘viderunt eam hostes et deriserunt ~a ejus et non solum sabata sed eciam quadragesimam eorum hostes’, hoc est spiritus maligni, ‘derident ~a’, et potest sumi de Sabato ad litteram de die Dominica S. Gaunt Serm. 211. 4 period of rest. completo itaque hoc longissimo ~o, recepit terra Judaea cum reliquis Israhel habitatores suos Bede Ezra 824B; ? 1146 nolo te, frater, commoveri super hoc, nolo tui ~i pacem delicatam aliquatenus exinde perturbari G. Foliot Ep. 57; nummus regalium est auctor domatum, / nummus est omnium largitor scematum; / recedat veritas et querat sabbatum, / sit extra limites nostrorum climatum Walt. Wimb. Sim. 38.

sabbătum, (13) ī, n. (σάββατον) Just. 36, 2, 14, et ordin^t sabbăta, ōrum, n. (σάββατα), sabbat : Plin. 31, 24 ; Suet. Aug. 76 ; una sabbati Hier. Ep. 120, 4, le lendemain du sabbat, le dimanche ; secunda sabbati Cassian. Inst. 4, 19, le lundi || sur tricesima sabbata Hor. S. 1, 9, 69, v. note de Lejay, 1911 || sabbata, fêtes [en gén.] des Juifs : Juv. 6, 159.

sabbatum vel sabbata-orum-n, i. n.
禮拜七。

Suggest a Translation
See an image