subtrahere

subtrahere [CL] 1 to draw or drag (down or under). b to draw or drag (away) from under. desiluit eques et stramine ~cto [v. l. substracto] coepit expectare horam Bede HE III 9; vetustae conversationis tegmen eis ~hunt Alcuin Exeg. 655C; 8‥ ~here, ation WW; 942 in examine tremendi judicii sciat se demoniacis agminibus ad Tartara ~hi CS 774; subtraheret ‥ simul capitis cum pelle capillos Wulf. Swith. II 448.  b 1279 volens ~here quandam ancoram de aqua de Tyne AssizeR Northumb 363. 2 to remove, take away (possession or sim., esp. without consent); b (land). domui Dei lapidem pretiosum ‥ ~here, hoc est fidem Christi auditoribus suis conabantur eripere Bede Mark 252A; 801 noli dextrum patriae ~here oculum Alcuin Ep. 230; nihil ‥ habebat quo uteretur, nisi quod a paganis et etiam a Christianis ‥ frequentibus irruptionibus aut clam aut etiam palam ~heret Asser Alf. 53; 968 de cujus dormientis latere cum ~ctam costam procreasset in feminam CS 1227; 1166 Deus michi testis est quoniam doleo tibi regis sigillum esse ~ctum J. Sal. Ep. 190 (180); 1313 de hiis qui ~xerunt brevia dom. regis et ea alteri parti vendiderunt per quod dom. rex amisit id quod ad ipsum pertinuit Eyre Kent 33; 1397 dicunt ‥ quod rector ~hit unum cereum ardentem ad missam diebus dominicis Vis. Heref. II 453.  b de hoc manerio ~ctae sunt ij hidae DB I 30va; c1168 in excambium pro terris et pratis eorum per villam clausam et firmatam sibi ablatis et ~ctis Regesta Scot. 51. 3 to withdraw, remove (person from office, role, or sim.). b (~here morte, de vita, de luce, or sim.) to cause to die, (pass.) to die. c (~here aspectibus or sim.) to remove from sight. d to single out, remove from others, treat separately. humana exercitia que semper ad nefas prona sunt, ~ctis rectoribus cum virga discipline per infandos actus abominabilia facta sunt Ord. Vit. IV 6 p. 208; nisi ‥ vos de pernoscendis latinitatis studiis ~xero Osb. Glouc. Deriv. 386.  b c732 Dynne ‥ qui ‥ ab hac luce ~ctus est (Leobgyda) Ep. Bonif. 29; cum ‥ plurimis de ecclesia ejusdem reverentissimi antistitis de carne ~ctis veniret hora ipsius, ut transiret ex hoc mundo ad Dominum Bede HE IV 3; quid, si idcirco ~xit Deus comitem Alanum de hac vita, ne ille te Deo subtraheret, sicut disponebat? Anselm (Ep. 169) IV 48; Ethelwardus ‥ cita post genitorem morte ~ctus W. Malm. GR II 126; 1330 si aliquem vestrum ~hi de medio ‥ contigerit, Capitulum Ecclesie illius qui sic ~hetur ea que ille circa ministerium colleccionis ‥ haberet agere si viveret ‥ exequetur Lit. Cant. I 329; 1432 lego ‥ corpus meum ecclesiastice sepulture ubi misericors Deus ‥ me ~hi ab hac luce voluerit Reg. Cant. II 485.  c expedit ut forma servi vestris ~hatur aspectibus quatenus amor divinitatis artius vestris infigatur in mentibus Bede Hom. II 11. 159; cum ‥ Dominus ‥ morte ac sepultura ab ejus esset ~ctus aspectibus, quaesivit eum in lectulo suo Id. Cant. 1120B; nostris multa precipua ~cta sunt obtutibus Ord. Vit. VI 1 p. 2.  d non enim personas ~het [cf. Sap. vi 8], qui est omnium dominator Gildas EB 63; 1294 quidam ex ipsis imprisonati et quidam utlagati aut ~cti existunt RGasc III 183b. 4 (refl., w. dat. or prep. phr.) to withdraw (oneself) or hold back (from place); b (from activity, responsibility, or sim.); c (leg., from court, suit, or sim., to avoid arrest, also absol.). d to abstain (from). Willelmus innuit suis ut ficta fuga campo se ~herent W. Malm. GR III 242.  b ut ‥ me ipsum a conloquio hujus concilii ~ham Wealdhere Ep. 23; ipso tempore pugnandi sese pugnae ~xerat Bede HE III 24 p. 178; 799 nec quisquam se canonicis horis vel regularibus psalmodiis ~hat Alcuin Ep. 168; 1093 ut me vestro non possem ~here propria voluntate servitio nec quaerere ut ~heres Anselm (Ep. 156) IV 21; 1167 ceterum si vos ~xeritis coetui persecutorum et redieritis per exhibitionem obedientie J. Sal. Ep. 216 (218).  c 1220 quia ipse substraxit se et noluit stare recto, ideo exigatur PlCrGlouc 100; 1221 ne occasionentur eo quod ipsi ~xerunt se in primo adventu justiciariorum SelPlCrown 135; 1275 ita tamen quod idem S. se non ~heret de querela sua quin sectam faceret penes ‥ J. de J. ‥ J. de S. A. ‥ per incitamentum suum fecit dictum S. se ~here versus mercatorem SelPlMan 156; 1483 testes ‥ qui fuerint nominati si se gracia odio vel timore ~xerint censura simili appellacione cessante compellatis veritati testimonium perhibere Dign. Dec. 68.  d cumque die media fratres jam querere pastum / incipiunt, esce parcus se subtrahit omni Æthelwulf Abb. 563. 5 to rescue (from threat, impending danger, or sim.). hoc opus, hoc etenim flammis te subtrahit atris / o lector, si tu pacis amore legis Alcuin Carm. 69. 203; nos et ab inferni subtraxit fauce profundi Wulf. Swith. pref. 530. 6 to take away, remove, withdraw, or to withhold (immaterial or abstract thing, also transf.); b (something owed); c (leg., suit). glorificamus Dominum nostrum Jesum, sicut isti glorificaverunt, nihil addentes vel ~hentes Bede HE IV 17; palam ‥ fit, quia eorum quae accidentia dicuntur, quaedam aliquatenus attrahant commutabilitatem, quaedam vero nullatenus ~hant immutabilitatem Anselm (Mon. 25) I 43; 1077 nolui vestrae pietati hanc miserendi opportunitatem tacendo ~here Ib. (Ep. 27) III 135; singulorum procerum facta et exitus scripto insigniam, nec quicquam veritati secundum relatorum meorum credulitatem ~ham W. Malm. GR IV 372; curam et providentiam ~hunt et subducunt Gir. TH III 29; celebratio et elemosinarum erogatio ‥ substracte fuerunt MonExon 140b; Deus ‥ misericors est ‥ sed cum consumpserit ‥ longanimitatis remedia, severus est ultor, ~hitque potencias virorum forcium multociens quos justicia non comitatur G. Hen. V 14.  b 1104 regi ~here solitum officium non debeo, quoniam domnus papa et illi concedit, et mihi ut faciam, si praesens sum, praecipit Anselm (Ep. 311) V 236; rex Anglorum ‥ tributum sancti Petri ‥ ~heret W. Malm. GP III 115; servitium meum sancte matri ecclesie nolui ~here Ord. Vit. XII 24 p. 401.  c 1275 substraxit sectam de dimidia thehing' in Lodreford' Hund. II 223a; si tenentes ~unt a dominis suis sectas suas quas facere debent ‥ (Stat. Rob. I) RegiamM II f. 38v. 7 to remove, deduct, subtract; b (word, syllable, or letter). c (math.) to subtract. si ~hendo vis procedere, pone terminos unius ut quatuor ad unum Mens. & Disc. (Anon. IV) 70.  b antiqui ‥ pronominibus ce addebant, ut hicce illicce isticce, unde ~cta eadem novissima syllaba ce relictum est hic illic istic Alcuin Orth. 2336; denique de his que a nominibus fiunt, auctor est Priscianus quod nominativo primitivi aliquando ultima littera ~hitur et additur -bris Abbo QG 3 (8); O Winberhte dolose, cur verbo ~his verbum? Pass. Æthelb. 7; in quibus licentia poetica, ~cta e nomine Sancti priori L littera, ut versus staret ingeniaverat. in neutro enim insculptum erat ‘Aldhelmo’ sed ‘Adelmo’ W. Malm. GP V 255; nec illud ~ho lecturis Id. Wulfst. I 8; irritus, -a, -um dicitur ab hoc nomine quod est irritatus, media sillaba ~cta Osb. Glouc. Deriv. 501.  c tertia ‥ parte ~cta, quoties duae solum remanent ipsae duae partes bisse, ipsa tertia ‘trien’ nuncupatur Bede TR 16; c1220 si ‥ quicquam receperit de redditu ‥ plus quam recipere debet, illud ei ~hetur de solucione centum marcarum ei facienda Pat 232; 1255 estimatione facta ‥ fuit summa decime x li. xij d. ob. de quibus ~hebantur de eisdem pro decima expensarum viij s. vij d. et sic fuit debitum decime ix li. xij s. v d. ob. Val. Norw. 493; c1276 si substrahatur predictum debitum, restent lxv li. xvij s. ob. Reg. Heref. 35. 8 to excerpt, extract a copy of (part of a document, cf. extrahere). 1308 pro serviciis et consuetudinibus manerii ~hendis de rotulis capitalium taxatorum Rec. Elton 140.