benedicere

benedicere [CL ; al. div.] 1 to speak in praise. his rationibus ‥ ad scribendum traductus, malebam aliene voluntati ~endo obtemperare quam proprie serviens voluntati a bene dicendo temperare Osb. V. Dunst. prol.. 2 to praise, glorify (God). b (in interj. ‘God be praised!’). trinus et unus Deus, ~tus in secula Anselm (Prosl. 26) I 122; plebs ‥ viso hoc facto ~it Dominum Eadmer V. Anselmi II 43; omnibus admirantibus et ~entibus Deum in operibus suis Ailr. Ed. Conf. 779A; profert ista: “Deus sit benedictus, amen!” Garl. Tri. Eccl. 79; Deo operante qui solus est ~tus V. Edm. Rich B 624.  b 1227 recessi ‥ sanus et incolumis, ~tus Deus (AncC VI 162) RL I 421; 1264 sedata ~tus Deus turbacione Cl 87; s1325 nec ille ‥ aliquid mali inde habuit, ~tus Deus Ann. Paul. 310. 3 to bless, bestow a blessing on. rex benedicte, vale! G. Amiens Hast. 27; omnipotens Dominus vos ~at Lanfr. Ep. 18. 525C; Christus ‥ apparuit, sacraque dextera super regem extensa signum sancte crucis eum ~endo depinxit Ailr. Ed. Conf. 760D; virginem et reginam theotocon ~tam R. Bury Phil. 20. 251; illum [secundum] diem Deus non ~xit Eul. Hist. I 8; sed Christi dextra prece matris eos benedixit Elmh. Metr. Hen. V 992. 4 to bless, invoke a blessing on (a person); b (as a cure for sickness; cf. Rois Thaumaturges 94); c (as part of a ceremonial consecration to office or sim.). ~ens filium patriarcha Bede HE I 34; ore illius se ~i gaudebant Ib. III 26; †1082 (12c) ego W. episcopus ‥ cunctos istius ordinationis fautores perpetua Dei Omnipotentis ‥ benedictione ~endo ~ens Feod. Durh. xlii; c1370 vanis Clementis volitat benedictio ventis [gl.: hic est notandum quod papa potest errare ‥ et ~ere partem falsam] (J. Bridl.) Pol. Poems I 164, 165.  b si ille ei manum imponere atque eum ~ere voluisset, statim melius haberet Bede HE V 5; venit ad infirmum ‥ / impositaque manu capiti benedixit eundem Alcuin SS Ebor 1198; 1278 tribus egrotis ~tis de manu regis Chanc. Misc. 4/1 f. 20; 1289 pro infirmis quos rex ~xit KR Ac 352/18; 1281 unum annulum aureum ‥ talis virtutis ut quicunque percussus fuerit del felun et illo ~atur [ ? by making the sign of the cross] ‥ recuperet sanitatem (Test.) Cart. Osney I 411.  c Greci simul ~unt viduam et virginem et utramque abbatissam eligunt Theod. Pen. II iii 7; s967 Otto a Johanne in imperatorem ~itur R. Niger I 79; dum in reginam ipsa puella ~i debuisset Eadmer HN 343; ~itur puella in uxorem et in reginam coronatur Ailr. Ed. Conf. 784A; s1135 archiepiscopus Cantuariensis ‥ eum ‥ in regem benedixit H. Hunt. HA VIII 1; 1163 cum ‥ fratres ‥ monasterii ‥ episcopum ‥ requisissent ut R. electum suum ~eret in abbatem Reg. Malm. I 372; s1191 ~xit abbatem ante majus altare S. Pauli Diceto YH 101; 1289 [pape] predecessor nondum ~tus et consecratus (Lit. Papae) Foed. II 427. 5 to bless, consecrate (material objects). diacones possunt ‥ cibum et potum ~ere, non panem dare Theod. Pen. II ii 16; sportas ‥ / quas prius exorans palma benedixerat alma Aldh. VirgV 1612; manus ad panem ~endum missuri Bede HE III 6; miserat de aqua ~ta Ib. V 4; descendat abbas ‥ ad fontes ~endos RegulC 48; est antiquus Anglorum mos ut omnis populus accedat ad episcopum et manibus in modum crucis expansis accipiat ~tum panem Byrht. V. Osw. 455; eat ad panem ~tum quem Angli corsnade vocant (Inst. Cnuti) GAS 287; aspergens eos aqua ~ta dicat ‥ (Jud. Dei) Ib. 423; 1243 (v. aqua 2b); post hec benedicitur unda Garl. Myst. Eccl. 146; s1258 [abbas] novi presbyterii ‥ propria manu primum lapidem ~endo posuit Oxnead S. Ben. Holme 298; 1315 (v. benedictionalis); 1462 tres panes ‥ per me ~tos et sanctificatos Lit. Cant. III 238. 6 (?) to swear profanely, curse. s1302 videbatur sibi [sc. priori] quod sine reprehensione facere posset quicquid vellet, propter presentiam cardinalium non omittens ~ere nec ‥ cum avibus ludere Graystanes c. 25; 1526 circa istud ~tum divortium (Lit. Ep. Bath.) L. & P. Hen. VIII IV 1109. 7 (imp. pl. as interj.) bless you. b (liturgical greeting) benedicamus [Dominum]. caritatis effectum dimidiatis ad advenas, “~ite” sine prebenda dantes hospitibus Devizes 25.  b quod Benedicamus pueri cantare jubentur Garl. Myst. Eccl. 252. 8 (p. ppl.): a (as sb. n.) benediction. b (m. and f.) hymn or antiphon. c (f. sc. aqua) holy water. d (f. w. or without herba) herb bennet, valerian, hemlock or (?) avens; v. et. carduus. a Christi persona reddit benedicta sacerdos Garl. Myst. Eccl. 211.  b ~tus antiphona et collecta de Trinitate Lanfr. Const. 90; ad ~tus et ad Magnificat precipitur esse in albis Ib.; Ignatius martyr his apposuit Benedictus Garl. Myst. Eccl. add. p. 150; 1340 quando illam antiphonam ~ta ‥ cantari contigerit Deeds Balliol 297.  c s1095 aspersa ~ta episcopus discessit Eul. Hist. III 48 (cf. W. Malm. GR IV 319: aqua ~ta).  d trifera in quantitate majori et ~ta in minori mixtis Gilb. I 21. 2; (?) ~tam que in antidotario Latinorum invenitur Bacon IX 115; 12‥ herba ~ta, i. herbe beneit, i. hemeluc WW; si de renibus in causa frigida, ponatur ~ta Gad. 6 v. 2; cicuta, ‥ conium, herba ~ta idem, G. chenele ‥, A. hemelok vel hornwistel Alph. 39; fu, valeriana, ‥ ~ta idem Ib. 69; an humlok, cicuta, herba ~ta, intubus CathA.