calix
calix, a cup, goblet, drinkingvessel
- A cup, goblet, a drinking-vessel: κύλιξ poculi genus, quod nos una littera immutata calicem dicimus, Macr. S. 5, 21; Plaut. Capt. 4, 4, 8 (916); Cic. Pis. 27, 67; id. Tusc. 3, 19, 44; Tib. 2, 5, 98; Prop. 2 (3), 33, 40; Hor. S. 2, 4, 79; 2, 6, 68; 2, 8, 35; Plin. 33, prooem. 2, § 5; 36, 40, 66, § 195; Juv. 11, 145.—
- B Meton., wine, = vinum, Cat. 27, 2; Hor. Ep. 1, 5, 19 al.—
- II A cooking-vessel, pot, Cato R. R. 39, 1; Varr. R. R. 1, 8, 7; id. L. L. 5, 27, 36; Ov. F. 5, 509.—
- III Of aqueducts, a small pipe, Front. Aquaed. 36.
~ix vitreus
adinstar illius mulieris aureo ~ice prostibuli poculum letiferum propinantis [cf. ]Apoc. xvii 4
gavisus ‥ quia bibere posset, misit ei ~icem vini benedictum ab episcopo
mox calicem vini benedictum a praesule misit
condonavimus kalicem aureum pensans [sic ] xxx mancusos
cuppe, calices habeantur / ad placitum domini magni, parvi, mediocres
[imagines puellarum ] cum ~icibus ex auro in manibus
accipies calicem mortis eumque bibes
buttelere , pincerna, ‥ †acalis [? l. a calicibus ]
a butler , †acalicus indecl., ‥ pincerna
misisti butristas ut quoque binas, / bis, puto, septenos calices jam forte tenentes
~ix determinata est potus porcio a ‘cala’ que est ‘lignum’ dicta, quia talia vasa prius de viminibus componebantur sicut et calathi
aureus atque calix gemmis fulgescit opertus
attulit ‥ ~icem aureum consecratum ad ministerium altaris
oremus ‥ ut Dominus Deus noster ~icem suum in usum ministerii consecrandum ‥ sanctificet
tutius ‥ puto ut ~ix, ne ‥ aliquid indecens in illum cadat, ‥ operiatur
~ices conflarunt non in usum pauperum sed in fiscum regium
ad illud opus [sc. redemptionem regis ] ~ices argenteos sustulerunt
Anglia quem calicum thesauris tota sacrorum / ante redemit
~ix aureus sit vel argenteus, vel si pauperrima sit ecclesia saltem stagneus, integer et purus
ut [Albigenses ] ‥ in sentinas projicerent ‥ calices cum vasis sacris in despectum corporis et sanguinis Christi
precipimus ut quelibet ecclesia habeat ~icem argenteum cum aliis vasis decentibus. ‥ ad hec prohibemus ne ~ices ecclesiarum vel vasa altaris ‥ vendantur vel pingnori obligentur
in qualibet ecclesia ‥ ad minus haberi debent ‥ duo ~ices, unus argenteus in quo celebretur, alius stangneus non benedictus cum quo sacerdos altaris sepeliatur
sint ‥ duo ~ices argenti in majoribus ecclesiis et tertius stagneus non benedictus, deportandus ad infirmos
statutum est in ecclesia ne consecretur in ~ice cupreo vel stagneo, quia tale metallum provocat ad nauseam
ad faciendum ‥ quemdam ~icem auri ‥ ad celebrandum inde divina in capella regis
in reparacione †culicis cum ij manutergiis emptis ad capellam
prestetur sacramentum corporale per dictum J. super sanctam eukaristiam, ~icem altaris et missale
ij ~ices pro summo altari; item ij ~ices pro communitate; ‥ item j ~ix de argento ‥ assignatus parrochie ad deserviendum altari S. Trinitatis
ante eos [in coronacione ibat ] ‥ cancellarius Anglie, deferens in manibus suis quendam ~icem magni precii sanctificatum
j calisem deauratum
in j capsella corii empta pro ~ice capelle de W.
hic ~ix,a chalys
- 1. beker, kelk;
- 2. (poët.) (meton.) wijn;
- 3. schaal, pot;
- 4. inlaatmondstuk (v.e. waterleiding);
- 5. (Mel.) kelk voor het Avondmaal.
Calices ansati, majores scilicet. Chronicon Moguntinum pag. 384 :
Calix major, quot marcas habuerit, nescio. Certum autem est, quod spissitudo ejus erat digiti, habebat autem idem Calix duas ansas, quæ poterant manus repplere levantis, sicut solent habere mortarii, in quibus piperata et salsa præparantur.Ejusmodi fuit calix, quo usus Christus in Cœna, si qua fides Adamnano de Locis SS. lib. 1. cap. 8 :
Inter illam quoque Golgothanam Basilicam et Martyrium, quædam inest exedra, in qua est Calix Domini, quem a se benedictum propria manu in Cœna pridie, quam pateretur, ipse conviva Apostolis tradidit convivantibus : qui argenteus Calix sextarii Gallici mensuram habens, duasque ansulas in se ex utraque parte altrinsecus continens compositas.Vide Chronicon Fontanell. cap. 18. pag. 236. et Anastasium in Vitis PP. pag. 126.
Scutra est per omnem modum sicut olla facta, similiter de luto facta, sed tantum differt a nostra olla quod scutra ansas habet sicut nostri Calices solent habere in quibus missam cantamus, olla non habet ansas. Calicem orientales vocant vas, quod nos fiolam vocamus.
Ansatus, ut probabiliter conjicit Muratorius tom. 2. pag. 64. col. 2. C. ex Agnelli libro Pontif. :
Et si diligenter inquiras, multus ornatus far alitius majorum vasculorum, tam coronæ quamque et Calices Appensorii, etc.
Apostoli et eorum successores in quotidianis vestibus et ligneis Calicibus Missas celebrabant... Zephyrinus autem Papa et martyr Aureis vel Argenteis Calicibus et panis offerri instituit.Horum etiam usus fuit tempore persecutionis, ut docent Acta Concilii Cirtensis apud Augustinum contra Crescent. lib. 3. cap. 29. Walafridus Strabo lib. de Reb. Eccl. cap. 24 :
Bonifacius martyr et Episcopus interrogatus, si liceret in vasis ligneis sacramenta conficere, respondit : Quondam Sacerdotes aurei Ligneis Calicibus utebantur, nunc e contra lignei Sacerdotes Aureis utuntur Calicibus.
calicem aureum appendentem 49. marcasdesignat Conrad. Mogunt. Archiep. in chart. ann. 1163. ap. Guden. Cod. Diplom. tom. 1. pag. 242. quem
sibi prestitum assumpsit. Confer edit. pag. 244. ubi ex antiqua descriptione cimeliorum. Mogunt. ecclesiæ :
Habebat idem calix duas ansas...Conf. supra locum ex Chronic. Mogunt. ex Würdtwein. Nov. Subsid. tom. 2. præfat. pag. 51.hujus patena gemmis per circuitum decorata.... Hic calix habebat altitudinem unius ulnæ et capere poterat sextarium vini, nec ab omni homine levari poterat a terra commode.
Calices argenteos 5. pensantes libras 3. Calices argenteos Baptismi numero tres pensantes libras 2.
Vas torno politum et detornatum, in Vocabulario Sussannæi, a Græco
Calicem Vitreum auro paratum unum ; Calicem de Nuce et argento et auro paratum unumlegere est in Testamento Everardi Comitis ann. 837. apud Miræum tom. 1. pag. 21.
confirmaretur, id est, communicaretur de Sanguine Dominico seu
complementum acciperet communionis, ut loquitur Micrologus cap. 19. Ordo Romanus :
Ipse Pontifex confirmatur ab archidiacono in Calice sancto, de quo parum refundit archidiaconus in Majorem Calicem, sive in scyphum, quem tenet acolythus, ut ex eodem sacro vase confirmetur populus : quia vinum etiam non consecratum, sed Sanguine Domini commixtum, sanctificatur per omnem modum.Quem quidem morem effundendi parum Sanguinis in calicem majorem vino repletum, attigisse videtur S. Remigius Remensis Episcopus apud Hincmarum in illius Vita, in istis versibus, quos circa ejusmodi calicem ministerialem inscribi jussit :
Rabanus Maurus lib. 1. de Instit. Cleric. cap. 7. de Diaconis :Hauriat hinc populus vitam de Sanguine sacro Injecto, æternus quem fudit vulnere Christus ; Remigius reddit Domino sua vota sacerdos.
Sicut in Sacerdote consecratio, ita in ministro dispensatio sacramenti est. Ille oblata sanctificat, hic sanctificata dispensat.Ado in Vita S. Donati Episcopi :
Cum quadam die Missam celebrasset populo, et de Corpore Christi, ac de Sanguine ipsius populus venerabiliter recrearetur, diaconus quidam nomine Anthimus tradebat sacrum Sanguinem Christi, qui subito paganorum impulsu cecidit, et sacrum Calicem comminuit.Vide Concil. Neocæsar. cap. 13. et S. Ambrosium lib. 1. de Offic. cap. 41. Anastasius in S. Silvestro pag. 12 :
Calices Ministeriales 5. pens. singuli libras binas.Infra pag. 13 :
Calices minores Ministeriales 50. pens. singuli libras binas.Idem in S. Hilaro PP. pag. 29 :
Obtulit Calices argenteos Ministeriales 12. pensantes sing. libr. 2.Vide Scyphus.
Post lectum Evangelium venit subdiaconus, ferens in brachio sinistro Calicem, in quo recipiuntur Amulæ populorum, et super Calicem corporale, quod accipiens diaconus ponitS. Cyprianus de Lapsis :super altare, similiter Calicem post receptas Amulas.
Ubi vero solennibus adimpletis, Calicem diaconus offerre præsentibus cœpit, etc.Ita S. Clemens lib. 2. Constitut. Apost. cap. 61. Diaconorum alios oblationi Eucharistiæ intentos esse debere ait. Iidem, qui
Ministeriales, uti vult Durandus de Ritib. Eccles. lib. 1. cap. 7. Antiq. Fuldenses lib. 2. trad. 38 :
Trado... id est, patinas argenteas, et Calices Offertorios, et thuribula, etc.
Offertorius. Ordo eccl. Ambros. Mediol. ann. circ. 1130. apud Murator. tom. 4. Antiq. Ital. med. ævi col. 882 :
Duo observatores octo minorum custodum portant Calicem offerendarium in quem colligitur vinum quod offertur.
Qui eo credidit omnia distrahenda, quousque ad patenas vel Calices Vitreos veniretur.Vide Miracula S. Stephani Episcopi Calatini in Sanctuario Capuano pag. 184. Ardonem in Vita S. Benedicti Abb. Anian. num. 13. Vitam S. Winoci Abbat. cap. 12. etc. Interdicuntur pariter ab eodem Leone IV. de Cura pastorali.
Item unum vas argenteum cum lampadibus, in quo est positus Calix Lapidis Pretiosi, cum quo B. Petrus apostolus celebravit primam Missam in Antiochia.Ejusmodi fuit calix Onychinus, auro et gemmis ornatus, quem Laudunensi Ecclesiæ Francorum Rex donaverat, ut est in Synodo Duziacensi a Cellotio edita parte 4. cap. 5.
Calicibuspræterea utebantur ad corrogandas fidelium eleemosynas, uti docent Stat. concil. Trevir. ann. 1310. cap. 41. tom. 2. Hist. Trevir. Joan. Nic. ab
Hontheimpag. 51. col. 2 :
Item prohibemus sub pœna excommunicationis ne quis, cujuscumque conditionis existat, vadat per terram cum Calicibus, absque literis episcopi loci ad petendam pecuniam, quia multæ ex hoc fraudes ac deceptiones committuntur.Nostris
Calisse, pro quovis vase, ut colligitur ex Inventar. Ms. eccl. Camerac. ann. 1371 :
Item ad Calisse pour le sel porter benir.
Calicello, quo cyathum aquæ accepturus erat, etc.
A Caliculis, Cui calicum seu vasorum potoriorum cura est. Passio S. Bercharii, apud Camusatum :
Traditur siquidem per id tempus hunc in eo loco factum aliquando ministrum aCaliculis, in curam promptuarii, rectoris nutu, vicibus successisse.
Quatuor habent redditus de calice, qui omni anno in mense Augusto irrigat totam terram Ægypti.
De summo vado Carrero usque in fundus Calice antiquo, et itineres discopantes, et fontes aperientes.
De potu autem detur quotidie cervisa modius dimidius, id est sextaria.8. de quibus dividuntur sextaria4. inter illos12. suprascriptos, ita ut unusquisque accipiat calices2 ; ex aliis quoque4. sextariis datur clericis, etc
- 2 CAL-, a cup, goblet, drinkingvessel: maximi calices: maiores, H.: plebeii, Iu.— Meton., wine, H.—A cooking-vessel, pot, O.
-
…quanto e loco, Qua ntis opibus, qui bus de rebus la psa fortuna a ccidat. quid huic calix mulsi impingendus est, ut plorare desinat, aut aliquid eius modi ecce tibi ex altera parte ab eodem poëta…
M. Tullius Cicero, Tusculanae Disputationes
-
…elegans, nihil exquisitum laudabo inimicum quin ne magno opere quidem quicquam praeter libidines sumptuosum. toreuma nullum, maximi calices, et ei, ne contemnere suos videatur, Placentini ; exstructa mensa non conchyliis aut piscibus, sed multa…
Cicero, in Pisonem
-
…quae immolant gentes daemoniis immolant et non Deo nolo autem vos socios fieri daemoniorum non potestis calicem Domini bibere et calicem daemoniorum non potestis mensae Domini participes esse et mensae daemoniorum an aemulamur Dominum numquid fortiores illo sumus omnia licent sed…
Vulgate, Latin Vulgate
-
…temptationem spiritus quidem promptus est caro autem infirma iterum secundo abiit et oravit dicens Pater mi si non potest hic calix transire nisi bibam illum fiat voluntas tua et venit iterum et invenit eos dormientes erant enim oculi eorum gravati et…
Vulgate, Latin Vulgate
-
…manducare vobiscum antequam patiar dico enim vobis quia ex hoc non manducabo illud donec impleatur in regno Dei et accepto calice gratias egit et dixit accipite et dividite inter vos dico enim vobis quod non bibam de generatione vitis donec regnum…
Vulgate, Latin Vulgate
-
…XCV Phiala aurea caelata Quamvis Callai co rubeam generosa metallo, Glorior arte magis nam Myos iste labor. XCVI Calices Vatinii Vilia sutoris calicem monimenta Vatini Accipe ; sed nasus longior ille fuit. XCVII Lances chrysendetae Grandia ne viola…
Martial, Epigrammata
-
…prophetae accipiet et qui recipit iustum in nomine iusti mercedem iusti accipiet et quicumque potum dederit uni ex minimis istis calicem aquae frigidae tantum in nomine discipuli amen dico vobis non perdet mercedem suam et factum est cum consummasset Iesus praecipiens…
Vulgate, Latin Vulgate
-
…calix novum testamentum est in meo sanguine hoc facite quotienscumque bibetis in meam commemorationem quotienscumque enim manducabitis panem hunc et calicem bibetis mortem Domini adnuntiatis donec veniat itaque quicumque manducaverit panem vel biberit calicem Domini indigne reus erit corporis et sanguinis…
Vulgate, Latin Vulgate
-
…honesta actionibus variis constat ; in hac est Reguli arca, Catonis scissum manu sua vulnus, Rutili exilium, calix venenatus, qui Socraten transtulit e carcere in caelum. Ita cum optavi mihi vitam honestam, et haec optavi…
Seneca, Ad Lucilium Epistulae Morales
-
…nil aliud, Mamuriane, tibi. Sed si nec focus est nudi nec sponda grabati Nec curtus Chiones Antiopesve calix, Cerea si pendet lumbis et scripta lacerna Dimidiasque nates Gallica paeda tegit, Pasceris et nigrae solo nidore culinae…
Martial, Epigrammata
CALIXκύλιξ). Though not found in Homer or Hesiod, this was the most common kind of drinking cup among the Athenians (Ar. Lys. 841): cf. ἐπὶ τῇ κύλικι λέγειν (Plat. Symp. 214 B) and κυλικεῖα (Athen. 480 b), sideboards for exhibiting cups (we should say, plate). It was of earthenware and round, hence its name, according to Athenaeus (Athen. 480 b), ἀπὸ τοῦ κυλίεσθαι τῷ τροχῷ. It had a broad top (Pherecr. ap. Athen. 481 b), as is evidenced from its comparison to a shield (Athen. 472 c) and to a woman's breast (Plin. Nat.33.81). It had feet (Soph. Frag. 541) and horizontal handles (Athen. 470 e). It is mainly in having vertical handles and in its greater size that CANTHARUSdiffered from calix. The calices, however, varied to some extent in size, just as our tumblers, and there is some slight evidence (Plat. Lys. 219 E) that an average one held three cotylae (= 1<*>3 pints). The archaic form of the calix is depicted by Birch (Ancient Pottery, p. 180); but the ordinary forms are here given from Birch and Dennis. Those of the early period are distinguished by their deeper bowl and taller stem. Those of a later period are of a more elegant shape, have a shallow bowl, and a stem not so high. Cups of this shape are generally painted inside as well as out. In banqueting scenes depicted upon vases, they are often represented as twirled round upon the finger. See the drawing given in SYMPOSIUMIn the latest period the bowl of the calix is without a stem, and has only a moulded base.
Athenaeus tells us that these cups were made at various places: Argos (480 d), Attica (480 c), Chios (480 e), Lacedaemon (484 f), Naucratis (480 e), Rhodes (497 f), Teos (481 a). In Martial we hear of Surrentine (14.102) and Saguntine calices (14.108). These places gave their humes to different kinds of cups, all more or less agreeing with the general description above. The κύλιξ made at Naucratis, however, was very flat, like a phiala, as if made with the hand, with a broad bottom and four handles (ὦτα). (See Athen. 480 e). Panofka (Plate iv., No. 34 a, b) professes to give a representation; but it agrees in nothing except in having four handles.
But cups were called after individuals as well as after places: e. g. the much-discussed Θηρίκλειοι, sc. κύλικες. The principal examination of these vessels is by Welcker in Rhein. Museum, 6.404-420. But we must not suppose with him that they were called from the figures of animals which were on them, but rather with Athen. 470 fand Bentley (Diss. on Phalaris, ed. Dyce, 1. p. 169 ff.), from their maker, Thericles of Corinth. But though their maker was a Corinthian, yet they were genuine Attic cups, properly of earthenware, though sometimes of other material: e.g. wood (C. I. G. 139, 8, 9), brass (Athen. 469 b), silver (Jos. Ant. 11.1), gold (Athen. 199 b), sometimes only gilt (Athen. 478 a; cf. C. I. G. l. c.); also apparently of glass (θηρίκλειον· ποτήριον ὑέλινον, Photius, s. v.). Further they were made of terebinth (τέρμινθος), which was blacker than ebony, yet such that they could not be distinguished from earthenware (Theophrast. Hist. Plant. 5.4, 2; Plin. Nat.16.205). Other authors say that these cups were black and very bright (καθαρός), e. g. Eubulus in Athen. 471 d; and it is this black polish that Schwenck thinks (Philologus, 24.3, 1866, pp. 552-554) is the distinctive feature of these vessels. The oldest Thericlean vessel we know of is that referred to in C. I. G. 139, 8, 9, which belongs to 425 B.C. A κύλιξ Θηρίκλειος had a broad top, and is compared to a shield (Aristoph. ap. Athen. 472 c). It was rather large, holding three or four cotylae, and sometimes even as much as seven. (Athen. 472 b, d, e.) The figure of one as given by Panofka (Plate iv., No. 34) is also represented by Krause (No. 26); but this does not agree with Eubulus ap. Athen. 471 d, who calls it ὀξυπύνδακα, i. e. with bottom coming to a point. The Schol. on Clem. Alex. Paed. 2.3, who says it was round at the bottom, with the upper part like a funnel (χωνοειδές), so that it was easy to drink from, does not agree with the previously mentioned and more reliable statements. Possibly the figure given by Lau (Die Griechischen Vasen, Plate xix. fig. 4) may represent the kind, though it is very like a woman's breast (Plin. Nat.33.81). Birch (p. 381) gives as a specimen of a Thericlean cup, one with a deep bowl and a long stem. (See cut below.)
These Thericlean cups were heavy in weight and expensive, and in competition the Rhodians (Athen. 469 b) made a similar kind of cup of lighter material and sufficiently cheap for persons of humble means to acquire. These were called ἡδυποτίδες. Further we hear of Ἀντιγονίδες, which, according to the Schol. on Clem. Alex., were like the Θηρίκλειοι in some points, but they had not the spherical bottom, and ended in a narrow aperture. Also of Σελευκίδες, whose handles were not closed, but consisted of four rods. Each two of these rods were close together at their junction with the cup, but diverged widely at the other extremity (Athen. 488 e).
In Juvenal, 5.48, we read of calices called after a shoemaker of Beneventum, which had four nozzles. This was Vatinius (Mart. 14.96), who was afterwards a buffoon in the court of Nero (Tac. Ann. 15.34), and the cups were called Vatinii (Mart. 10.3, 4).
For the cups used in the Christian Church, see Smith's Dictionary of Christian Antiquities, art. Chalice.
Of somewhat different meaning to that of κύλιξ are the cognates κυλίχνη, κυλιχνίς, κυλίχνιον, which were covered vessels, and used as soup-tureens (if we may so infer from Aristoph. ap. Pollux, 10.88), but more specially as pots for medicines (Galen, Lex. Hippocr.; Poll. 6.98; Suidas, s. v. κυλίχνιον: cf. also Aristoph. Eq. 906; Athen. 480 d, where Ussing rightly reads κυλιχνίδα). Calices are also found mentioned as covered vessels for cooking (Plin. Nat.35.193), or serving up (Ovid. Fast. 5.509) food in. Varro (L. L. 5.127) derives it from calidus.
The chief works on the subject of Greek and Roman cups are Th. Panofka, Recherches sur les véritables noms des Vases Grecs, Paris, 1829; J. L. Ussing, De nominibus vasorum Graecorum, Copenhagen, 1844; J. H. Krause, Angeiologie, Halle, 1854; Birch, History of Ancient Pottery, London, 1873; Marquardt, Röm. Alterth. 7. p. 632 ff.
[L.C.P]CALIXa tube, regulating the supply of water, attached to the extremity of each pipe, where it entered the castellum of an aqueduct. (Frontin. Aquaed. 36.) It is explained under AQUAEDUCTUSp. 156 a.
[W.S](κύλιξ). (1) The drinking-cup, usually made of earthenware, round, with a broad top, feet, and horizontal handles. The usual capacity was three cotylae, or 1.3 pints. The cantharus (q. v.) differed from the calix in being larger and having vertical handles. Besides earthenware, other materials are mentioned as used in the making of calices— e. g. wood, brass, silver, terebinth (τέρμινθος), and possibly glass (Photius, s. h. v.). Certain places are mentioned by Athenaeus as noted for their manufacture of drinking-cups, among them Argos, Chios, Lacedaemon, Rhodes, and Teos; and Martial speaks of Surrentum and Saguntum.
In Juvenal (v. 48) we read of calices called after a shoemaker of Beneventum, which had four nozzles. This was Vatinius (Mart. xiv. 96), who was afterwards a buffoon in the court of Nero (Tac. Ann. xv. 34), and the cups were called Vatinii (Mart. x. 3, 4). See Birch, Ancient Pottery (1873).
(2) A tube regulating the supply of water, and attached to the end of each pipe where it entered the castellum of an aqueduct; it was probably of lead in the time of Vitruvius, such only being mentioned by him; but was made of bronze (aëneus) when Frontinus wrote, in order to check the roguery of the aquarii, who were able to increase or diminish the flow of water from the reservoir by compressing or extending the lead. As a further security, the calix was stamped with the owner's name as well as the capacity. There are two specimens of such calices in the Roman museums—one in the Vatican, another in the Museo Kircheriano. Pipes which had no calix were termed solutae.