antiquus
antiquus, ancient, former, of old times
in the earliest times
- I Lit.: Juppiter Alcumenam rediget in antiquam concordiam conjugis, to her former harmony with her husband, Plaut. Am. 1, 2, 13 (475): hoc timet, Ne tua duritia antiqua illa etiam adaucta sit, thy former severity, Ter. Heaut. 435; so id. Hec. 92; Lucr. 2, 900: causam suscepisti antiquiorem memoriā tuā, Cic. Rab. Perd. 9, 25: tres epistulas tuas accepi: igitur antiquissimae cuique respondeo, id. Att. 9, 9: antiquior dies in tuis erat adscripta litteris, quam in Caesaris, an earlier or older date, id. ad Q. Fr. 3, 1, 3; Liv. 3, 58: Nilus antiquo sua flumina reddidit alveo, Ov. M. 1, 423 et saep.— Hence, subst.
- A antīqui, ōrum, m., the ancients, esp. the ancient writers (i. e. those whose age has been long past; while veteres denotes those who have lived and acted for a long time): antiquorum auctoritas, Cic. Am. 4, 13; so Hor. S. 1, 4, 117; 2, 2, 89 et saep.: quod decus antiqui summum bonum esse dixerunt, Cic. Leg. 1, 21, 55: habemus Scaurum in antiquis, id. Brut. 30, 116; Hor. Ep. 2, 1, 78 et saep.—And so in gen.: in antiquis est sapientia, Vulg. Job, 12, 12: sapientia omnium antiquorum, ib. Eccli. 39, 1: dictum est antiquis, ib. Matt. 5, 21 al.: facere in antiquum, to restore a thing to its former condition, to place on its old footing, Liv. 33, 40 dub.—Antiquus and vetus are often conjoined: veterem atque antiquam rem (old and antiquated) novam ad vos proferam, Plaut. Am. prol. 118; id. Mil. 3, 1, 154 (749); id. Most. 2, 2, 45 (475); id. Poen. 5, 2, 18 (978); id. Pers. 1, 2, 1 (53); id. Trin. 2, 2, 106 (381); Plin. Ep. 3, 6: vetera tantum et antiqua mirari, Tac. Or. 15: simultas vetus et antiqua, Juv. 15, 53; so id. 6, 21 al.—
- B an-tīquum, i, n., antiquity, the things of olden times: Nec quicquam antiqui Pico, nisi nomina, restat, Ov. M. 14, 396: novissima et antiqua, Vulg. Psa. 138, 5: antiqua ne intueamini, ib. Isa. 43, 18.—
- II Transf.
- A Poet., = praeteritus, past, gone by, former: vulnus, Ov. P. 1, 5, 38: vigor, id. Tr. 5, 12, 32: carcer, Luc. 6, 721; Val. Fl. 2, 394.—So often in eccl. Lat.: dies antiqui, Vulg. Deut. 4, 32; ib. Act. 15, 7: anni, ib. Mal. 3, 4: tempora, ib. Act. 15, 21.—
- B In comp. and sup., that is before or first in rank or importance, more or most celebrated, famous, preferable, or better (antiquior: melior, Non. p. 425, 32): genere antiquior, Att. ap. Non. p. 426, 3: quanto antiquius quam etc., Lucil. ib.; Varr. ib.: quod honestius, id mihi est antiquius, Cic. Att. 7, 3: antiquior ei fuit laus et gloria quam regnum, id. Div. 2, 37: antiquiorem mortem turpitudine habere, Auct. Her. 3, 3: neque habui quicquam antiquius quam ut, etc., Cic. Fam. 11, 5: ne quid existimem antiquius, id. Phil. 13, 3: neque prius neque antiquius quicquam habuit, quam ut, etc., Vel. 2, 52; Suet. Claud. 11: judiciorum causam antiquissimam se habiturum dixit, Cic. Q. Fr. 2, 1: navalis apparatus ei antiquissima cura fuit, id. Att. 10, 8; 12, 5; Liv. 1, 32; cf. id. 9, 31 al.—
- C With the access. idea of simplicity, purity, innocence, of the old fashion, good, simple, honest, etc. (cf. antiquitas, II. A., and our phrase the good old times): antiquis est adulescens moribus, Plaut. Capt. 1, 1, 37 (105); cf. id. Trin. 2, 2, 20 (295): homo antiquā virtute et fide, Ter. Ad. 442: homines antiqui, qui ex suā naturā ceteros fingerent, people of the old stamp, Cic. Rosc. Am. 9, 26: vestigia antiqui officii, id. ib. 10, 27: vide quam sim antiquorum hominum, id. Att. 9, 15: vir sanctus, antiquus, Plin. Ep. 2, 9.—
- D With the access. idea of veneration, honor, old, venerable, illustrious: antiquum veteres etiam pro nobili posuere, Paul. ex Fest. p. 22 Müll.: terra antiqua potens armis, Verg. A. 1, 531; 3, 164: urbs, id. ib. 11, 540: Longior antiquis visa Maeotis hiems, Ov. Tr. 3, 12, 2: Sabinae, id. Med. 11: Amyclae, id. M. 8, 314. —So, in eccl. Lat., after the Heb., of God: Antiquus Dierum, the Ancient of Days, Vulg. Dan. 7, 9; 7, 13; 7, 22.—
- E Sometimes = vetus, that has been in existence a long time, old: Athenae, antiquum opulentum oppidum, Enn. ap. Non. p. 470, 5: mos, id. ib. p. 506, 1: amnis, Att. ap. Non. p. 192, 6: hospes, Ter. Phorm. 67 (cf. Verg. A. 3, 82: veterem Anchisen agnoscit amicum); so, amicus, Vulg. Eccli. 9, 14: discipulus, ib. Act. 21, 16: artificium, Cic. Verr. 1, 2, 5: genus, Nep. Dat. 2, 2: templa, Hor. S. 2, 2, 104: antiquissima scripta, id. Ep. 2, 1, 28: saxum antiquum (i. e. which for a long time had lain in this place), ingens, etc., Verg. A. 12, 897: ne transfer terminos antiquos, Vulg. Prov. 22, 28 et saep.—Hence, subst.: antīquum, i, n., an old custom or habit.
- a In mal. part.: antiquum hoc obtines tuum, tardus ut sis, Plaut. Most. 3, 2, 102 (791). —
- b In bon. part.: O optume hospes, pol Crito antiquum obtines! Ter. And. 817: Ac tu ecastor morem antiquum atque ingenium obtines, id. Hec. 860.—
- F Aged: antiqua erilis fida custos corporis, Enn. Medea, ap. Non. p. 39, 2 (as a transl. of the Gr. παλαιὸν οἴκων κτῆμα δεσποίνης ἐμῆς): Cives antiqui, amici majorum meūm, Pac. ap. Cic. Or. 46, 155: Butes, Verg. A. 9, 647: antiqui Neleïa Nestoris arva, Ov. H. 1, 63; Dig. 50, 3, 1.—Hence, adv.: antīquē and an-tīquĭtŭs (formed from antiquus, as humanitus, divinitus, from humanus, divinus; cf. Prisc. p. 1015).
- I In former times, of old, anciently (only in prose; most freq. in the histt.; never in Cic.). Form antīquĭ-tŭs: Belgas Rhenum antiquitus transductos, Caes. B. G. 2, 4; 7, 32: tectum antiquitus constitutum, Nep. Att. 13, 2; Suet. Caes. 42; id. Aug. 60; 94; Vulg. Jos. 11, 10; ib. 1 Reg. 27, 8.—Sup.: Titanas in eā antiquissime regnāsse, Sol. 11.—
- II From ancient times; form antīquĭtŭs; sometimes with inde or ab ... ad, Plin. Pan. 31: cum Pythagoras acceptam sine dubio antiquitus opinionem vulgaverit, Quint. 1, 10, 12: jam inde antiquitus insita pertinacia, Liv. 9, 29: hi sunt jam inde antiquitus castellani, etc., id. 34, 27; Plin. Pan. 82, 7: cum (hoc studium) antiquitus usque a Chirone ad nostra tempora apud omnes duraverit, Quint. 1, 10, 30.—
- III In the old way, style, or fashion; form antīquē: nimis antique dicere, Hor. Ep. 2, 1, 66.—Comp.: simplicius et antiquius permutatione mercium uti, in the simpler and more ancient manner, Tac. G. 5.—Esp., in the good old style, the way or fashion of former times: quanto antiquius, quam facere hoc, fecisse videatis, Lucil. ap. Non. p. 426, 3.
cum ‥ in ~um chaos omnia redire cogerentur
antiquae cum narret littera legis
~os diversarum gentium populos
Augustinus ‥ recuperavit ‥ ecclesiam quam inibi ~o Romanorum fidelium opere factam fuisse didicerat
miraculum memorabile et ~orum simile
~a tempora majori innocentia ‥ laudabilia
memor dierum ~orum
castellum ab ~o constructum sed tunc temporis dirutum reedificavit
inquirat ‥ si ‥ ab ~o ita feoffati fuerint
cum ‥ teneantur ab ~o ‥ in annua pensione
cum omnibus ‥ commoditatibus eidem debitis et ex ~o consuetis
cum villanis eisdem terris ‥ ab ~o spectantibus
~issimi non ‘vetus’ sed ‘veter’ protulere, ut Ennius
prout vel ex litteris ~orum vel ex traditione majorum ‥ scire potui
laudabili ~orum industria
nec dedignatus sum modernorum proferre sententias, quos ~is in plerisque preferre non dubito
de logicis disputationibus ~is et modernis earumque comparatione
secundum ~am taxacionem(
reddendo per annum ~am firmam
proficua ~e custume lanarum
in contribucione ~a assignata ad fabricam magni campanilis
faciendo servicia ~a pro predicto ‥ cotagio(
~a lex Anglorum fuit [(AS: ]hit wæs hwilum on Engla lagum
debeo ‥ servicium dim. militis ‥ de ~o tenemento a conquestu Anglie
exceptis piscationibus ‥ quas alii habent ex ~a tenura
dicunt ‥ quod Rex Adelstanus aliquando tenuit manerium de Axemue in manu sua de ~o dominico regis
de terris tenencium de ~o dominico corone
omnes decime reddantur ~is ecclesiis [(AS: ] ad quas juste parrochiani pertinentpam ealdan mynstre
ad matrem ecclesiam
in ‥ pocionibus contra tussim ~am
~us humani generis grassator
nostram gentem ‥ de dentibus ~i hostis eripiens
Deus qui ‥ unicum filium tuum ‥ de hoste ~o triumphare fecisti(
versucias hostis ~i
de melioribus et ~is hominibus totius comitatus
extra comitatum nisi v milites, sicut ~i testantur
armiger antiquus, leporarius, istrio, rethor, / Thais, venator, viles numerantur ubique
mimus ‥ cecus et ~us effectus
~i, qui ‥ ex causa excusande libidinis ‥ copulantur adinvicem, non vere matrimonialiter copulantur
lego ‥ antico servienti meo v m.
in curia regis Willelmi ~ioris
petet dyaconus benedictionem a conservatore, si presens fuerit, vel ab ~iore episcopo, si sit absens
domine Murielle ducisse Albanie ~iori
audivit ab ~ioribus quod omnia spectant ad episcopum
ad declaracionem faciendam per ~iores de clero
➳ anticus Varro R. 1, 13, 6 ; 2, 11, 11 ; 3, 12, 1 ; Pl. *Bacch. 711 ; Liv. 38, 17, 20 ; 43, 13, 2.
- 1. (v. tijd) (a) vorig, voormalig, vroeger [concordia; duritia; hiemes]; (b) (stok)oud, ouderwets [genus; templa]; subst. antīquī, ōrum m de ouden, mensen uit de oertijd; antīqua, ōrum n het oude, de oudheid; (c) eerbiedwaardig [Troia]; (d) van de oude stempel [officium; patroni]; subst. antīquum, ī n oud gebruik;
- 2. (v. plaats) voorste; ➤ antiqua pars templi;
- 3. (v. rang en waarde in comp. en superl.) belangrijker, de belangrijkste; ➤ quod mihi est et sanctius et antiquius; id antiquius consuli fuit; navalis apparatus ei semper antiquissima cura fuit.
古者。人 者。善。老誠。聖者。Homo — vel antiqui officii 古風之士。Antiquissimum habeo 吾甚念此。 Antiqui mores 淳風。好風俗。
Suggest a Translation
See an image
Quique Antiquorum suorum sequebantur honestatem.Occurrit in Vita Mariæ de Mailliaco ; Joannes Villaneus non semel vocem
- ante, ancient, former, of old times: tua duritia, former severity, T.: causa antiquior memoriā tuā: patria, L.: urbs, V.: antiquae leges et mortuae. —Plurm. as subst, the ancients, ancient writers: antiquorum auctoritas: traditus ab antiquis mos, H.—Old, long in existence, aged: hospes, T.: genus, N.: Graiorum antiquissima scripta, H.: antiquissimum quodque tempus spectare, i. e. longestablished rights, Cs.: antiquum obtinere, to hold fast an old custom, T.: morem antiquum obtines, T.— Fig., old, venerable, reverend, authoritative: fanum Iunonis: templa deum, H.: longe antiquissimum ratus sacra facere, etc., a most venerable custom, L.: antiquior alia causa (amicitiae), more original.—Old-fashioned: (cives) antiquā virtute, T.: homines: vestigia antiqui officii. — Comp, more desirable, preferable: ne quid vitā existimem antiquius: antiquior ei fuit gloria quam regnum: id antiquius consuli fuit, was of more pressing importance, L.
-
…a Q. Fabio Maximo, quibus populus Romanus ignovisset neque in provinciam redegisset neque stipendium posuisset. Quod si antiquissimum quodque tempus spectari oporteret, populi Romani iustissimum esse in Gallia imperium ; si iudicium senatus observari oporteret, liberam…
Julius Caesar, Gallic War
-
…non feram, non patiar, non sinam. Magna dis immortalibus habenda est atque huic ipsi Iovi Statori, antiquissimo custodi huius urbis, gratia, quod hanc tam taetram, tam horribilem tamque infestam rei publicae pestem totiens iam…
Cicero, in Catilinam
-
…labefactantem statum rei publicae privatus interfecit Catilinam orbem terrae caede atque incendiis vastare cupientem nos consules perferemus nam illa nimis antiqua praetereo, quod C. Servilius Ahala Sp. Maelium novis rebus studentem manu sua occidit. fuit, fuit…
Cicero, in Catilinam
-
…adfinitatem, odisse etiam suo nomine Caesarem et Romanos, quod eorum adventu potentia eius deminuta et Diviciacus frater in antiquum locum gratiae atque honoris sit restitutus. Si quid accidat Romanis, summam in spem per Helvetios regni obtinendi venire…
Julius Caesar, Gallic War
-
…. Ergo ubi diluvio tellus lutulenta recenti solibus aetheriis altoque recanduit aestu, edidit innumeras species, partimque figuras rettulit antiquas, partim nova monstra creavit. Illa quidem nollet, sed te quoque, maxime Python, tum genuit ,…
Ovid, Metamorphoses
-
…. illic Phylacides iucundae coniugis heros non potuit caecis immemor esse locis, sed cupidus falsis attingere gaudia palmis Thessalus antiquam venerat umbra domum. illic quidquid ero, semper tua dicar imago traicit et fati litora magnus amor. illic…
Propertius, Elegies
-
…nutrita solo ceu matris in alvo creverunt faciemque aliquam cepere morando. Sic ubi deseruit madidos septemfluus agros Nilus et antiquo sua flumina reddidit alveo aetherioque recens exarsit sidere limus, plurima cultores versis animalia glaebis inveniunt, et in his…
Ovid, Metamorphoses
-
…Tartara misso, sub Iove mundus erat, subiit argentea proles, auro deterior, fulvo pretiosior aere. Iuppiter antiqui contraxit tempora veris perque hiemes aestusque et inaequalis autumnos et breve ver spatiis exegit quattuor annum. Tum primum siccis…
Ovid, Metamorphoses
-
…, regina deum tot volvere casus insignem pietate virum, tot adire labores impulerit. Tantaene animis caelestibus irae Urbs antiqua fuit, Tyrii tenuere coloni, Karthago, Italiam contra Tiberinaque longe ostia, dives opum studiisque asperrima belli ;…
Vergil, Aeneid
-
…Tum iussa Sibyllae, haud mora, festinant flentes, aramque sepulchri congerere arboribus caeloque educere certant. Itur in antiquam silvam, stabula alta ferarum ; procumbunt piceae, sonat icta securibus ilex, fraxineaeque trabes cuneis et fissile robur…
Vergil, Aeneid