canis
canis, a dog
beware of dog!
- I Lit., a dog.
- A In gen., v. Varr. R. R. 1, 21; 2, 9, 1 sqq.; Plin. 8, 40, 61, § 142 sqq.; Col. 7, 12, 1: tantidem quasi feta canes sine dentibus latrat, Enn. ap. Varr. L. L. 7, § 32 Müll. (Ann. v. 518 Vahl.): introiit in aedĭs ater alienus canis, Ter. Phorm. 706: inritata canes, Lucil. ap. Charis. 1, p. 100 P.: canem inritatam imitarier, Plaut. Capt. 3, 1, 25 (485): in Hyrcaniă plebs publicos alit canes, optumates domesticos: nobile autem genus canum illud scimus esse, etc., Cic. Tusc. 1, 45, 108: si lupi canibus similes sunt, id. Ac. 2 (Luc.), 16, 50: canes ut montivagae persaepe ferai Naribus inveniunt quietes, Lucr. 1, 405: canis acer, Hor. Epod. 12, 6: acres, Varr. R. R. 1, 21: acriores et vigilantiores, Cato R. R. 124: assiduus, Col. R. R. 7, 12, 5: catenarius, Sen. Ira, 3, 37, 2: catenă vinctus, Petr. 29: Molossi, Hor. S. 2, 6, 115; cf. Lucr. 5, 1063: obscenae, Verg. G. 1, 470; Ov. F. 4, 936: pastoralis, Col. 7, 12, 3: pecuarius, id. 7, 12, 8: pulicosa, id. 7, 13, 2: rabidi, Lucr. 5, 892; Sen. Oedip. 932: rabiosus, Plin. 29, 4, 32, § 98: saeva canum rabies, Prop. 3, 16 (4, 15), 17; Plin. 8, 40, 63, § 152: est verunculus in linguă canum, quo exempto nec rabidi fuint, etc., id. 29, 4, 32, § 100: rabiosa. Hor. Ep. 2, 2, 75: venatici, Cic. Verr. 2, 4, 13, § 31; Nep. Pel. 2, 5: alere canes ad venandum, Ter. And. 57; Curt. 9, 1, 31: vigiles, Hor. C. 3, 16, 2: canum fida custodia, Cic. N. D. 2, 63, 150: fida canum vis, Lucr. 6, 1222: levisomna canum fido cum pectore corda, id. 5, 864: caput mediae canis praecisae, Liv. 40, 6, 1; cf. Curt. 10, 9, 12: saepe citos egi per juga longa canes, Ov. H. 5, 20: canibus circumdare saltus, Verg. E. 10, 57: hos non inmissis canibus agitant, id. G. 3, 371: leporem canibus venari, id. ib. 3, 410.—
- B Esp.
- 1 As a term of reproach, to denote,
- a A shameless, vile person, Plaut. Most. 1, 1, 40 (40); Ter. Eun. 803 Donat. ad loc.; Hor. Epod. 6, 1; cf. id. S. 2, 2, 56; Petr. 74, 9; Suet. Vesp. 13. —
- b A fierce or enraged person, Plaut. Men. 5, 1, 14, 5, 1, 18 (116); Hyg. Fab. 3; cf. Cic. Rosc. Am. 20, 57; Sen. Cons. Marc. 22, 5.—
- 2 As the regular designation of the hangers-on or parasites of an eminent or rich Roman; a follower, dog, creature: multa sibi opus esse, multa canibus suis quos circa se habuit, Cic. Verr. 2, 1, 48, § 126: cohors ista quorum hominum est? Volusii haruspices et Canelii medici et horum canum quos tribunal meum vides lambere, id. ib. 2, 3, 11, § 28: apponit de suis canibus quendam, id. ib. 2, 4, 19, § 40; 2, 5, 56, § 146; id. Att. 6, 3, 6; id. Pis. 10, 23.—
- 3 In mythical lang.
- a Tergeminus, i. e. Cerberus. Ov. A. A. 3, 322; id. Tr. 4, 7, 16; called also viperius, id. Am. 3, 12, 26: Tartareus, Sen. Herc. Fur. 649: triformis, id. Herc. Oet. 1202: Echidnaea. Ov. M. 7, 409; cf.: infernae canes, Hor. S. 1, 8, 35; Verg. A. 6, 257; Luc. 6, 733. —
- b Semidei canes, Anubis, Luc. 8, 832.—
- 4 Prov.
- a Stultitia est venatum ducere invitas canes, Plaut. Stich. 1, 2, 82 (139).—
- b Cane pejus et angui Vitare aliquid, Hor. Ep. 1, 17, 30.—
- c Ut canis a corio numquam absterrebitur uncto, will never be frightened from the greasy hide, Hor. S. 2, 5, 83.—
- d Canis caninam non ēst (cf. Engl. dog won’t eat dog), Auct. ap. Varr. L. L. 7, § 32 Müll.—
- e A cane non magno saepe tenetur aper, Ov. R. Am. 422.—
- 5 CAVE CANEM, beware of the dog, a frequent inscription of warning to trespassers on doors, etc., Petr. 29; Varr. ap. Non. p. 153, 1; Inscr. Orell. 4320. —Hence: Cave Canem, the title of a satire by Varro, Non. p. 75, 22.—
- II Transf.
- A A constellation; the Dog.
- 1 Esp.: Canis Major, or simply Canis, a constellation of twenty stars, Hyg. Astr. 3, 34; of which the brighest is Sirius or Canicula, Cic. N. D. 2, 44, 114; id. Arat. 108 (349); 123 (367); 138 (382); 276 (522); Vitr. 9, 5, 2; Verg. G. 1, 218; 2, 353; Hor. S. 1, 7, 25; id. Ep. 1, 10, 16; Tib. 3, 5, 2; Ov. F. 4, 904; Plin. 18, 26, 64, § 234 sqq.—
- 2 Canis Minor, or Minusculus, the Little Dog, = Προκύων, commonly called Antecanis (hence the plur. canes), Vitr. 9, 52; Plin. 18, 28, 68, § 268; Ov. F. 4, 904.—Acc. to the fable, the dog of Erigone, daughter of Icarius; hence, Erigoneïus, Ov. F. 5, 723, and Icarius, id. ib. 4, 939.—
- B The sea-dog, called canis marinus, Plin. 9, 35, 55, § 110; and mythically, of the dogs of Scylla, Lucr. 5, 890; Verg. A. 3, 432; Tib. 3, 4, 89; Cic. Verr. 2, 5, 56, § 146; Luc. 1, 549 Cort.; Sen. Med. 351.—
- C The worst throw with dice, the dog-throw (cf. canicula and alea): damnosi, Prop. 4 (5), 8, 46; Ov. Tr. 2, 474: canem mittere, Suet. Aug. 71; cf. Isid. Orig. 18, 65.—Prov.: tam facile quam canis excidit, Sen. Apocol. 10, 2.—
- D A Cynic philosopher: Diogenes cum choro canum suorum, Lact. Epit. 39, 4.—
- E A kind of fetter, Plaut. Cas. 2, 6, 37 (389) dub. (al. camum; v. camus); cf. 1. catulus.
~es baubantur vel latrant vel ganniunt
~is,hund , ‥ inutilis ~is,hroðhund
~is in rebus agnoscendis ‥ plus naribus quam oculo credit
utile mancipium datur in solatia nobis / obsequiis domini promptus adesse canis
est canis, est catulus, leporarius atque molossus, / ne metra prēcărium odor insecus esset in illis
laicos ‥ ~es secum in ecclesia detinere ‥ inhibemus
spectancia ad minores ordines, ut portare ‥ urceolum, ~es expellere de ecclesia ‥
admonebo commune quidem nomen ~is apud nosdogge esse, venatici vero ~ishunde
si quis ~em qui custodire domini sui caulas debet et lupum abigere occiderit, persolvat domino ~is vj s.(
est et ~is custos tugurii pauperis domini, nocturnas furum arcens insidias
provideat sibi quisque [pastor ] de bono ~e latrabili singulisque noctibus cum grege cubitare
gregarius, A.a flockere , et est ~is pastoris
reddebat ‥ j ursum et vj ~es ad ursum
pingues tauri cornipete seu ursi immanes cum objectis depugnant ~ibus
curris frequenter aspicere ~um rictus, ferocias molosorum, quam horrende tauros lacerant et artus ursorum
vulgare est: ‘qui me diligit, et ~em meum’
non equidem prudenciam credimus ~em irritare si dormire vellet
~is venatica nictit
ab hospitorum refectione vel venatorum ‥ et puerorum qui ducunt ~es
si essent ~es vel accipitres, presentabantur regi
de misera ~um expeditatione(
si quis ‥ occiderit ‥ ~em quem Angli dicunt(greihund , qui nondum cepit leporem nec aliam bestiam, xl d. persolvat
luparii [habent ] ‥ xx d. in die ad equos et ad homines et ~es; et debent habere xxiiij ~es currentes et viij leporarios
defendit quod nullus habeat arcus neque ~es neque leporarios in foresta sua(
pro habendis ~ibus suis ad leporem et wlpem et murilegum et lutr’
mittimus ‥ R. B. cum viij leporariis et viij ~ibus currentibus, mandantes tibi quod ‥ leporariis facias habere cuilibet in die j ob. et aliis ~ibus currentibus facias fieri brennum unde pascantur nisi die quo current et pascantur coriata
in expensa xj leporariorum et trium vealtrorum et sex ~ium [sic ] de mota
~es comitis D. capti fuerunt in foresta super unum damum per forestarium
in expensis j valtrarii et vj ~um ad porcos
ad inveniendas expensas xiij ~ibus currentibus ad lepus [sic ] et iij leporariis
faciatis inveniri xv leporariis ‥ et xxxj ~ibus de mota estoverium suum de pane vel pasto ‥ et illos currere faciatis in chacia episcopi quandoque pro carnibus quibus pascantur
visus de expeditatione ~um existentium in foresta ‥ fiat quando debet fieri reguardum; ‥ et ille cujus ~is inventus fuerit tunc non expeditatus det pro misericordia iij s. ‥ talis autem sit expeditatio ‥ quod tres ortilli abscidantur sine pelota de pede anteriori(
quod cum ~ibus suis vulpericeys accedat ad warennam de Corf’ ad capiendum vulpes in eadem warenna qui eam destruunt
pro ij ~ibusloverez custodiendis
cum ‥ xxiiij ~ibus haericiis et xxiiij ~ibus daemericiis currentibus
unus veutrariorum ~um nostrorum pro cervis
~ibus sagacibus, leporariis, venaticis odorisequisque
debet ‥ ij ~es ad perdices
nobis provideatis in partibus vestris transmarinis de ij ~ibus perdriariis seu cucheris
pro putura ij ~um gruer’
uni falconariorum regis commoranti ‥ cum iij falconibus et j ~e pro ripa
~em modicum sanguinarium portatilem presentat
nullus perturbet aut impediat ~em trassantem aut homines trassantes cum ipso ad sequendum latrones aut ad capiendum malefactores
si quis cum ~e fugace vel vestigabili vestigium latronis aut animalis prosequatur
‘est inter ~em et lupum’ significat necesse aliquid esse medium inter eos: hoc autem est ‘indistinctio’ et ‘indiscretio’, quia unum ab alio discerni de facili non possit, cum sint valde similia animalia; et ideo ‥ alico modo hoc nomen intelligitur ‘indistinctio’. dico igitur quod is est sensus sermonis, quia indistinctio sive indiscretio est inter ~em et lupum: subtacetur autem principaliter propter breviloquium et usum, cum sit sermo proverbialis
sero inter ~em et lupum
vj latrones venerunt ‥ contra horam vespertinam inter ~em et lupum
hora vespertina, sc. inter ~em et lupum, ibi venerunt R. F. [et alii ] ‥ et ‥ predictam A. in domo sua ‥ insultaverunt
eo tempore [defuncto Clodoveo II ] ‥ Francorum regnum plurimum defecit, eo quod aulici et palatini ~es omnia gubernarent
cum diceret ei advocatus in curia: “canones hoc volunt”, respondit: “immo, ~es hoc volunt”
adjuro vos ‥ ut nunquam infidelibus his ~ibus ‥ castrum vel civitatem reddatis
†~es lingua,ribbe
~is lingua,ribbe, hundestunge ‥
lingua ~is, i.chenlange , i.hundestunge
cinoglossa, lingua ~is idem, G.lange de chen , A.houndestonge
Arcturus, Orion et ~is ‥ caeteraque militia caeli
in prima magnitudine sunt xv stelle fixe, ut sunt ~is et Vultur cadens
hec stella, ‥ hic ~is, A.alle maner sterres
cum ‥ quidam pisces sint qui ex una parte habeant formam piscis et ex alia formam animalis quadrupedis, ut porcus piscis, ~is piscis, lupus piscis
cum canis equoreis preda potiatur in undis, / audax sepe lepus associatur ei
~es marini ab equore devehuntur
atillatori ‥ Turris Lond’ pro ‥ iiij li. nervorum, pellibus can[um ] mar[inorum ], flota et aliis diversis rebus ‥ pro balistis et arcubus ‥ reparandis
hic ~is,a dokefyche
phoca ‥ in numero ~um nostratium ‥ non est, et si ~is marinus a nostris appelletur
dicuntur castores fibri, qui pontici ~es dicuntur
hi ~isccponticus, A.a bever
- 1. hond [pastoricius herdershond; acer; mordax];
- 2. (poët.; postklass.) (als scheldw.) hond;
- 3. bits of bars persoon; ➤ uxorem suam esse aiebat rabiosam canem;
- 4. (poët.) Hond als sterrenbeeld; (Maior) de Grote Hond waartoe Sirius behoort; (Minor) de Kleine Hond;
- 5. (poët.; postklass.) (marinus) hondshaai;
- 6. (poët.; postklass.) ‘hondenworp’ (de slechtste worp in het spel: bij alle dobbelstenen ligt de een boven);
- 7. (Plaut.) boei(?).
狗。犬。犯人之鎍。凶骰。天狼。海狗。Canes 吿人者。譭謗者。Melithaei canes 哈吧狗。Pecuarius canis 豺狗。
Suggest a Translation
See an image
Spanicosvocamus. Ita in Lege Frision. tit. 4. § 3. qui in Lege Bajwar. tit. 19. § 6.
Hapichuntappellatus :
hapichenim, seu
habich, Germanis est accipiter :
Habughuntpræfert.
Si quis veltrem leporarium, qui et Argutaritus dicitur... furatus fuerit, etc.Pactus Legis Salicæ habet
Argutarito: quidam Codd. MSS.
Argutarid. Est autem
Argutarius Canis, qui arguto suo clamore feras insequitur. Quo sensu Servius ad 7. Æneid.
argutum, garrulum, stridulum, sonantem, interpretatur. Gloss. Græc. Lat. :
Quo loco.... En Diva fave, Signum Arguti misere Canes, Vocor in silvas.
Argutisunt, qui
Tacitosvocat idem Seneca :
Alii eosdem esse censent cum inquisitoribus, qui prædam odoratu inquirunt et arguunt. Gratius :.... At vox laxas Canibus tacitis mittite habenas.
De quibus Valerianus Cemelensis homil. 10 :... Occultos et signis Arguat hosteis.
Hic in conflictu æmulis cursibus aurito lepori imminet, ille Argutis naribus cervi vestigia latentis inquirit.
Argutariospro
acutariosdictos vult in Lege Salica : ita ut
acutariifuerint
acupedes; est enim, inquit,
Argutus, veloxdicitur.
Canes Scotici.
Ad faciendum fugam equis et equitibus, oportet quod Canes Alani nutriti ab eorum dominis, feroces ac mordaces esse, quando animantur a dominis suis contra suos inimicos sive hostes.
La femme de Brenouf appella la mere du suppliant lisse et ses enfans Cheaulx.
Le suppliant respondit à icellui de Lafite que voirement il avoit fait forrar son Chenel à ses chiens.
La suppliante avoit avec elle un sien petit Chiennet ;... lequel Chiennet Guillemin... feri d'une pierre par telle maniere qu'icellui Chiennet fu tué.Glossar. Gall. Lat. ex Cod. reg. 7684 :
Viverravenatur, et cuniculos, cum hos e subterraneis suis cubilibus ille propulit, statim capit. Lex Bajwar. tit. 19. § 4 :
De eo cane, quem Bibarhunt, vocant, qui sub terra venatur, qui occiderit, etc.
Nullus habitans ultra Sicidam, vel alibi extra districtum Vercellarum, præsumat capere perdices vel faxanos in districtu Vercellarum cum retibus et cane de Macia.Sic legitur ; sed omnino legendum videtur
de chacia. Vide Caciare.
Cullotdicitur, in Lit. remiss. ann. 1474. ex Reg. 195. Chartoph. reg. ch. 1126 :
Nostre amé Richard des Costes, escuier, bourgeois et citoyen de Lion,... ayant prés de lui ung sien Chien Cullot assez rioteux et malicieux, etc.
Si quis Canem seusium primum Cursalem, qui primus currit, involaverit, etc.
Οἱ δὲ ἐπὶ φυλακῇ τῶν κτημάτων, οὕς οἰκουροὺς καὶ δεσμίους λέγομεν.Idem lib. 3 :
τῶν κυνῶν μὲν οἱ μὲν ἐπὶ θύρας τρέφονται.De canibus
Catenariisegit Seneca lib. 3. de ira. Lex Salica tit. 6. § 3 :
Si quis Canem Custodem Domus, sive Curtis, qui in die ligari solet, ne damnum faciat.Edit. Heroldi habet,
Canem, qui ligamen noverit. Lex Aleman. tit. 82. § 6. et Lex Bajwar. tit. 19. § 9 :
Si autem Canem, qui Curtem domini sui defendit, quem Houawarth dicunt, occiderit, etc.Speculum Saxonic. lib. 3. art. 51. § 2 :
Canis custodiens curiam, seu canis fundi, sicut et is, qui ovile sequitur.Fragmentum Petronii :
Ad sinistram intrantibus non longe ab ostiarii cella, Canis ingens catena vinctus in pariete erat pictus, superque quadrata litera scriptum : Cave canem.Infra,
Canis Catenarius. Petrus Damian. lib. 2. Epist. 10 :
Velut egregius Canis aulæ regiæ Custos, nocturnos fures claris baubatibus impetis. Canis Villaticus,Columellæ lib. 7. cap. 12. Vide Foros Aragon. tit. de Lege Aquilia fol. 15.
Custos ovilis, in Speculo Saxon. lib. 3. art. 51. § 2.
Custos oviumin Foris Aragon.
Pastoralis, in Lege Salica tit. 6. § 4.
Canes pecuarii, apud Columellam lib. 7. de Re rustica cap. 12. Vide Joannem Caiam in libello de Canibus Britannicis pag. 6.
B. Brocas dat quatuor libras pro licentia adquirendi manerium de Parva Weldon ac ballivam custodiendi Canes Regis Damaricios,etc.
Magister, in Lege Salica tit. 6. § 5.
un chien dressé.
De eo qui alienum Canem Domesticum interfecit. Si aliquis injuste, et contra legem, alterius Canem interfecerit, vigilabit et custodiet ejus fimarium
firmarium.
per annum et diem, etc.
Qui illum Ductorem, qui hominem sequentem ducit, quem Laitihunt dicunt, furaverit.Idem videtur qui Inductor, in Glossis antiquis :
.... lustrat per nota ferarum Pascua, per fontes, per quas trivere latebras, Primæ lucis opus, tum signa vapore ferino Intemerata legens, si qua est qua fallitur ejus Turba loci, majora secat spatia extera gyro.
Chiens Francs. Jura et Consuetudines Ducatus Normanniæ cap. 17. de Verisco :
Et adhuc Dux Normanniæ sibi retinet decurios, Francos Canes, et francas aves, ebur, rohanlum, lapides pretiosos.Ubi Gallica editio :
Et les destriers et les Francs chiens et oiseaux, l'ivire, et le rochal, et les pierres precieuses.
fugat,
Si quis cum Cane Fugace, vel vestigabili vestigium latronis, aut animalis furati prosequatur, non liceat ei intrare terram alicujus domini sine illius domini licentia.Vide Fugare.
quibus leones et tigrides propelluntur, apud Monachum Sangall. lib. 2. de Carolo Magno cap. 14.
Greihunddicitur, in Leg. Forestarum Canuti Regis cap. 31. Canis veltris, leporarius.
Custos curtis, de quo supra, ubi vide :
Houaenim Germanis est curtis, et
ward, custodia : ut Saxon. hof, ædes, aula : et vart, varde, custos.
Qui odorisequa nare spelæa ferarum et diverticula deprehendit, ut ait Willelmus Malmesburiensis lib. 2. de Gestis Angl. cap. 6. Gloss. vetus :
Si Canem, qui curtem defendit, aliquis occiderit... donet alium Catellum, qui Jugum transpassare possit.Id est, qui jugum pati possit, et alligari.
Langeranappellant, vel potius langlegerean, Canis veltris, seu leporarius, in Legibus Forestarum Canuti Regis cap. 32.
Howndesvocant ab ululalu : habent enim ii canes bellicosos, oculis lippis et detortis, labris et malis adeo sordidis et dependentibus, ut advenis mera monstra videantur. At quanto deformiores, eo meliores æstimandi : nam etsi et labra plurimum propendeant, eo certius odorem quasi sorbent, et clariorem ululatum faventis vestigationis testem edunt : unde et ab ululatu illo nomen adepti sunt.
Auquel papier estoient contenus plusieurs choses, que l'en disoit estre experimens de Virgiles, entre lesquelx y estoit escript que on presist la laingue d'un chien noir avecques le maistre dent d'icellui chien, et que le dent fust boutez dedens ladite langue, et que ce fait, chien ne pouroit abaïer ceulx qui portoient ledit dent et langue.
Si quis Canem seucem, quem Leitihunt vocant, furaverit, etc.Ubi editio Heroldi cap. 27. § 1 :
Leisthundpræfert.
Canem Ductorem, vulgo interpretuntur, a Germ.
Leite, duco,
et hund, vel
hunt, canis. Lex Alamann. tit. 82 :
Qui illum Ductorem, qui hominem sequentem ducit, quem Laitihunt dicunt, furaverit, etc.Vide Canis Ductor, et Segusius.
Ex illo Canum genere, qui lepores assequuntur velocitate pedum,ut est apud Rodulphum Tortarium lib. 5. Miraculorum sancti Benedicti n. 2. Lex Salica tit. 6. § 2 :
Veltrem Leporarium, qui et Argutarius dicitur.Radevicus lib. 3. cap. 26 :
Si quis per Canes Leporarios feram fugaverit, etc.Lex Alamann. tit. 82. § 4 :
SiLex Bajwar. tit. 19. § 5 :Veltrem Leporalem probatum aliquis occiderit, etc.
De Canibus veltricibus qui unum occiderit, qui leporem non persequitur, sed sua velocitate comprehendit, etc. Leporarius,nude ; quomodo nos
Levrierdicimus. Matth. Westmonaster. pag. 162 :
Nutrierat autem... Leporarium quendam, etc.Bromptonus :
Leporariis, brachetis, et accipitribus eodem die a Rege Angliæ Saladino missis. Leporaria,Canis femina ejusdem speciei, in Vitis Abbatum S. Albani. Adde Fletam lib. 2. cap. 41. § 21. Silvestr. Girald. in Itiner. Cambriæ lib. 1. cap. 7. lib. 2. cap. 10. etc.
Lesquelx compaignons prinrent ung Chien Metis appartenant au suppliant, et le mirent en laisse.
ductor, index. Lit. remiss. ann. 1408. in Reg. 162 : Chartoph. reg. ch. 395 :
Arnaudus fere per totam illam diem et usque ad horam cenæ in venatione cum Cane Monstrante intenderat.
qui pastorem pecoris(opilionem)
comitaturadversus lupos et fures. Glossæ :
Si quis Canem Pastoralem, qui lupum mordet, et pecus ex ore ejus tollit, et ad clamorem ad aliam vel ad tertiam villam currit, occiderit, etc.Lex Bajwar. tit. 19. § 8 :
Qui vero pastoralemLex Aleman. tit. 82. § 5 :(canem) qui lupum mordet, occidit, etc.
Qui lacerare lupum solet et non occidere. Canis Pastoricius,in Speculo Saxon. lib. 3. art. 51. § 2. Hispanis,
Mastino de ganado. Varro lib. 2. de Re rustica cap. 9 :
Canis ita custos pecoris, ut ejus, quod eo comite indiget ad se defendendum. In quo genere sunt maxime oves, deinde capræ : has enim lupus captare solet, cui opponimus Canes Defensores.Vide supra,
Canis custos pecoris.
Petronius, Gratio in Cynegeticis :
Lex Burgundion. addit. 1. tit. 10 :....... Ac te leve si qua Tangit opus, pavidosque juvat compellere dorcas, Aut versuta sequi leporis vestigia parvi, Petronios (sic fama) Canes, volucresque Sicambros, Et pictam macula Vertraham delige falsa.
Si quis Canem veltraum, aut segutium, aut Petrunculum præsumpserit involare, jubemus ut convictus coram omni populo posteriora ipsius osculetur.Dicti autem
Petrunculiet
Petronii, quia ita solidos calces habent, ut
petraset rupes illæsim percurrant, atque adeo ex iis sint, quos
Petroniiii sunt, quos vulgo
Petroniis, quod taciti accedere feras nolint, sed clangore nondum conspectas citare soleant. Nam et istis convenit, qui simul ac in vestigia incidunt, unanimi et continuo clangore ea decurrunt.
porcos, seu apros venatur. Lex Alaman. tit. 82. § 3. :
Bonum Canem Porcaritium, ursaritium, vel qui vaccam et taurumin Lege Salica, tit. 6. § 2.prendit, si occiderit, etc. Veltris Porcarius,
Ramhuntvocatur. Leges Canuti Regis de forestis § 30 :
Item de Canibus, quos Ramhunt vocamus.
Canis qui vigilat, etc.
Nullus capiat cum rete, vel lacciuolo, vel aliquo alio artificio aliquos columbos, ..... exceptis starnis, qualeis, quæ libere possint capi cum avibus et Canibus de rete.Stat. Mantuæ lib. 1. cap. 115. ex Cod. reg. 4620 :
Neque audeat vel præsumat aliquis de civitate Mantuæ..... tenere per se vel alium aliquos Canes a rete.
Britannicosvocat Strabo lib. 4.
Si quis canem veltraum, aut Segutium vel petrunculum præsumpserit involare, etc.Lex Salica tit. 6. § 1. :
Si quis Canem Seusium furaverit aut occiderit, qui magister sit, etc. Si quis vero Seusium reliquum, aut veltrem porcarium, etc.Lex Alamannorum tit. 82. § 1 :
Si quis Canem Seusium primum cursalem, qui primus currit, involaverit, etc.Lex Bajwar. tit. 19. § 1 :
Si quis Canem Seucem, quem Leitihunt vocant, furaverit, etc.§ 2.
Si autem Seucem doctum, quem Triphunt vocant, furaverint, etc. § 3.
Si autem Seucem, qui in ligamine vestigium tenet, quem Spurihunt dicunt, etc. Charta Heccardi Comitis Augustodunensis ex Tabulario Prioratus Persiensis, apud Perardum pag. 26. 27 :
Ricardo filio meo donate spada spangisil, et Sigusios 2. Terico filio... spada Indica, et Sigusios 2... Ademaro fratre suo, speudo uno et Cano, et Seugio duos. Heccardo... tabulas corneas, et pacto saleco, et Sigulos duos, et sparvario uno..... Otgario, caballo uno, cum sella meliora, et Sugios4 .... seniore nostro donate falcones 2. et Seugios 2.
Segutios,
Segusiumin Alpibus urbem sat notam constat extitisse : sed vix est ut credam, inde dictos canes istos. Alii
segusios, quasi
secutios, appellatos volunt, et postea, voce truncata,
seucioset
seugios: idque eruunt ex variis appellationibus vernaculis
Laitihuntet
Spurihunt, quæ in citatis Legibus iis tribuuntur : est enim
Laitihuntsive
Leitihunt, idem quod Flandris
Leyhont, Canis ductor ;
Spurihuntvero, qui feras investigat :
spoorquippe iisdem est vestigium, et
speuren, investigare : sic
Speurhonterit Canis inquisitor, quomodo Græci ejusmodi Canes
Triphuntin Leg. Baivar. et
Canes, qui segusi vel brachi vocantur.Hermannus Nuerarius lib. de Orig. Francor.
segusioscanes, porcarios interpretatur, vel doctos ad investigandos apros. Nec dissentit Wendelinus, qui seusium canem ait esse,
qui aprorum venationi bonus est: a voce
Seughen,
suesnotat. Ita
Seusius Magisterilli est, quem Galli
Suchen, vel potius Saxonico
Seuken, investigare, unde inquit
Sucher, Seuker, Investigator, et Latina terminatione data prodit
Suchius, seucius, seugius, secusius, segusius, etc.
de terre, vulgo
Il y avoit ung petit Chien Terrier, qui estoit couché assez près de la dame.
tracerenim, est perquirere vestigiis insistendo :
Nullus perturbet aut impediat Canem Trassantem, aut homines trassantes cum ipso ad sequendum latrones, aut ad capiendum malefactores.Scotis
ane sleuthound. Vide Trassare.
Veltris leporarius, qui et argutarius, in Lege Salica tit. 6. § 2.
Veltris leporalis probatus, in Lege Alem. tit. 82. § 4.
Canes Veltrices, qui lepores sua velocitate comprehendunt, in Lege Bajwar. tit. 19. Monachus Sangal. lib. 1. cap. 22 :
Assumpsit duas caniculas in manu sua, quas Gallica lingua Veltres nuncupant, agilitate sua vulpes et cæteras minores bestiolas facillime capientes, etc. Veltrahus,in Lege Burgund. add. 1. tit. 10. appellatur ;
Veltraga, in Notis Tyronis ;
Vertraha, vel
Veltraha, apud Gratianum in Cynegetic :
Et pictam macula Vertraham delige falsa.
Vertragus, apud Martialem lib. 14. Epigr. 200 :
Ita in MSS. legi observant viri docti.Non sibi, sed domino venatur Vertragus acer, Illæsum leporem qui tibi dente ferit.
Vertagus, apud Julium Firmicum lib. 5. Math. cap. 8 :
Fortes erunt, industrii, sagaces, equorum nutritores... similiter et canum, et molossorum, Vertagorum, et qui sunt ad venationes accommodati.Denique
Viautres, Gallis. MS. :
Joann. de Condato MS. :Qui deux Viautres enchaainez Avoit avec soi amenez.
Mastins et goucos et grans Viautres.
VertragosGallis dici a velocitate :
Αἱ δέ ποδώκεις κύνες αἱ Κελτικαὶ, καλοῦνται μὲν Οὐέρτραγοι κύνες, φωνῇ τῇ Κελτικῇ, ... ἀπὸ τῆς ὠκύτητος.Turnebus lib. 18. Adv. cap. 1. a
feram trahendodictos
vertrahoscensuit : Caius a
vertendo: Farnabius ab
agiliter vertendo. Certe veltres Gallis proprios fuisse constat : unde
Canes Gallici, Ovidio et Martiali dicuntur. Proinde quidam
veltresappellatos putant a
velt, campus, Theutonibus, quia canes isti per campestria et plana vagantur, ut qui in montanis et silvestribus locis lepores solo visu, non odoratu venentur : vel ex
velt-jaghere, veltragos, appellatos, quasi
campestres venatores, ex
velt, campus et
jaghere, venator.
Vaultreappellamus canem, aprorum venationi aptum : unde
le Vautray.
Canis Vestigabilis, in Regiam Majest. lib. 4. cap. 33.
Ramhundvocantur.
Bonum Canem porcaritium, Ursaritium, vel qui vaccam et taurum prendit, si occiderit.Lex Bajwar. tit. 19. § 7 :
De his Canibus, qui Ursos, vel bubalos, id est, majores feras, quod Swartzwild dicimus persequuntur, si de his occiderit, etc.
Custode præsente, ignem, cornu, vel Canem habente, qui Warset appellatur.
De Canibus, qui in Dextro Armo Tonsi sunt, ut homo, qui eum habuerit cum ipso cane in præsentiam Regis veniat.
militaremvocat Arnoldus Lubecensis lib. 7. cap. 2. quia
Militibus, seu Nobilioribus infligi solita erat :
Quæ præsumptio hoc modo multata est, ut mille marcas argenti injuriato persolveret, et de feudo suo ad centum marcas argenti Ecclesiæ majori resignaret, et cum multis nobilibus, hominium ei faceret, et cum quingentis Militibus Militarem ei pœnam persolveret, id est, ut singuli Milites de loco perpetrati sceleris, usque ad fores majoris Ecclesiæ Caniculum Deferrent.Exstat insigne aliud ejusmodi pœnæ Militaris exemplum apud Witikindum lib. 2. et ex eo Conradum Usperg. ann. 937 :
Pro qua præsumptione condemnavit eum centum talentis, omnesque Principes, qui ad hoc eum juvabant, dedecore Canum, quos Portabant usque ad urbem regiam, quæ dicitur Magdeburg.Item apud Dodechinum ann. 1155 :
Henricus Comes de Didissen et alii ex parte prædicti Hermanni Canes Portaverunt, et sic dominus Arnoldus Episcopus ab excommunicatione eos absolvit.Arnulfus Mediolanensis in Chron. sub ann. 1008 :
Hæc autem fuit pacis conditio, quod veniente Mediolanum, tertio ab urbe milliario, nudis incedendoConsulendi in hanc rem præterea Martinus Crusius lib. 10. Hist. Suevicæ part. 2. cap. 14. et Browerus lib. 14. Annal. Trevir. pag. 789. 1. Edit.vestigiis, Episcopus Codicem, Marchio Canem Bajulans, ante fores Ecclesiæ S. Ambrosii reatus proprios devotissime sunt confessi.
cathedramesse existimavit. Sed et quod subdit eo perinde casu rusticos et colonos gestasse aratri rotam, probo indiget vade. Vide Harmiscara, Sella.
Harschar, col. 825. Grimm. Antiquit. German. pag. 715. sqq. Altaserr. de Jurisdict. Eccles. lib. 5. cap. 5. pag. 185.
Idem lib. 3 :Tempore quo neque nox neque lux sed utrumque videtur.
Vetus Charta apud Spelman. :Postea vix summos aurora rubescere montes Fecerat, et valles nondum primordia lucis Attigerat, interque Canem distare Lupumque Nutlus adhuc poterat aliquo discernere visu.
Infra horam vespertinarum, inter Canem et Lupum, venerunt et interfecerunt dictum Joannem.
Quod nos Præfati Schlavi criminabantur cum Ungaris fidem Catholicam violasse, et per Canem, seu lapum,Hæc lucem accipiunt ab Joinvilla in Hist. S. Ludovici, dum fœdera inter Imp. Joannem Vatatzem et Comanorum Principem inita recenset, eaque firmata ebibito alterius invicem sanguine, hacque adhibita ceremonia, quam sic enarrat :(f. aliasque nefandissimas et ethnicas res Sacramenta et pacem egisse.lupum, licet ita rursum ediderit idem Gewoldus in Metrop. Salisburg.)
Et encore firent-ils autre chose. Car ils firent passer un Chien entre nos gens et eux, et decouperent tout le Chien à leurs espées, disans que ainsy fussent-ils decouppez, s'ils failloient l'un à l'autre.Id ipsum de Bulgaris refert Continuator Theophanis lib. 1. num. 20. Huc forte spectant, quæ habet Conradus Abbas Uspergensis sub ann. 920. ubi de Avaribus, seu Ungaris :
Legati Ungarorum pro solitis muneribus Regem adierunt, sed ab eo spreti, in terram suam vacui reversi sunt. Cum enim haberet militem equestri jam prælio probatum, contra hostes antiquos præsumpsit inire certamen. Hæc audientes Avares, nil morati, cum hostili gravique manu Saxoniam festinant intrare, et iter agentes per Dalmatiam, opem quasi ab antiquis petunt amicis. Illi vero scientes eos ad Saxoniam festinare, Saxonesque paratos cum eis pugnare, pinguissimum pro munere eis projiciunt Canem. Et cum non esset injuriam vindicandi locus, ad aliam pugnam festinantibus, cum ridiculosa satis vociferatione longius prosequuntur amicos.Nimirum in ludibrium canem Ungaris Dalmatæ objiciebant, quod per canem fœdera sua sancirent,
Ego Conanus dux Britanniæ debitum, quod Cibus canum vocatur, ecclesiæ sanctæ Crucis per totam abbatiam in perpetuum condono.Vide in Bren.
Insuper super gistis nostrorum Canum majorum, etc. Insuper pro gista Canum nostrorum parvorum, etc.Vide in Gistum.
Hundskornet
Hundelege, col. 977.
Et in camino ignis ejusdem cameræ duos Canes ferri ad sustinendum ligna pro comburendo.Vide infra Chenetus.
- 2 CAV-, a dog: ater alienus, T.: acer, H.: canes venatici: obscena, shameless, V.: Echidnea, i. e. Cerberus, O.: caeruleis canibus resonantia saxa, the barking mouths(of Scylla), V.: Infernae canes, the dogs of Hecate, H.—Singcollect.: trudit multā cane Apros, a pack, H.—Provv.: cane peius et angui vitare aliquid, H.: canis a corio numquam absterrebitur uncto, will never be frightened from the greasy hide, H.: canis timidus vehementius latrat quam mordet, his bark is worse than his bite, Cu.—Fig., a term of reproach, dog, T.; of a backbiter, H.; of a miser, H.; of parasites: multa canibus suis (opus esse).—Meton., the constellation, the Dog(canis maior, or Sirius; and canis minor, or Procyon): adverso cedens Canis occidit astro, i. e. goes down backwards, V.—In play, the worst throw(of dice), dog-throw(opp. Venus), O., Pr.
-
…, primi sub lumina solis et ortus, sub pedibus mugire solum, et iuga coepta moveri silvarum, visaeque canes ululare per umbram, adventante dea. Procul o procul este, profani, conclamat vates, totoque absistite luco…
Vergil, Aeneid
-
…enim non sustinet ultra perdere blanditias iuvenis deus, utque monebat ipse Amor, admisso sequitur vestigia passu. Ut canis in vacuo leporem cum Gallicus arvo vidit, et hic praedam pedibus petit, ille salutem alter inhaesuro similis iam…
Ovid, Metamorphoses
-
…et fluxi dolis haud difficulter capiebantur. Nam ut cuiusque studium ex aetate flagrabat, aliis scorta praebere, aliis canes atque equos mercari ; postremo neque sumptui neque modestiae suae parcere, dum illos obnoxios fidosque sibi faceret. Scio…
Sallust, Catilina
-
…vasti ficam abiecit be luam Haec e Tartarea te nebrica abstractu m plaga Trici pitem eduxit Hy dra generatu m canem Haec i nteremit to rtu multiplica bili Draco nem auriferam optu tu adservantem a rborem Multa a lia victrix no…
M. Tullius Cicero, Tusculanae Disputationes
-
…putisceret. sunt autem bestiae quaedam, in quibus inest aliquid simile virtutis, ut in leonibus, ut in canibus, in equis, in quibus non corporum solum, ut in suibus, sed etiam animorum aliqua ex parte…
M. Tullius Cicero, de Finibus Bonorum et Malorum
-
…; quae quidem neque ali neque sustentari neque ullum fructum edere ex se sine cultu hominum et curatione potuissent. canum vero tam fida custodia tamque amans dominorum adulatio tantumque odium in externos et tam incredibilis ad investigandum sagacitas narium tanta…
M. Tullius Cicero, de Natura Deorum
-
…se ipsum, hoc est per Apronium, Verrem alterum, depopularetur, ad minores civitates habebat alios quos tamquam canis immitteret, nequam homines et improbos, quibus aut frumentum aut pecuniam publice cogebat dari. A. Valentius est…
Cicero, in Verrem
-
…fit, ut etiam servi se liberius gerant, uxores eodem iure sint, quo viri, inque tanta libertate canes etiam et equi, aselli denique liberi sic incurrant, ut iis de via decedendum sit. Ergo ex hac…
M. Tullius Cicero, De Republica
-
…et de veneficiis accusabant ; qui omnes, quod ad me attinet, vellem viverent. nihil enim mali est canes ibi quam plurimos esse ubi permulti observandi multaque servanda sunt. verum, ut fit, multa saepe imprudentibus imperatoribus…
Cicero, pro S. Roscio Amerino
-
…. sagire enim sentire acute est ; ex quo sagae anus, quia multa scire volunt, et sagaces dicti canes. is igitur, qui ante sagit, quam oblata res est, dicitur praesagire, id est futura ante…
M. Tullius Cicero, De Divinatione
(κύων). (1) The dog; an animal domesticated among the ancients, and used for hunting, for guarding houses, and also kept as a pet. In Egypt it was even held in reverence, and at Cynopolis received divine honours in the person of the dogheaded (or jackal-headed) god Anubis (q.v.). Artemis was said to have given Procris a dog that was always sure of its prey, and from this dog tradition derived the mighty Molossian hounds and those of Sparta. The mastiff (canis Anglicus) was imported into Rome from Britain, and was carefully bred for the wild-beast fights (venationes) in the amphitheatre. Lap-dogs (catuli) were reared in Melita (Malta). House-dogs took the place of the modern domestic cat, a creature unknown to the Greeks and Romans. See Faelis.
(2) See Sirius.