audire

audire [CL] 1 to hear (sound, speech, or speaker). b (absol. w. adv.). c (absol.) to listen, give ear. d (w. inf.) to hear tell or sim.. e to hear (a document), esp. as witness. f (pr. ppl.) witness by ear. g (p. ppl.) current (of words). h (?) (p. ppl. as sb. f.) sense of hearing. qui cupit instanter sitiens audire docentes Aldh. Aen. 30. 6; ~ita ‥ dogmatistae doctrina Id. VirgP 46; ~iendi verbi Dei causa veniebant Bede HE III 26; discipulos qui eum ‥ docentem ~ierunt Eriug. Per. 530A; aliquando ~io signum [AS: ic gehyre cnyll] et surgo Ælf. Coll. 103; 1166 ~ivi preceptum vestrum in Herefordia RBExch 280 (cf. EHR VI 427); ~imus ex omni parte sonos sine fractione et sine reflexione ut proferens ~it vocem propriam Bacon Maj. II 56; ~iens voces Anglicanas V. Ric. II 12.  b s1214 non video pure; mihi nil sapit; audio dure (Versus) G. S. Alb. I 247.  c dixit: “~ite vos amici mei” DB I 177.  d quia ‥ crebro eum ~ierit de mirandis ‥ narrare Bede HE III 13; regnum caelorum de quo praedicari ‥ ~ivi Ib. V 12; 1201 ~ivit dici quod idem R. disracionavit quandam terram SelPlCrown 43; 1223 dicit quod ~ivit dici quod mortuus est CurR XI 452; 1309 nunquam ~ivit loqui de talibus Conc. II 339.  e testante wapent[ac] qui brevem regis inde vidit et ~ivit DB I 373b; c1147 notum sit omnibus legentibus vel ~ientibus litteras has Cart. Sallay 1; 1189 debet dim. m . ‥ pro ~iendo cyrographo Pipe 140; 1228 dicit quod nescit, quia cartam ejus nunquam ~ivit Feod. Durh. 242.  f 1220 quod hoc verum sit probat per quendam ~ientem et alium videntem SelPlCrown 125; 1269 prefatus N. habet hoc ~ientes et videntes A. B. C. CBaron 75.  g hoc ‥ observandum ‥ si [verbis utamur] parum ~itis, ut notabiliora sint quam ut quid eis designetur facile sit ignorare Balsh. AD rec. 2 113.  h resumpta ‘ita, caput erexit Hist. Meriadoci 376. 2 to hear (of), learn by hearing (w. acc. and inf., indir. qu., quod or quia). b (absol. w. adv.). c (w. de). d (w. obj.). a680 ~itum ‥ et ‥ compertum nobis est quod sacerdotes ‥ minime concordent Aldh. Ep. 4 p. 482; 706 cur ‥ percurram, ~ite Ib. 9 (12) p. 502; ~ivit ab eo ‥ qualia essent quae ‥ videret Bede HE V 12; hanc ‥ tonsuram, quam plenam esse rationis ~imus Ib. 21; 747 ~ivimus quia ‥ personam hominis non timeas Bonif. Ep. 74; memorat se a B. Theodoro ‥ audisse ‥ periculosam esse quartam lunam in minuendo sanguine Folc. V. J. Bev. 5.  b 799 addatur ‥ ut fratres ‥ sub manu vestra ‥ secundum sanctitatem ‥ vivant; nec ego aliter ~ivi Alcuin Ep. 184 p. 310.  c s1160 ~ito de morte Theobaldi Flor. Hist. II 76; s1272 ~iens ‥ de morte patris Meaux II 161.  d virtutes sanctorum quos ‥ clariores nosse vel ~ire poterat Bede HE II 1 p. 76; ad nuper ~ita caelestis regni gaudia Ib. IV 2; postquam ‥ Æthelbald ‥ obitum ‥ Guthlaci ~ivit Felix Guthl. 52; 742 majorem laetitiam ‥ nobis non ~ivimus Bonif. Ep. 50 p. 81; ~ita ‥ seriatim ‥ exilii ‥ causa Gir. EH I 1; ~ivimus demones incubos et succubos et concubitus eorum periculosos Map NC II 12. 3 (leg.) to hear: a (pleas or sim., esp. w. ref. to oyer and terminer); b (parties); c (judgement or sim.). a 1202 ~ita querela sua in comitatu ‥ misit vic. legates homines ad domum suam SelPlCrown 26; 1237 (v. atterminare 1b); c1250 cancellarius ‥ per se tantum, si voluerit. causas scolarium ~iat universas StatCantab 197; 1252 omnes contenciones inter eos motas in suspenso teneat usque adventum Roberti W., cui rex precepit quod eas ~iat et terminet secundum legem et consuetudinem partium illarum Cl 230; 1253 ad placita ‥ tam ad terras et tenementa quam ad coronam regis pertinencia ~ienda et terminanda Pat 64 m. 16d.; 1278 ballivi domini regis venire solebant ad curiam baronum et ibidem sedere et ~ire placita CoramR 37 r. 14d.; 1281 quod ‥ plenam habeant potestatem ordinandi, disponendi, ~iendi, arbitrandi et finaliter terminandi State Tri. Ed. I 12; 1306 coram justiciariis nostris ad felonias [et] transgressiones in diversis comitatibus regni nostri contra pacem nostram factas ~iendas et terminandas assignatis (Breve Regis) MGL II 152; 14‥ ~ita querela Reg. Brev. 114 (cf. ib. 149); s1468 in guihalda civitatisLondonie ad magnam sessionem de ~iendo et terminando W. Worc. Ann. 790.  b c1250 litigatores non ~iantur exceptis in universitate rerum inmobilium possessoribus StatCantab 209; 1313 il dit qe il fut clerek et non potuit ~iri Eyre Kent 154.  c 1196 dies datus est ‥ fratribus ‥ et comiti ‥ ad ~iendum judicium suum CurR I 24; ipse J. sit ibi ad illam electionem ~iendam Ib. 23; 1198 dies datus est ‥ ad ~iendum recordum et judicium Ib. 41; 1224 dies datus est eis de ~iendo judicio CurR XI 1671; 1290 datus est dies ad proximam curiam ad ~iendum judicium et recordum suum SelPlMan 35; haec assignatio ad ~iendum sententiam facta in praesentia partis habet eandem vim ‥ atque monitio ad interessendum Praxis 233. 4 (acad.) to study (a subject), attend (a course of lectures). apices juris intelligere volens ~iat Codicem Justiniani ‥ celestem paginam ~ire volens ‥ ~iat tam Vetus Instrumentum quam Novum (Neckam Sac.) Med. Sci. 375; a1231 ita quod saltem unicam lectionem ordinarie ~ierit singulis diebus in scolis suis StatOx 82; a1275 inhibemus ‥ ne aliqui cursorie legant neque ~iant de hiis que ad jus civile vel canonicum pertinent illis horis Ib. 109; a1350 ita quod ‥ scolares possint ~ire cursus suos Ib. 28; 1409 jurabunt ‥ libros logicales ‥ se leccionatim integre ~ivisse Ib. 200; 1408 an aliqui monachi ejusdem monasterii ~eant [sic] leges vel phisicam Eng. Clergy 298; 1421 scolares in jure canonico debent ~ire Decretales complete Reg. Cant. III 72. 5 (eccl.) to hear: a (mass); b (confession). a 1199 cum ipsi post missam ~itam equitarent versus forestam CurR I 91; venit rumor ‥ quod cancellarius vellet transire per S. Ædmundum apud nos missam in crastino ~iturus Brakelond 135; s1214 cum ‥ in missis ~iendis fuissent occupati W. Newb. Cant. 516; s1271 in ecclesia Fratrum Minorum ‥ missarum solempnia ~ientes Leg. Ant. Lond. 134; [Henricus VII] attente ~iebat quotidie binas ternasve missas quas vocamus P. Verg. XXVI 617.  b 1214 confessiones mulierum ~iantur in propatulo quantum ad visum hominum, non quantum ad auditum Conc. Syn. 32; 1221 quod in nullo jura dicte ecclesie, vel ~iendo confessionem parochianorum ‥ vel divina eis celebrando ‥ diminuet Ch. Sal. 116; 1228 sacerdos de A. ~it confessiones iiij villarum Feod. Durh. 228; s1300 archiepiscopus ‥ octo Predicatoribus et octo Minoribus tantum dedit licenciam predicandi et confessiones ~iendi cum per rectores vel sacerdotes ecclesiarum ad hoc officium sint vocati Ann. Worc. 546; c1520 potestates et facultates ~iendi et faciendi confessiones Conc. Scot. I cclxxiii. 6 to check (a text) by ear. 1411 Decretales glosate et bene ~ite Lit. Cant. III 121. 7 to audit (accounts). 1216 mandamus vobis quod ‥ ~iatis compotum civium ‥ de Dublin’ de areragiis finium ‥ que nobis debuerunt Pat 12; c1226 nunc circa festum S. Mich. instat tempus compoti ~iendi (AncC VI133) RL I 294; 1238 rex mandavit baronibus quod ‥ compotum ipsius G. plene ~iant et terminent LTR Mem 12 r. 6d.; 1336 quod ‥ dentur auditores compoti quinque ‥ qui raciocinia dictorum custodum ‥ ~iant StatOx 135; a1350 duobus procuratoribus hujusmodi scrutinium ~ituris StatCantab 317 (cf. ib. 319: ad ‥ finalem compotum ~iendum); 1357 quod compotum ‥ ~iatis et quod natura compoti requirit ‥ faciatis RScot 801a; 1451 receptori ‥ pro expensis suis usque Dunelm’ pro compoto suo ~iendo et terminando Ac. Durh. 189.