About Report a problem

Menu

emendare

emendare [CL] 1 to correct (fault). b to reform (person). c (p. ppl.) reformed. V. Greg. p. 88 (v. catechuminium); ex necessitate ~andae suae pravitatis Bede HE IV 23 p. 263; nec agitatur in iram, nisi quando perniciosa ‥ opera execrando ~are non poterat Hugeb. Wynn. 6; si frater peccans peccatum suum defendere potius quam cognoscere et ~are voluerit Lanfr. Const. 166.  b haec patiuntur qui verbis tantum subjectos et non condigna ultione ~ant Gildas EB 76; unusquisque per doctrinam ejus bene ~atus ‥ domum suam reversi sunt [sic] V. Cuthb. II 6; nequaquam Finanum ~are potuit Bede HE III 25 p. 181; quem jure predestinavit, si in flagitiis nondum ~atum mors preriperet ‥ in inferno exsularet Pull. Sent. 700c; criminosi aut ~ati sunt a crimine aut non sunt ~ati de crimine Ockham Dial. 596.  c ~atioris vite viam aggredi satagit Ord. Vit. IV 15 p. 269; certe inter eos quorum fuerint ~ati mores, vita composita, ordinati affectus, nec istam [amicitiam] arbitror repudiandam Ailr. Spir. Amicit. III 12. 680D; ~atiorem vitam promittentes W. Cant. Mir. Thom. IV 15. 2 to emend, make corrections to (text). b to revise, amend (statute). nec tamen emendant titubantis gramma poetae Aldh. VirgV 2843; librum ‥ male de Greco translatum et pejus a quodam inperito ~atum ‥ correxi Bede HE V 24 p. 359; ita ut mihi tempus relegendi vel ~andi non fuit idoneum, vestrae charitatis contentus tantummodo lectione et emendatione (Adv. Elipand.) Alcuin Dogm. 234C; bonum ‥ est ut cum alicujus consilium in placito redditur, cum emendatione dicendum predicatur, ut, si forte perorator vel superadjecerit aliquid vel omiserit, ~are [v. l. ~ari] liceat ei (Leg. Hen. 46. 5) GAS 570; menda, macula, maxime illa que solet esse in libris nondum ~atis Osb. Glouc. Deriv. 360; 1199 ad ~endum [sic] chirographum suum CurR RC I 417; 1442 (v. diminuere 3c).  b ? 1072 episcopales leges quae non ‥ secundum sanctorum canonum praecepta ‥ fuerunt ‥ ~andas judicavi (Ch. Regis) GAS 485. 3 to mend, repair. b to restore, renew. c1250 debent afferre ‥ materiem ad ~andum domos Reg. S. Aug. 27; 1269 de pontibus et calcatis fractis et cheminis ~andis CBaron 72; c1283 debent in communi ad festum S. Thome xj d. ad hlosam domini ~andam Cust. Battle 37; 1308 in duabus patellis ~andis vij d.; in cribris ‥ reparandis iiij d. Ac. Durh. 5; 1309 ad ~endum [sic] murum suum DCSal. p. 344; 1325 in stipendio iiij hominum ‥ cursum aque ~encium sic Ac. Man. Cant. (Merstham); 1375 injunctum est ‥ tenentibus ‥ quod ~ari faciant viam in ‥ H. Hal. Durh. 130; 1449 (v. effortiare 2a).  b vigor ‥ nature per hominem depravatur, per Deum ~atur ‥ exspectans consummari in resurrectione ubi corpus mirifice ~atum animam non aggravabit Pull. Sent. 721b. 4 to improve; cf. emundare 4. b (pass.) to benefit; c (refl.). [Guilelmus I] coenobia ‥ multum ~avit, multimodisque gazis ‥ ditavit Ord. Vit. IV 1 p. 163; 1215 terras illas ~ent edificiis et aliis prout expediens erit (Limerick) BBC 44; 1296 J. de M. cepit unam placeam vasti ad unam salinam suam ~endam [sic] et dabit ad gersumam xij d. Hal. Durh. 2.  b 1221 milites de comitatu dicunt quod comitatus ~aretur ad opus domini regis si [servientes Hugonis P.] amoverentur SelPlCrown 110.  c 1188 quilibet eorum possit se ~are quantum poterit in edificiis faciendis (Bristol) BBC 50. 5 to amend, settle, make reparation for; b (absol.; cf. emundare 3a). c to pay as compensation or fine. †604 (12c) nisi ~averit ante ejus transitum quod inique gessit CS 3; 836 scriptum est ~peccatum ibi ~a ubi nascitur’ CS 416; ? 1072 qui vocatus ad justitiam episcopi venire noluerit, pro unaquaque vocatione legem episcopalem ~abit (Ch. Regis) GAS 485; 1097 ipse ~abit mihi fracturam pacis mee Regesta p. 135; (Quad.) GAS 353 (v. Danelaga); que placita ~ari debeant ex hiis placitis quedam ~antur c s., ‥ quedam non possunt ~ari (Leg. Hen. 12) Ib. 558 (cf. ib. 566: si quid in eos vel in suos peccabitur, armis hoc et honoribus pro modo singulorum ~etur); (Ib. 66. 7) Ib. 586 (v. emundare 3a); vicecomites et aldermanni ‥ illud domino regi graviter ~are debent (Leg. Ed. Conf. Lond.) Ib. 656; 1186 si aliquis extraneus mercator aliquod inconveniens in villa fecerit in portimanimotcoram justicia supradicta sine causa illud ~et CalCh II 88; c1216 si quid ‥ eis ‥ fuerit forisfactum, id eis ‥ ~ari faciatis Pat 16; 1221 K. venit et queritur de eodem et petit hoc sibi ‥ ~ari PlCrGlouc 63; M. Par. Maj. V 258 (v. emendabilis); donec damnum suum ei esset amendatum Bracton 158 (cf. ib.: ipse querens noluit damnum ~are).  b si postea inventus fuerit aut superbus aut inoboediens ‥ deponatur ‥ aut satisfactione ~averit Theod. Pen. II 6. 13; 725 (10c) sciat se ‥ coram Christo rationem reddere nisi ante satisfactione ~averit CS 144; 868 nisi ante ‥ aemendare voluerit CS 519; 940 (14c) (v. corporeus 1); c1072 (v. detinere 2c); per c s. ~abit DB I 1; sanguinem fundens ~at per vij s. et iiij d. DB I 26; 1100 secundum modum forisfacti ita ~abit, sicut ~asset retro a tempore patris mei ‥; quod si perfidiae ‥ convictus fuerit sicut erit culpa, sic ~et (Ch. Hen. I) GAS 522; sortilege ‥ dispereant omnino nisi cessent et profundius ~ent [AS: deoppor gebetan] (Quad.) Ib. 135; jubeo ut ‥ ab hujusmodi precibus cesset et quoniam me jam sepe vexavit, prout judicabitur mihi ~et Eadmer HN 92; s1214 (v. continuare 5); a1246 ~abit vel releviabit burgensis de dimidio burgagio sicut burgensis de pleno burgagio (Saltash) BBC 96; c1270 quod nullus ‥ presumat infra limina gilde ‥ cultellum ‥ portare; quod si fecerit ~et gilde in xij denariis Stat. Gild. Berw. *91.  c quod si quis ire jussus non iret ~abat regi xl s. DB I 179; qui ante archiepiscopum pugnaverit aut arma extraxerit xl s. ~et [AS: gebete] (Inst. Cnuti) GAS 59; (Leg. Hen. 10. 1 & 15) Ib. 556, 559 (v. Danegeldum); si ‥ aliquis ‥ guerram movere praesumpserit in absentia nostra ‥ et ad justitiam se non offert, primo excommunicetur, et post excommunicationem nisi infra xl dies forisfactum suum ~averit, decernimus ut [etc.] (Tract.) Diceto YH 74; c1230 redditus ‥ terrarum suarum quos ‥ per guerram nostram amittet ‥ eidem ~abimus in denariis vel in terra Pat 392; judicaverunt ‥ ut Lefsius episcopo ‥ dampnum ‥ suppleret ‥, de rapina vero regi forisfacturam ~aret Lib. Eli. II 11. 6 (pass., of person) to be fined or punished. si quis tinxerit manum in aliquo cybo liquido et non idonea manu, c palmadas [v. l. palmatis] ~etur Egb. Pen. 13. 9; 1227 si aliquis serviens ‥ contra jura et libertates burgi agere et venire voluerit ~abitur (Chesterfield) BBC 371; c1277 J. le Pee levavit unum fossatum injuste iccirco ~etur SelPlMan 23. 7 ? f. l. hec terra ~ata [? l. commendata] est in manu Turstini abbatis de c et xxviij lib. Dom. Exon. f. 173; mortuum ‥ sepeliunt ‥ emmendantes [? l. commendantes] Domino animam altissimo Anselm Bury Mir. Virg. 35.

Saved

Recent