ῥυθμός
ῥυθμός, measured motion, time, rhythm
- any regular recurring motion (πᾶς ῥ. ὡρισμένῃ μετρεῖται κινήσει Arist. Pr. 882b2):
- I measured motion, time, whether in sound or motion, Democr. 15c; = ἡ τῆς κινήσεως τάξις, Pl. Lg. 665a, cf. 672e; ὁ ῥ. ἐκ τοῦ ταχέος καὶ βραδέος, ἐκ διενηνεγμένων πρότερον, ὕστερον δὲ ὁμολογησάντων γέγονε Id. Smp. 187b, cf. Suid. s.v.; rhythm, opp. μέτρον and ἁρμονία, Ar. Nu. 638 sq., Pl. R. 397b, 398d, 601a, Arist. Rh. 1403b31; λόγοι μετὰ μουσικῆς καὶ ῥυθμῶν πεποιημένοι Isoc. 15.46; of Prose rhythm, Arist. Rh. 1408b29, D.H. Comp. 17: defined by Aristox. Rhyth. 1, Aristid.Quint. 1.13.
- 2 special phrases: ἐν ῥυθμῷ in time, of dancing, marching, etc., βαίνειν ἐν ῥ. Pl. Lg. 670b, cf. X. An. 5.4.14; ὀρχεῖσθαι Id. Cyr. 1.3.10; ἐν τῷ ῥ. ἀναπνεῖν respire regularly, Arist. Pr. 882b1; so σωζόμενος ῥ. A. Ch. 797 (lyr.); μετὰ ῥυθμοῦ βαίνοντες Th. 5.70; ῥυθμὸν χορείας ὑπάγειν keep time, Ar. Th. 956 (lyr.); θάττονα ῥυθμὸν ἐπάγειν play in quicker time, X. Smp. 2.22; πυρριχίῳ δρόμῳ καὶ ῥυθμῷ Hdn. 4.2.9, cf. Plb. 4.20.6: pl., paces, Alcid. Soph. 17.
- II measure, proportion or symmetry of parts, at rest as well as in motion, κατὰ τὸν αὐτὸν ῥ. Pl. Lg. 728e.
- III generally, proportion, arrangement, order, ῥυθμῷ τινι E. Cyc. 398 (codd., but θʼ ἑνὶ is prob.); οὐκ ἀπὸ ῥυσμοῦ εἰκάζω not without reason, Call. Epigr. 43.5 Pf.
- IV state or condition of anything, temper, disposition, Thgn. 964 (coupled with ὀργή and τρόπος) ; οἷος ῥυσμὸς ἀνθρώπους ἔχει Archil. 66.7; ὅσοι χθονίους ἔχουσι ῥυσμοὺς καὶ χαλεπούς Anacr. 74; μένει . . χρῆμʼ οὐδὲν ἐν ταὐτῷ ῥ. Eup. 356.
- V form, shape of a thing, Democr. 5i; identified by Arist. with σχῆμα, Metaph. 985b16, 1042b14; μετέβαλον τὸν ῥ. τῶν γραμμάτων changed the form or shape of the letters, Hdt. 5.58; of Chian boots, Hp. Art. 62; of the shape of a cup, Alex. 59; of a breastplate, X. Mem. 3.10.10; [τοῦ θυσιαστηρίου] LXX 4 Ki. 16.10; Αὐτονόας ῥ. ωὑτός Theoc. 26.23; so of the natural features of a country, D.P. 271, 620; structure of a substance, κεγχροειδὲς τῷ ῥ., τῷ ῥ. σπογγῶδες, Dsc. 5.77,118.
- VI manner, fashion of a thing, Ἕλλην ῥ. πέπλων E. Heracl. 130; τίνι ῥ. φόνου; by what kind of slaughter? Id. El. 772, cf. Supp. 94; ἐν τριγώνοις ῥυθμοῖς triangular-wise, A. Fr. 78. [ῠ by nature, A. Ch. 797 (lyr.), E. Supp. 94, etc.; ῡ by position in Thgn. 964, etc.]
1. ritme, (regel)maat, tempo:
2. patroon, proportie:
1) eigtl. das Zeitmaß, der Takt, bei dem Tanz, der Musik, dem Versmaß od. in sonst einer abgemessenen, taktmäßigen Bewegung, wofür auch wir das Wort Rhythmus brauchen ; χορείας, Ar. Th. 955 ; πότερα περὶ μέτρων ἢ περὶ ἐπῶν ἢ ῥυθμῶν, Nub. 628, vgl. 637, 638 ; Plat. Symp. 187b sagt ὥσπερ γε καὶ ὁ ῥυθμὸς ἐκ τοῦ ταχέος καὶ βραδέος διενηνεγμένων πρότερον, ὕστερον δὲ ὁμολογησάντων γέγονε ; τῇ τῆς κινήσεως τάξει ῥυθμὸς ὄνομα εἴη, Legg. II.655a ; βαίνειν ἐν ῥυθμῷ, ib. 170b ; oft mit ἁρμονία verbunden, wie Symp. 187c ; ἐν ῥυθμῷ ὀρχεῖσθαι, Xen. Cyr. 1.3.10, An. 5.4.14, der auch ῥυθμοὺς σαλπίζειν vrbdt, 7.3.32, nach dem Takte blasen od. mit der Trompete den Takt angeben, womit Pol. 4.20.6 zu vergleichen : αὐλὸν καὶ ῥυθμὸν εἰς τὸν πόλεμον ἀντὶ σάλπιγγος εἰσήγαγον οἱ Λακεδαιμόνιοι, Luc. ἐν ῥυθμῷ ἔβαινε πρὸς αὐλόν, Prom. 6 ; auch οὐκ οἶδʼ ὅπως ἐπλήγην ὑπὸ τοῦ ῥυθμοῦ τῶν ὀνομάτων, vit.auct. 21, u. sonst ; Plut. u. A. – Bes. bei sp. Rhett. u. Gramm. der Wohlklang der Rede, der Tonfall, der aus schönem Ebenmaße der Silben, Wörter u. Sätze entspringt.
2) Gleichmaß, Ebenmaß des Raumes, richtiges, schönes Verhältnis der Teile, vgl. Xen. Mem. 3.10.10, wo vom ῥυθμός der Harnische gesprochen wird, und es dem ἁρμόττοντας ποιεῖν entspricht ; die nach einem bestimmten Ebenmaße bestimmte Form oder Gestalt, γραμμάτων ῥυσμός, die Gestalt der Buchstaben, Her. 5.38, wie von der Gestalt eines Trinkgefäßes Alexis bei Ath. III.125f ; vgl. auch Theocr. 26.23.
3) überhaupt das rechte Maß, σῳζόμενον ῥυθμόν, Aesch. Ch. 786. – Auch die Art u. Weise, die Gemütsart, Theogn. 958, wo es mit ὀργή u. τρόπος verbunden ist ; der Zustand des Menschen überhaupt, οἷος ῥυθμὸς ἀνθρώπους ἔχει, Archil. frg. 31.7. – Proportion, Verhältnis, κατὰ τὸν αὐτὸν ῥυθμὸν ἔχει, Plat. Legg. V.728f.
Es ist wohl von ῥέω abzuleiten oder mit ῥέπω, ῥομβέω verwandt.
[Die Attiker und die spätern Dichter brauchen die erste Silbe nicht selten kurz.]
- 1symmetry τοῦ δὲ (sc. ναοῦ) παντέχν[οις] Ἁφαίστου παλάμαις καὶ Ἀθά[νας] τίς ὁ ῥυθμὸς ἐφαίνετο; Pae. 8.67
- Imeasured motion, time, rhythm, Lat. numerus, Ar., Plat., etc.: —ἐν ῥυθμῷ in time, Virgilʼs in numerum, Xen.; μετὰ ῥυθμοῦ Thuc.; θάττονα ῥυθμὸν ἐπάγειν to play in quicker time, Xen.
- IIproportion or symmetry of parts, Plat.
- IIIgenerally, arrangement, order, Eur.
- IVthe state or condition of the soul, temper, disposition, Theogn., etc.
- Vthe form or shape of a thing, Hdt.; of a breastplate, Xen.
- VIthe wise, manner or fashion of a thing, Eur.; τίς ῥ. φόνου; what kind of slaughter? Eur.
-
…, καὶ πῶς ἑκάτερα διαιρῶν ; ὅλη μέν που χορεία ὅλη παίδευσις ἦν ἡμῖν, τούτου δʼ αὖ τὸ μὲν ῥυθμοί τε καὶ ἁρμονίαι, τὸ κατὰ τὴν φωνήν. ναί. τὸ δέ γε κατὰ τὴν τοῦ σώματος κίνησιν ῥυθμὸν…
Plato, Laws
-
…, ἐπειδὰν κιθαρίζειν μάθωσιν, ἄλλων αὖ ποιητῶν ἀγαθῶν ποιήματα διδάσκουσι μελοποιῶν, εἰς τὰ κιθαρίσματα ἐντείνοντες, καὶ τοὺς ῥυθμούς τε καὶ τὰς ἁρμονίας ἀναγκάζουσιν οἰκειοῦσθαι ταῖς ψυχαῖς τῶν παίδων, ἵνα ἡμερώτεροί τε ὦσιν, καὶ εὐρυθμότεροι καὶ εὐαρμοστότεροι…
Plato, Protagoras
-
…ἀναγκάζειν ἕπεσθαι καὶ τὸ μέλος, ἀλλὰ μὴ λόγον ποδί τε καὶ μέλει. οἵτινες δʼ ἂν εἶεν οὗτοι οἱ ῥυθμοί, σὸν ἔργον, ὥσπερ τὰς ἁρμονίας, φράσαι. ἀλλὰ μὰ Δίʼ, ἔφη, οὐκ ἔχω λέγειν .…
Plato, Republic
-
…, ὡς ἄγροικος εἶ καὶ δυσμαθής. ταχύ γʼ ἂν δύναιο μανθάνειν περὶ ῥυθμῶν. τί δέ μʼ ὠφελήσουσʼ οἱ ῥυθμοὶ πρὸς τἄλφιτα ; πρῶτον μὲν εἶναι κομψὸν ἐν συνουσίᾳ, ἐπαΐονθʼ ὁποῖός ἐστι τῶν ῥυθμῶν κατʼ ἐνόπλιον, χὠποῖος αὖ…
Aristophanes, Clouds
-
…ἀνδρὸς φίλου πῶλον εὖ νιν ζυγέντʼ ἐν ἅρμασιν πημάτων. ; σὺ δʼ ; ἐν δρόμῳ προστιθεὶς μέτρον κτίσον σῳζόμενον ῥυθμὸν τοῦτʼ ἰδεῖν διὰ πέδον ἀνομένων βημάτων ὄρεγμα ; οἵ τʼ ἔσω δωμάτων πλουτογαθῆ μυχὸν νομίζετε, κλῦτε, σύμφρονες θεοί…
Aeschylus, Libation Bearers
-
…διὰ τὸν ῥυθμόν. ὅτι μὲν οὖν εὔρυθμον δεῖ εἶναι τὴν λέξιν καὶ μὴ ἄρρυθμον, καὶ τίνες εὔρυθμον ποιοῦσι ῥυθμοὶ καὶ πῶς ἔχοντες, εἴρηται · τὴν δὲ λέξιν ἀνάγκη εἶναι ἢ εἰρομένην καὶ τῷ συνδέσμῳ μίαν, ὥσπερ αἱ…
Aristotle, Rhetoric
-
…ἀναγκάζομεν ᾄδειν, μέχρι γε τοσούτου πεπαιδεῦσθαι σχεδὸν ἀναγκαῖον, μέχρι τοῦ δυνατὸν εἶναι συνακολουθεῖν ἕκαστον ταῖς τε βάσεσιν τῶν ῥυθμῶν καὶ ταῖς χορδαῖς ταῖς τῶν μελῶν, ἵνα καθορῶντες τάς τε ἁρμονίας καὶ τοὺς ῥυθμούς, ἐκλέγεσθαί τε τὰ προσήκοντα…
Plato, Laws
-
…καὶ στάντες οὐ πόρρω τῶν βωμῶν ἀλλὰ παρʼ αὐτοὺς ἐνίοτε, πᾶσαν βλασφημίαν τῶν ἱερῶν καταχέουσιν, ῥήμασί τε καὶ ῥυθμοῖς καὶ γοωδεστάταις ἁρμονίαις συντείνοντες τὰς τῶν ἀκροωμένων ψυχάς, καὶ ὃς ἂν δακρῦσαι μάλιστα τὴν θύσασαν παραχρῆμα ποιήσῃ πόλιν ,…
Plato, Laws
-
…ὦ Γλαύκων, τούτων ἕνεκα κυριωτάτη ἐν μουσικῇ τροφή, ὅτι μάλιστα καταδύεται εἰς τὸ ἐντὸς τῆς ψυχῆς ὅ τε ῥυθμὸς καὶ ἁρμονία, καὶ ἐρρωμενέστατα ἅπτεται αὐτῆς φέροντα τὴν εὐσχημοσύνην, καὶ ποιεῖ εὐσχήμονα, ἐάν τις ὀρθῶς τραφῇ ,…
Plato, Republic
-
…ταπεινάς τε καὶ ἀνελευθέρους. ὡς δʼ αὕτως ἡ τῶν χρημάτων καὶ κτημάτων κτῆσις, καὶ τιμήσεως κατὰ τὸν αὐτὸν ῥυθμὸν ἔχει · τὰ μὲν ὑπέρογκα γὰρ ἑκάστων τούτων ἔχθρας καὶ στάσεις ἀπεργάζεται ταῖς πόλεσιν καὶ ἰδίᾳ, τὰ δʼ ἐλλείποντα…
Plato, Laws