subtilitas
subtilitas, keenness, acuteness, penetration, definiteness, exactness, subtlety
- I Lit. (mostly post-Aug.; not in Cic.): linearum, Plin. 35, 10, 36, § 82: ferramentorum, the keen edge, sharpness, id. 28, 9, 41, § 148: inenarrabilis florum, id. 21, 1, 1, § 1: muliebris, Vitr. 4, 1 med.: immensa animalium, Plin. 11, prooem. 1, § 1: caelandi fingendique ac tingendi, id. 35, prooem. § 1: umoris, id. 2, 65, 65, § 163. —
- II Trop.
- A In gen., keenness, acuteness, penetration, definiteness, exactness, subtlety, etc. (class.; syn.: acumen, sollertia): sententiarum, Cic. N. D. 2, 1, 1: disputandi, id. Tusc. 3, 23, 56: ea subtilitas, quam Atticam appellant, id. Brut. 17, 67: subtilitas sermonis, id. Rep. 1, 10, 16: credunt plerique militaribus ingeniis subtilitatem deesse, Tac. Agr. 9: ingens, Petr. 31: tanta, id. 38; Sen. Ep. 113, 1: Aristoteles, vir immensae subtilitatis, Plin. 18, 34, 77, § 335; cf.: litterarum, id. 2, 108, 112, § 247: geometrica, id. 2, 65, 65, § 164: perversa grammaticorum, id. 35, 3, 4, § 13: subtilitas parcimoniae compendia invenit, id. 17, 22, 35, § 171: picturae summa suptilitas, id. 35, 9, 36, § 67: inutilis, Sen. Ep. 65, 16: quaedam inutilia et inefficacia ipsa subtilitas reddit, id. ib. 82, 24: nimia, id. ib. 88, 43.—
- B In partic., in rhet., plainness, simplicity, absence of ornament: orationis subtilitas imitabilis quidem illa videtur esse existimanti, sed nihil est experienti minus, Cic. Or. 23, 76; id. Brut. 84, 291: suavitatem Isocrates, subtilitatem Lysias, vim Demosthenes habuit, id. de Or. 3, 7, 28: subtilitas et elegantia scriptorum, id. Fam. 4, 4, 1.
illa quae mira ~ate in pulvere tuo inclusa erant
quia ergo subtilissima est [aqua ], ~ate sua facile penetrat illius liquoris substantiam
Britannia Hiberniam aeris tam serenitate quam ~ate longe precellit
per desiderium, id est cum voluntatem comedendi habere ceperis, et per ~atem salive ad os decurrentis
tercia dos glorie corporalis erit ~as valde magna. ‥ hanc dotem ~atis preostendit Dominus in seipso quando intravit ad discipulos januis clausis
Deus ‥ licet sis superior per potentiam ‥ exterior per magnitudinem, interior per ~atem, tamen ‥ es ‥ subtilis sine extenuatione
~as ‥ tergi significat hominem discordantis nature
splendorem solis facie, candorem nivis vincebat veste, quam pulchritudinem et ~atem nemo sufficit pensare
considerantes ‥ ~atem artis in ipso canopeo, non poterant scire ex qua materia esset factum(
nec ullam prorsus attendes ~atem, ubi nihil tamen preter ~atem. sin ‥ ad perspicacius intuendum oculorum aciem invitaveris ‥ delicatas et subtiles ‥ notare poteris intricaturas [sc. libri Evangeliorum ]
libros edidit mire ~atis ac profunditatis
nisi sagaci ~ate praecognitae
o quanta est ~as judiciorum Dei
de multimodis inquisitionibus super quibus maximam ~atem vestram dignum duximus perquirere
inusitate rei causam studiosis inquisitoribus ad exprimendam ~atem perspicacitatis sue ingessit
paciencia, benignitas, et alie quas enumerat apostoli ~as
hostis ille antiquus, longis rerum experientiis et ~ate nature ‥ argute futura conjectat
mercatores ‥ conqueruntur quod per deceptionem tronagii, et suptilitatem manuum ponderancium, decipiuntur de catallis suis
gentes Scocie per ~atem suam bonam monetam argenti extra regnum nostrum Anglie subtraxerunt
ad hoc pertinet cura de velo vel alio indumento, ~as in gestu, in coloratione aut alio apparatu
subtilitatem divini examinis, qua hominum facta et intentiones dijudicat
animadverte ‥ perplexam metricae artis ~atem
alios grammaticae ~atis enutrire pomis incipiam
hic non est contradiccio, sed summa ~as in logica ac metaphisica
neque sanctorum canonum ~ate convictum eum de aliquibus facinoribus et ideo non catholice dejectum reperimus
quando papa profert sentenciam contra fidem, ~ates juris ‥ non sunt stricte servande
[Parisenses ] omnis logice proprietate privantur, nisi quod Anglicanas ~ates, quibus palam detrahunt, viviliis furtivis addiscunt
ipsam ‥ instruet ‥ in officio ‥ consutandi loculos ‥ et cunctis aliis ~atibus officii predicti
- 1. fijnheid, dunheid [linearum];
- 2. (metaf.) fijn(gevoelig)heid, fijnzinnigheid [sententiarum; mentis];
- 3. nauwkeurigheid, grondigheid, scherpzinnigheid [ingens; sermonis; disserendi];
- 4. soberheid (van uitdrukking) [orationis; scriptorum];
- 5. (jur.) strikte interpretatie [verborum].
Vinum rubrum potius quam album ministretur in calice, si haberi possit, propter Subtilitatem albi cum aqua.
- subtilis, keenness, acuteness, penetration, definiteness, exactness, subtlety: sententiarum: Attica: militaribus ingeniis subtilitatem deesse, Ta.—Of style, plainness, simplicity, directness, absence of ornament: subtilitatem Lysias, vim Demosthenes habuit.
-
…. Sed si me audiet, quoniam philosophia in tris partis est tributa, in naturae obscuritatem, in disserendi subtilitatem, in vitam atque mores, duo illa relinquamus atque largiamur inertiae nostrae ; tertium vero, quod semper oratoris…
Cicero, de Oratore
-
…nam neque indisertum Academicum pertimuissem nec sine ista philosophia rhetorem quamvis eloquentem ; neque enim flumine conturbor inanium verborum nec subtilitate sententiarum si orationis est siccitas. tu autem Cotta utraque re valuisti ; corona tibi et iudices defuerunt. Sed…
M. Tullius Cicero, de Natura Deorum
-
…qui non idem prudens sit, iustus esse, alia est illa, cum veritas ipsa limatur in disputatione, subtilitas, alia, cum ad opinionem communem omnis accommodatur oratio. Quam ob rem, ut volgus, ita nos…
M. Tullius Cicero, De Officiis
-
…veris adiuncta esse falsa quae a veris nihil differant ; ea cum talia sint non posse conprendi. Hanc ego subtilitatem philosophia quidem dignissimam iudico sed ab eorum causa qui ita disserunt remotissimam. definitiones enim et partitiones et horum luminibus…
M. Tullius Cicero, Lucullus
-
…Balbo C. Aquilio Gallo, Galli hominis acuti et exercitati promptam et paratam in agendo et in respondendo celeritatem subtilitate diligentiaque superavit ; Balbi docti et eruditi hominis in utraque re consideratam tarditatem vicit expediendis conficiendisque rebus. Sic et…
M. Tullius Cicero, Brutus
-
…et hoc proprium esse Atticorum volunt, recte laudant. Est enim in arte tanta tamque varia etiam huic minutae subtilitati locus. Ita fiet ut non omnes, qui Attice, idem bene, sed ut omnes, qui bene…
M. Tullius Cicero, Brutus
-
…, quem ad modum causa inferior ita enim loquebantur dicendo fieri superior posset. his opposuit sese Socrates, qui subtilitate quadam disputandi refellere eorum instituta solebat verbis. Huius ex uberrimis sermonibus exstiterunt doctissimi viri ; primumque tum philosophia non…
M. Tullius Cicero, Brutus
-
…valentius ; verum est certe genere toto strigo sior, sed habet tamen suos laudatores, qui hac ipsa eius subtilitate admodum gaudeant. catonem vero quis nostro rum oratorum, qui quidem nunc sunt, legit aut quis novit omnino…
M. Tullius Cicero, Brutus
-
…ne vivendi, tertius in iudicando, quid cuique rei sit consequens quid repugnans, in quo inest omnis cum subtilitas disserendi, tum veritas iudicandi. quo tandem igitur gaudio adfici necesse est sapientis animum cum his habitantem pernoctantemque curis…
M. Tullius Cicero, Tusculanae Disputationes
-
…admodum inopem agnosco εἰρωνεύεσθαι enim non necesse est,. sed tamen idem nec hoc εἰρωνευόμενος facile cedo tuorum scriptorum subtilitati et elegantiae. consilium tuum, quo te usum scribis hoc Achaicum negotium non recusavisse, cum semper probavissem ,…
Cicero, Epistulae ad Familiares