puer
puer, a male child, boy, lad, young man
a young man, or rather, a boy
- orig. a child, whether boy or girl: pueri appellatione etiam puella significatur, Dig. 50, 16, 163.—Thus, as fem.: sancta puer Saturni filia, regina, Liv. And. ap. Prisc. p. 697 P.: prima incedit Cereris Proserpina puer, i.e. daughter of Ceres, Naev. ib. p. 697 P.: mea puer, mea puer, Poët. ap. Charis. p. 64 P.; Ael. Stil. and As. ib. p. 64 P.—Hence, freq. in the plur. pueri, children, in gen., Plaut. Poen. prol. 28; 30: infantium puerorum incunabula, Cic. Rosc. Am. 53, 153: cinis eorum pueros tarde dentientes adjuvat cum melle, Plin. 30, 3, 8, § 22; Hor. Ep. 1, 7, 7; id. C. 4, 9, 24.—
- II In partic.
- 1 A male child, a boy, lad, young man (strictly till the seventeenth year, but freq. applied to those who are much older): puero isti date mammam, Plaut. Truc. 2, 5, 1 (448): aliquam puero nutricem para, Ter. Hec. 726; 770: homini ilico lacrimae cadunt Quasi puero, id. Ad. 537: quo portas puerum? id. And. 722: nescire quid antea quam natus sis, acciderit, id est semper esse puerum, Cic. Or. 34, 120; Ov. P. 4, 12, 20: laudator temporis acti Se puero, when he was a boy, Hor. A. P. 173; cf.: foeminae praetextatique pueri et puellae, Suet. Claud. 35.—A puero, and with plur. verb, a pueris (cf. Gr. ἐκ παιδός, ἐκ παίδων), from a boy, boyhood, or childhood (cf. ab): doctum hominem cognovi, idque a puero, Cic. Fam. 13, 16, 4; id. Ac. 2 (Luc.), 3, 8: diligentiā matris a puero doctus, id. Brut. 27, 104; Hor. S. 1, 4, 97: ad eas artes, quibus a pueris dediti fuimus, Cic. de Or. 1, 1, 2.—In like manner: ut primum ex pueris excessit Archias, as soon as he ceased to be a child, Cic. Arch. 3, 4.—
- 2 A grown-up youth, young man, Cic. Fam. 2, 1, 2: puer egregius praesidium sibi primum et nobis, deinde summae rei publicae comparavit, of Octavian at the age of nineteen, id. ib. 12, 25, 4 (cf. Vell. 2, 61, 1; Tac. A. 13, 6); cf. of the same: nomen clarissimi adulescentis vel pueri potius, Cic. Phil. 4, 1, 3; of Scipio Africanus, at the age of twenty, Sil. 15, 33; 44 (coupled with juvenis, id. 15, 10 and 18); of Pallas, in military command, Verg. A. 11, 42.—
- 3 An unmarried man, a bachelor, Ov. F. 4, 226.—
- 4 As a pet name, or in familiar address, boy, fellow, Cat. 12, 9; Ter. Ad. 940.—
- B Transf.
- 1 A little son, a son (poet.), Plaut. Am. 5, 1, 72 (1124): Ascanius puer, Verg. A. 2, 598: tuque (Venus) puerque tuus (Cupido), id. ib. 4, 94; cf. Hor. C. 1, 32, 10: Latonae puer, id. ib. 4, 6, 37: Semeles puer, id. ib. 1, 19, 2: deorum pueri, id. A. P. 83; 185.—
- 2 A boy for attendance, a servant, slave: cedo aquam manibus, puer, Plaut. Most. 1, 3, 150 (306); Cic. Rosc. Am. 28, 77: Persicos odi, puer, apparatus, Hor. C. 1, 38, 1; 2, 11, 18; 4, 11, 10: hic vivum mihi cespitem ponite, pueri, id. ib. 1, 19, 14: cena ministratur pueris tribus, id. S. 1, 6, 116: tum pueri nautis, pueris convicia nautae Ingerere, id. ib. 1, 5, 11: regii, royal pages, Liv. 45, 6; Curt. 5, 2, 13: litteratissimi, Nep. Att. 13, 3; Juv. 11, 59; Dig. 50, 16, 204.—*
- 3 As adj., youthful: puera facies, Paul. Nol. Carm. 25, 217.
stultitia colligata est in corde pueri et virga disciplinae fugabit eam
pueri qui fornicantur inter se ipsos judicavit ut vapulentur
dum ‥ puer esset annorum octo
erat in eodem monasterio puer trium circiter ‥ annorum
mando tibi ‥ de presente puero ‥ ut eum adjuvare studeas sicut ingenuum hominem
ilex vero sub cujus legmine Abraham status tres pueros vidit [cf. ]apparuerunt ei tres viri Gen. xviii 2
etiam ‥ puer ipsos magistros dicitur precessisse doctrina
sciendum quod antiqui dicebant puerus et non puer
episcopus puerorum(v.
una parva mitra pro puero episcopo in festo Sanctorum Innocencium
ij parvi baculi pro episcopo puerorum
unde non minimam gratiam apud dominum ‥ promeruit et grave odium et invidiam cum militibus et pueris domus
a stabulo sibi jam preparato et a pueris nostris ad hoc purgato
viij albe ‥ ordinate pro pueris choristis
pro mensa puerorum elemosinarie
in panno laneo pro v pueris ecclesie
et sol’ tribus pueris minantibus aratra
puero stabuli apud Novum Castrum pro granis iiij d.
conditio ‥ pacis non puer sit pater dissensionis sed puer pater futuri saeculi
dum mundus puer esset adhuc, dum nata jaceres / in cunis
latera regiorum tenerrima puerorum vel praecordia
ad inventicii puerii victum [(AS: ] primo anno vj sol’ reddanturto fundenes cyldes fostre
cum pueris suis, j filio et j filia
pueri ‥ fratris mei masculi et femelle
ite et scrutamini diligenter de puerum hunc [v. l. puero hoc ] et cum inveneritis ‥ renuntiate mihi
mittens manum militarem occidit omnes pueros in Bethleem [cf. ]Matth. ii 16
puer [(AS: ] infra triginta noctes baptizeturcild
ibi circumcisus est puer Jesus die octavo
occiderunt ipsum R. et uxorem suam et quendam puerum lactantem
mulier in puerperio propter amorem pueri nascentis
muliebria, i. menstrualia, quae incipiunt esse a quartodecimo anno pueris
quidam puer femineus mortuus etatem habens xv dierum
in iiij paribus sotularium emptis pro puero viz. Elizabeth xx d.
nos ‥ a puero in ipsa patria educati fuimus
sicut Danihel et tres pueri [cf. ]Dan. i
tres pueri retinent novenas jure kalendas
adjuro vos per ‥ Cherubin et Seraphin et tres pueros(
➳ forme prim. pover, dʼoù por dans Marcipor, etc. || arch. puerus Prisc. Gramm. 6, 41 || voc. puere Cæcil. 100 ; Pl. Most. 947, etc. || gén. pl. puerum Pl. Truc. 763.
- 1. kind, meestal plur.; ➤ a puero resp. a pueris van jongs af aan; ex pueris excedere volwassen worden;
- 2. jongen, knaap; ➤ puero Cicerone toen Cicero nog een jongen was;
- 3. (preklass.; poët.) zoon; ➤ Ledae pueri = de Dioscuren; Latonae ~ = Apollo;
- 4. jongeman [egregius];
- 5. (Ov.) vrijgezel;
- 6. dienaar, knecht, slaaf [regius page]; ➤ cena ministratur pueris tribus.
Pueros dicimus, quando servulos significamus, non ætatem exprimentes, sed conditionem.
Puer quidam despicabilis, qui ad exsequendum quodcumque negotium in administratione remansit, etc.
Nec enim ejusdem æstimationis est artifex et ministerialis Puer contra rusticum vel colonum.
Procedant duo de nostris in campum, et ipsi inter se confligant. Tunc ille cujus Puer vicerit, regionem sine certamine obtinebit.Infra :
Confligentibus vero Pueris, pars Vandalorum victa succubuit, interfectoque Puero, placitum egrediendi Transimundus spopondit.Vett. aulæa Bajoc. :
Hic Odo Episcopus baculum tenens confortat Pueros ;id est, decertantes excitat.
Enfansdicuntur. Gregorius Turon. lib. 6. Histor. cap. 35 :
Nuntiatur Reginæ Puerum, qui mortuus fuerat, maleficiis et incantationibus fuisse subductum.Wichbild Magdeburg. art. 91 :
Occidatur si unus, quum tres vel plures haberet Pueros, etc.
Pantaleon de Britolio... cum uxore sua Aadela, et tribus Pueris suis, videlicet Petro, etc.
Nos erimus verus et legalis amicus nostri carissimi et boni dilecti fratris, domini Caroli de Bohemia, Dei gratia Regis Romanorum, et Puerorum suorum præsentium et futurorum.
Puer quidam in Trajecto, filia oppidani cujusdam, contracta, etc.Sed et Latini ea voce utuntur, ni fallor, eodem significatu.
Signum Girberti episcopi, Berneri decani, Adæ præcentoris,.... Petri subdiaconi, Alberti, subdiaconi, Anselli Pueri, Andreæ Pueri, Manassæ Pueri.Occurrit rursum in Charta ann. 1133. ibid. col. 2. Huc
Et ut scholæ legentium Puerorum fiant. Psalmos, notas, cantus, compotum, grammaticam per singula monasteria vel episcopia discant.... Et Pueros vestros non sinite eos vel legendo vel scribendo corrumpere.
senioressoli presbyteri nuncuparentur. Charta ann. 874. apud Murator. tom. 1. Antiq. Ital. med. ævi col. 832 :
Primum quidem offero ipsi ecclesiæ ad deserviendum et laudem Domino reddendum Pueros hos, qui subter leguntur. Hæc sunt nomina eorum : Joannes diaconus.... et alius Johannes subdiaconus,.... Liutprandus subdiaconus,.... Emepertus clericus, etc.
Post varias considerationes habui speciatem devotionem ad opus pium, et ut spero fructuosum faciendum, videlicet unam domum pauperum puerorum scolarium, qui in aliis locis Boni Pueri, et vulgariterBons Enfans nuncupantur.
Domum doctrinævocant, instituuntur. Vide Limborch. Hist. Inquisit. lib. 4. c. 41.
Acceptavimus institutionem cujusdam commemorationis B. Virginis Mariæ fiendæ singulis diebus Sabbati.... per magistrum, cum sex Pueris altaris suo regimini commissis.Vide in Infantes.
Oblati, Nutriti. Vita S. Berth. tom. 6. Jul. pag. 483. col. 1 :
Quod residuum fuit, ad pueros claustrales afferens interrogat, si quod psalterium ad præsens haberent decantare ?Ordinar. MS. S. Petri Aureæ-val. :
Pueri claustrales et bachalarii descendant in fine scallæ dormitorii, etc.
- 3 PV-, a male child, boy, lad, young man(usu. till the age of seventeen): aliquam puero nutricem para, T.: id est semper esse puerum: laudator temporis acti Se puero, when he was a boy, H.: puerum filium regis secum adducentes, L.: doctus a puero, from a boy: ad eas artīs, quibus a pueris dediti fuimus, from boyhood: ex pueris excessit, ceased to be a child: miserande puer, i. e. Pallas, V.: semper fac puer esse velis, i. e. a bachelor, O.: de te largitor, puer, boy, T.— Plur, children: infantium puerorum incunabula: Dum pueris omnis pater pallet, H.—A little son, son: Ascanius puer, V.: Venerem et illi haerentem puerum canebat, H.: deorum pueri, H.—A boy, attendant, servant, slave: unus ex tantā familiā: Persicos odi, puer, apparatūs, H.: Cena ministratur pueris tribus, H.: pueri regii aput Macedonas, royal pages, L.
-
…ac potestatem venire neque contra populum Romanum armis contendere. Item, cum ad oppidum accessisset castraque ibi poneret, pueri mulieresque ex muro passis manibus suo more pacem ab Romanis petierunt. Pro his Diviciacus nam post discessum Belgarum dimissis…
Julius Caesar, Gallic War
-
…in antelucanis cenis expromitur. in his gregibus omnes aleatores, omnes adulteri, omnes impuri impudicique versantur. hi pueri tam lepidi ac delicati non solum amare et amari neque saltare et cantare sed etiam sicas vibrare et spargere venena…
Cicero, in Catilinam
-
…. Hoc proelio facto et prope ad internecionem gente ac nomine Nerviorum redacto, maiores natu, quos una cum pueris mulieribusque in aestuaria ac paludes coniectos dixeramus, hac pugna nuntiata, cum victoribus nihil impeditum, victis nihil tutum…
Julius Caesar, Gallic War
-
…, qui numerus domo exisset eorum qui arma ferre possent, et item separatim, ; quot ; pueri, senes mulieresque. Quarum omnium rerum summa erat capitum Helvetiorum milium CCLXIII, Tulingorum milium XXXVI, Latobrigorum XIIII…
Julius Caesar, Gallic War
-
…est venturi prima favilla mali. tum magis Armenias cupies accedere tigris et magis infernae vincula nosse rotae, quam pueri totiens arcum sentire medullis et nihil iratae posse negare tuae. nullus Amor cuiquam facilis ita praebuit alas, ut…
Propertius, Elegies
-
…minas me legat assidue post haec neglectus amator, et prosint illi cognita nostra mala. te quoque si certo puer hic concusserit arcu, quo nollem nostros me violasse deos, longe castra tibi, longe miser agmina septem flebis…
Propertius, Elegies
-
…ramique virescunt arboribus, crescunt ipsae fetuque gravantur. hinc alitur porro nostrum genus atque ferarum, hinc laetas urbes pueris florere videmus frondiferasque novis avibus canere undique silvas, hinc fessae pecudes pingui per pabula laeta corpora deponunt et candens…
Lucretius, De Rerum Natura
-
…magnifice casum rei publicae miserati sunt. Quae belli saevitia esset, quae victis acciderent, enumeravere rapi virgines, pueros, divelli liberos a parentum complexu, matres familiarum pati, quae victoribus conlubuissent, fana atque domos spoliari ,…
Sallust, Catilina
-
…ira. Delius hunc, nuper victa serpente superbus, viderat adducto flectentem cornua nervo quid que tibi, lascive puer, cum fortibus armis dixerat, ista decent umeros gestamina nostros, qui dare certa ferae, dare vulnera possumus…
Ovid, Metamorphoses
-
…nam tua non aetas umquam cessavit amori, semper at armatae cura fuit patriae ; et tibi non umquam nostros puer iste labores afferat et lacrimis omnia nota meis me sine, quem semper voluit fortuna iacere, hanc animam extremae…
Propertius, Elegies