verto
verto, to turn, turn up, turn back, direct
all the enemies turned their backs (to flee)
you have changed these things, which should be glorious for me, into crime
everything will be in the power of a single man
- I Act., to turn, to turn round or about (syn.: verso, contorqueo).
- A Lit.: (luna) eam partem, quaecumque est ignibus aucta, Ad speciem vertit nobis, Lucr. 5, 724: speciem quo, id. 4, 242: ora huc et huc, Hor. Epod. 4, 9: terga, Ov. Tr. 3, 5, 6: gradu discedere verso, id. M. 4, 338: verso pede, id. ib. 8, 869: pennas, i. e. to fly away, Prop. 2, 24, 22 (3, 19, 6): cardinem, Ov. M. 14, 782: fores tacito cardine, Tib. 1, 6, 12: cadum, to turn or tip up, Hor. C. 3, 29, 2: versā pulvis inscribitur hastā, inverted, Verg. A. 1, 478: verte hac te, puere, Plaut. Ps. 1, 3, 29 (258); cf.: verti me a Minturnis Arpinum versus, Cic. Att. 16, 10, 1: cum haesisset descendenti (virgini) stola, vertit se et recollegit, Plin. Ep. 4, 11, 9: ante tuos quotiens verti me, perfida, postes, Prop. 1, 16, 43: Pompeiani se verterunt et loco cesserunt, turned about, wheeled about, fled, Caes. B. C. 3, 51; cf.: vertere terga, to turn one's back, run away, betake one's self to flight, id. B. G. 1, 53; 3, 21; id. B. C. 1, 47; 3, 63 fin.; Liv. 1, 14, 9; cf. also: hostem in fugam, to put to flight, rout, id. 30, 33, 16; Auct. B. Afr. 17: iter retro, Liv. 28, 3, 1: hiems (piscis) ad hoc mare, Hor. Epod. 2, 52: fenestrae in viam versae, turned or directed towards, looking towards, Liv. 1, 41, 4; cf.: mare ad occidentem versum, id. 36, 15, 9: Scytharum gens ab oriente ad septentrionem se vertit, Curt. 7, 7, 3: (Maeander) nunc ad fontes, nunc in mare versus, Ov. M. 8, 165: terram aratro, to turn up or over, to plough, etc., Hor. S. 1, 1, 28: ferro terram, Verg. G. 1, 147: glaebas (aratra), Ov. M. 1, 425; 5, 477: solum bidentibus, Col. 4, 5: agros bove, Prop. 3, 7, 43 (4, 6, 43): collem, Col. 3, 13, 8: freta lacertis (in rowing), Verg. A. 5, 141: ex illā pecuniā magnam partem ad se vortit, Cic. Div. in Caecil. 17, 57.—Mid.: vertier ad lapidem, to turn or incline one's self towards, Lucr. 5, 1199: congressi ... ad caedem vertuntur, Liv. 1, 7, 2; so, versi in fugam hostes, Tac. H. 2, 26; cf.: Philippis versa acies retro, Hor. C. 3, 4, 26: sinit hic violentis omnia verti Turbinibus, to whirl themselves about, Lucr. 5, 503: magnus caeli si vortitur orbis, id. 5, 510: vertitur interea caelum, revolves, Verg. A. 2, 250: squamarum serie a caudā ad caput versā, reaching, Plin. 28, 8, 30, § 119.—
- B Trop.
- 1 In gen., to turn: ne ea, quae reipublicae causa egerit, in suam contumeliam vertat, Caes. B. C. 1, 8: in suam rem litem vertendo, Liv. 3, 72, 2: usum ejus (olei) ad luxuriam vertere Graeci, Plin. 15, 4, 5, § 19; cf.: aliquid in rem vertere, turn to account, make profitable, Dig. 15, 3, 1 sqq.: edocere, quo sese vertant sortes, Enn. Trag. v. 64 Vahl.; Verg. A. 1, 671: ne sibi vitio verterent, quod abesset a patriā, Cic. Fam. 7, 6, 1: idque omen in Macedonum metum verterunt Tyrii, Curt. 4, 2, 13: in religionem vertentes comitia biennic habita, making a matter of religious scruple, Liv. 5, 14, 2: aquarum insolita magnitudo in religionem versa, id. 30, 38, 10; cf. id. 26, 11, 3: id ipsum quod iter belli esset obstructum, in prodigium et omen imminentium cladium vertebatur, Tac. H. 1, 86 fin.: vertere in se Cotyi data, to appropriate, id. A. 2, 64: perii! quid agam? quo me vertam? Ter. Hec. 516: quo se verteret, non habebat, Cic. Phil. 2, 29, 74; id. Div. 2, 72, 149: Philippus totus in Persea versus, inclined towards him, Liv. 40, 5, 9: toti in impetum atque iram versi, id. 25, 16, 19: si bellum omne eo vertat, id. 26, 12, 13: di vortant bene, Quod agas, cause to turn out well, prosper, Ter. Hec. 196; cf. infra, II. B.; so, in melius somnia, Tib. 3, 4, 95.—
- 2 In partic.
- a To turn, i. e. to change, alter, transform (syn. muto): Juppiter In Amphitruonis vortit sese imaginem, Plaut. Am. prol. 121: in anginam ego nunc me velim vorti, id. Most. 1, 3, 61 (217): omnes natura cibos in corpora viva Vertit, Lucr. 2, 880: vertunt se fluvii frondes et pabula laeta In pecudes; vertunt pecudes in corpora nostra Naturam, id. 2, 875 sq.; cf.: cum terra in aquam se vertit, Cic. N. D. 3, 12, 31: verte omnis tete in facies, Verg. A. 12, 891: ego, quae memet in omnia verti, id. ib. 7, 309: tot sese vertit in ora, id. ib. 7, 328: inque deum de bove versus erat, Ov. F. 5, 616: Auster in Africum se vertit, Caes. B. C. 3, 26 fin.; cf. Liv. 30, 24, 7: semina malorum in contrarias partes se vertere, Cic. Div. 2, 14, 33: omnia versa et mutata in pejorem partem, id. Rosc. Am. 36, 103: cur nunc tua quisquam Vertere jussa potest, Verg. A. 10, 35: hic continentiam et moderationem in superbiam ac lasciviam vertit, Curt. 6, 6, 1; cf.: fortuna hoc militiae probrum vertit in gloriam, id. 9, 10, 28: versus civitatis status, Tac. A. 1, 4: versis ad prospera fatis, Ov. H. 16, 89: solum, to change one's country, i. e. to emigrate or go into exile, Cic. Balb. 11, 28; Amm.15, 3, 11 et saep.; v. solum. —With abl. (rare and poet.): nullā tamen alite verti Dignatur, Ov. M. 10, 157; cf. muto.—Prov.: in fumum et cinerem vertere, to turn into smoke, dissipate, Hor. Ep. 1, 15, 39.—Mid.: omnia vertuntur: certe vertuntur amores, Prop. 2, 8, 7 (9): saevus apertam In rabiem coepit verti jocus, Hor. Ep. 2, 1, 149.—
- b To exchange, interchange: nos divitem istum meminimus adque iste pauperes nos; vorterunt sese memoriae, Plaut. Truc. 2, 1, 11 (219); cf.: vorsis gladiis depugnarier, id. Cas. 2, 5, 36 (344).—
- c Of literary productions, to turn into another language, to translate (syn.: transfero, interpretor, reddo): Philemo scripsit, Plautus vortit barbare, Plaut. Trin. prol. 19: si sic verterem Platonem, ut verterunt nostri poëtae fabulas, Cic. Fin. 1, 3, 7: verti etiam multa de Graecis, id. Tusc. 2, 11, 26: annales Acilianos ex Graeco in Latinum sermonem vertit, Liv. 25, 39, 12.—
- d To ply: stimulos sub pectore vertit Apollo, i. e. stimulates the fury, Verg. A. 6, 101.—
- e In partic., like our to turn upside down, i. e. to overturn, overthrow, subvert, destroy (= everto): Callicratidas cum multa fecisset egregie, vertit ad extremum omnia, Cic. Off. 1, 24, 84: agerent, verterent cuncta, Tac. H. 1, 2; id. A. 2, 42; 3, 36: Cycnum Vi multā, Ov. M. 12, 139: fluxas Phrygiae res fundo, Verg. A. 10, 88; 1, 20; 2, 652: vertere ab imo moenia Trojae, id. ib. 5, 810: Ilion fatalis incestusque judex ... vertit in pulverem, Hor. C. 3, 3, 20: proceras fraxinos, id. ib. 3, 25, 16: ab imo regna, Sen. Hippol. 562: Penates, id. Troad. 91: puppem, Luc. 3, 650: fortunas, Amm.28, 3, 1.—
- f Mid., from the idea of turning round in a place, to be engaged in, to be in a place or condition; also to turn, rest, or depend upon a thing: jam homo in mercaturā vortitur, Plaut. Most. 3, 1, 109 (640): res in periculo vortitur, id. Merc. 1, 2, 12 (122); Phaedr. 2, 8, 19; so, res vertitur in majore discrimine, Liv. 6, 36, 7: ipse catervis Vertitur in mediis, Verg. A. 11, 683: omnia in unius potestate ac moderatione vertentur, Cic. Verr. 1, 7, 20; so, spes civitatis in dictatore, Liv. 4, 31, 4: totum id in voluntate Philippi, id. 37, 7, 8: causa in jure, Cic. Brut. 39, 145: hic victoria, Verg. A. 10, 529: cum circa hanc consultationem disceptatio omnis verteretur, Liv. 36, 7, 1: puncto saepe temporis maximarum rerum momenta verti, id. 3, 27, 7.—Impers.: vertebatur, utrum manerent in Achaico concilio Lacedaemonii, an, etc., Liv. 39, 48, 3.—
- g To ascribe, refer: quae fuerunt populis magis exitio quam fames morbique, quaeque alia in deum iras velut ultima malorum vertunt, Liv. 4, 9, 3 Weissenb. ad loc.: cum omnium secundorum adversorumque in deos verterent, id. 28, 11, 1.—
- h = considero; exercitum majorum more vortere, Sall. ap. Serv. ad Verg. A. 5, 408 dub. (Sall. H. inc. 51 Dietsch ad loc.).
- II Neutr., to turn one's self, direct one's way, to turn about, to turn.
- A Lit.: depulsi aemulatione alio vertunt, Tac. A. 1, 18: eoque audaciae provectum ut verteret, etc., id. ib. 4, 10: utinam mea vocula dominae vertat in auriculas! Prop. 1, 16, 28: versuros extemplo in fugam omnes ratus, Liv. 38, 26, 8 (but in Lucr. 5, 617 the correct read. is cancri se ut vortat).—
- B Trop., to turn, change, etc.: jam verterat fortuna, Liv. 5, 49, 5: libertatem aliorum in suam vertisse servitutem conquerebantur, id. 2, 3, 3: totae solidam in glaciem vertere lacunae, Verg. G. 3, 365: verterat pernicies in accusatorem, Tac. A. 11, 37: quod si esset factum, detrimentum in bonum verteret, Caes. B. C. 3, 73 fin.: ea ludificatio veri in verum vertit, Liv. 26, 6, 16: talia incepta, ni in consultorem vertissent, reipublicae pestem factura, against, Sall. H. inc. 89 Dietsch: neque inmerito suum ipsorum exemplum in eos versurum, Liv. 7, 38, 6: si malus est, male res vortunt, quas agit, turn out badly, Plaut. Pers. 4, 1, 5 (453); so, quae res tibi vertat male, Ter. Ad. 191: quod bene vertat, castra Albanos Romanis castris jungere jubet (= cum bonis omnibus), Liv. 1, 28, 1; 3, 62, 5; 3, 35, 8: quod bene verteret, Curt. 5, 4, 12; 7, 11, 14: hos illi (quod nec vertat bene), mittimus haedos, Verg. E. 9, 6.—
- b Annus, mensis vertens, the course or space of a year, of a month: anno vertente sine controversiā (petisses), Cic. Quint. 12, 40; so, anno vertente, id. N. D. 2, 20, 53; Nep. Ages. 4, 4; cf.: apparuisse numen deorum intra finem anni vertentis, Cic. Phil. 13, 10, 22: tu si hanc emeris, Numquam hercle hunc mensem vortentem, credo, servibit tibi, Plaut. Pers. 4, 4, 76 (634); Macr. S. 1, 14.—
- β Pregn.: annus vertens, the great year or cycle of the celestial bodies (a space of 15,000 solar years), Cic. Rep. 6, 22, 24.
- —Hence, ver-sus (vors-), or (much less freq.) ver-sum (vors-), adv., turned in the direction of, towards a thing; usu. after the name of a place to which motion is directed (orig. a part., turned towards, facing, etc., and so always in Livy; cf. Liv. 1, 18, 6 Weissenb. ad loc.; 1, 41, 4; 9, 2, 15).
- A Form versus (vors-).
- 1 After ad and acc.: T. Labienum ad Oceanum versus ... proficisci jubet, Caes. B. G. 6, 33: ad Alpes versus, Cael. ap. Cic. Fam. 8, 15, 2: ad Cercinam insulam versus, Auct. B. Afr. 8, 3: ad Cordubam versus, Auct. B. Hisp. 11: modo ad Urbem, modo in Galliam versus, Sall. C. 56, 4. —
- 2 After in and acc.: in agrum versus, Varr. R. R. 3, 5, 10: in forum versus, Cic. Lael. 25, 96: in Arvernos versus, Caes. B. G. 7, 8: si in urbem versus venturi erunt, Traj. ap. Plin. Ep. 10, 78 (82), 3.—
- 3 After acc. alone (class. only with names of towns and small islands): verti me a Minturnis Arpinum versus, Cic. Att. 16, 10, 1: Brundisium versus, id. Fam. 11, 27, 3: Ambraciam versus, Caes. B. C. 3, 36: Massiliam versus, id. ib. 2, 3: Narbonem versus, id. B. G. 7, 7.—
- 4 After other advv.: deorsum versus, Cato R. R. 156, 4: sursum versus, Cic. Or. 39, 135: dimittit quoquo versus legationes, Caes. B. G. 7, 4: ut quaedam vocabula utroque versus dicantur, Gell. 5, 12, 10; cf. the adverbs deorsum, sursum, etc.—
- B Form versum (vors-).
- 1 After ad and acc.: animadvertit fugam ad se versum fieri, Sall. J. 58, 4.—
- 2 After other advv.: cunas rursum vorsum trahere, Plaut. Am. 5, 1, 60 (1112) (63): lumbis deorsum versum pressis, Varr. R. R. 2, 7, 5: vineam sursum vorsum semper ducito, Cato R. R. 33, 1: cum undique versum circumfluat, Gell. 12, 13, 20: utroque vorsum rectum est ingenium meum, Plaut. Capt. 2, 3, 8 (368).☞ Versus is said by many lexicons to be also a prep., but no ancient authority can be safely cited for this use. The true readings are: in Italiam versus, Cic. Fam. 4, 12, 1: adversus aedem, Liv. 8, 20, 8: in forum versus, Plin. 10, 43, 60, § 121; and perh. in oppidum, Auct. B. Hisp. 21.
B) bildl.: 1) im allg.: a) übh.: α) mit Angabe wohin? αα) durch Praepp.: usum olei ad luxuriam, den Gebr. des Öles zur Verschwendung wenden, d.i. bis zur Verschwendung treiben, Plin.: in se studia civium, Tac.: v. bonas aures ad pacem, dem Fr. gütiges Gehör zu schenken geneigt sein, Prop.: indomitum animum in bonum, Tac.: animum alias ad curas, Tac.: consilia curasque in oppugnationem Placentiae, Tac.: venena et artes in alium, Tac.: in nos vertite iras, Liv.: patrem ab alienis in suos vertisse superbiam, Liv. – Passiv, versa Romam res, wurde die Sache (Untersuchung) nach Rom gespielt, Liv.: summa curae in Bostarem versa erat, die Hauptsorge war dem B. zugewälzt, lag auf B., Liv. – in admirationem versus (rex), zur B. hingerissen, Liv. – verti certamine irarum ad caedem, hingetrieben werden, Liv.: u. so solitae cupidine caedis in pecudes, Ov. – medial, in quem (Scipionem) tum omnis civitas versa erat, die Augen der ganzen St. (voll Erwartung) gerichtet waren, Liv.: pater totus in Persea versus, dem P. ganz zugewandt, sich ganz hingebend, Liv. – refl. ohne se, zB. periculum in creditores a debitoribus verterat, Liv.: omnis ira belli ad populationem vertit, ging am Ende hinaus auf B., Liv. – verterat periculum in Romanos, Liv., pernicies ad accusatorem, Tac. – Caesar vertit in Sabinum, lenkte (in dem Schreiben) auf den S. ein, Tac. ann. 4, 70. – ββ) durch Advv.: quo me vortam, wohin soll ich mich (in meiner Not, Verlegenheit) wenden? Ter.: redigam ut, quo se vortat, nesciat, daß er sich nicht zu raten u. zu helfen weiß, Ter.: quo se verteret, nesciebat, Cic.: quoquo verteris, wie man es auch drehen u. wenden mag, Cic. – depulsi aemulatione alio vertunt, davon abgebracht durch Eifersucht, nehmen sie eine andere Wendung, schlagen sie einen anderen Weg ein, Tac. ann. 1, 18: u. so bl. ut verteret, Tac. ann. 4. 10. – β) mit bl. Acc.: versa amicitiae terga dedere meae, kehrten meiner Fr. den Rücken, Ov.: v. sinistrum lenti itineris rumorem prospero proelio, (von sich) abwenden, Tac. – b) Gelder, Einkünfte wohin wenden, d.i. α) zuwenden, ex illa pecunia magnam partem ad se, sich aneignen, Cic.: in se Cotyi data, Tac.: litem in suam rem, das Streitobjekt sich zusprechen, Liv.: Lugdunensium reditus in fi scum, zum F. schlagen, Tac. – u. so wohl verte aliquid, wende dir etwas zu = mache eine Prellerei, ein betrügerisches Geschäft, Pers. 5, 137. – β) wie unser »wohin wenden« = verwenden, benutzen, pecuniam in suos usus, ICt.: pecuniam mutuam in rem alcis, ICt. – captos in praedam, Tac.: seditiosa in praedam, Tac.: occasionem ad bonum publicum, Tac. – c) etwas so u. so (auf die üble od. gute Seite) wenden, m. in u. Akk. od. m. bl. Dat. zur Ang. wozu? α) in der Beurteilung, machen, gereichen lassen zu usw., ansehen als usw., comitia biennio habita in religionem, zu einem Gegenstande frommen Bedenkens machen, Liv.: ne ea, quae rei publicae causā egerit, in suam contumeliam vertat, zu einer Beleidigung gegen sich, Caes.: Romanos obicis mihi et ea, quae gloriae esse debent, in crimen vertis, Liv.: ne sibi vitio verterent, quod etc., Cic. – in prodigium versa ea tempestas, Liv. – β) in der Ausführung, so u. so wenden = die u. die Wendung geben, so u. so ausschlagen, -ablaufen lassen, u. refl. (ohne se) u. Pass. medial, sich wenden, die u. die Wendung nehmen, so u. so ausschlagen, ablaufen, somnia in melius, Tibull.: cognomen in risum, ins Lächerliche ziehen, Hor.: di bene vortant quod agas, Ter. – refl., haec... extemplo in invidiam, mox etiam in perniciem Demetrio verterunt, Liv.: detrimentum in bonum verteret, Caes.: auspicia in bonum verterunt, Liv.: ne memoria Augusti, ne nomen Caesarum in ludibria et contumelias verterent, Tac.: magnitudo pecuniae malo vertit (sc. ei), wurde sein Unglück, Tac.: quae res bene vortat mihi, Plaut.: quae res tibi vertat male, Ter.: quod bene, nec bene vertat, Liv. u. Verg.: u. medial, factum est versum in laudem, Liv. – d) in der Beurteilung auf jmd. od. etw. (als Urheber, Ursache) etw. wenden = jmdm. od. einem Umstande usw. etwas zuschreiben, beimessen, devictorum Samnitium decus ad legatos est versum, Liv.: v. omnium secundorum adversorumque causas in deos, Liv.: quaeque alia in deûm iras vertunt (sc. homines), Liv.: quam rem alii in superbiam vertebant, Sall.
2) insbes.: a) etw. wenden, d.i. etw. ändern, verändern, wechseln, α) Körperliches: comas (durch Färben) v., Prop.: u. so capillum, Tertull.: furentium certa indicia sunt audax et minax vultus... color versus, veränderte, wechselnde Gesichtfsarbe (= Sich-Verfärben), Sen. – auster in Africum se vertit, schlug zum Südwestwind um, Caes. – β) Zustände usw.: iussa, Verg.: quae mea culpa tuam mentem vertit? Ov.: u. so quae sententia te (dich = deine Gesinnung) vertit? Verg.: statum, Tertull. – refl., vorterunt se memoriae (Zeiten), Plaut.: fortuna iam verterat, hatte sich gewendet (geändert), Liv. – medial, omnia vertuntur, certe vertuntur amores, Prop.: videte, quam versa et mutata in peiorem partem sint omnia, Cic.: verso civitatis statu, Tac.: verso Marte, Liv.: versis ad prospera fatis, Ov.: versā vice, umgekehrt, Sen. poët., Iustin. u.a.: versa facundia, Poesie, Apul. – b) seinem ganzen Wesen, seiner Gestalt nach in etw. übergehen lassen, verwandeln, pectora in silicem, Ov.: alqd in lapidem, Ov.: in cinerem, s. cinis: Niobe, quae nimio fletu in lapidem versa est, Hyg. – refl. u. medial = in etw. übergehen, sich verwandeln, zu etw. werden, se in imaginem Amphitruonis (v. Jupiter), Plaut.: terra in aquam se vertit, Cic.: se in omnes facies, Verg.: vidit fusa in obscenum se vertere vina cruorem, Verg. – medial, in pus verti, Cels.: verti in parva animalia, Ov.: m. Acc. resp., formam vertitur oris antiquum in Buten, verwandelt sich an Gestalt in den alten B., Verg. – c) Schriftwerke usw. übertragen, übersetzen, Philemo scripsit (fabulam), Plautus barbare (lateinisch) vertit, Plaut.: si sic verterem Platonem, ut verterunt nostri poëtae fabulas, Cic.: verti etiam multa de Graecis, Cic.: v. Graeca in Latinum, Quint.: annales ex Graeco in Latinum sermonem, Liv.: ex Graeco in Latinum vel ex Latino vertere in Graecum, Plin. ep. – d) als publiz. t.t., v. solum, sich außer Landes begeben, auswandern, bes. v. Verbannten, dah. oft mit dem Zusatz exsilii causā, Cic. u.a.: vertere solum exsilio, Amm. 15, 3, 12.
II) prägn.: A) = versare, wie drehen prägn. = wieder und wieder drehen, hin und her drehen, -wen den, fort und fort herumdrehen, -wenden, refl. vertere se u. Pass. vertī medial, sich (hin und her-, sich herum-) drehen, AA) eig. u. übtr.: 1) eig.: lumina, rollen (v. der Gorgo), Verg.: caput, herumrollen, -wälzen (v. Meere), Prop. – medial, vertitur interea caelum (dreht sich [um die Erde]) cum ingentibus signis, Enn.: u. so vertitur interea caelum et ruit (bricht herauf) Oceano Nox, Verg.: si oculi cum dolore vertuntur, wenn sich die Augen unter Schmerz bewegen (bei der Bewegung die Augen schmerzen), Cels.; aber im üblen Sinne, oculi vertuntur, die Augen verdrehen sich, Cels.: u. intestinum verti videtur, der Darm scheint sich krampfhaft zu krümmen, Cels.
2) übtr., u. zwar refl. vertere se u. medial vertī, a) v. Pers., irgendwo sich umherbewegen, sich umhertreiben, sich umhertummeln, v. se ante postes, Prop.: u. oft medial, verti in mediis catervis, Verg.: inter primos, Verg.: sub pedibus omnia verti regique videbunt, sich unter ihren Füßen zu winden (von den Untertanen), Verg. – b) v. der Zeit = umrollen, umlaufen, septima post Troiae excidium iam vertitur aestas, Verg.: decima haec iam vertitur aestas, Sil. – bes. im Partic., hunc mensem vertentem servibit, diesen vollen Monat, Plaut.: mense vertente, innerhalb eines M., Vitr.: intra finem anni vertentis, innerhalb des laufenden Jahres, Cic.: u. bes. anno vertente, im Verlauf-, innerhalb des Jahres od. eines Jahres, Cic. u. Nep.: u. so tum ille vere vertens annus appellari potest, ein völliges Jahr (vom großen Weltjahre, das aber selbst annus magnus heißt), Cic. de rep. 6, 24. Vgl. über annus vertens überhaupt Censor. 19 in.
BB) bildl.: 1) im allg.: stimulos sub pectore, unter dem H. die St. drehen = das Herz zur Begeisterung anstacheln, Verg. Aen. 6, 101.
2) insbes., u. zwar medial vertī, sich in irgend einem Gebiete, einem Fache, einem Elemente bewegen, a) v. Pers.: iam homo in mercatura vortitur, gibt sich schon mit dem Handel ab, Plaut. most. 639. – b) v. Lebl.: ubi ego video rem verti in meo foro, sich auf m.F. bewegt, vor mein F. gehört, von mir abhängt, Plaut.: in iure, in quo causa illa vertebatur (zu dessen Gebiete jener Prozeß gehörte), paratissimus, Cic.: in eo verti (drehe sich) spes civitatis, Liv. – quam maxime resisto, tam res in periculo vortitur, desto größer wird die G., Plaut.: in maiore discrimine domi res vertebatur, weit mißlicher stand es um usw., Liv. – omnia in unius potestate ac moderatione vertentur, die G.u.L. des Ganzen wird in der Hand eines einzigen liegen, Cic.: totum id vertitur in voluntate Philippi, hängt von der Gesinnung des Ph. ab, Liv.: in eo victoriam verti, darauf beruhe der S., das sei für den S. entscheidend, Liv.: in eo verti ceterorum animos, si etc., es sei für die Stimmung der übrigen entscheidend, Liv. – so auch mit circa u. Akk., cum circa hanc fere consultationem disceptatio omnis verteretur (sich drehte), Liv. 36, 7, 1. – u.m. Advv., ibi summam rerum bellique verti, daß dort das ganze Schicksal des Staates u. Kr. entschieden werde, Liv.: ibi maiestatem regiam verti, unde soror Alexandri staret, auf deren Seite sei die k.M., zu denen sich die Schw. des Al. halte, Iustin. – u. impers., vertebatur (= vertebatur disceptatio in eo), utrum... an etc., darum drehte sich die Frage, ob... oder usw., Liv. 39, 48, 3.
B) = invertere, convertere, umkehren, umwenden, AA) eig.: 1) im allg.: a) übh.: hominem in id latus, cuius auris eo modo laborat, auf die S. legen, Cels.: saepe stilum, Hor.: palpebram cotidie, Cels.: arma (bei einem Trauerzuge), Verg.: manum non vertere, s. 1. manus.(S. 807). – b) als t.t. des Landbaues, mit dem Pfluge od. mit der Hacke umwenden, wenden, bidentibus solum vertere utilius est, quam aratro, Colum.: u. so terram aratro, Verg. u. Hor., u. (poet.) ferro, Verg.: Massica rastris, Verg.: agros bove patrio, Prop.: lupinum in flore, Colum.: collem in quattuor pedes (vier F. tief), Colum. – poet. übtr., v. Rudernden, umwühlen, freta versa lacertis, Verg.: spumant vada marmore verso, Verg. – c) als t.t. der Weberkunst, die Spindel drehen, ad torquenda subtegmina in alveolis fusa vertantur, Hieron. epist. 130, 15. – d) ein Gefäß umkippen, umlegen u. so abzapfen, ausleeren, cadum, Plaut.; u. cadus non ante versus = ein noch nicht angezapfter, Hor.: crateras, ausleeren, Verg.
2) insbes., gewaltsam umkehren, umstürzen, über den Haufen werfen, Cycnum vi, Ov.: fraxinos, Hor.: arces, Verg.: moenia ab imo, Verg.: summa in imum, Auson.: versa puppis, Lucan.: versi Penates, Verg.
BB) bildl.: 1) im allg.: Callicratidas cum multa fecisset egregie, vertit ad extremum omnia, warf alles um = verdarb alles, Cic. de off. 1, 84.
2) insbes.: a) gewaltsam umkehren, fortuna summa in imum vertit et versa erigit, kehrt das Oberste zu unterst, Auson. epigr. 143, 3. – b) politisch umstürzen, über den Haufen werfen, umstoßen, stürzen, zerrütten, zugrunde richten, verderben (vgl. Heräus Tac. hist. 1, 2 extr.), res Phrygias fundo, Verg.: regna ab imo, Sen. poët.: leges funditus (gänzlich), Tac.: cuncta secum, Verg.: ne socius rex, ne Armenia scelere et pecuniā verteretur, Tac.: versā Caesarum subole, Tac. – ➳ Parag. Infin., vertier (vortier), Plaut. rud. 886. Lucr. 1, 710 u.a.
I tr., ¶ 1 tourner, faire tourner : ora huc et huc Hor. Epo. 4, 9, faire tourner les visages ici et là ; manum non vertere Cic. Fin. 5, 93, ne pas tourner la main = ne pas se donner de la peine ; [mét.] pecuniam ad se vertere Cic. Cæcil. 57, faire tourner lʼargent de son côté, le faire venir à soi, le détourner à son profit || retourner : stilum in tabulis suis Cic. Verr. 2, 2, 101, retourner son style [pour effacer] sur ses tablettes ; ferro terram Virg. G. 1, 147, retourner la terre avec le fer, cf. Hor. S. 1, 1, 28 || se vertere Cæs. C. 3, 51, 2, et surtout terga vertere Cæs. G. 1, 53, etc., se retourner, tourner le dos, prendre la fuite ; hostem in fugam vertere Liv. 30, 33, 16, mettre lʼennemi en fuite ; iter retro Liv. 28, 3, 1, rebrousser chemin ¶ 2 [pass. à sens réfléchi] se tourner : ad lapidem verti Lucr. 5, 1199, se tourner vers une pierre ; ad cædem Liv. 1, 7, 2, se tourner vers le meurtre, en venir au meurtre || tourner : vertitur cælum Virg. En. 2, 250, le ciel tourne, cf. Cic. Nat. 2, 97 ; Lucr. 5, 510 ; [fig.] vertetur orbis Cic. Rep. 2, 45, le cercle tournera = il y aura une révolution [politique] ¶ 3 retourner, tourner sens dessus dessous, renverser : proceras fraxinos Hor. O. 3, 25, 16, renverser les frênes altiers ; ab imo mœnia Trojæ Virg. En. 5, 810, renverser de fond en comble les murs de Troie ; [fig.] cuncta Tac. H. 1, 2, renverser, bouleverser tout, cf. Tac. Ann. 2, 42 ; 3, 36 || aliquem Ov. M. 12, 139, terrasser qqn ¶ 4 [fig.] a) tourner dans tel, tel sens ; donner telle, telle direction : di bene vortant quod agas Ter. Phorm. 552, que les dieux donnent une heureuse issue à ton entreprise, cf. Pl. Aul. 175, etc. || aliquid in contumeliam alicujus Cæs. C. 1, 8, faire tourner qqch. à la honte de qqn ; aliquid in religionem Liv. 5, 14, 2, faire de qqch. une question religieuse || [avec deux dat.] alicui aliquid vitio Cic. Fam. 7, 6, 1, faire à qqn une tare, un crime de qqch. || quo se verteret, non habebat Cic. Phil. 2, 73, il ne savait où se tourner = quel parti prendre, cf. Cic. Div. 2, 149 ; quo me vortam ? Ter. Hec. 516, où me tourner ? totus in Persea versus Liv. 40, 5, 9, tout dévoué à Persée ; summa curæ in Bostarem versa erat Liv. 26, 12, 10, la direction des affaires était retombée sur Bostar ; b) changer, convertir, transformer : in Amphitruonis vortit sese imaginem Pl. Amph. 121, il prend la figure dʼAmphitryon ; terra in aquam se vertit Cic. Nat. 3, 31, la terre se change en eau ; Auster in Africum se vertit Cæs. C. 3, 26, lʼAuster fait place à lʼAfricus ; vides versa esse omnia Cic. Amer. 61, tu vois que tout est retourné || solum vertere, émigrer, v. solum || [pass. à sens réfl.] : in rabiem cœpit verti jocus Hor. Ep. 2, 1, 149, la plaisanterie commença à se changer en rage ; [poét.] formam vertitur oris Virg. En. 9, 646, il se change le visage ; c) faire passer dʼune langue dans une autre, traduire : Platonem Cic. Fin. 1, 7, traduire Platon ; ex Græco aliquid in Latinum sermonem Liv. 25, 39, 12, traduire qqch. du grec en latin ; multa de Græcis Cic. Tusc. 2, 26, traduire beaucoup du grec : ut e Græco vertam Cic. Ac. 1, 26, pour traduire le mot grec ; d) [passif à sens réfléchi] se dérouler : Brundisii omne certamen vertitur Cic. Att. 8, 14, 1, toute la lutte se déroule à Brindes, cf. Liv. 30, 3, 1 || in aliqua re verti, rouler sur un sujet : in jure causa vertebatur Cic. Br. 145, la cause roulait sur un point de droit, cf. Cic. Verr. 2, 5, 133 || omnia in unius potestate vertentur Cic. Verr. 1, 1, 20, tout reposera sur le (dépendra du) pouvoir dʼun seul ; spes civitatis in dictatore vertitur Liv. 4, 31, 4, tout lʼespoir de la cité repose sur un dictateur ; in eo vertitur puellæ salus, si Liv. 3, 46, 6, le salut de la jeune fille dépend de cette condition que..., cf. Liv. 35, 18, 8 ; 41, 23, 5 || [imperst ] vertebatur utrum... an *Liv. 39, 48, 3, la question sʼagitait de savoir si... ou si ; e) attribuer à, faire remonter à : omnium secundorum adversorumque causas in deos vertere Liv. 28, 11, 1, faire remonter aux dieux la cause de tous les événements, bons et mauvais.
II intr., ¶ 1 se tourner, se diriger : in fugam vertere Liv. 38, 26, 8, se mettre à fuir, prendre la fuite || [fig.] verterat pernicies in accusatorem Tac. Ann. 11, 37, la perte se tournait contre lʼaccusateur, lʼaccusateur se perdait lui-même ; alio vertunt Tac. Ann. 1, 18, ils prennent un autre parti ¶ 2 tourner, avoir telle, telle suite : quæ res bene vortat mihi Pl. Capt. 361, et puisse lʼaffaire bien tourner pour moi, cf. Pl. Capt. 662 ; quod bene vertat, castra Albanos Romanis castris jungere jubet Liv. 1, 28, 1, avec le souhait que (en souhaitant que) lʼaffaire ait une heureuse issue, il ordonne aux Albains de réunir leur camp à celui des Romains, cf. Liv. 3, 26, 9 ; 3, 35, 8 ; 7, 39, 13, etc. || detrimentum in bonum verteret Cæs. C. 3, 73, 6, le mal deviendrait un bien, cf. Liv. 2, 3, 3 ; 26, 6, 76 ¶ 3 tourner, changer : jam verterat fortuna Liv. 5, 49, 5, déjà la fortune avait tourné ; eo audaciæ provectum, ut verteret Tac. Ann. 4, 10, venir à ce point dʼaudace de changer, de prendre le contre-pied, dʼintervertir les rôles || se changer : totæ solidam in glaciem vertere lacunæ Virg. G. 3, 365, des lacs entiers se sont transformés (se transforment) en un bloc de glace ¶ 4 part. prés. vertens, se déroulant [fig.] : anno vertente Cic. Quinct. 40 ; Nat. 2, 53 ; Nep. Ages. 4, 4, pendant que lʼannée se déroule, au cours de lʼannée [ou] dʼune année || annus vertens Cic. Rep. 6, 24, la grande année astronomique, la grande révolution du monde.
- 1. (rond)draaien, (om)draaien, omkeren, ook metaf. [gradum of pedem; cursūs; arma omdraaien (als teken van rouw); crimen de schuld omkeren];
- 2. draaien, sturen, richten, vaak metaf. [equos ad moenia; armentum ad litora; consilia curasque in oppugnationem urbis; iram in alqm; animum in iura civilia; cogitationes in bellum; alqm in iram iem. woedend maken; alqm in admirationem bij iem. bewondering opwekken];
- 3. veranderen, wijzigen, (ver)wisselen, (ver)ruilen, ook metaf. [vestem; imaginem; nomen; solum het land verlaten, in ballingschap gaan; sententiam; (in: in m. acc.) alqd in lapidem; pectora in silicem]; alqm of mentem alcis ~ iem. van mening doen veranderen;
- 4. (poët.) afwenden, ook metaf. [lumina; sinistrum rumorem];
- 5. (milit. t.t.) op de vlucht doen slaan, verjagen [hostes, equites in fugam; agmina; currum; terga of vestigia op de vlucht slaan, vluchten];
- 6. (poët.; postklass.) de aarde of de zee omwoelen [glaebas; agros bove; terram aratro of ferro; Massica rastris; freta lacertis];
- 7. (poët.; postklass.) vernielen, verwoesten, omverwerpen, ook metaf. [moenia; arces; res Phrygias fundo; regem ten val brengen; leges; omnia, cuncta alles in de war sturen];
- 8. (geld e.d.) doen toekomen (aan: ad; in m. acc.) [pecuniam ad se of in suam rem zich toe-eigenen; litem in suam rem zich de zaak waarover geprocedeerd wordt toe-eigenen; Lugdunensium reditūs in fiscum];
- 9. (metaf.) toekennen aan, toeschrijven aan (m. in m. acc.; ad) [devictorum Samnitium decus ad legatos];
- 10. duiden, uitleggen, verklaren of behandelen als, maken tot (m. in m. acc.; dat.) [alqd in omen als een voorteken uitleggen; in prodigium tempestatem; cognomen in risum de bijnaam belachelijk maken; alci alqd vitio of in crimen iem. iets verwijten; rem in superbiam, in gloriam; alqd in suam contumeliam als een persoonlijke belediging beschouwen];
- 11. vertalen [multa de Graecis; fabulas; annales ex Graeco in Latinum sermonem]; II. intr., refl. en pass. vertere, sē vertere en vertī
- 1. zich (om)draaien, zich omkeren; ➤ se vertere en in fugam vertere op de vlucht slaan, vluchten; caelum vertitur;
- 2. zich draaien of zich wenden naar of tot, ook metaf. (m. ad; in m. acc.); ➤ lupus vertitur in pecudes; totus in alqm vertor ik richt mij helemaal op iem.; periculum verterat in Romanos; pernicies ad accusatorem vertit; omnis ira belli ad populationem vertit; alio vertere een andere weg inslaan, een andere wending nemen; nescit quo se vertat hij weet zich geen raad; quoquo verteris hoe je het ook wendt of keert;
- 3. (metaf.) aflopen, uitvallen; ➤ detrimentum in bonum vertit; ne memoria Augusti, ne nomen Caesarum in ludibria et contumelias verterent; in seditionem verti uitlopen op; res vertit(ur) in laudem loopt eervol af; magnitudo pecuniae ei malo vertit werd zijn ongeluk;
- 4. (zich) veranderen, overgaan (abs.; in: in m. acc.; poët. abl.) [in avem of alite zich in een vogel veranderen]; ➤ fortuna vertit verandert; omnia vertuntur; amores vertuntur; ira vertit(ur) in rabiem; Auster in Africum se vertit de Auster slaat om in een Africus; terra in aquam se vertit; se in omnes facies ~; formam vertitur oris antiquum in Buten hij verandert wat betreft de vorm v. zijn gezicht in de oude Butes; versa figura gedaanteverwisseling; verso civitatis statu; verso Marte; versis ad prospera fatis;
- 5. berusten op, afhangen van (m. in m. abl.); liggen; ➤ omnia in unius potestate vertuntur; ibi summa belli vertitur daarin ligt de beslissing v.d. oorlog;
- 6. zich bevinden; zich bewegen [ante ora voor de geest staan; inter primos; in mercatura handelen; in mediis catervis];
- 7. (poët.; postklass.) naar, in een bepaalde richting liggen; ➤ mare ad occidentem versum; versa est Pachynos ad austros ligt op het zuiden; fenestrae in viam versae; gens ad septentrionem se vertit;
- 8. (v. tijd) verlopen, verstrijken; ➤ septima post Troiae excidium iam vertitur aestas; intra finem anni vertentis binnen het (lopende) jaar; annus vertens een vol jaar; anno vertente in de loop van het (of een) jaar.
轉。翻。更改。拆壞。變。繙譯。歸于。在。賴。化。細想。— animam 呼吸。— infugam 趕跑。— terram aratro 耕地。— solum 搬家。— in contumeliam suam 轉爲己辱。— in se omnium oculos 令衆仰望。— ex Graeco in Latinum sermonem 以阨肋西字文繙辣丁。— in dorsum 翻仰臥。— arces 拆壞各砲臺。— cadum 倒盡酒桶。— crateras 飲酒。— terga 轉逃。— stilum in tabulis 勾去。— bene 遇之巧。事順。— male 遇之醜。事不順。Male res vertunt 各事不順。Homo in mercatura vertitur 此人作買賣。Res in periculo vertitur 事情有危險。Totum id vertitur in voluntate regis 此事全賴王意。Annus vertens 整年。一年。\Versi pro Verti. perf*.
Suggest a Translation
See an image
Ferto. Vide ibi. Necrol. MS. S. Aurel. Argent. ad vj. kal. Nov. :
Sacristæ duos denarios et unum Vertonem ceræ, de quo debent parari duæ candelæ.Vide infra Vierlingus.
- VERT-, to turn, turn up, turn back, direct: cardinem, O.: verso pede, O.: Non ante verso cado, i. e. emptied, H.: crateras, V.: verti me a Minturnis Arpinum versus: gens ab oriente ad septentrionem se vertit, i. e. is situated, Cu.: in circumsedentis Capuam se vertit, i. e. directs his attack, L.—Intrans, to turn, turn back: versuros extemplo in fugam omnes ratus, L.—Pass, to be turned, be directed, face, look: fenestrae in viam versae, L.: nunc ad fontes, nunc ad mare versus, O.—To turn about, be engaged, move, be, be situated: Magno in periclo vita vertetur tua, Ph.: in maiore discrimine verti, L.: ipse catervis Vertitur in mediis, V.—To turn back, turn about, reverse: Pompeiani se verterunt et loco cesserunt, wheeled about, Cs.: hostes terga verterunt, fled, Cs.: hostem in fugam, put to flight, L.: Hiemps piscīs ad hoc vertat mare, H.—To turn over, turn up: versā pulvis inscribitur hastā, V.: Vertitur interea caelum, revolves, V.: terram aratro, H.: versis glaebis, O.—To turn, ply, drive: stimulos sub pectore vertit Apollo, V.—Fig., to turn, direct, convert, appropriate: ex illā pecuniā magnam partem ad se: congressi certamine irarum ad caedem vertuntur, i. e. are driven, L.: ne ea, quae rei p. causā egerit, in suam contumeliam vertat, Cs.: omen in Macedonum metum, Cu.: in religionem vertentes comitia biennio habita, making a matter of religious scruple, L.: Philippus totus in Persea versus, inclined towards, L.: quo me vertam?T.: quo se verteret, non habebat: si bellum omne eo vertat, L.: di vortant bene, Quod agas, prosper, T.—To ascribe, refer: quae alia in deum iras velut ultima malorum vertunt, L.: ne sibi vitio verterent, quod abesset a patriā, impute as a fault.—Pass., to turn, depend, rest, hang: hic victoria, V.: cum circa hanc consultationem disceptatio omnis verteretur, L.: omnia in unius potestate vertentur: spes civitatis in dictatore, L.: vertebatur, utrum manerent, an, etc., i. e. the question was discussed, L.—To turn, change, alter, transform, convert, metamorphose: terra in aquam se vertit: Verte omnīs tete in facies, V.: Auster in Africum se vertit, Cs.: versa et mutata in peiorem partem sint omnia: cur nunc tua quisquam Vertere iussa potest, V.: saevus apertam In rabiem coepit verti iocus, H.: nullā tamen alite verti Dignatur, nisi, etc., O.—Prov.: ubi omne Verterat in fumum et cinerem, i. e. had dissipated, H.— With solum, to change abode, leave the country: qui exsili causā solum verterit.—In language, to turn, translate, interpret: Platonem: annales Acilianos ex Graeco in Latinum sermonem, L.—To turn, overturn, overthrow, subvert, destroy: vertit ad extremum omnia: Cycnum Vi multā, O.: ab imo moenia Troiae, V.: ne Armenia scelere verteretur, Ta.: versā Caesarum sobole, Ta.—To turn, change, be changed: iam verterat fortuna, L.—To turn, be directed, turn out, result: verterat Scipionum invidia in praetorem, L.: (quae res) tibi vertat male, turn out badly, T.: quod bene verteret, Cu.: quod nec vertat bene, V.: quod si esset factum, detrimentum in bonum verteret, Cs.: ea ludificatio veri in verum vertit, L.—Of time, in the phrase, annus vertens, the returning year, space of a year, full year: anno vertente sine controversiā (petisses); cf. annus vertens, the great cycle of the stars.
-
…inter aciem versabantur, tertiam aciem laborantibus nostris subsidio misit. Ita proelium restitutum est, atque omnes hostes terga verterunt nec prius fugere destiterunt quam ad flumen Rhenum milia passuum ex eo loco circiter L pervenerunt. Ibi perpauci aut…
Julius Caesar, Gallic War
-
…ubi deseruit madidos septemfluus agros Nilus et antiquo sua flumina reddidit alveo aetherioque recens exarsit sidere limus, plurima cultores versis animalia glaebis inveniunt, et in his quaedam modo coepta per ipsum nascendi spatium, quaedam inperfecta suisque trunca vident…
Ovid, Metamorphoses
-
…fata sinant, iam tum tenditque fovetque. Progeniem sed enim Troiano a sanguine duci audierat, Tyrias olim quae verteret arces ; hinc populum late regem belloque superbum venturum excidio Libyae sic volvere Parcas. Id metuens, veterisque memor…
Vergil, Aeneid
-
…pervigilare moras. at tibi saepe novo deduxi carmina versu, osculaque impressis nixa dedi gradibus. ante tuos quotiens verti me, perfida, postis, debitaque occultis vota tuli manibus haec ille et si quae miseri novistis amantes ,…
Propertius, Elegies
-
…, non exacta satis rudibusque simillima signis. Quae tamen ex illis aliquo pars umida suco et terrena fuit, versa est in corporis usum ; quod solidum est flectique nequit, mutatur in ossa ; quae modo vena fuit ,…
Ovid, Metamorphoses
-
…in se inclementius Existimavit esse, sic existimet, Responsum non dictum esse, quia laesit prior, Qui bene vertendo, et easdem scribendo male, ex Graecis bonis Latinas fecit non bonas. Idem Menandri Phasma nunc nuper dedit…
Terence, Eunuchus
-
…incultis praestare videmus culta loca et manibus melioris reddere fetus, esse videlicet in terris primordia rerum quae nos fecundas vertentes vomere glebas terraique solum subigentes cimus ad ortus ; quod si nulla forent, nostro sine quaeque labore sponte sua…
Lucretius, De Rerum Natura
-
…vatum terriloquis victus dictis desciscere quaeres. quippe etenim quam multa tibi iam fingere possunt somnia, quae vitae rationes vertere possint fortunasque tuas omnis turbare timore et merito ; nam si certam finem esse viderent aerumnarum homines, aliqua ratione…
Lucretius, De Rerum Natura
-
…Sed postquam Antonius cum exercitu adventabat, Catilina per montis iter facere, modo ad urbem, modo in Galliam vorsus castra movere, hostibus occasionem pugnandi non dare. Sperabat propediem magnas copias sese habiturum, si Romae socii incepta…
Sallust, Catilina
-
…tu sola humanos numquam miserata dolores respondes tacitis mutua cardinibus. o utinam traiecta cava mea vocula rima percussas dominae vertat in auriculas sit licet et saxo patientior illa Sicano, sit licet et ferro durior et Chalybe, non tamen…
Propertius, Elegies