senex
senex, old, aged, advanced in years
no one is so old that he does not think he can live a year
old people keep their talents, provided that they keep their eagerness
- old, aged, advanced in years; and subst., an aged person, an old man, old woman (from the latter half of the fortieth year onward; v. infra the passages from Gell. 10, 28, 1, and from Liv. 30, 30; cf.: annosus, longaevus, vetulus).
- a Adj.: (paterfamilias) vendat boves vetulos, plostrum vetus, ferramenta vetera, servum senem, etc., Cato R. R. 2, 7: hic est vetus, vietus, veternosus senex, Ter. Eun. 688: nam vere pusus tu, tua amica senex, Papin. ap. Varr. L. L. 7, § 28 Müll.: turpe senex miles, turpe senilis amor, Ov. Am. 1, 9, 4: cervi, id. A. A. 3, 78: latrans, Phaedr. 5, 10, 7: porci, Juv. 6, 159: cygni, Mart. 5, 37, 1: mulli, id. 10, 30, 24: Bacchus (i. e. vinum), id. 13, 23; cf. of the same, auctumni, id. 3, 58, 7: Damascena (pruna), id. 5, 18, 3 et saep.: admodum senex, Cic. Sen. 4, 10: nemo est tam senex qui se annum non putet posse vivere, id. ib. 7, 24: nomen Nostra tuum senibus loqueretur pagina seclis, in later ages, Verg. Cir. 40.—Comp.: grandior seniorque, Lucr. 3, 955: Cato, quo erat nemo fere senior temporibus illis, Cic. Lael. 1, 5: quae vis senior est quam, etc., id. Leg. 2, 4, 9: corpora seniora, Cels. 5, 28, 4: anni, Ov. M. 15, 470: dens, Mart. 9, 58, 11: cadus, id. 9, 94, 2.—Rarely with aetate: Sophocles, aetate jam senior, Val. Max. 4, 3, 2 ext.: nobis adulescentibus seniores in agendo facti praecipere solebant, ne, etc., Quint. 5, 6, 6: senior ut ita dicam, quam illa aetas ferebat, oratio, more mature, Cic. Brut. 43, 160.—
- b Subst.: ut tum ad senem senex de senectute, sic, etc., Cic. Lael. 1, 5: quos ait Caccilius comicos stultos senes, etc. ... ut petulantia magis est adulescentium quam senum ... sic ista senilis stultitia senum levium est ... Appius et caecus et senex, etc. ... senem, in quo est adulescentis aliquid, probo, etc., id. Sen. 11, 36 sq.: senem in patriam revertentem, unde puer profectus sum (the words of Hannibal, who was not yet fifty years of age), Liv. 30, 30: mixta senum ac juvenum densentur funera, Hor. C. 1, 28, 19; cf.: haec recinunt juvenes dictata senesque, id. Ep. 1, 1, 55: aeque neglectum pueris senibusque nocebit, id. ib. 1, 1, 26: ter aevo functus senex, i. e. Nestor, id. C. 2, 9, 14: tun' capite cano amas, senex nequissime? Plaut. Merc. 2, 2, 34 (305): quo senex nequior nullus vivit, id. Cas. 5, 1, 10 (864): te sene omnium senem neminem esse ignaviorem, id. ib. 2, 3, 28 (244) et saep.—Fem.: hanc tot mala ferre senem, this old woman, Tib. 1, 6, 82; Val. Fl. 1, 349; Stat. Th. 5, 149.— Comp., an elder, elderly person; sometimes (esp. in the poets) also for senex, an aged person: facilius sanescit puer vel adulescens quam senior, Cels. 5, 26, 6: si quis Forte coheredum senior male tussiet, Hor. S. 2, 5, 107: vix ea fatus erat senior (i. e. Anchises), Verg. A. 2, 692; so, = senex, Ov. M. 1, 645; 2, 702; 11, 646; 12, 182; 12, 540; id. F. 4, 515; Stat. S. 1, 3, 94; id. Achill. 2, 383 al.: (Servius Tullius) seniores a junioribus divisit, Cic. Rep. 2, 22, 39; cf. of the same: C. Tubero in Historiarum primo scripsit, Servium Tullium ... eos (milites) ab anno septimo decimo ad annum quadragesimum sextum juniores, supraque eum annum seniores appellasse, Gell. 10, 28, 1: centuriae juniorum seniorumque, Liv. 1, 43.—Poet.: centuriae seniorum simply, for seniores, Hor. A. P. 341: curae fuit consulibus et senioribus Patrum, ut, etc., Liv. 2, 30: consulares ac seniores (opp. juniores Patrum), id. 3, 41: omnium seniorum, matrum familiae, virginum precibus et fletu excitati, Caes. B. C. 2, 4: sapienter, ut senior, suaserat, Flor. 1, 16, 10: juniores a senioribus consilium petiverunt, id. 2, 6, 26: haec ... laeti audiere juvenes, ingrata senioribus erant, Curt. 8, 1, 27: hinc inter juniores senesque orta contentio est, id. 8, 1, 31.—In eccl. Lat., an elder in the synagogue or church, Vulg. Ezech. 7, 26; id. 2 Johan. 1.
ipse Augustus morte sua defunctus est ~ex, cum esset annorum lxxv
utere consilio ~um et servitio juvenum
orientalis ‥ plaga pueros, australis vero juvenes, aquilonalis autem perfectos viros, id est ~es, occidentalis quoque ~es, id est decrepitos significans
dum vidisset ‥ Teodericum abbatem in verbo et operatione multis animabus juvenum atque ~um oppido prodesse
tu prees ore sĕni, cum sint anni tibi sēni
licet sit a causa forti quod tertiana generetur in ~e dicto a senio; quia †a [l. in ] ~e dicto a senectute satis possibile est fieri tertianam fortem curabilem fere cum eisdem cum quibus juvenis in fine juventutis
cum per ~ium dicta clericus absque libris piscis sine aqua totaliter simulatur
senium bona dogmata sprevit [sc. Roboas ]
stultorum vile sibi consilium juvenile / legerat, et sectam senium dedit esse rejectam
quando Christum vobis propinquum sentitis ‥ hostem poteritis deridere, eo quod ipse adeo stultus ~ex [ME: ] existit quod venit suam penam aucturus et vobis coronam facturusald cang
de quo talem ~ex fertur dedisse sententiam
audiens a ~ibus Judaeorum cum rationem suae aedificationis redderent
videntes fratres hoc miraculum factum per ~em suum, Christum glorificabant(
ego ‥ aliquantulam terram ‥ condonabo famulo Dei nomine Berhfrid ‥ denique prefato ~e secularibus se solvente rebus ‥ sua omnia cum semetipso Eollano concedebat
offero eciam refectorario ‥ cornu mee mense ut ~es monasterii bibant inde in festis sanctorum
fertur ‥ esse in oriente agens sub ditione cujusdam potentis Sarraceni, quem ~em agnominant
vir auctoritatis maxime, qui ~ex vocatur Axasessis
~ex Nestoris personam gerens explorator est, qui vulgo alphicus dicitur
homo ~ex ac decrepitus spem totam averterat
nec cognoscit homo propria membra senex
monachus, qui adeo est ~ex ut ante et retro jam nequeat inclinare
~ex est quod vix potest ire et preterea loquitur ficte versus eum. ‥ ideo eat quietus quia ~ex est
confessio debet esse ‥ viro discreto facta ‥ non juvenibus sacerdotibus, juvenibus inquam sensu, nec stultis et ~ibus [ME: ]sotte alde
surgit muliercula ~ex de lecto
erat enim ~ex utpote centenaria et futurorum presaga
hospitalitatis gratia suscepit Abraham de Sara ~e et sterili filium
cecidit ergo Bægscecg rex et Sidroc ille ~ex comes et Sidroc junior comes
Ricardus ‥ nobilem Adam Herluini ~is de Huglevilla relictam cum toto patrimonio ejus accepit
pro anima W. comitis ~is de Warennia
tempore Henrici regis ~is
de narratione descensus in brevi De Recto a tempore H. regis, avi nostri, ~is
habuit ad heredes tres filias quarum ~issima non est etatis vij annorum(
➳ gén. arch. senicis Pl. d. Prisc. Gramm. 3, 38 ; 6, 94.
老人。舊者。— sexaginta annorum 六十歳之老人。v. senior.
Suggest a Translation
See an image
, in Africa dicti Episcopi promotionis ætate cæteris antiquiores, qui eo nomine Primates erant : quorum SedesSenes Episcopi
Primavocabatur. Leo IX. Epist. 4 :
Sed de Africæ Primatibus aliter intelligendum est, quia in singulis ejus provinciis antiquitus Primates instituebantur, non secundum potentiam alicujus civitatis, sed secundum tempus suæ ordinationis, quibus tamen omnibus præterea unus, scilicet Carthaginensis Archiepiscopus, qui etiam non incongrue dici potest Metropolitanus, propter Carthaginem Metropolim totius Africæ.Adde Epist. 3. In Concilio Carthag. Theodosio A. et Rumorido Coss. celebrato can. 57.
Xantippusnominatur
Sanctus: et can. 94.Senex
Sanctus, quorum prior Primas fuit et Episcopus primæ sedis Numidiæ, alter Provinciæ Byzacenæ. Ita passim hæc vox accipitur apud S. Augustinum Epistol. 55. 152. 217. 236. et 261. in Epist. Concilii Cirtensis apud eumd. August. post Brevicul. Collat. apud Facundum Hermianens. lib. contra Mocianum pag. 576. etc. Quod vero interdum controversiæ nascerentur inter Episcopos de promotionis tempore, ut apud Augustinum Ep. 217. cautum est peculiari Canone in Concilio Africano can. 56. ut qui deinceps ordinarentur in Africa Episcopi, literas ab ordinatoribus suis acciperent, quæ Consulem et diem continerent. In Collat. Carthag. I. cap. 16. in Epist. Synodi Cirtensis Concilii, et in Epist. Concilii Milevitani,Senex Donatianus
Silvanusdicitur, qui cap. 57. ejusdem Collationis,Senex Ecclesiæ Summensis
primæ sedis provinciæEpiscopi titulo donatur. In Concilio Carthag. Cæsario et Attico Coss. fit mentioNumidiæ
Victoris. In Concilio Carthag. III.Senis Puppatanensis
Musoniusin Epist. ad Episcopos,
Senex; in Actis ejusdem Concilii,
primæ sedis Episcopus Provinciæ Byzacenæappellatur. Ita S. Augustinus in Collat. tertia cap. 7. dicitur ordinatus a Megalio, qui tunc fuerat
Primas in Numidia Ecclesiæ Catholicæ. Quod scribitur etiam a Possidio ; et cap. 13. Secundus Tigisianus dicitur
habuisse tunc(tempore persecutionis)
Primatum Episcoporum Numidiæ.
, cap. 127. Vide Gregorium M. lib. 1. Epist. 72. 75. lib. 2. Indict. 11. Epist. 47. 48.Γέρων Δονατιανὸς πρωτεύων
Qui Sanctorum vitas scripserunt, quos nunc Abbates dicimus, Senes vocabant.Hinc liber
Vetulus de Montanis, dictus nostris
Seich, vel
Scheicindigitaretur, voce quæ
Senioremet Dominum significat, de qua quædam attigimus ad Joinvillam pag. 70.
De Montanisvero cognominabatur, quod revera in montibus habitaret, uti apud eumdem Joinvillam docuimus pag. 87. ex Scriptoribus, licet contra censeat vir doctus apud clarissimum Menagium in Originibus Italicis pag. 1089. Arnoldus Lubecensis lib. 4. cap. 37 :
Princeps de Montanis, qui quadam excellentia Principatus dicitur Senex.Will. Tyrius lib. 20. cap. 31. de Assassinis :
Hi non hæreditaria successione, sed meritorum prærogativa Magistrum sibi solent præficere, et eligere Præceptorem, quem spretis aliis dignitatum nominibus Senem vocant.Willel. Neubrigensis lib. 4. cap. 24 :
Fertur esse in Oriente gens sub ditione cujusdam potentis Saraceni, quem Senem nominant, quoddam hominum genus adeo seductibile, atque in propriam proclive perniciem, ut ab eodem, quem scilicet loco Prophetæ colunt, artificiosissimis fallacium pollicitationum præstigiis sollicitatum, atque illectum, immortalia se post mortem commoda percepturos existiment, si illi imperanti usque ad mortem obtemperent.Adde lib. 5. cap. 16. et alios Scriptores, quos laudamus ad Joinvillam.
Assassini, et eorum præceptor Vetulus de Montanis.Eadem habet Jacobus de Vitriaco lib. 3. pag. 1142. Rigordus ann. 1190 :
Misit nuntios ad Vetulum Arsacidarum Regem.Hinc Assassinos,
Veteres Montanosvulgo appellatos, scribit idem Joannes de Vitriaco pag. 1126.
Oldenborgin Itinerario Terræ Sanctæ pag. 129.
Vetus de Mussadicitur in Litteris Henrici III. Reg. Angl. ann. 1238. apud Rymer. tom. 1. pag. 382 :
Rex Tath. nuncio Veteris de Mussa, salutem. Significamus vobis quod bene placet nobis, quod ad nos in Angliam veniatis, una cum gente vestra propria, quam vobiscum ducetis, ad exponendum nobis nuncium vestrum, quod vobis injunctum est ex parte prædicti Veteris de Mussa domini vestri.
- SEN-, old, aged, advanced in years: si qui senes ac deformes erant: porci, Iu.: nemo est tam senex qui se annum non putet posse vivere: quo erat nemo fere senior: quae vis senior est quam, etc.: seniores anni, O.: senior quam illa aetas ferebat, oratio, more mature.—As substm., posit., an old man, aged person, graybeard(usu. of more than sixty years): ut tum ad senem senex de senectute, sic, etc.: senem in patriam revertentem, unde puer profectus sum, L.: Mixta senum ac iuvenum densentur funera, H.: ter aevo functus senex, i. e. Nestor, H.—As substf., an old woman, Tb.— Comp, an elder, elderly person(usu. between fortyfive and sixty years of age): si quis Forte coheredum senior male tussiet, H.: seniores a iunioribus divisit: centuriae seniorum ac iuniorum, L.: omnium seniorum precibus excitati, Cs.: Vix ea fatus erat senior (i. e. senex), V.: senior Inachus, O.
-
…Q. Metellus habuit, et his copiis quae a nobis cotidie comparantur, magno opere contemno, conlectum ex senibus desperatis, ex agresti luxuria, ex rusticis decoctoribus, ex eis qui vadimonia deserere quam illum exercitum maluerunt ;…
Cicero, in Catilinam
-
…numerus domo exisset eorum qui arma ferre possent, et item separatim, ; quot ; pueri, senes mulieresque. Quarum omnium rerum summa erat capitum Helvetiorum milium CCLXIII, Tulingorum milium XXXVI, Latobrigorum XIIII, Rauracorum…
Julius Caesar, Gallic War
-
…, Bonas matronas facere, meretrices malas, Parasitum edacem, gloriosum militem, Puerum supponi, falli per servum senem, Amare, odisse, suspicari Denique Nullum est iam dictum, quod non dictum sit prius. Quare aequum…
Terence, Eunuchus
-
…ex animo mulieres. Taedet quotidianarum harum formarum. Ecce autem alterum Nescio quid de amore loquitur. O infortunatum senem Hic vero est qui si occeperit ludum iocumque dices Illum alterum fuisse praeut quae dabit huius rabies. Ut illum…
Terence, Eunuchus
-
…quiete seque dedicat tibi, gemelle Castor et gemelle Castoris. Vivamus, mea Lesbia, atque amemus, rumoresque senum severiorum omnes unius aestimemus assis. soles occidere et redire possunt nobis, cum semel occidit brevis lux, nox…
Catullus, Carmina
-
…Inachus ipse, quae sit ; at illa patrem sequitur sequiturque sorores et patitur tangi seque admirantibus offert. Decerptas senior porrexerat Inachus herbas illa manus lambit patriisque dat oscula palmis nec retinet lacrimas et, si modo verba sequantur ,…
Ovid, Metamorphoses
-
…undas. Conveniunt illuc popularia flumina primum, nescia, gratentur consolenturne parentem, populifer Sperchios et inrequietus Enipeus Apidanusque senex lenisque Amphrysos et Aeas, moxque amnes alii, qui, qua tulit impetus illos, in mare deducunt fessas…
Ovid, Metamorphoses
-
…umeris nodo dependet amictus. Ipse ratem conto subigit, velisque ministrat, et ferruginea subvectat corpora cymba, iam senior, sed cruda deo viridisque senectus. Huc omnis turba ad ripas effusa ruebat, matres atque viri, defunctaque…
Vergil, Aeneid
-
…, Tum id magis dicas. Quodnam quaeso hercle Eunuchum. Illumne obsecro Inhonestum hominem quem mercatus est heri, senem, mulierem Istunc ipsum. Homo quatietur certe cum dono foras. Sed istam Thaidem non scivi nobis vicinam .…
Terence, Eunuchus
-
…intemperans adulescentia effetum corpus tradit senectuti. Cyrus quidem apud Xenophontem eo sermone, quem moriens habuit, cum admodum senex esset, negat se umquam sensisse senectutem suam imbecilliorem factam quam adulescentia fuisset. ego L. Metellum memini puer…
M. Tullius Cicero, De Senectute