ἐξίστημι

ἐξίστημι,

• A causal in pres., impf., fut., aor. 1:—displace: hence, change, alter utterly, τὰν φύσιν Ti.Locr. 100c, Arist. EN 1119a23, cf. Plot. 6.2.7; τὴν πολιτείαν Plu. Cic. 10; ἐ. τῆς ποιότητος τὸν οἶνον Id. QConv. 2.702a.
• • • 2 metaph., ἐξιστάναι τινὰ φρενῶν drive one out of his senses, E. Ba. 850; νοῦ οἶνος ἐξέστησέ με E. Fr. 265; τοῦ φρονεῖν X. Mem. 1.3.12; ταῦτα κινεῖ, ταῦτα ἐξίστησιν ἀνθρώπους αὑτῶν D. 21.72; simply ἐ. τινά drive one out of his senses, confound, amaze, Hp. Coac. 429; ἐξιστάντα καὶ φοβοῦντα τοὺς ἀνθρώπους Muson. Fr. 8 p.35 H.; ἐξίστησι diverts the attention, Arist. Rh. 1408b23; excite, ib. 36, Ev.Luc. 24.22; τὸν λογισμόν, τὴν διάνοιαν, Plu. Sol. 21, Crass. 23; also ἐ. τινὰ τῶν λογισμῶν Id. Fab. 5; εἰς ἀπάθειαν ἐ. τὴν ψυχήν Id. Publ. 6.
    • 3 get rid of, dispose of the claims of a person, Sammelb. 5246.14 (i B.C.), etc.
    • 4 ἐξεστᾰκότα (ἐξεστηκότα cod.): εἰς δίκην κεκληκότα, Hsch.
• B intr. in Pass. and Med., with aor. 2, pf., and plpf. Act.:
• • • 1 of Place, arise out of, become separated, ἐξ . . ἵστατο Νεῖκος Emp. 36, cf. 35.10; stand aside from, ἐκστάντες τῆς ὁδοῦ out of the way, Hdt. 3.76; ἐκ τοῦ μέσου X. An. 1.5.14; θάκων καὶ ὁδῶν ἐ. [τινί] stand out of the way for him, make way for him, Id. Smp. 4.31; ἐκστῆναί τινι S. Ph. 1053, Aj. 672, Ar. Ra. 354, etc.: abs., in same sense, E. IT 1229 (troch.), Ar. Ach. 617, etc.: metaph., ἐξ ἕδρας σοι πλόκαμος ἐξέστηχʼ is displaced, disordered, E. Ba. 928; οὐδὲ μένει νοῦς . . ἀλλʼ ἐξίσταται S. Ant. 564.
    • 2 c. acc., shrink from, shun, νιν οὐκ ἂν ἐξέστην ὄκνῳ Id. Aj. 82; οὐδένʼ ἐξίσταμαι D. 18.319; οὐδένα πώποτε κίνδυνον ἐξέστησαν Id. 20.10.
    • 3 go out of joint, ἐ. ἰσχίον Hp. Aph. 6.59, cf. Fract. 14, 6.
  • II c. gen. rei, retire from, give up possession of, τῆς ἀρχῆς Th. 2.63, 4.28; ἐκστῆναι τῆς οὐσίας, ἁπάντων τῶν ὄντων, become bankrupt, Antipho 2.2.9, D. 36.50; τῶν ὑπαρχόντων BGU 473.11 (ii A. D.).
  • • 2 cease from, abandon, τῆς φιλίας, τῶν μαθημάτων, Lys. 8.18, X. Cyr. 3.3.54; τῶν σπουδασμάτων Pl. Phdr. 249c, etc.; οἱ τῶν πολιτικῶν ἐξεστηκότες Isoc. 4.171; τῆς ὑποθέσεως D. 10.46; τῶν πεπραγμένων, i.e. disown them, Id. 19.72; ἐ. τινὸς εἴς τι Pl. Lg. 907d; also ἐ. ἄθλου τινί, στρατηγίας τινί, abandon it in his favour, Nic.Dam. 73J., Plu. Nic. 7; τῆς Σικελίας τινι Id. Pomp. 10.
    • 3 ἐκστῆναι πατρός lose oneʼs father, give him up, Ar. V. 477; καρδίας ἐξίσταμαι τὸ δρᾶν I depart from my heartʼs purpose, S. Ant. 1105; esp. φρενῶν ἐκστῆναι lose oneʼs senses. E. Or. 1021, etc.; διὰ τὸ γῆρας τοῦ φρονεῖν Isoc. 5.18; ἐμαυτοῦ Aeschin. 2.4, Men. Sam. 276; ψυχὴ ἐξεστηκυῖα τῶν λογισμῶν Plb. 32.15.8: abs., to be out of oneʼs wits, be distraught, ἐ. μελαγχολικῶς Hp. Prorrh. 1.18, cf. Men. Sam. 64, etc.; ἐξέστην ἰδών Philippid. 27; ἐ. ὑπὸ γήρως Com.Adesp. 860; ταῖς διανοίαις Vett.Val. 70.25; ἐξίστασθαι καὶ μαίνεσθαι πρὸς τὴν ὀσμήν Arist. HA 577a12; of anger, εὐθέως ἐξστησόμενος Phld. Ir. p.78 W.; to be astonished, amazed, Ev.Matt. 12.23, Ev.Marc. 2.12, etc.; lose consciousness, of Sisera, LXX Jd. 4.21.
    • 4 ἐξίστασθαι τῆς αὑτοῦ ἰδέας depart from, degenerate from oneʼs own nature, Pl. R. 380d; ἐκ τῆς αὑτοῦ φύσεως Arist. HA 488b19; [δημοκρατία] ἐξεστηκυῖα τῆς βελτίστης τάξεως Id. Pol. 1309b32; αἱ δημοκρατίαι ἐ. εἰς τὰς ἐναντίας πολιτείας degenerate into . ., ib. 1306b18, cf. Rh. 1390b28: abs., ἐ. μὴ μεταφυτευόμενον Thphr. HP 6.7.6, etc., cf. Plu. QConv. 2.649e; χυμὸς ἐξιστάμενος changing its properties, turning, Hp. VM 24; οἶνος ἐξεστηκώς or ἐξιστάμενος changed, sour wine, D. 35.32, Thphr. CP 6.7.5; πρόσωπα ἐξεστηκότα disfigured faces, X. Cyr. 5.2.34.
    • 5 abs., change oneʼs position, oneʼs opinion, ἐγὼ μὲν ὁ αὐτός εἰμι καὶ οὐκ ἐξίσταμαι Th. 2.61: opp. ἐμμένειν τῇ δόξῃ, Arist. EN 1151b4.
    • 6 of language, to be removed from common usage, Id. Rh. 1404b13.
  • III stand out, project, ἐξεστηκός convex, opp. κοῖλον, Id. HA 493b4.

ἐξίστημι, (ἵστημι), herausstellen, -bringen, bes. aus dem gewöhnlichen Zustande in einen andern versetzen ; φύσιν Tim.Locr. 100c, wie Arist. ἡ μὲν λύπη ἐξίστησι καὶ φθείρει τὴν τοῦ ἔχοντος φύσιν Eth. 3.12 ; ἔκστησον φρενῶν Eur. Bacch. 848, von Sinnen bringen, der auch οἶνος ἐξέστησέ με sagt ; vgl. Ath. I.31 f.; τὰ φαλάγγια τοὺς ἀνθρώπους τοῦ φρονεῖν ἐξίστησι Xen. Mem. 1.3.12 ; ἐξέστησε ταῖς διανοίαις πάντας Pol. 11.27.7 ; vgl. Dem. 21.72 ταῦτα κινεῖ, ταῦτα ἐξίστησιν ἀνθρώπους ἑαυτῶν, sie außer sich bringen ; Sp., wie Plut. Poplic. 6 τὴν ψυχὴν εἰς ἀναλγησίαν, wie τὸν λογισμόν, τὴν διάνοιαν, verwirren, Sol. 21, Crass. 23 ; ἀρετὴν πρὸς τὸ ἐναντίον, in das Gegenteil verwandeln ; geradezu verderben, verschlechtern, wie τὴν πολιτείαν Cic. 10. – Häufiger im wegbegeben, weggehen, ἐξ ἕδρας σοι πλόκαμος ἐξέστηχʼ ὅδε Eur. Bacch. 926 ; bes. τινί, vor Jemandem weichen, ihm Platz machen, ἐξίστατο νυκτὸς κύκλος τῇ ἡμέρᾳ Soph. Aj. 657 ; σοί γʼ ἑκὼν ἐκστήσομαι, dir weiche ich gern, Phil. 1042 ; im Ggstz von μένειν, Ant. 560 ; φεύγετε, ἐξίστασθε Eur. I.T. 1229, fliehet, macht euch fort ; wie ἐξίστω Ar. Ach. 617 ; τῆς ὁδοῦ Her. 3.76 ; ἐκέλευεν αὐτὸν ἐκ τοῦ μέσου ἐξίστασθαι Xen. An. 1.5.14 ; ἐξίστασθαι ὁδοῦ, aus dem Wege gehen, Conv. 4.31 ; Plut. Rom. 20 ; τινὶ τῆς τάξεως Poplic. 12 ; τοῦ ἄθλου τινί, ihm abtreten, Ath. X.415e ; ohne Zusatz, ausweichen, κατὰ τὰς ὁδοὺς ἐμβάλλοντες τῷ ἀεὶ ἀπαντῶντι, ἐὰν μὴ ἐξίστηται Plat. Rep. VIII.563c ; vgl. Ar. Ran. 354 ; – ἐκ τῆς δυνάμεως Plat. Tim. 50b ; τρόπων τῶν αὑτῶν εἰς τοὺς εὐσεβεῖς, sich verändern in seinem Charakter, Legg. X.907d ; μηδὲν ἐξιστάμενος τῆς αὑτοῦ ἰδέας, sich nicht von seinem Begriffe entfernen, Crat. 439d ; – ἀρχῆς, die Herrschaft aufgeben, Thuc. 2.63, 4.28 ; ἁπάντων τῶν ὄντων, sein ganzes Vermögen abtreten, Dem. 36.50, wie τῆς οὐσίας ἐκστησόμενος Antiph. II β 9 ; ἐξειστήκει τῶν ἑαυτοῦ Dem. 33.25, Bankerutt machen ; τῆς φιλίας, sie aufgeben, Lys. 8.18, wie τῶν ἀνθρωπίνων σπουδασμάτων Plat. Phaedr. 249c ; τῶν πεπραγμένων Dem. 19.72, sich davon lossagen, es leugnen ; Sp., τῶν πόλεων Pol. 18.33.5 ; Ar. κρεῖττον ἐκστῆναι τὸ παράπαν τοῦ πατρὸς μᾶλλον ἢ ναυμαχεῖν Vesp. 477, wo der Schol. richtig erkl. μὴ ἔχειν πατέρα, es ist besser, keinen Vater haben ; τῶν μαθημάτων, das Erlernte vergessen, Xen. Cyr. 3.3.54, vgl. Mem. 2.1.4. – Uebertr., ἐξέστην φρενῶν, γνώμας, Eur. Or. 1021, I.A. 136, von Sinnen geraten, um seinen Verstand kommen ; μὴ τοῦ φρονεῖν ἐξεστηκὼς ὦ Isocr. 5.18 ; ψυχῆς ἐξεστηκυίας τῶν λογισμῶν Pol. 32.25.8 ; ἐκστάντος (κυνὸς) τῆς φαντασίας S.Emp. pyrrh. 1.68 ; oft bei Sp., auch ohne Zusatz, ἐξίσταται καὶ μαίνεται Arist. H.A. 6.22 ; NT ; Alciphr. 3.2 ; von einem Pferde, scheu werden, Plut. Ant. 39. – Allgemeiner, ἐγὼ μὲν ὁ αὐτός εἰμι καὶ οὐκ ἐξίσταμαι, ὑμεῖς δὲ μεταβάλλετε, ich ändere meine Ansicht nicht, Thuc. 2.61 ; vgl. Soph. μόλις μὲν καρδίας δʼ ἐξίσταμαι τὸ δρᾶν, ich gebe nach, ich lasse mich bewegen zu tun, Ant. 1092. – Auch = ausarten, τὸ μὴ ἐξιστάμενον ἐκ τῆς ἑαυτοῦ φύσεως Arist. H.A. 1.1 ; verderben, bes. οἶνος ἐξεστηκώς, abgestandener, umgeschlagener Wein, Dem. 35.32 ; – πρόσωπα ἐξεστηκότα, entstellte Gesichter, Xen. Cyr. 5.2.34. – Es wird endlich wieder mit einem acc. verbunden, Etwas vermeiden, von Etwas sich zurückziehen, φρονοῦντά τινα Soph. Aj. 82, κίνδυνον Dem. 24.184. – Bei Arist. H.A. 1.14 ist ἐξέστηκα hervorstechen, -ragen.

For Pindar, see also: ἐξίσταμι

ἐξίστημι

• ACausal in pres., imperf., fut., aor1: to put out of its place, to change or alter utterly, Arist., Plut.
• • • 2metaph., ἐξιστάναι τινὰ φρενῶν to drive one out of his senses, Eur.; τοῦ φρονεῖν Xen.; absol. to derange, Dem.
• Bintr. in Pass. and Mid., with aor2, perf., and plup. act.:
• • • 1of Place, to stand aside from, ἐκστάντες τῆς ὁδοῦ out of the way, Hdt.; so, ἐκστῆναί τινι Soph., etc.:—metaph., ἐξ, ἕδρας ἐξέστηκε is displaced, disordered, Eur.
    • 2c. acc. to shrink from, shun, Soph., Dem.
  • IIc. gen. to retire from, give up possession of, τῆς ἀρχῆς Thuc.: — to cease from, abandon, τῶν μαθημάτων Xen.
  • • 2ἐκστῆναι πατρός to lose oneʼs father, give him up, Ar.
    • 3φρενῶν ἐξεστάναι to lose oneʼs senses, Eur.: —then, absol. to be out of oneʼs wits, to be astonished, amazed, NTest.
    • 4to degenerate, οἶνος ἐξεστηκώς changed, sour wine, Dem.; πρόσωπα ἐξεστηκότα disfigured faces, Xen.
    • 5absol. to change oneʼs position, oneʼs opinion, Thuc.