vivere

vivere [CL] 1 to be alive, live, have life (also transf. or fig.); b (w. internal acc. or sim.); c (~e, ~at, in acclamation or sim.). d (pr. ppl. as sb.) living being. e (inf. as sb.) life. surrex si ceciderit in liquorem tollatur inde ‥ et sumatur si ~ens sit; si vero mortua, omnis liquor projiciatur foras Theod. Pen. I 7. 8; scio ‥ quia non multo tempore victurus est rex Bede HE III 14; miserere Christe, ut anima mea vivat in te Alcuin Carm. 85. 3. 6; septenas vixi decadas novus hospes in orbe Ib. 113. 21; et foveat semper quos ~ens semper amavit Bonif. Carm. 7. 35; abba jussit deponi frustum, et nemini hoc indicare viventi Wulf. Æthelwold 14; fuit liberatum Rogero ~ente eo DB II 173b; sicut videmus istos dies in quibus ~imus Anselm (CurD I 18) II 77; reddant Deo decimas utriusque in ~ente captali et in ornotinis frugibus terre (Quad.) GAS 147; ea prorsus excluditur vita qua arbores ~unt et pecora Ailr. An. I 11; quia malo mori castus quam ~ere adulter Gir. GE II 11 p. 217 (= Gir. PI I 20 p. 132); 1202 testatum fuit ‥ quod vixit fere per unum annum postquam vulnerata fuit SelPlCrown 12; nam dum amori moritur / vite predulci vivitur J. Howd. Cyth. 11. 8; 1314 licet †viduat [l. vivat] per xv dies post vulneracionem Eyre Kent I 140; ‘serva e duobus’ scilicet illum ‘quem Danai’, id est Greci, ‘timent’: iste autem est Hector vivens in filio Trevet Troades 49; 1444 lego Johanni Brompton ‥ xl marcas si vixerit ad etatem xvj annorum Test. Ebor. II 103.  b quicquid ~o, sentio, discerno, gratulanter impendo Bede Luke 321C; fratres dulcissimi, totum quod sum, totum quod ~o, totum quod scio et sentio, vestris profectibus offero, vestre devoveo utilitati (Ailr. Serm.) CC cont. med. IID 131; denique totum quod ~o temptatio michi est Bald. Cant. Serm. 17. 16. 503C.  c c748 ~ete felicibus finem clausuri calcibus (Ælbwald) Ep. Bonif. 81; 796 ~e et vale feliciter in aeternum Alcuin Ep. 98; dicque ‘valeto, pater Samuhel’, dic ‘vive sacerdos’ Id. Carm. 4. 32; ~at, clamitant, episcopus annis innumeris! Osb. V. Elph. 127; rex in eternum ~e Andr. S. Vict. Dan. 21.  d primus viventum perdebam foedera juris Aldh. Aen. 63 (Corbus) 4; 1346 benedicere debemus Deum celi et coram omnibus ~entibus merito confiteri quia fecit nobiscum misericordiam suam (Lit. regis) Avesb. f. 106.  e 1044 in suo ~ere ‥ semper istum exenium obtineat, et post se ‥ cui voluerit tradat CD 770; quando [herbe] ‥ ab ea [sc. terra] avelluntur, tum virorem, tum incrementum, ipsumque etiam ~ere amittunt Adel. QN 3; sicut es [Christe] nostrum vivere, / sic sis nostrum diligere / summumque desiderium J. Howd. Cyth. 143. 1. 2 (theol.) to live, have life (esp. w. ref. to or dist. acc. world, conditions, or sim.). b (terra ~entium or sim.) the land of the living (cf. e. g. Psalm. xxvi 13). c (liber ~entium) the Book of Life (cf. Apoc. xx 12). d (~ens Deus, also ~ens as sb.) the Living God (cf. e. g. Matth. xvi 16). veni ad eum qui non vult peccatoris mortem, sed ut convertatur et ~at [cf. Ezech. xxxiii 11] Gildas EB 29; qui temporaliter in carne ~ens paucos Judaeorum docuit Bede Mark 143B; qui meritis caeli vivit in arce suis Bonif. Carm. 7. 8; vivere cum Christo perpes in arce poli Alcuin Carm. 69. 20; de variis signis et de virtutibus illis / quae sacer hic precibus vivens in corpore gessit Wulf. Swith. pref. 373; qui trinus et unus / vivit in aeternum, super omnia regna polorum Ib. I 657; spiritualiter ‥ in eterna requie ~ant cum Christo in quo mortui sunt Ord. Vit. X 20 p. 128; sanctus ‥ Brandanus interrogavit patrem abbatem de silentio et conversatione fratrum; quomodo ‥ in humana carne ~endo tam arctam vitam tenerent (Brendanus 33) VSH I 118; contra eundem Rogerum dum vixerat in humanis Plusc. IX 20.  b 799 ut amplificetur tibi regnum in terra ~entium et non habeas spem in hac terra morientium, sed ubi vita est aeterna Alcuin Ep. 185; 867 minuatur pars ejus de terra vibentium CS 516; in regione ~entium non videat bona Domini Ord. Vit. V 15 p. 426; hominis radices eminentissimam partem tenent, quia propositum hominis figi debet et stabiliri in terra ~entium Neckam NR II 152; accusabo te apud dominum meum et insidiabitur tibi, donec tu deleris de terra ~entium Latin Stories 3.  c gaudent ‥ justi, quia nomina eorum scripta sunt in caelo, delentur vero impii de libro ~entium Bede Apoc. 175D; nomen meum meritis legencium conscribi faciat Altissimus in libro ~encium Chr. Dale 1; †948 (13c) deleatur memoria ejus de libro ~encium CS 860; 1460 nunc in promptuario propter Jesum Christum deleantur de libro vertuose et unanimiter ~encium et amodo cum justis nequaquam conscribantur Paston Let. 610.  d filii Dei ~entis [cf. Os. i 10] Alcuin WillP 13; quod non est aliud quam summe ens, summe ~ens, et alia similiter Anselm (Mon. 16) I 31; horrendum est incidere in manus Dei ~entis [cf. Hebr. x 31] W. Malm. GR I 61; 1251 sed numquid putabimus hominem ‥ amicorum carere solatio quem conciliat cum ~entis Dei Filio individuum vite consortium? Ad. Marsh Ep. 28; 12‥ extinguantur lucerne eorum ante ~entem in secula seculorum (Forma Excommunicationis) Conc. Scot. II 6. 3 (of non-material thing) to exist, be in existence, (also esp.) to be active or operative. nomen eorum ~et in generationes et generationes Bede HE V 8; 801 vivida caritatis virtus ~it in pectore Alcuin Ep. 218; corpora sanctorum sunt hic in pace sepulta, / et vivunt eorum nomina in aeternum Wulf. Swith. pref. 310; nec ‥ tacita in ejus pectore sine miraculis ~ebat religio, sed non paucis signis Deus viri gratiam exhibebat W. Malm. GP I 46; habentur hic ‥ Edburge ossa, celebranturque instanti reverentia, quod ibi frequentiori quam alias miraculorum ~it gloria Ib. IV 162; quamdiu ~unt in te vitia (Ailr. Serm.) CC cont. med. IID 188; vivit enim ratio, que per se nota patescit, / aut per se notis semper adesse solet J. Sal. Enth. Phil. 1145. 4 to sustain one's life (by spec. means), live (on); b (w. ref. to making a living). nullis eos cibis vesci sed per nares halitu tantummodo ~ere testantur Lib. Monstr. I 21; incole lac et butirum delitias habent; qui ditiores sunt carnibus ~unt, panem ordeitium et siligineum pro magno amplectuntur W. Malm. GP IV 172; c1228 requisitus unde ~eret dum ibi ministravit, dicit quod aliquando de obvencionibus per visum Elie, aliquando de blado grangie episcopi Feod. Durh. 261; 1279 forestarii ‥ vixerunt et adhuc ~unt super patriam, et colligunt blada et garbas et alia; et faciunt tabernas contra cartam de libertatibus foreste SelPlForest cxxxix; quedam animalia ~unt de puris elementis, ut salamandra de solo igne et allec de sola aqua T. Sutton Gen. & Corrupt. 174; 1326 quod ‥ in prisona regis ~eret in pane et aqua ad custagium ipsius Andree Law Merch. III 53; sancti ~ebant de lacte ejus [cervae] (Ruadanus 24) VSH II 250.  b sub regula et abbate canonico in magna continentia et sinceritate proprio labore manuum ~ant Bede HE IV 4; juvenis ‥ qui arte pelletaria instructus labore manuum suarum ~ebat Alex. Cant. Mir. 22 (II) p. 200; Danorum ‥ gens, assueta ~ere rapto W. Malm. GP V 256; 1306 ~unt per naves et mercandisas suas in villa predicta RParl I 193b. 5 to spend or pass one's life (in a place or sim.). ignibus in mediis vivens non sentio flammas Aldh. Aen. 15 (Salamandra) 1; c720 sive in patrio solo ~ere vel in peregrinatione exulare Ep. Bonif. 14; qui Sutrie vivens maledictus papa fuisti Ord. Vit. X 1 p. 3; ~ebat ‥ inter monachos suos in sua peregrinacione in suo monasterio Raithin (Carthagus 20) VSH I 178. 6 to spend, pass, or conduct one's life, live (in spec. condition or manner); b (w. spec. purpose or sim.). c (w. internal acc.) to live (spec. form of life or sim.). dum ita eosdem statu prospero ~entes egregios luxerat Gildas EB 1; vovit ‥ votum quia adeo peregrinus ~ere vellet ut numquam in insulam in qua natus est ‥ rediret Bede HE III 27; a primaevis rudimenti sui diebus in puellari verecundia ~ere studebat Felix Guthl. 3; 1075 in memoria vestra semper tenete qualiter gloriosus pater vester vixit Lanfr. Ep. 39 (31); dum virgo ~eret R. Shrewsb. 2. 9; inclusit ancillas Christi solitarie victuras Canon. G. Sempr. f. 47; 1448 dicunt ‥ jurati quod Johanna Begister of Bocardo ‥ fovit male ~entes in domo sua MunAcOx 581; 1454 necessaria utiliter duximus statuenda ut ‥ canonici residentes, charitatis vinculo colligati, sub omni quiete †uniant [l. vivant] et ipsius ecclesie honor et status quotidie augmentetur Conc. III 571.  b non ut corporaliter interficiantur, sed mortui vitiis ~ant Deo Gildas EB 65; non sibi quis vivat, Christo sed vivat ubique Alcuin Carm. 62. 41; dum Christo ~ant, quem confessi sunt! Ord. Vit. XI 26 p. 258; illa [sc. jumenta] ‥ ad quod creata sunt ~unt et jura nature non pervertunt Ailr. Serm. 28. 29; ~ere ‥ Deo, et habere Deum in se Gros. Gal. 67.  c c801 angelicam vitam ~it in terris qui pacifica caritate et sancta dilectione vivere inter homines studet Alcuin Ep. 219; vir Deo voluntarie deditus inter regni negotia ~ebat angelum W. Malm. GR II 220; barbari, qui adhuc veri Dei nescii bachanalia ~ebant Id. GP III 100 p. 215; sic tamen hic [homo] in carne gemens ‥ / in mundo positus, vivit ubique Deum. / vivit eum quem semper habet, quem semper amandum / prudens elegit L. Durh. Dial. IV 284; Thomas ‥ deposito cancellario, antistitem ~ens in Spiritus ‥ vehementia H. Bos. Thom. III 6; Christus cum suis apostolis vixit vitam pauperrimam Wycl. Compl. 92. 7 (pr. ppl. as adj.): a (of water) freshly or constantly flowing, (in quot. understood as) life-giving. b (sabulum ~ens or sim.) quicksand. a aquae ‥ ~entes solent appellari quae de vena fontana aeternaliter manant, ad distinctionem nimirum illarum quae ‥ copia pluviarum in cisternis colliguntur aut stagnis Bede Cant. 1149A; aditum ‥ in se aquis ~entibus, id est donis caelestibus, per venas occultae inspirationis sedula sui permundatione faciant Ib. 1150A; anima Deum per pium desiderium querens properansque in siti sua ad venam aquarum ~entium J. Ford Serm. 65. 4.  b sabuli ~entis voragines illaqueatus incurrit R. Cold. Godr. 340.