ala
ala, a wing; armpit
BWL
the commander of the cavalry
Frieze-Dennison Vergil
- Lit., a wing, as of a bird: galli plausu premunt alas, Enn. ap. Cic. Div. 2, 26; Verg. A. 3, 226 al.: Me. Vox mihi ad aurīs advolavit. So. Ne ego homo infelix fui, qui non alas intervelli, that I did not pluck off its wings, Plaut. Am. 1, 1, 170 (322).—Poet., of the gods: Mors atris circumvolat alis, Hor. S. 2, 1, 58: volucris Fati Tardavit alas, id. C. 2, 17, 25: bibulae Cupidinis alae, Ov. A. A. 1, 233: furvis circumdatus alis Somnus, Tib. 2, 1, 89: me jocundis Sopor impulit alis, Prop. 1, 3, 45: Madidis Notus evolat alis, Ov. M. 1, 264.—Of sails: velorum pandimus alas, Verg. A. 3, 520.—Of oars: classis centenis remiget alis, Prop. 4, 6, 47: remigium alarum, Verg. A. 1, 301 (cf. Hom.Od. 11, 125); so inversely remi is used of wings: super fluctus alarum insistere remis, Ov. M. 5, 558 (cf. πτεροῖς ἐρέσσει, Eur. Iphig. Taur. 289; Aeschyl. Agam. 52; and cf. Lucr. 6, 743). —Of wind and lightning: Nisus Emicat et ventis et fulminis ocior alis, Verg. A. 5, 319 al.—
- II Transf.
- A In man, the upper and under part of the arm, where it unites with the shoulder; the armpit, Liv. 9, 41; 30, 34: aliquid sub alā portare, Hor. Ep. 1, 13, 12: hirquinae, Plaut. Poen. 4, 2, 51 (873): hirsutae, Hor. Epod. 12, 5: halitus oris et alarum vitia, Plin. 21, 20, 83, § 142: virus alarum et sudores, id. 35, 15, 52, § 185: sudor alarum, Petr. 128 (many Romans were accustomed to pluck out the hair from the armpits, Sen. Ep. 114; Juv. 11, 157; v. alipilus).—
- B In animals, the hollow where the foreleg is joined to the shoulder; the shoulder-blade.—Of elephants, Plin. 11, 40, 95, § 324.—Of frogs, Plin. 9, 51, 74, § 159.—
- C In trees and plants, the hollow where the branch unites with the stem, Plin. 16, 7, 10, § 29; so id. 22, 18, 21, § 45; 25, 5, 18, § 38 al.—
- D In buildings, the wings, the side apartments on the right and left of the court, the side halls or porches, the colonnades; called also in Gr. πτερά, Vitr. 6, 4, 137; 4, 7, 92.—
- E In milit. lang., the wing of an army (thus conceived of as a bird of prey), commonly composed of the Roman cavalry and the troops of the allies, esp. their horsemen; hence, alarii in contrast with legionarii, and separated from them in enumeration, also having a leader, called praefectus alae, Tac. H. 2, 59 al.; cf. Lips. de Milit. Rom. 1, 10 Manut.; Cic. Fam. 2, 17 fin.; Herz. ad Caes. B. G. 1, 51; Smith, Dict. Antiq.; Cincius ap. Gell. 16, 4, 6; cf. Gell. 10, 9, 1: Alae, equites: ob hoc alae dicti, quia pedites tegunt alarum vice, Serv. ad Verg. A. 4, 121: peditatu, equitibus atque alis cum hostium legionibus pugnavit, Cato ap. Gell. 15, 9, 5; Cic. Off. 2, 13, 45: dextera ala (in alas divisum socialem exercitum habebat) in primā acie locata est, Liv. 31, 21; Vell. 2, 117 al.—An ala, as a military division, usu. consisted of about 500 men, Liv. 10, 29.☞ Such alae gave names to several towns, since they were either levied from them, quartered in them, or, after the expiration of their time of service, received the lands of such towns.—So, Ala Flaviana, Ala Nova, et saep. (cf. castrum, II. 1. fin.).
II) übtr.: A) der dem Flügel entsprechende Teil am tierischen Körper u. am Baume: 1) beim Menschen, die Achsel, der obere u. untere Teil des Arms, wo er an die Schultern grenzt, alae grandes, Iuven.: umbonibus incussāque alā sternere hostes, Liv.: sub ala fasciculum portare librorum, Hor.: tu viperam sub ala nutricas, Petron. 77, 1 (sprichw., s. vīpera). – bes. die mit Haaren bewachsene, einen unangenehmen, schweißigen Bocksgeruch ausströmende Achselgrube, -höhle, graveolentia alarum, Plin.: alarum neglegens sudor, Petr.: gravis hirsutis cubet hircus in alis, Hor. – Die Achselhaare pflegten die Alten sich auszureißen, alas vellere, Sen. u. Iuven.: dah. das Wortspiel: Sy. Sine pinnis volare hau facilest; meae alae pinnas non habent. Mi. Nolito edepol devellisse; iam his duobus mensibus volucres alae tibi erunt hirquinae, Plaut. Poen. 872 sqq. – meton., alae, die Arme, Itala Luc. 2, 28 u. Esth. 4, 11. – 2) bei den Tieren, die »Höhlung« wo die vordern Schenkel an den Bug anschließen, die Achsel, Plin. 9, 159 u.s. – 3) der durch Anfügung eines Astes, Zweiges od. Blattes gebildete Winkel, auch wir (als botan. t.t.) die Achsel, Plin. 16, 29 u.ö.
B) als t.t. der Baukunst, Plur. alae = die rechts u. links im Atrium u. im einzelligen Tempel hinlaufenden Seitenräume, die die Tiefe der Zimmer haben, aber nach dem Atrium zu offen sind, Seitenhallen, Säulengänge, Vitr. 6, 3, 4; 4, 7, 2. Vgl. Beckers Gallus Bd. 2. S. 213 ff. (Ausg. 3).
C) als milit. t.t. der Flügel des Heeres, die Flügeltruppen, zunächst die Scharen der röm. Reiterei, die, regelmäßig 300 Mann bei einer Legion, die Linie des Fußvolks auf beiden Seiten deckten, s. Cinc. b. Gell. 16, 4, 6. Serv. Verg. Aen. 4, 121. – später eine Abteilung der Bundesgenossen, bes. ihre Reiterei, die eig. die Flanken der röm. Legionen decken sollten, aber auch oft in die erste Linie gestellt wurden, die Schwadron, Schar, Abteilung, gew. 500 Mann; als die Bundesgenossen das röm. Bürgerrecht erhalten hatten, die im röm. Heere dienenden »Hilfstruppen (Reiterei u. Fußvolk)« übh. (gew. alarii equites, alariae cohortes od. bl. alarii gen., s. ālārius), cum te Pompeius alae alteri praefecisset, Cic.: Campanorum alam, quingentos ferme equites, excedere acie iubet, Liv.: peditatu, equitibus atque alis cum hostium legionibus pugnavit, Liv. Vgl. Ruhnk. Suet. Aug. 38. Heine Cic. de off. 2, 45. – endlich zur Kaiserzeit diejenigen Reiterabteilungen des röm. Heeres, die nicht ausdrücklich zu einer Legion gehörten, gew. Fremde, 500, auch 1000 Mann (dah. ala miliaria) stark, Inscr. – zuw. auch für eine »Schar« Reiterei von 500 od. 1000 Mann bei andern Völkern, zB. der »Leibschar« der mazed. Könige b. Nep. Eum. 1, 7. Liv. 37, 40, 5: u. bei Dichtern für »Reiterschar« übh., wie Verg. Aen. 11, 730, u. für »berittene Jäger« insbes., Verg. Aen. 4, 121 (Vgl. Sil. 2, 419).
mergula nec penitus nigris contemnitur alis
ad quid pignus ălis, o Dedale, quod caret ālis?
gravior est brucus quam locusta ‥, quia ei desunt ale
cignus ‥ / ludenti similis paulisper sublevat alas
in his cherubin alas suas extendunt ut intellectus studentis ascendat
ingenium per quod ale artificialiter composite aerem verberent
Zephiri velocior alis
sufficiunt alae fidei in palatio regis
tamquam alis presumptuosi ingenii ‥ adustis
sub umbra alarum parentum latuit scholaris
ut ‥ sub alis domini pape manerent in tuto
fulcior haud volitans veloci praepetis ala
dexteram alam de crasso pisce(
habebit ‥ sub brancia [(salmonis ] quantum latitudinis tres digiti vel ala piscis amplectitur extendendo
legio,feþu ; alae,fedes
plurimas equestrium alas ad predandum quaquaversum direxit
ponens aciem suam anteriorem ‥ pro ala ‥ a dextris
ala, aequus
in xxx ulnis caneveci emptis ad alas molendini
pro factura alarum duplic’ pro una toga
sub medio longitudinis aule ‥ due turres erant, prominentes ultra ecclesie alas(
murus ‥ qui, chorum cingens et presbiterium, corpus ecclesie a suis lateribus, que ale vocantur, dividebat
quod persona ‥ ecclesie et parochiani sui faciant quandam alam ad construendum ibi quoddam altare
quercus aptas ad maeremium ad alam ecclesie sue inde faciendam
in pleno comitatu sub alis capelle in castro Huntingdon’ habito
ascendat ‥ super plumbum alarum ‥ ad supervidendum
in loco eminenciori et devociori dicti porticus sive ale, in quo quidem loco idem miles intendit sepeliri(
porticus sive aule
ad clausuram capelle sive ale S. Gabrielis
fabrice cujusdam ele ex parte boriali ecclesie
latitudo brachiorum duarum elarum super duplices columpnas
latitudo hujus grangie xv pedes, preter alam que habebat iiij pedes
ale hujus orrei sunt latitudinis vj pedum et dim.; altitudo alarum vj pedum et dim.
una domus xxiiij pedum in longitudine cum una ala(
ad scindulas emendas ‥ ad alas aule regis ibidem [] cooperiendas Woodstock
ale dicte grangie minantur ruinam
de xxv ringis de una ala siliginis ‥ magne grangie
salva ‥ libertate habendi corbell’ in muro predicto, si ad eum aliquam alam facere voluerit
unam peciam panni ‥ continentem v alas, aliam peciam de mixto continentem vij alas(
[hippelaphus ] bibit ‥ alam seu beram avidissime ‥, idque sine ebrietate
- 1. vleugel, vlerk; ➤ alis plaudens columba; movere alas; (v. Icarus) alas accommodare umeris; (poët.) (v.d. goden) Mors atris circumvolat alis (Hor.); bibulae cupidinis alae (Ov.);
- 2. (poët.) (roei)riem; ➤ classis centenis remiget alis (Prop.);
- 3. (poët.) zeil; ➤ velorum pandimus alas (Verg.);
- 4. bovenarm, schouder;
- 5. oksel(holte); okselhaar;
- 6. (milit. t.t.) flank, vleugel v.e. leger; ihb. ruiterafdeling; later hulptroepen v.d. bondgenoten, ihb. hun ruiterij;
- 7. (archit.) zijbeuk.
翼。腋下。Alae praefectus 馬將軍。— equitum — 翼馬兵。Alae velorum 舟帆。Alae fulminis 雷之疾快。
Suggest a Translation
See an image
AlnaLat. Ulna. Gall.
Unam peciam panni, blueti coloris, continentem 5. Alas.... Aliam peciam de mixto continentem 7. Alas, et unam aliam peciam de panno mixto continentem 9. Alas ; et unam peciam de blanketo continentem 6. Alas.
Brachiata 1.Gall.
Alænomenclatura. Academicis Cruscanis :
Alla, nome d'una misura d'Inghilterra, ch'e due braccia alla Fiorentina.Stat. crimin. Cuman. cap. 142. fol. 94. r° :
Nullus... teneat retia duarum Alarum, neque retia, quæ copertoria vocantur.Inventar. ann. 1389. tom. 3. Cod. Ital. diplom. col. 364 :
Alæ duæ tafetalis viridis, pro ponendo a partibus altaris. Aliæ Alæ duæ zandalis nigri.
Banchia mercerii continens duos colonellos in ingressu Alæ Calomontis.
Itemquod Ala fari dicti loci transmutabitur retro domum,... Pontzoni maxellarii (macellarii) et circumquaque dictam Alam, una magna platea quadrata relinquetur, etc.
Divina gratia, etc. Patriarcha vero manu sinistra Alam accipiens legit, etc. Hæc ab Hofmanno, qui statim subjicit :
Omnis tonellus sive vini, sive cerevisiæ, sive Alæ dabit duos den.Hic enim cerevisiam notat, Danis, ut auctor est Pontanus,
Oel, et Anglis
Aelvocatam. Eodem sensu accipi videtur in Privilegio Leduini Abbatis S. Vedasti Attrebat. de censu ann. 1036. e Chartul. ejusd. Monasterii pag. 243 :
De pensa Alarum 2. den.
Item ungz homs, qui porte Alles, le poise doit iiij. den. et y aIbid. fol. 355. v° :iiij loyens en la poise.xx.
Ung tonnelet ou cocgnet d'Alles,iiij loyens pour le cocgnet, doit iiij. den.xx.
Millesimo supradicto intrante mense Januario, maxima pars Alæ arenæ Veronæ cecidit terræ motu magno per prius facto, videlicet Ala exterior.Hac voce usus est Vitruvius.
Eslesdicuntur circumjacentes ædiculæ, in Charta ann. 1394. ex Chartul. Latiniac. fol. 227 :
Quatre pintes de vin sur un chacun tavernier vendant vin à destail en ladite foire et ès Esles et appartenances d'icelle.
spalla; ● braccio; sub alā portāre Or portare sotto il braccio; incussā alā Liv con un colpo di spalla (con una spallata); suŏnixis alis Pl con le mani sui fianchi
● ascella
● cavità Plin.
- for * axla; dim.of axis, a wing: aquila suspensis demissa leniter alis, L.: stridentes, V.— Fig.: mors alis circumvolat atris, H.: furva, Tb.: iocunda, Pr.: fulminis ocior alis, V.: timor addidit alas, i. e. speed, V.—Of sails: velorum pandimus alas, V.—In man, the armpit, L.: aliquid sub alā portare, H.—Of an army, the wing, usu. including the cavalry and the auxiliaries, C., L.— A division of cavalry: Campanorum, L.: mille ferme equitum, L.—Poet.: Dum trepidant alae, while the troops are in hot pursuit, V.
-
…caelo. Protinus Aeoliis Aquilonem claudit in antris et quaecumque fugant inductas flamina nubes emittitque Notum. Madidis Notus evolat alis, terribilem picea tectus caligine vultum barba gravis nimbis, canis fluit unda capillis ; fronte sedent nebulae, rorant…
Ovid, Metamorphoses
-
…, lyrae ; interdum leviter mecum deserta querebar externo longas saepe in amore moras dum me iucundis lapsam sopor impulit alis. illa fuit lacrimis ultima cura meis. Quid mihi tam multas laudando, Basse, puellas mutatum domina…
Propertius, Elegies
-
…dicit sed mulier cupido quod dicit amanti in vento et rapida scribere oportet aqua. Si cui iure bono sacer alarum obstitit hircus, aut si quem merito tarda podagra secat, Aemulus iste tuus, qui vestrum exercet amorem ,…
Catullus, Carmina
-
…nec ablato prosunt velocia cervo. Quaesitisque diu terris, ubi sistere possit, in mare lassatis volucris vaga decidit alis. Obruerat tumulos inmensa licentia ponti, pulsabantque novi montana cacumina fluctus. Maxima pars unda rapitur ; quibus unda…
Ovid, Metamorphoses
-
…, quam pueri totiens arcum sentire medullis et nihil iratae posse negare tuae. nullus Amor cuiquam facilis ita praebuit alas, ut non alterna presserit ille manu. nec te decipiat, quod sit satis illa parata acrius illa subit…
Propertius, Elegies
-
…Arctos, Chalcidicaque levis tandem super adstitit arce. Redditus his primum terris, tibi, Phoebe, sacravit remigium alarum, posuitque immania templa. In foribus letum Androgeo tum pendere poenas Cecropidae iussi miserum septena quotannis corpora natorum ;…
Vergil, Aeneid
-
…Calais, oscula suspensis instabant carpere palmis, oscula et alterna ferre supina fuga. ille sub extrema pendens secluditur ala et volucres ramo summovet insidias. iam Pandioniae cessit genus Orithyiae a dolor ibat Hylas, ibat Hamadryasin. hic…
Propertius, Elegies
-
…ferre potest natumque vocat, quem lucida partu Pleias enixa est, letoque det imperat Argum. Parva mora est alas pedibus virgamque potenti somniferam sumpsisse manu tegimenque capillis. Haec ubi disposuit, patria Iove natus ab arce desilit in…
Ovid, Metamorphoses
-
…edere quiete satiatos ; qui quidem silentio noctis, ut ait Ennius, favent faucíbus russis cantu plausuque prem int alas. cum igitur hoc animal tam sit canorum sua sponte, quid in mentem venit Callistheni dicere deos gallis signum…
M. Tullius Cicero, De Divinatione
-
…bellum, cuius altera pars sceleris nimium habuit, altera felicitatis parum. Quo tamen in bello cum te Pompeius alae alteri praefecisset, magnam laudern et a summo viro et ab exercitu consequebare equitando, iaculando, omni militari labore…
M. Tullius Cicero, De Officiis
ALApart of a Roman house. [DOMUS]
ALA, ALA´RES, ALA´RII. These military terms had different meanings at different periods.
1. In the original constitution of the Roman army, each legion of citizens was accompanied by a body of 300 equites (Plb. 1.16, 2; 2.24, 3; 6.20, 9). These were drawn up on the flanks of the infantry, and hence were termed alae (cf. Cincius in Gell. 16.4.6, alae dictae exercitus equitum ordines, quod circum legiones dextra sinistraque, tanquam alae in avium corporibus, locabantur).
2. When, at a later date, the socii were required to contribute a contingent to the Roman army, the Roman legions were placed in the centre of the line of battle, and the allies formed the wings. Hence the allied troops, both cavalry and infantry, were sometimes termed alae or alarii; and we find mention, not only of equites, but also of cohortes alares or alarii (Liv. 10.40, 8; 41, 5; 43, 3). These were commonly grouped together as the dextera ala and the sinistra ala (id. 31.21), although these terms did not always correspond to their position in the line of battle (id. 27.2).
3. After the franchise had been extended to the whole of Italy, and thus all Italian troops were included in the legions, the term alarii was transferred to the foreign troops (auxilia) serving along with the Roman armies. Thus Caesar (B.C. 1.73) distinguishes the cohtortes alariae from the legionariae cohortes (cf. B. G. 1.51).
4. Under the Empire, the word ala usually denotes auxiliary cavalry, the term cohortes being used without any epithet to denote auxiliary infantry, as contrasted with the legiones. Thus Tacitus (list. 4.18) mentions the ala Batavorum, &c., and many others are known to us from inscriptions (cf. Henzen, Index inscript. c. 8. p. 131). Sometimes a body of horse was named from the officer who had first raised it, or who commanded it at the time: cf. ala Liliana (Tac. Hist. 1.75), ala Auriana (ib. 3.5). The ala was originally divided into the turmae, each containing three decuriae. But at a later time the ala was either miliaria or quingenaria: in the former case there were 24 turmae, in the latter 16, besides various officers (Hygin. Castrum, 16, 23, 30; cf. Henzen, Annal. dell' Inst. 1860, p. 71).
[A.S.W]in a Roman house. See domus, p. 545.
in military language. See alarii; exercitus.