stola
stola, a woman’s upper garment, long robe, gown, stole
- I Orig., as with the Greeks, worn by any one: squalidā saeptus stolā, Enn. ap. Non. 537, 27 (Trag. v. 373 Vahl.); Ov. F. 6, 654: saeptus mendici stolā, Enn. ap. Non. 537, 28 (Trag. v. 372 Vahl.): lugubri stolā succincta, id. ib. 198, 4 (Trag. v. 134 id.); so, muliebris, Varr. ib. 537, 29 sq.—
- II Later, with the Romans, in partic.,
- A Lit., a long female upper garment, worn by the Roman matrons, and reaching from the neck to the ankles, a robe, gown, stole (cf. palla): vestimenta muliebria ... veluti stolae, pallia, tunicae, etc., Dig. 34, 2, 23; cf.: vir fortis stolam indutus, Sen. Vit. Beat. 13, 3: (Dianae) erat admodum amplum signum cum stolā, Cic. Verr. 2, 4, 34, § 74: ad talos stola demissa, Hor. S. 1, 2, 99; Ov. P. 3, 3, 52; cf. id. Tr. 2, 252; Mart. 3, 93, 4; 10, 5, 1; Auct. Priap. 12, 11: tamquam stolam dedisset, in matrimonio conlocavit, Cic. Phil. 2, 18, 44.—Hence, also, of the dress of a voluptuary, Hor. S. 1, 2, 71; of a cithern-player, Varr. R. R. 3, 13, 3; Ov. F. 6, 654; of the priests of Isis, Ap. Met. 11, 24, 2.—
- B Transf., a noble woman, lady, dame, matron: hic eques, hic juvenum coetu stola mixta laborat, Stat. S. 1, 2, 235; Plin. 33, 3, 12, § 140; Val. Max. 2, 1, 5. —
- III In eccl. Lat., a royal robe, Vulg. 1 Par. 15, 27.—
- 2 Of the Jewish priests, Vulg. 2 Macc. 3, 15.—
- 3 A dress of ceremony, Vulg. Luc. 20, 46.
~a,gyrlan
orarium, ~a que involvit ora
justi ‥ [qui ] amicti ~is albis a Joanne [] visi sunt ‥ palmas in manibus habuisse dicuntur Apoc. vii 9
eis penitenciam injunctam per archiepiscopum ‥ fecerunt, viz. ipsi nudi pedes in ~is suis, camisiis, et braccis ‥ per medium civitatis ‥ iverunt
de vexillis et ~is, iiij d.
pro c warp' ollarum terre, vj hod' hoppes, xl ~is, vcobbordes , pr' iij lii v s.
in die Dominice resurrectionis imperiali ~a circumdatus, cum dextram sceptrum, caput ornaret corona ‥ regiam accessit ad mensam
novit ‥ clerus ‥ quanta me gloria sequeretur, si domini mei regis in omnibus voluntati obsequerer, qui duplicis revera glorie ~a insignirer tunc, sicut sacerdotali et regia
Gallis confessor datus est Edmundus, et Anglis / martyr, utrique tamen Anglia mater erat. / hic rex, hic primas; hic miles, et ille sacerdos; / dispare morte pares sunt in honore stole
postea inponas ~am super collum levitae
abbas ~a et cappa indutus benedicat candelas
ut ‥ ~am sacerdotalem artificiosa operatione praepingeret
socios ad suscipiendum / stemma sacerdotii Dominus me fecit habere / ornavitque stolis Leviticus ordo ducentos / ‥ ad Christi sacra ministros
unam casulam ‥ quandam capam ‥ tunicam et dalmaticam ‥ quandam albam ‥ ~am, phanon'
episcopus ‥ jugum Domini suave [] eis imponit, dum collum illorum ~a cingit Matth. xi 30
ad vicarios ‥ pertinet ‥ ~a que cum corpore Christi ad mortuos defertur que utitur in exequiis mortuorum
procedant ad altare sacerdos et levita soli, sacerdos in casula, diaconus in ~a
his ita gestis, sacerdos resumpta casula cum stola, et diaconus ~a ‥ vadant ad locum ubi ‥
post biennium ‥ antistes michi ~am imposuit diaconii
his [sc. diaconis ] ordinandis episcopus ~am dat ‥. ideoque sinistris eorum humeris et non dextris ~a imponitur
episcopus Angliam veniens secum archiepiscopatus ~am, papa mittente, clanculo detulit. ‥ ad regem properabat, nulli de pallio quod ferebat quicquam dicens
Romam ad papam Urbanum pro ~a sui archiepiscopatus eundi licentiam
is pro ~a archiepiscopatus Romam petens
apostolorum decrevit limina visitare, ut archipresulatus sui ~a a romano infularetur pontifice
dictus Anglie metropolitanus cum omnibus suffraganeis ibidem existentibus accensa candela sub una ~a omnes ‥ contravenientes ‥ solempniter excommunicarunt extinguendo candelam
ut ad ‥ gloriam aeternae Trinitatis tertio mererer consecrari, delibutus ‥ sanctificati chrismatis perunctione; primo ‥ accepta ~a lavacri salutaris, secundo ‥
ut per resurrectionem circumdetur ~a demutatae carnis
protoplasti serpentina suasione seducti ~a immortalitatis perdita
formosus ipse [sponsus ] ‥ in ea [forma ] quoque quam vino sanguinis sui lavit ~a sua, sicut de eo scriptum est, ‘iste formosus in stola sua’ [] Is. lxiii 1
non una gloria contente candissime virginitatis ~as martyrum quoque sanguine rubricaverunt
revertenti ‥ occidere consuevit vitulum filio saginatum, et proferre primam erranti ~am et regium anulum
gloria ‥ immortalitatis et innocentiae veste ‥. haec est ‥ prima ~a qua ‥ luxuriosus filius per paenitentiam rediens ornatur
improvida fragilitas hominum ‥ primam immortalitatis ~am lugubriter ammisit
tu prodigo post scelera / concordie das federa, / stoleque prime premium
duplex ~a, hinc anime, hinc corporis, speratur. primam ~am, visionem sc. Dei, anime sanctorum exute corporibus mox accipiunt; secundam, que est glorificatio corporis, exspectantes
cum date fuerint singulis ~e bine, immortalitas sc. corporis, et anime beatitudo
habebunt singuli sancti geminam ~am
anime que de corporibus exierunt ‥ in tranquilla quiete ~am secundam, id est glorificationem corporis ‥ exspectant
secunda ~a glorie consistit in tribus dotibus anime, que sunt ‥
merem' et bord' cum sparr': in d de hesterysbord' empt' ‥. in meremio ‥ empt' ‥. in c stoyl' ‥ [j lii xiij s. iiij d. ]. item in c stoyl' empt' ‥ pro calceto predicto [xviij s. ]
- 1. lang kleed v. voorname Rom. vrouwen;
- 2. (poët.) lang gewaad o.a. van de fluitspeler bij het feest ter ere v. Minerva [tibicinis];
- 3. (Mel.) lang, smal, over de beide schouders hangend deel v.h. priesterlijke misgewaad.
Heinricus in Germaniam reversurus, filium sub Stola Mediolanensis Episcopi reliquit.
Orariumdicta. Honorius Augustod. lib. 1. cap. 104 :
Deinde circumdat collum suum Stola, quæ et Orarium dicitur, etc.Stephanus Eduensis Episcop. lib. de Sacram. altar. cap. 10. ubi de vestibus sacerdotalibus :
Stola circundata collo, ad interiora descendens, significat obedientiam filii Dei, et jugum servitutis, quod pro salute hominum portavit.Vita metrica sancti Mauri Abbatis MS. :
Ubi observanda verba,Plorat et exorat, veniam dum fletibus orat, Deponendo Stolam, quam toto tempore caram Anni portabat, quam sic vehementer amabat, Quod sublimatus, quod erat Levita creatus.
omni tempore: nam
sine stola vel orario incederevetantur Presbyteri apud Hincmarum et Reginonem de Vita et Conversat. Presb. cap. 62. adeo ut mirum sit haud ita pridem cum stola Curiones sibi adesse non debere contenderint Episcopi. Vide Rupertum lib. 1. de Divin. offic. cap. 21. Innocentium III. Durandum lib. 3. Ration. cap. 5. etc.
Stolaet
Orariumlicet promiscue usurpari solent apud Scriptores Ecclesiasticos, interdum tamen distinguuntur, ut in Vita S. Livini sæc. 5. Bened. pag. 455 :
Stolam cum orario gemmis pretiosis auroque fulgido pertextam in ipso die ordinationis suæ pro fœdere æternæ caritatis pius magister dilecto suo discipulo devoto amore contradidit.
In Nomine dni Ora pro me.
Stolampræ manibus tenebant sacerdotes dum confitebantur ante missam apud Cluniacenses, eamque facta confessione duntaxat collo imponebant. Bernardus in Ord. Cluniac. part. 1. cap. 72. hujus moris testis est :
Sacerdos inter manus tenendo Stolam.Confiteor Deo dicit, respondet socius,Misereatur vestri ; sed antequam respondeat,Misereatur vestri , socio confitenti, ipsam osculando sibi imponit adjungendo,Indulgentiam , etc.
Præcipimus etiam, quod illi qui confessiones audierint, in loco patenti ecclesiæ et non in occulto, et cum Stola in collo audiant confitentes.
Diaconiet
Subdiaconi super humerum sinistrumferunt, uti monet Gillebertus Lunicensis Episcopus lib. de Usu Ecclesiastico. Vide Euchologium Græcor. Goari, et quæ observamus in Dissert. de Nummis Impp. Byzantinorum, et in voce Orarium. Veneti etiamnum
Stolaappellant panni segmentum oblongum dodrantali latitudine, quod sinistro humero injiciunt. Vide Oct. Ferrarii Orig. Ital. in
Stola. Glossar. med. Græcit. in
Stolas quatuor cum auro, una ex illis cum tintinnabulis.Monasticum Anglic. tom. 3. pag. 317 :
Stola et manipuli cum imaginibus, et in extremitatibus cum campanulis argenteis.
Fulcbertus levita fieri jussit... Stolam auream planam cum chillis.Vide Chillæ.
privati Abbates, qui deponebantur a sua dignitate. Hugo Flaviniacensis pag. 258 :
Judicio dato, eis frustra Sedem Apostolicam appellantibus, rogabatur Stolam et annulum reddere.Infra :
Ipse vero quamquam depositus, quamquam a consortio et communione Ecclesiæ sequestratus, Stolam retinuit et annulum.
Signum Domini per hanc Stolam signatum turpiter abjecisti ; ideoque ipsam a te amovemus, etc.
Dominus vero Willelmus Abbas cum Conventu suo, sub Stola excommunicaverunt omnes qui hanc eleemosynam ab Ecclesia alienaverint.Chronicon Montis-Sereni ann. 1216 :
Stola sumpta, reos, tacitis nominibus, excommunicationis vinculis innodavit.Et ann. 1219. pag. 228 :
Renuentibus eis, statim intentionem suam facto declarans, manu ad tergum porrecta, Stolam ibi occultatam protulit, et priusquam appellationis clypeo se munirent, excommunicationis eos gladio percussit.
Cumque, ne veritas reticeretur, causa excommunicationis collo nostro Stolam imponeremus, etc.
interdicere. Chronic. Trudonense lib. 2. pag. 366 :
Quæ enim regula, quis canon, quis ordo, quæ leges hoc auctorizant, ut defuncto suo Abbate Monachi.... ire ante datum Abbatem ab Episcopo in exilium compellantur, et nisi assentiant, Stola et banno omnes in Episcopio Christiani ab eorum hospitalitate interdicantur.
Inter sacrilegas lychnis Stolulisque gehennnæ Devovere tuum bis caput octo patres.
Super his capitulis fuerunt testes, et sub Stola tactis sacrosanctis Evangeliis juraverunt D. Petrus Christianus Decanus Basilicæ B. Petri, etc.Vide Juramentum.
Statuimus quicumque divina inspiratione tractus in eadem domo se Deo famulaturum obtulerit, non prorsus ad obedientiam recipiatur, nisi quatuor mensibus tanquam novitius inter fratres et sorores conversando probetur.... Tunc demum si.... unicorditer placuerit, sæculo et propriis ac propriæ voluntati renunciet, votum continentiæ sub Stola in manu sacerdotis deponat.Alia pro fundat. hospit. S. Gertrudis ann. 1255. in Suppl. ad Miræum pag. 610. col. 1 :
Votum continentiæ sub Stola in manu sacerdotis deponat, jugum obedientiæ super se tollat.
Ne quis autem hanc pacem diabolica malignitate dissolveret, eam sub Stola mea firmavi.Vide in Juramentum.
Et ut Romam ad Papam Urbanum pro Stola sui Archiepiscopatus eundi sibi licentiam daret, humiliter et mansuete petiit.Landulfus de S. Paulo in Chronico Mediolanensi cap. 1 :
Ordinationem quoque Episcopatus ab extraneis Episcopis suscepit : virga quoque pastorali per munus Comitissæ Mathildæ adhæsit, Stolam vero per Legatum D. Papæ sibi delatam induit.Cap. 38 :
Unde ipse Papa huic prudenti viro dixit : Frater, meditatus et Episcopus venisti, sed si vis frui auctoritate Archiepiscopi in temporibus meis, necesse est ut Stolam suscipias de manibus meis, sicut ego suscepi ad altare S. Petri.Ita infra cap. 40. Alexander II. PP. Epist. ad Hugonem Arch. Rotomag. :
Stolam ob insigne dilectionis de collo nostro assumptam per dilectos filios nostros R. et G. viros industrios, tibique devotos, Charitati tuæ transmittimus, ut videlicet ad honorem Dei et B. Petri reverentiam, nostrique memoriam ea assidue perfruaris.
Stolampendentem, non cancellatim positam deferunt Cartusienses ex Stat. ejusd. ordin. ann. 1261. in Append. ad tom. 6. Annal. Bened. pag. 689. col. 1 :
Stola non cancellata, sed uniformiter deportetur.
Item Stolam, comparationes, oblationes, præsentias seu quotidianas distributiones, et alios obventionales accidentales, sub quacumque cadant oppositione, duximus taxandam, etc.Non eadem prorsus, sed longe dissimili notione, in Charta ann. 1327. inter Probat. tom. 1. Annal. Præmonst. col. 449 :
Oblationes quascumque, quas in dicto oratorio ad truncum, altaria, ad pixidem vel ad Stolam, seu ad alia loca quæcumque offerri contigerit, debeant..... recolligi..... in pixidem cum duabus serrariis.
Monasterium SS. Anastasii et Innocentii situm in Guardeseim tenetur ecclesiæ Romanæ singulis annis in duabus Stolis pretioso serico et aurifrixio contestis, in quibus triginta bissancii aurifrixio contesti debeant esse inserti.
- , στολή, a woman's upper garment, long robe, gown, stole: (Dianae) signum cum stolā: Ad talos stola demissa, H.—Worn by a cithern-player: longa, O.
STOLAThe stola was a garment peculiar to the Roman matron, and was worn as a badge of lawful marriage (cf. Val. Max.; Hor. Sat. 1.2, 94). It was a tunica put on over the shift or tunica interior, and reached down to the ankles. There is reason to believe that it was identical with the tunica recta or regilla, which the bride wore at the marriage ceremony (cf. Becker-Göll, Gallus, 2.27). It was bordered below with a flounce or hem called instita (Hor. Sat. 1.2, 29), and seems from certain monuments to have also had a purple stripe as a border round the neck. This has been identified with the patagium, perhaps correctly, though the passages in which it is mentioned speak of the patagium as being of gold (Nonius, p. 540, 4; Tert. de Pallio, 3; TOGA), not purple. It had sleeves, reaching down to the elbows, fastened with a row of clasps, and not sewn. If, however, the tunica interior had sleeves, the stola was without them, as in the wellknown statue. of Livia, shown in the accompanying cut.
Like the corresponding Greek garment, the stola was girded (cf. Ennius, ap. Non. p. 198, et quis illaec est lugubri succincta stola; though this is not conclusive, as is shown below) generally high above the waist, forming a cluster of folds (cf. Martial (Mart. 3.93, 4). This, too, is shown by the monuments on which it appears. The word stola, as derived from the Greek στολή, had originally a quite general meaning (Nonius, p. 537, 24: Stolam veteres non honestam vestem solum sed etiam omnem quae corpus tegeret), and in Ennius it is used of men's as well as women's clothes (Frag. ed. Ribbeck, vv. 285, 287, 345). There is no record of the date at which it was adopted by the Roman women, but one cannot be wrong in connecting the change with the transformation which the PALLAhad undergone. That is to say, when the palla, which was originally worn like the Doric shift, was used as a shawl or mantle, another undergarment besides the tunica interior became necessary, and that adopted by the matrons was the stola. The disuse of the TOGAwhich was in the earliest times worn by women as well as men, is probably not unconnected with this change. However this may be, the longa vestis is mentioned as early as the Second Punic War as the privilege of married women (Macrob. Saturn. 1.6, 13; cf. C. I. L. 1.1194, ita leibertate illei me, hie me decora[r]at stola). It remained in use as the garb of the matronae (Cic. Phil. 2.1. 8, 44;--Varro, L. L. 8, 28; 9, 48; 10, 27) until the time of Tiberius, when it ceased to be fashionable. References to it in literature are, however, none the less frequent in post-Augustan writers (Mart. 1.35, 8, &c.), and in Ulpian it is one of the muliebria vestimenta: quae matris familiae causa sunt comparata (Dig. 34, 2, 23, 2). Under the Empire, as its use in actual life became less common, it was apparently given a symbolic meaning, and bestowed on matrons who had the jus liberorum. Such at least is the most probable explanation of the title stolata femina, which occurs as a name of honour on inscriptions, chiefly of the 2nd and 3rd centuries A.D. (Orelli-Henzen, 3030, 7190, note 2; C. I. L. 3.5225, 5283, 6155, p. 998: cf. Hübner, Hermes, 1878, 13. p. 425 seq., and Comm. phil. in hon. Thes. Mommsenii, p. 104 seq.). Such a stola was doubtless distinguished in some way from that in ordinary use. (Marquardt, Privatleben, pp. 60, 573-575, 581; Iwan Miller, Handbuch, pp. 803, 876-77; Becker-Göll, Gallus, 2.27, 3.253; Baumeister, Denkmäler, art. Toga, p. 1841.)
[W.C.F.A]The outer garment worn by Roman matrons above the tunica intima or chemise (Petron. 81). It was longer than the body, slit open at the top on either side and fastened together by clasps, while below it was provided with a border (instita) woven on to it, and was gathered up below the breast by a girdle so as to form broad falling folds (rugae). It had either no sleeves or half-sleeves, according as the under-tunic had or had not half-sleeves. For the garb of women unmarried or in disgrace, see toga. Under the Empire the stola fell gradually out of use. After the fourth century A.D. there appears in its stead the dalmatica (q. v.), worn by men and women, which was a kind of tunic with sleeves. In Greek, the corresponding term στολή is used as a general word for any kind of robe, whether for men or for women.