calx
calx, the heel
calx2, limestone, lime
- I Lit.: calces deteris, you tread on my heels, Plaut. Merc. 5, 2, 111 (952): quod si ipsa animi vis In capite aut umeris aut imis calcibus esse Posset, Lucr. 3, 792; 5, 136: incursare pugnis, calcibus, πὺξ καὶ λάξ, Plaut. Poen. 4, 1, 3 (819); Ter. Eun. 284: certare pugnis, calcibus, unguibus, Cic. Tusc. 5, 27, 77: uti pugnis et calcibus, id. Sull. 25, 71: concisus pugnis et calcibus, id. Verr. 2, 3, 23, § 56: subsellium calce premere, Auct. Her. 4, 55, 68: ferire pugno vel calce, Quint. 2, 8, 13: quadrupedemque citum ferratā (al. ferrato) calce fatigat, Verg. A. 11, 714: nudā calce vexare ilia equi, Stat. S. 5, 2, 115; Sil. 7, 697; 13, 169; 17, 541: nudis calcibus anguem premere, Juv. 1, 43.—Also of the heels of animals, Varr. R. R. 2, 5, 8; Col. 8, 2, 8: quadrupes calcibus auras Verberat, Verg. A. 10, 892.—Hence, caedere calcibus, to kick, λακτιζω, Plaut. Poen. 3, 3, 71 (685): calce petere aliquem, to kick, Hor. S. 2, 1, 55: ferire, Ov. F. 3, 755: extundere frontem, Phaedr. 1, 21, 9: calces remittere, to kick, Nep. Eum. 5, 5; so, reicere, Dig. 9, 1, 5: aut dic aut accipe calcem, take a kick, Juv. 3, 295 al.—
- 2 Prov.: adversus stimulum calces (sc. jactare, etc.) = λακτίζειν πρὸς κέντρον (Aesch Agam. 1624; Pind. Pyth. 2, 174; W. T. Act. 9, 5), to kick against the pricks, Ter. Phorm. 78 Don. and Ruhnk.; cf. Plaut. Truc. 4, 2, 55 (765), and s. v. calcitro: calcem impingere alicui rei, to abandon any occupation: Anglice, to hang a thing on the nail, Petr. 46.—
- B Meton. (pars pro toto), the foot, in gen.: calcemque terit jam calce, Verg. A. 5, 324 Serv. and Heyne. —
- II Transf. to similar things.
- A In architecture: calces scaporum, the foot of the pillars of a staircase; Fr. patin de l'échiffre, Vitr. 9, praef. § 8.—
- B Calx mali, the foot of the mast, Vitr. 10, 3, 5.—
- C In agriculture, the piece of wood cut off with a scion, Plin. 17, 21, 35, § 156.
- Lit.
- A A small stone used in gaming, a counter (less freq. than the dim. calculus, q. v.), Plaut. Poen. 4, 2, 86 (908); Lucil. ap. Prisc. p. 687 P.; cf. Paul. ex Fest. p. 46 Müll.—
- B Limestone, lime, whether slaked or not, Lucr. 6, 1067; Cic. Mil. 27, 74: viva, unslaked, quicklime, Vitr. 8, 7: coquere, to burn lime, Cato R. R. 16; Vitr. 2, 5, 1: exstincta, slaked, id. l. l.: macerata, id. 7, 2; Plin. 36, 23, 55, § 177: harenatus, mixed with sand, mortar, Cato R. R. 18, 7: materies ex calce et harenā mixta, Vitr. 7, 3.— Since the goal or limit in the race-ground was designated by lime (as later by chalk, v. creta), calx signifies,
- II Trop., the goal, end, or limit in the race-course (anciently marked with lime or chalk; opp. carceres, the starting-point; mostly ante-Aug.; esp. freq. in Cic.): supremae calcis spatium, Lucr. 6, 92 Lachm.; Sen. Ep. 108, 32; Varr. ap. Non. p. 199, 24: ad calcem pervenire, Cic. Lael. 27, 101; so, ad carceres a calce revocari, i. e. to turn back from the end to the beginning, id. Sen. 23, 83: nunc video calcem, ad quam (al. quem) cum sit decursum, id. Tusc. 1, 8, 15: ab ipsā (al. ipso) calce revocati, id. Rep. Fragm. ap. Sen. l.l.; Quint. 8, 5, 30 dub.; v. Spald. N. cr.—
- b Prov., of speech: extra calcem decurrere, to digress from a theme, Amm.21, 1, 14.—
- B In gen., the end, conclusion of a page, book, or writing (mostly post-class.): si tamen in clausulā et calce pronuntietur sententia, Quint. 8, 5, 30: in calce epistulae, Hier. Ep. 9; 26 fin.; 84 init.: in calce libri, id. Vit. St. Hil. fin.
calx,hohspor
calcaria, dicta quia in ~ce hominis ligantur ‥ ; calx,hela, hoh nipeweard
quaedam mulier ‥ ~cibus in terga haerentibus contracta
hic cals, A.a parte of the fote : pars pedis est hic cals, lapis ustus dicitur hec cals
an heille , calcaneus, calx, talus
[asini ] calce repercussum
non sunt calcandi porcorum calce saphiri
quid me persequeris dura cum calce refragans
non torpente ~ce ‥ repedavit
nec durus scopulus calcis compage quadratur
usque ad rogum ~cis
Ade de Calce pro c sextariis de ~ce
quod robora illa non ponant nisi in duos rogos illos faciendos neque †calicem quam inde facient alibi ponant
in ~ce comburenda ‥; in eadem ~ce extinguenda
in teculis, clavis, latis et calse emptis
in portacione ~ce [sic ] in †aiclis [? l. citulis ]
in hominibus conductis ‥ pro petra, calx [sic ] simul et arena carianda
in iiijxx fother’ calx emptis
in stipendiis ij hominum ‥ faciencium j torellum pro ~ce comburendo ‥ et ‥ ij portancium aquam pro dicto ~ce extinguendo
in ij quar. ~cis ad idem [granarium ], xvj d.
in conburacione j toralis ~cis
pro adustione j ustrine ~cis
hec cals, A.a calkestone
~cem vivam ferunt ocultum continere ignem, etsi tactu sit frigida; unde, si perfundatur aqua, statim latens ignis erumpit
medicine cauterizantes, sicut calx non abluta
in ij hominibus locatis facientibus mortarium de ~ce vivo et arena mixt’
albesten ‥ i. calx viva, alcanni vero est calx extincta
pro viij quarteriis ~cis vive emptis ‥, prec’ quarterii cum cariagio xxij d.
in ij quarteriis ~cis extincte emptis, ‥ ij s.
in iiij quarteriis ~cis ustulate ‥ emptis, prec’ quarterii vj d.
pro viij quarteriis ~cis usti
attoniti facti sunt quasi harena sine ~ce
in septem vicibus erit calcinatum in ~ce solis, cui non est par, per activitatem salium(
calx sive pulvis metalli vilioris de quo fiet nobilius
calx solis et Saturni requiruntur pro minera Pactoli, vero calx Veneris et lune pro talch, quod in colore et natura similatur argento
terra sigillata calx est odorifera
valetote felicibus / vitam clausuri calcibus
ultio quapropter letali calce reatum / vindicat
regnum / principio vel calce carens et temporis expers
ubi angelica ‥ organa ‥ sine ~ce auribus felitium hauriuntur
scriptor fessus calamum sub calce laboris / deponens
aeterna ‥ futuri ~ce carentis saeculi praemia
adicit etiam in epistole ~ce
quod privilegium ‥ in ~ce hujus opusculi subscriptum est
ad Kambros denuo in ~ce libelli stilum vertamus
in ~ce sermonis adjiciens ‥ inquit
in ~ce mandati addebant quod ipsos ‥ dimitteret
tandem in presentis ~ce capituli
literas ‥ regis ‥ nominibus ‥ consiliariorum ‥ in ~ce earundem subscriptas
in fine sive ~ce ejusdem schedulae scribet in hunc modum
cum Prisciani volumina ‥ ~ce tenus digesta describeret
adversitas inopinate superveniens miserrimos ~cetenus dispergit
quatinus ~cetenus praefatum rus possideat
hec calx, anterior pars domus
➳ masc. dans Gratt. Cyn. 278 ; v. Char. 93, 2.
➳ masc. très rare : Varro Men. 288 ; Cato Agr. 18, 7 || nomin. calcis décad. : Fort. Carm. 11, 11, 12 ; Isid. Orig. 16, 3, 10 || pl. calces Greg. Tur. Vitæ patr. 2, 4.
- 1. kalk(steen);
- 2. (meton.) de (oorspr. met kalk gemarkeerde) finish v.d. renbaan (itt. carceres: de slagboom aan het begin v.d. renbaan); (ook metaf.) einde, doel; ➤ ad carceres a calce revocari opnieuw beginnen;
- 3. (Plaut.) steen (van een bordspel).
脚跟。踢。地。A calce ad carcerem revocari 再起頭。Adversus stimulum calces jactare 敵不過。自害自己。
Suggest a Translation
See an image
Calcis præstatio, et
Calcis excoctio, inter munera publica recensentur, quibus certa prædia obnoxia erant, quæ
Cespites Calciariidicuntur in Novella Valentiniani de Pentapolis, quorum possessores calcem subministrare tenebantur, ut Terracinenses in Campania, leg. 3. Cod. Th. de Calcis coctor. de quibus etiam Symmach. lib. 10. Epist. 52. et Tusci, d. leg. 3. alii eam excoquere, alii vehere, de quibus in leg. 2. 3. Vide Cod. Theod. d. tit. de calcis coctoribus urbis Romæ et Constantinop. (14, 6.) et ibi Jacob. Gothofredum, ut et Michaelam Attaliatam in Synopsi Juris tit. 78.
Hic exordio Pontificatus sui Calcarias decoqui jussit, et .... hujus civitatis muros restaurare decreverat.Romualdus Salernitanus in Chronico MS. ann. 1149 :
Tunc mandantibus justitiariis, equi indomiti pedibus alligatus, usque ad Calcariam, quæ ante palatium erat, est violenter attractus.Hinc quidam putant Forcalcariense oppidum in Provincia nuncupari, quasi
Furnum Calcarium, itaque appellari in Tabular. S. Victoris Massil. aiunt.
Ut nulla nova(consuetudo) eis a parte Reipublicæ imponatur excepta antiqua consuetudine, hoc est, responsaticum, et angarias, et Calcarias.
Calcefurniumin Edit. Heroldi. Furnus, in quo calx coquitur, Gallis,
Chaufour.
Usque ad viam quæ incipit a Plangua usque ad Calfurnium.
Chaufour, recensetur inter onera et servitia, in Tabulario S. Vitoni Virdunensis :
In vinea fimorare debeant, de tertio in tertium annum Calfurnium facient.Alibi :
Pro banno den. ad festum S. Joannis, Calfurnium de tertio in tertium.
- CEL-, CER-, the heel: (forīs) calcibus insultare, T.: uti pugnis et calcibus: ferrata, the spur, V.: nudis calcibus anguem premere, Iu.: quadrupes calcibus auras Verberat, i. e. the fore-feet, V.: calce petit, kicks, H.: ferire, O.: calces remittere, to kick, N.: aut dic aut accipe calcem, take a kick, Iu.: calcemque terit iam calce, i. e. presses close in his footsteps, V.—Prov.: advorsum stimulum calces (sc. iactare), to kick against the pricks, T.
- , χάλιξ, limestone, lime: in insulam calcem convexit: caementa calce durata, L. — Fig., the goal of the race - course (anciently marked with lime): ad calcem pervenire: ad carceres a calce revocari, i. e. from the end to the beginning: video calcem, ad quam cum sit decursum.
-
…hac aetate repuerascam et in cunis vagiam, valde recusem, nec vero velim quasi decurso spatio ad carceres a calce revocari. quid habet enim vita commodi quid non potius laboris sed habeat sane ; habet certe tamen aut satietatem…
M. Tullius Cicero, De Senectute
-
…, maxime quidem optandum est ut cum aequalibus possis, quibuscum tamquam e carceribus emissus sis, cum isdem ad calcem, ut dicitur, pervenire. sed quoniam res humanae fragiles caducaeque sunt, semper aliqui anquirendi sunt quos diligamus…
M. Tullius Cicero, De Amicitia
-
…et Herculi eadem ista porta patuit. Sen. Ep. . sq. reapse sepse Quoniam sumus ab ipsa calce eius interpellatione revocati. cui nemo civis neque hostis Quivit pro factis reddere par pretium. Anon. Parad .…
M. Tullius Cicero, De Republica
-
…Quia, si mors etiam mortuis miserum esset, infinitum quoddam et sempiternum malum haberemus in vita ; nunc video calcem, ad quam cum sit decursum, nihil sit praeterea extimescendum. sed tu mihi videris Epicharmi, acuti nec…
M. Tullius Cicero, Tusculanae Disputationes
-
…Paconio, non impetrasset, ut sibi insulam in lacu Prilio venderet, repente lintribus in eam insulam materiem, calcem, caementa, harenam convexit dominoque trans ripam inspectante non dubitavit aedificium exstruere in alieno ; qui huic T .…
Cicero, pro Milone
-
…ne uinctura talum ipsum laedat. Plantae ossa isdem modis quibus in manu prodeunt, isdemque conduntur. Fascia tantummodo calcem quoque debet comprehendere, ne, cum mediam plantam imumque eius uinciri necesse est, liber t al us in…
Celsus, De Medicina
-
…moritur. Nam quod Hippocrates dixit, uertebra in exteriorem partem prolapsa pronum hominem collocandum esse et extendendum, tum calce aliquem super ipsum os debere consistere, et id intus inpellere, in is accipiendum, quae paulum excesserunt ,…
Celsus, De Medicina
-
…ego te nuper Tiberino in litore vidi, qua Tyrrhena vadis Laurentibus aestuat unda, tendentem cursus vexantemque ilia nuda calce ferocis equi, vultu dextraque minacem si qua fides dictis, stupui armatumque putavi Gaetulo sic pulcher equo Troianaque quassans…
Statius, P. Papinius, Silvae
-
…inter utrumque, divisis digitis adiecta latitudine. sed omnibus quaterni digiti, tres in priore parte, unus a calce. hic deest quibusdam longa crura habentibus. iynx sola utrimque binos habet ; eadem linguam serpentium similem in magnam…
Pliny the Elder, Natural History
-
…et adoleret mihi incensum et portaret ephod coram me et dedi domui patris tui omnia de sacrificiis filiorum Israhel quare calce abicitis victimam meam et munera mea quae praecepi ut offerrentur in templo et magis honorasti filios tuos quam me ut…
Vulgate, Latin Vulgate