canalis
canalis, a pipe, groove, channel, canal, passage for a fluid, conduit
- In gen., a pipe, groove, channel, whether open or closed, esp. a water-pipe or channel, a conduit, a canal, Cato, R. R. l. l.; Varr. R. R. l. l.; Verg. G. 3, 330; Caes. B. C. 2, 10; Verg. G. 4, 265; Liv. 23, 31, 9; Suet. Claud. 20; Vitr. 8, 7; Plin. 6, 22, 24, § 82; Stat. S. 1, 2, 205; Auct. Aetn. 127 al.—Of a channel or trench in mines, Plin. 33, 4, 21, § 69.—Of the windpipe: animae, Plin. 8, 10, 10, § 29. —Of the cervix vulvae, Cels. 4, 1, § 38.—Of a sewer running to the cloaca: (fore) in medio propter canalem, Plaut. Curc. 4, 1, 15 (476); cf. canalicolae.—
- B Trop. (not in Cic.), of vision: (pupillae) angustiae non sinunt vagari incertam aciem ac velut canali dirigunt, Plin. 11, 37, 55, § 148; cf.: cujus limine transmeato... jam canale directo perges ad regiam, Ap. Met. 6, 18, 6.—And of the flow of speech: pleniore canali fluere, Quint. 11, 3, 167: certo canali cuncta decurrere, Gallicanus ap. Non. p. 198, 5.—
- II Esp.
- A In architecture, the groove or fluting upon Ionic capitals, Vitr. 3, 5, 7.— —
- B The channel for missiles in a catapult, Vitr. 10, 13, 7.—
- C In surgery, a splint for holding broken bones together, Cels. 8, 10, § 65 sq.—
- D A household utensil of unknown form and use, Dig. 33, 7, 12, § 21.—
- E A musical instrument, the reed-pipe, Calp. Ecl. 4, 76.
~ibus,waeterðruum
emendaverunt ~em ‥ tam dilatando quam profundius fodiendo
concessimus ‥ scolaribus [de Merton’ ] ‥ ut a fossato ville ‥ habere possint aque ductum per cannales per murum ‥ usque ad curiam suam
custodia et districtus ~is et fluminis ‥ intra balleucam [Burdegale ] pertinebit ad dominum regem et ducem
barcham ascendentes, per fossatum sive ~e, quod fecit soldanus, ‥ per iij miliaria ‥ navigavimus
in medio Jordanis ~i
[aqua ] proprios iterum redit in ~es
~is vel colimbus vel aquaeductus,wæterpeote
fieri faciant j ~e plumbeum sub terra, cujus concavitas rotunda habet ex transverso iiij polices infra circumferencias
fiat stupha per ~e
vos [libri ] ‥ ~es quibus fetus intuencium colorantur [cf. ]Gen. xxx 38
H. Plummer laboranti ‥ super ~e quod est super librariam presidentis(
sanguinem de calice ‥ per longum ~e aureum ‥ sugit
necessarius ei [cerebro ] ~is fuit, per quem humoris superfluitas purgaretur
puer ‥ metallum absorbuit, quod vite ~ibus obstructis faciem ‥ decoloravit
fistula, id est ~is, pulmonis, que secando pulmonem intrat concavum cordis in sinistra parte
aer attractus per os in ipsius concavitate ‥ subtiliatur et sic ad cordis refrigerationem per cannale pulmonis †transmittatur [l. transmittitur ]
ipsum ‥ cum ‥ daggario in sinistra parte corporis sui super os ~e ‥ percussit
cum ‥ machinamentis ‥ bellicis ‥ et cannalibus et aliis necessariis ad obsidionem requisitis
Neque tamen sit cujusquam tam insignis audacia, qui parangarias, aut paraveredos in civitatibus ad Canalem audeat commovere, quo minus marmora privatorum vehiculis provincialium transferantur.Id est, nemo audeat paraveredos, qui ad transversas vias destinati sunt, ad vias publicas
commovere, seu, ut vulgo loquimur,
Canales publici, in leg. 2. eodem Cod. 2. Curiosis (6, 29.), quidquid reclamet vir doctissimus his locis
Canalesintelligi
Ἐὰν ἕκαστος ἡμῶν τῶν ἐν τοῖς παρόδοις, ἤτοι καναλίῳ, καθεστότων ἐπισκόπων θεασάμενος ἐπίσκοπον, ἐπιζητοίη τὴν αἰτίαν τῆς παρόδου,Id est, ut Episcopi, qui in viis publicis, (etc.
dans les passages) et qua ceteri Episcopi, qui ad Comitatum veniunt, transire solent, eos, si forte per suas diœceses transire contingat, de itineris causa interrogent.
Illud etiam omnino dinoscere desidero.... qualiter illud intelligendum sit, quod in Sardicensi Concilio cap. XI. legitur, ut qui in Canali sunt Episcopi.
Episcopi vero qui in Canalibus sunt, hi sunt qui intra montium claustra civitates habent. Canalis enim dicitur locus in publica via inter montis situs.
Canalemappellatam, sic dictam Sclavorum lingua, a voce quæ
Canalisvox capi debeat pro via publica in Charta anni 1000. apud Ughellum in Episcopis Bergomensibus :
Quicquid decimum exinde annue dominus dederit, exceptis illis, quæ in Canale ad Præpositatum et ad alias Capellas pertinent.Vide Cujacium lib. 19. Observ. cap. 19. et infra in
Via vicinalis.
Ad signum majoris Missæ in Claustro nos discalceamus prope Canales, ut lavaturis sint in promptu.
Et super ipsis duabus perticis sive trabibus fiant duæ Canales in duobus orlis firmatis super ipsis duabus perticis.
Tenesmusdictum, Continua cupiditas egerendi excrementa, cum interim nihil præter materiam cruentam et mucosam egeratur, ut observant docti Editores. Acta beati Amadei tom. 2. Aug. pag. 588. col. 1 :
Dum... infirmaretur quadam infirmitate, quam vulgus appellat infirmitatem Canalis, medici autem eam appellant infirmitatem tenasmorum quodammodo incurabilem, a qua paucissimi, ut dicitur, curantur et liberantur.
- 2 SAC-, SEC-, a pipe, groove, channel, canal, passage for a fluid, conduit: ilignis potare canalibus undam, troughs, V.: canalibus aqua inmissa, ditches, Cs.: (aedes) canali uno discretae, L.
-
…musculus, ut ab igni qui ex muro iaceretur tutus esset, contegitur. super lateres coria inducuntur, ne canalibus aqua immissa lateres diluere posset. coria autem ne rursus igni ac lapidibus corrumpantur, centonibus conteguntur. hoc opus…
Julius Caesar, Civil War
-
…tribus rivis per canales structiles, aut fistulis plumbeis, seu tubulis fictilibus. quorum hae sunt rationes. si canalibus, ut structura fiat quam solidissima, solumque rivi libramenta habeat fastigata ne minus in centenos pedes sicilico. eaeque…
Vitruvius, de Architectura
-
…triclinii altitudo circiter pedum binûm, et solo festucato inducitur aut rudus aut testaceum pavimentum ita fastigatum, ut in canali habeat nares. deinde congestis et spisse calcatis carbonibus inducitur e sabulone et calce et favilla mixta materies crassitudine semipedali…
Vitruvius, de Architectura
-
…sollicitum stridit refluentibus undis, aestuat ut clausis rapidus fornacibus ignis hic iam galbaneos suadebo incendere odores mellaque harundineis inferre canalibus, ultro hortantem et fessas ad pabula nota vocantem. Proderit et tunsum gallae admiscere saporem Arentesque rosas aut igni…
Vergil, Georgics
-
…lubricum mediis e faucibus lapidis fontes horridos evomebat, qui statim proni foraminis lacunis editi perque proclive delapsi et angusti canalis exarato contecti tramite proxumam convallem latenter incidebant. Dextra laevaque cautibus cavatis proserpunt et longa colla porrecti saevi dracones inconnivae…
Apuleius, Metamorphoses
-
…tori crebriter celeriores et vehementiores efficiebant eius motus. supra autem tignum, quod inibi erat, arcus tegebantur ad canalem crebriter, uti sustinerent corium crudum, quo ea machina erat involuta. De corace nihil putavi scribendum, quod…
Vitruvius, de Architectura
-
…praeceps esse libramentum oportet, ut ruat verius quam fluat ; itaque altissimis partibus ducitur. convalles et intervalla substructis canalibus iunguntur. alibi rupes inviae caeduntur sedemque trabibus cavatis praebere coguntur. qui caedit, funibus pendet, ut procul…
Pliny the Elder, Natural History
-
…et nigra Laban cetera vero Iacob separatis inter se gregibus igitur quando primo tempore ascendebantur oves ponebat Iacob virgas in canalibus aquarum ante oculos arietum et ovium ut in earum contemplatione conciperent quando vero serotina admissura erat et conceptus extremus non…
Vulgate, Latin Vulgate
-
…, linea latens pondus deduceret, ita conlocavit machinationem. Canalem ligneum sub tigno fixit ibique trocleas conlocavit ; per canalem lineam in angulum deduxit ibique tubulos struxit ; in eos pilam plumbeam per lineam demittendam curavit. ita pondus cum…
Vitruvius, de Architectura
-
…constituebatur transversa sucula. in capite autem dextra ac sinistra trocleae duae, per quas movebatur quod inerat in eo canali capite ferrato tignum. sub eo autem in ipso canali inclusi tori crebriter celeriores et vehementiores efficiebant eius motus .…
Vitruvius, de Architectura
CANA´LIS(σωλήν), a channel or canal, is used, like its English derivatives, to signify a watercourse, whether open or closed, and next any other passage which resembles a watercourse.
1. The method of constructing conduits is described by Vitruvius (Vitr. 8.7), who distinguishes the canalis, which is lined with masonry (structiis), from the leaden fistula and the earthenware tubulus (cf. Suet. Cl. 20). A ruder kind of conduit, which was made of timber or earthenware to carry water from a spring or stream to cattle in a meadow, is figured in the illustration below, taken from the Vatican Virgil (Verg. G. 3.330:; Varro, R. R. 3.5, 2). Again by canalis is denoted a feeding-trough, which was in the case of domestic birds placed inside their house, and fed from the outside by pipes (ib. 3.7, 8; 11, 2).
Similarly canalis denotes the channel of a sewer, as, for instance, that in the Forum, which is at one spot exposed to view, and was a favourite station for loungers (Plant. Curc. 4.1, 15; Fest. s. v. canalicolae).
2. Canalis is also a trench or vein in a gold-mine (Plin. Nat.33.68), the barrel or channel for missiles (σῦριγξ) in a catapult (Vitr. 10.13, 7), a reed-pipe (Calp. Ecl. 4.76); in the medical writers, a splint (Cels. 8.10, 65) or a canal of the human body (Id. 4.1, 38); and finally, in architecture, the channel or flat surface running between the abacus and the echinus inside the volute, as in the accompanying cut from one of the triglyphs of the temple of Segesta in Sicily (Saglio, Dict. s.v.). [COLUMNA] J. H. F.]
(σωλήν). A channel or canal, is used, like its English derivatives, to signify a water course, whether open or closed, and next any other passage which resembles a watercourse.
The method of constructing conduits is described by Vitruvius (viii. 7), who distinguishes the canalis, which is lined with masonry (structilis), from the leaden fistula and the earthenware tubulus. A ruder kind of conduit was made of timber or earthenware to carry water from a spring or stream to cattle in a meadow. Again, canalis denotes a feeding-trough, which was in the case of domestic birds placed inside their house, and fed from the outside by pipes (Varro, R. R. iii. 7, 8; 11, 12).
Similarly canalis denotes the channel of a sewer, as, for instance, that in the Forum, which is at one spot exposed to view, and was a favourite station for loungers (Plaut. Curc. iv. 1, 15).
Canalis is also a trench or vein in a goldmine (Plin. H. N. xxxiii. 68); the barrel or channel for missiles (σῦριγξ) in a catapult (Vitruv. x. 13, 7); a reed-pipe (Calp. Ecl. iv. 76); in the medical writers, a splint (Cels. viii. 10, 65) or a canal of the human body (id. iv. 1, 38); and finally, in architecture, the “channel” or flat surface running between the abacus and the echinus inside the volute, as in the accompanying cut from one of the triglyphs of the temple of Segesta in Sicily. See columna.