subtilis
subtilis, fine, nice, delicate
- I Lit. (mostly poet. and in post-Aug. prose; not in Cic.): quae vulgo volitant subtili praedita filo, Lucr. 4, 88: ventus subtili corpore tenuis, id. 4, 901; cf. id. 3, 195; Cat. 54, 3: acies gladii, Sen. Ep. 76, 14: farina, Plin. 18, 7, 14, § 74: mitra, Cat. 64, 63: ignis, Lucr. 6, 225: subtilia et minuta primordia rerum, id. 4, 122; 4, 114.— Subst.: subtīlĭa, ĭum, n. plur., fine goods or stuffs, Vulg. Isa. 19, 9: indui te subtilibus, id. Ezech. 16, 10.—Comp.: harundo, Plin. 16, 36, 66, § 168: semen raporum, id. 18, 13, 34, § 129.—Sup.: sucus subtilissimus, Plin. 11, 5, 4, § 11.—
- B Transf., of the senses, fine, nice, acute, delicate, exqui site (rare): palatum, Hor. S. 2, 8, 38: subtilior gula, Col. 8, 16, 4.—
- II Trop., fine, nice, precise, exact, accurate, keen, subtle (class.; syn.: elegans, concinnus).
- A In gen.: sollers subtilisque descriptio, Cic. N. D. 2, 47, 121: definitio, id. de Or. 1, 23, 109: observatio, Plin. 18, 13, 35, § 132: sententia, id. 18, 17, 46, § 165: argumentatio, id. 2, 108, 112, § 247: quaestio, id. 11, 16, 16, § 46: Graecia, Manil. 4, 718.—Comp.: reliquae (epistulae) subtiliores erunt, more particular, Cic. Att. 5, 14, 3.—Sup.: quae (curatio manus) inter subtilissimas haberi potest, Cels. 7, 7, 13: inventum, Plin. 31, 3, 23, § 40: Democritus, subtilissimus antiquorum, Sen. Q. N. 7, 3, 2.—
- 2 Transf., of taste or judgment, fine, keen, delicate, exquisite (syn.: sagax, acutus): judicium, Cic. Fam. 15, 6, 1; Hor. Ep. 2, 1, 242; cf.: subtilis veterum judex, id. S. 2, 7, 101: sapiens subtilisque lector, Plin. Ep. 4, 14, 7: vir subtilis, dispositus, acer, disertus, id. ib. 2, 11, 17; 4, 17, 4.—
- B In partic., in rhet., of speech or of the speaker, plain, simple, unadorned (syn. simplex): genus dicendi, Cic. Or. 21, 69; cf.: acutissimum et subtilissimum dicendi genus, id. de Or. 2, 23, 98: oratio, id. Or. 5, 20; cf. id. ib. 23, 78: Stoicorum non ignoras, quam sit subtile vel spinosum potius dicendi genus, id. Fin. 3, 1, 3: subtile quod ἰσχνὸν vocant, Quint. 12, 10, 58: disputator, Cic. Off. 1, 1, 3: quis illo (Catone) in docendo edisserendoque subtilior? id. Brut. 17, 65: oratione limatus atque subtilis, id. de Or. 1, 39, 180; cf. id. de Or. 3, 8, 31: Lysias subtilis scriptor atque elegans, id. Brut. 9, 35; Quint. 10, 1, 78: praeceptor, id. 1, 4, 25; 12, 10, 51.—Hence, adv.: subtīlĭter, finely, minutely.
- 1 Lit.: subtiliter insinuatus ad parvas partes aër, Lucr. 6, 1031: conexae res, closely, intimately, id. 3, 739: dividere aliquid, Plin. 5, 12, 13, § 67: fodere, lightly, superficially, Pall. Febr. 21 fin.—
- 2 Trop., finely, acutely, minutely, accurately, subtly.
- a In gen.: subtiliter judicare, finely, acutely, Cic. Verr. 2, 4, 57, § 127: de re publicā quid ego tibi subtiliter? tota periit, minutely, particularly, id. Att. 2, 21, 1; cf.: haec ad te scribam alias subtilius, id. ib. 1, 13, 4: subtiliter exsequi numerum, Liv. 3, 5: de aliquā re subtiliter disserere, Cic. Fl. 17, 41: aliquid persequi, id. de Or. 1, 21, 98; cf.: id persequar subtilius, id. Rep. 2, 23, 42: subtilius haec disserunt, id. Lael. 5, 18: subtilius ista quaerunt, id. ib. 2, 7 et saep. —
- b In partic., in rhet., plainly, simply, without ornament: humilia subtiliter et magna graviter et mediocria temperate dicere, Cic. Or. 29, 100: versute et subtiliter dicere, id. ib. 7, 22: privatas causas agere subtilius: capitis aut famae ornatius, id. Fam. 9, 21, 1: magnifice an subtiliter dicere, Quint. 8, 3, 40.
ut cum aliquis pannum videns novum contrectat hoc, solum ut sciat utrum sit asper vel lenis, an grossus sive ~is
monachi ~ibus indumentis ‥ regulam ludificabant
cum difficultate earum [mulierum Saracenarum ] oculi ab aspicientibus per recia ~issima de serico nigro facta videntur
cumque de prefatis mercatoribus, nonnulli eorum alias exerceant mercandisas, ut de averio ponderis, et de aliis rebus ~ibus sicut de pannis
de ccj velleribus lane agn' quia lxviij ~es agni non fuerunt tonsi
Eutycius ‥ dogmatizabat corpus nostrum in illa resurrectionis gloria inpalpabile, ventis aerique ~ius esse futurum
adtenuatus, ~is
superior et inferior es sine loco, amplus sine latitudine, ~is sine extenuatione
pluvia ‥ tam ~is et modica fuit, ut vix pluviam eam esse dixerint, sed quasdam guttulas rorantes plus senserint quam viderint
quo purior et ~ior, tanto penetrabilior et inclementior aer
simila, farina ~is
polenta, farina ~issima
pollen dicitur ~is farina cujuslibet grani panifici, simpliciter de tritico
in pane ~i vocatosymnell &pastill vij s.
quod in ea sit substantie subtilitas satis [patet ] ex hoc quod odor rose ~is est
aspectu pulsus ~is et velox et spissus
unde vocum alia suavis est illa, scilicet que ~is, spissa, clara, et acuta est
urna idest vas aureum rotundum longum aliquid ~is in duobus finibus
gracilis, vel exilis, vel ~is,smæl
subulam argenteam ~em et rotundam et in capita planam paras
acus habeat varias, parvas, et ~es [gl.: sutilis ] ad opus anaglafar[i ]um, minus subtiles ad opus plumale
tam ~is [ME: ] est humilitas quod nullus eam tenet laqueus; ‥ quamvis ita sit gracilis seu ~is humilitas, ipsa tamen omnibus rebus forcior estsutil
capillus Veneris ~iorem habet stipitem et ramos ~iores, politrico grossiores ‥
siringa est fistula ~is cum qua medicina mittitur in vesica
erant ‥ castra hostium super scopulum habentem ~issimam longitudinem tribus verticibus acutissimis prominentem
est libra triplex, viz. libra ~is, que constat ex xx solidis ‥
partes subtiles Francorum dux quasi miles / cum paucis transit
sunt nonnulli qui cultum ~ium pretiosarumque vestium non putant esse peccatum
duo ‥ pallia ~issimi operis(
perspicuam subtilique arte plicatam / demisit tunicam
vas ‥ ~i celatoris arte sculptum
tam delicatas et ~es ‥ notare poteris intricaturas
dies laudabilis omnibus operibus et peregrinacioni, uti militibus, emere ~ia et petere uxorem
subtiles et concinnos versus ‥ edidit
statim factus est ~issimus artifex(
~is et astutus ac facundus in illis [(scriptis ] effectus est
ante visionem istam erat valde simplex ‥ sed post ~is effectus est et eloquens
ingenii gens ~is et acuti
~is debet cantum suum conformare respectu superioris cantus vel inclinare vel acuere
opinio ~is doctoris qui alios in subtilitate judicii excellebat
doctor ~is magister Johannes Duns
subdolus, ~is, dolosus
erat ‥ ingenio ~is, dolosus, et versipellis
Henricus prior eorum qui ~is erat valde in fabricacione false monete officium illud infaustum exercendo secessit apud Tofteweyth
ad resistendum et deponendum illum ~issimum proditorem nostrum Joh. Cade(
quas illi ex sua ~i natura ad deceptionem stultorum se scire ‥ jactitant
[tractatus ] quos ‥ Baeda ‥ sermone simplici sed sensu ~i conposuit
quoniam rem istam tibi subtiliter demonstrari rogasti, te quoque illud ~i decet oculo intueri
debet rector ~i ‥ examine bona malaque discernere
multa secum revolvens ~i meditamine
in mathematicorum ~issimis argumentationibus
superstitiosa ~ique ejus disceptatione a sapientibus meis audita
~em satisque profundum sermonem fecit de regali et sacerdotali dignitate
vel naturarum rimatur occulta vel sermonum ~ia aut morum fortia aut divine virtutis arcana
- 1. (poët.; postklass.) dun, fijn, tenger [filum; corpus];
- 2. (metaf.) fijn(gevoelig), fijnzinnig [sententia; iudicium]; goed in staat smaken te onderscheiden [palatum];
- 3. nauwkeurig, grondig, scherpzinnig [descriptio partium; argumentatio; definitio; disputator; epistulae gedetailleerd; quaestio];
- 4. (v. uitdrukking e.a.) sober, ongekunsteld [genus dicendi; oratio; scriptor]; ➤ subtiliter dicere;
- 5. (jur.) strikt.
Subtiles merces, Aromaticæ dicuntur in Statutis Genuæ lib. 4. cap. 16. pag. 120 :
Non liceat patrono..... onerare in dicto viagio... nisi tantummodo victualia pro usu et necessitate navigii, merces Subtiles et capsas passagiorum.Nostris
Soutilet
Soutif, pro Subtilis, tenuis. Statutum Johannis Reg. Fr. ann. 1350. tom. 2. Ordinat. pag. 397 :
Proposoient entre leurs autres raisons que leur mestier d'œuvre rayée estoit plus Soutif que mestier de lanure planive.Le Roman
d'AthisMS. :
Vide Subtile.Une chemise de chainsil De fil et d'œuvre moult Soutil.
- sub+tela, fine, nice, delicate: palatum, H.—Fig., nice, precise, exact, accurate, keen, subtle: descriptio: definitio: reliquae (epistulae) subtiliores erunt, will give more details.—In taste or judgment, fine, keen, delicate: iudicium: veterum iudex, H.—Of style, plain, simple, unadorned, direct: subtilissimum dicendi genus: oratio: quis illo in docendo subtilior?: oratione.
-
…aut iudicio aut contioni quin ipsa iudicia non solemus omnia tractare uno modo. privatas causas et eas tenuis agimus subtilius, capitis aut famae scilicet ornatius ; epistulas vero cotidianis verbis texere solemus. sed tamen, mi Paete ,…
Cicero, Epistulae ad Familiares
-
…, quo aut petat aut fugiat aliquid, praeter voluptatem et dolorem Sunt autem quidam e nostris, qui haec subtilius velint tradere et negent satis esse quid bonum sit aut quid malum sensu iudicari, sed animo etiam ac ratione…
M. Tullius Cicero, de Finibus Bonorum et Malorum
-
…Antonius. Quis est igitur is complectar brevi, disseram pluribus. Is est enim eloquens, qui et humilia subtiliter et alta graviter et mediocria temperate potest dicere. Nemo is, inquies, umquam fuit. ne fuerit .…
M. Tullius Cicero, Orator
-
…nunc quibusdam libris, quos tu agrestis putas, insequor ut erudiam ; quid enim tua potest esse oratione aut subtilius aut ornatius Sed sive iudicio, ut soles dicere, sive, ut ille pater eloquentiae de se Isocrates scripsit…
Cicero, de Oratore
-
…ἐν τοῖς πολιτικοῖς inlustre, nihil honestum, nihil forte, nihil liberum. sed haec ad te scribam alias subtilius ; nam neque adhuc mihi satis nota sunt et huic terrae filio nescio cui committere epistulam tantis de rebus non…
Cicero, Epistulae ad Atticum
-
…licentiam ; nam quid eum facturum putem de abditis rebus et obscuris, qui lucem eripere conetur sed disputari poterat subtiliter quanto quasi artificio natura fabricata esset primum animal omne deinde hominem maxime, quae vis esset in sensibus, quem…
M. Tullius Cicero, Lucullus
-
…, quarum iudicium est oculorum, in pictis fictis caelatisque formis, in corporum etiam motione atque gestu multa cernunt subtilius, colorum etiam et figurarum tum venustatem atque ordinem et ut ita dicam decentiam oculi iudicant, atque etiam alia…
M. Tullius Cicero, de Natura Deorum
-
…suas eum consequi nullo modo posse. Vides, credo, ut Epicurus cupiditatum genera diviserit, non nimis fortasse subtiliter, utiliter tamen partim esse naturales et necessarias, partim naturales et non necessarias, partim neutrum ; necessarias satiari…
M. Tullius Cicero, Tusculanae Disputationes
-
…illud forense dicendi et hoc quietum disputandi genus, nisi forte Demetrius Phalereus in hoc numero haberi potest, disputator subtilis, orator parum vehemens, dulcis tamen, ut Theophrasti discipulum possis agnoscere. Nos autem quantum in utroque profecerimus…
M. Tullius Cicero, De Officiis
-
…oratione dulcior inveniri potest Quod carmen artificiosa verborum conclusione aptius Qui actor imitanda quam orator suscipienda veritate iucundior Quid autem subtilius quam crebrae acutaeque sententiae Quid admirabilius quam res splendore inlustrata verborum Quid plenius quam omni genere rerum cumulata oratio Neque…
Cicero, de Oratore