commenda
cum ‥ Sicardus ‥ castrum [de Podio Normanni ] ‥ ceperit et tradiderit in ~am cuidam militi
commisimus ‥ Rogerio de A. ‥ terram ‥ in com. de Culrath’ [] tenendam de nobis ad firmam sicut ipse qui nunc eam tenet habet de ~a justiciarii nostri vel senescalli Ultonie Coleraine, Ir.
clerico Umbrerie Burdegale tenenti in comendam preposituram Umbrerie
quoniam ‥ plerumque de pontificum benignitate beneficiorum ‥ committitur ad tempus custodia vel ~a, quidam ‥ concessa sibi gracia ‥ abutentes beneficiorum que taliter receperunt veros se esse rectores ‥ mentiuntur, alii autem conantur asserere se ~as vel custodias hujusmodi quasi perpetuas assecutos et de fructibus ‥ [earundem ] in ultima voluntate disponunt ‥
celebratum fuit concilium generale apud Lugdunum ‥ et ‥ ibi ‥ ~e perpetue revocate ‥ fuerunt
hujusmodi ~am ‥ declaramus ultra semestris temporis spacium non durare
quia ‥ ecclesiam de A. ‥ magistro Anselmo ‥ commendavimus ‥, vobis ‥ mandamus quatenus durante nostra ~a in dicta ecclesia ‥ nihil attemptetis in nostri prejudicium
omnes ‥ concessiones et ~as de quibuscumque monasteriis, ‥ ecclesiis, ‥ seu redditibus et proventibus ecclesiasticis ‥ a prefato antecessore ‥ concessas ‥ revocavimus(
ecclesiam parochialem de C. ‥ tibi ‥ commendamus et ipsius ~am committimus
quibuscumque ‥ collacionibus sive concessionibus in ~am ‥ non obstantibus
percrebuere rumores quod ‥ sanctitas vestra ‥ abbatiam S. Severi ‥ ducatus nostri Acquitannie primo seculari presbitero in ~am dederit, qui eam juveni cuidam dimisit ad annuam pensionem(
intendit ‥ cellam nostram ‥ a sede apostolica in ~am obtinere
rex ‥ promisit dare c li. ad opus fabrice aquatice ibidem et beneficium valoris in ~am †dicto [l. dicte ] domui in perpetuum
accepit in ~am monasterium Belloci
Statuimus quod aliqui homines non possint capi vel retineri in persona pro aliquo debito, nisi esset Commanda.Charta Jacobi Regis Aragon. ann. 1304 :
Scriptura Commandæ seu depositi.
Cum datum sit nobis intelligi, quod Judei fuerunt a regno nostro ejecti, bonaque eorum ad manum nostram per gentes nostras posita, plura de bonis Judeorum ipsorum in inventariis super hoc confectis scripta non fuerunt, Commendeque et accusationesCharta Ecclesiæ Aniciensis ann. 1312 :(f. actiones) dictorum Judeorum recelate, etc.
Andreas Chaberti Donatus Hospitalis levavit in Arragonio et aliis locis, se dicens esse Procuratorem Eccles. Anic. licet non esset, mangometas, Commendas, legata, helemosinas factas Ecclesiæ prædictæ.Vetus Poeta MS. e Bibl. Coisliniana :
11. mille besans li bailla, En son voyage s'en alla : Sitost comme il pot repaira, Sa Commandise demanda.
In gardia, deposito seu Commenda habere.Stat. Vercel. lib. 2. pag. 37. r° :
Item statutum est, quod ille penes quem factum fuerit aliquod depositum vel Commenda, non possit nec debeat petere libellum, sic dictum depositum vel Commenda peteretur per deponentem.Vide supra Commanda.
commendaturcertis conditionibus, Gall.
De societatibus et Commandis : Constituimus, ut si quis alicui pecuniam, aut rem aliquam in societate vel Commanda ad certum viagium cum ea faciendum ad aliquod locum nominatum dedit, vel concessit, etc.Passim occurrit ibi, ut cap. 20. 21. 22. 23. et 24. ejusd. libri, et cap. 16. lib. 2. § 11. Vide Commendator 1.
Commendam, vel
Commendare, Prædia, ac beneficia Ecclesiastica vel Monastica sæcularibus vel aliis fiduciario jure concedere. Gloss. Græc. Lat. :
Commendavit illi, seu, quod verius est, in escam dedit Ecclesias.Tabularium Abbatiæ Conchensis in Ruthenis Ch. 13 :
Vetamus autem, ut nullus homo aut femina in ipsum jamdictum alodem guardam necCh. 29 :Commandam neque nullam tultam non habeant, nisi solus Dominus, et beatissima virgo Fides, et Monachi Conchacensis Monasterii.
Et illum meum alodem, quæ habeo in Sentres, et totaCh. 250 :Commanda , et boscos, et pratos, etc.
Illam terram de Condadense, quæ est sancti Salvatoris et sanctæ Fide de Conchas, mittimus in Commanda Bernardo de Naiago, et filio suo Umberto, etc.Radulphus de Diceto ann. 1176 :
Ecclesiam Carnotensium indulgentia DominiVita Benedicti XII. PP.Papæ tempore longo Commendatam obtinuit.
Revocavit omnes. Chronicon Senoniense cap. 20 :Commendas factas per prædecessores suos de Ecclesiis Cathedralibus et Abbatiis, quibuscumque personis ; Cardinalibus et Patriarchis duntaxat exceptis
Omnes obedientias fere ita sibi retinuit, ut nullus Monachorum statum Monasterii... scire posset ; unde in aliis locis quæcumque habebat, Commendabat.Atque ita vox
Gislebertus Monetarius in Commandum misit vineam sitam in Fontanillas Canonicis S. Vincentii, eo tenore ut si eam vendere necesse habuerit, nulli liceat eam vendere nisi dictis Canonicis.
Et illudVide infra Commendatio 1.(castrum,) debemus habere et tenere a te et Rogerio filio tuo, et ab omni vestra posteritate per Commendam.
Commendatariisplerumque exspolienda. Cessavit ille abusus, huicque novæ successerunt
Commendæ, non ad spiritalem Ecclesiæ, sed ad temporalem
Commendatariorumutilitatem excogitatæ. Juxta Leonis X. Papæ cum Francisco I. pactionem Rex Franc. designat
Commendatarios, quibus Abbatias vel Prioratus conferat Romanus Pontifex, hac in re pro auctoritate sua
Commendatariossolvens antiquis canonibus, qui hujuscemodi commendas non patiebantur. Verum notior res est, quam ut in illa exponenda diutius immoremur. Vide Commendatarius.
Si quis alteri avitam terram suam Commendaverit, et ei noluerit reddere, etc.Will. Malmesbur. lib. 2. de Gest. Reg. Angl. cap. 7 :
Provincia quæ vocatur Cumberland, Regi Scotorum sub fidelitate jurisjurandi Commendata est.Vide Henricum Huntindon. lib. 5. pag. 355. Hugonem de Cleeriis, etc. Guillelm. de Podio-Laurentii cap. 40 :
Comes Tolosanus dictam terram... Comiti Fuxensi tenendam tradidit ex Commenda, reddendam ei quandocumque requireret sine mora, et eam in vita sua tenuit usque modo.Adde cap. 45. Charta ann.
Noverint, etc. quod nos Amalricus Dei Providentia Dux Narbon. Comes Tholos. et D. Montisfortis tradimus in Commenda dilecto et fideli nostro Stephano Ferriol castrum de Monteastruc, salvo in omnibus jure nostro, et ipse sub sacramento nobis facto ab ipso, nobis promisit quod in castrum illum non receptabit Pontium Manerii vel aliquem alium de inimicis nostris, etc. Et ego Steph. Ferriol recognosco me recepisse castrum de Monteastruc de Commenda dicti D. mei Amalrici, ...... salvo in omnibus jure suo, et promisisse ei sub sacramento homagii a me sibi facti, quod in dicto castro, etc.Alia Charta Bernardi de Mercorio mens. Januar. ann. 1226 :
Not. fac. etc. quod D. Ludovicus Rex Franc. etc. mihi concessit castrum suum Gredonense cum omnibus pertinentiis ejus et cum omnibus illis quæ pertinent ad Vicecomitatum Gredonensem tenenda de eod. Dom. Rege per totam vitam meam et post decessum meum hæc omnia ad ipsum.... revertentur.Diplomatis titulus ita concipitur,
De recognitione D. Bernardi de Mercoria de Commenda Castri et Vicecomitatus de Greiza ad vitam suam a Dom. Rege sibi tradita.Ejusmodi
Commendarumaliæ habentur formulæ ac diplomata in eodem Regesto fol. 38. et in Regesto Viennensi fol. 59.
Quo facto Episcopus reddidit ei dictas claves, dicendo : Commendo vobis istas claves et custodiam reparii hujus de Torcio, quousque nos vel successores nostri huc venientes, eas a vobis requiramus ; qui Dominus eas hoc modo recepit.Instrumentum anni 1394. quo Maria Regina et Comitissa Provinciæ mittit F.
d'Arcussiain fiduciariam possessionem locorum
Auzet, Salignac, etc. e Camera Comput. Provinc. Regest.
Armorumfol. 70 :
Tradimus et assignamus ac damus, concedimus et donamus, ac pro se ac suis transferimus in eumdem in tenesonem et Commandam ;id est, lege fiduciariæ possessionis et non definitivæ seu absolutæ : quare in altero Instrumento anni 1490. quo Carolus VIII. ejusdem
Arcussiæsuccessores in absolutam mittit illorum locorum possessionem, eadem loca dicuntur
Terres laissées en tenue et Commende.
Guiart. in Philippo Augusto :
Si ravoit en sa Commandie La Duchée de Normandie.
Dom. Guido Trossellus, postquam terram suam in manu Dom. Ludovici Commendavit, eum subnixe rogavit, ut Ecclesiam sanctæ Mariæ de Longoponte ejusque habitatores custodiret, et omnes consuetudines et res quas ubique habebat, sicut in diebus suis, et decessorum suorum tenuerat, liberas et immunes esse concederet. Cujus precibus cum omni humilitate Dominus Ludovicus libentissime annuit, etc.Charta Ottonis Ducis Meraniæ et Comitis Burgundiæ ann. 1225. in Tabulario Campaniæ Tuano
Nos non possumus Commendare Comitatum Burgundiæ alicui, neque ponere extra manum nostram, nisi in manum Comitis Campaniæ.
Qui se veaut partir dou païs, ou en oucune autre maniere laisser son Fié, il le doit commander au Seignor : car la Commande est plus seure chose ; et mains y a de peril que l'extraier, par tel raison que se home commande son Fié, par l'assise et l'usage du Roiaume de Hierusalem, il le peut ravoir après un an et jour, toutes les fois que il le requerra sans autre amende que le Seignor y peut avoir, se il ne li comandoit au point que il fu semons d'aucunes des semonces, que aprés son dites, par que on pert son Fié toute plevine qui en deffaut, et se le Seignor l'a en sa main par la comande, et aucun autre se veaut mettre, le Seignor le li doit garentier, que autre ne s'y met. Et qui commande son Fié au Seignor ou à son baill, par l'assise et l'usage doudit Royaume, le Seignor, ou le baill à qui lon le comande, le doit recevoir, ou dire que il ne veaut le Fié recevoir, se Court ne l'esgarde que recevoir le doie, et dire aucune raison pourquoi. Car il est plus seure chose au Seignor de recevoir le par esgart de Court, ou par connoissance, que autrement, etc.
Commendare, cum ab eo ad aliquod servitium erat submonitus : quia commendatio ista dolo facta præsumebatur. Infra :
Ne il ne le peut comander par raison, puis que il est semons de service, tant com celle semonce dure.Quod cap. 255. et 256. pluribus exponitur. Ratio autem quare vassallus commendatum domino feudum ab eo repetere non poterat, nisi post annum exactum, ea erat, ut nullum domino ejusmodi commendatio damnum afferret, et ut dum feudi reditibus fruitur, suis sumptibus, si aliqua necessitas urgeret, quempiam qui feudum deserviret, præficeret : unde si dominum intra anni curriculum contingeret decedere, licebat hæredi reliquo anni tempore feudum commendatum tenere : ut e contra, si vassallus intra annum fato fungeretur, illius hæres feudum, nisi exacto anno repetere non poterat. Denique licet ad plures annos feudum posset commendari, ea tamen commendatio vassalli vitam non excedebat.
Hanc rem confirmaverunt Stephanus Archidiaconus, Fulco Decanus, Rainaldus Archidiaconus, in quorum manu Guillermus Episcopus dimisit curam et providentiam Episcopalium rerum.Et sub finem :
Tempore quo hæc firmata sunt, erat in Hierusalem Guillermus Parisiorum Episcopus, et Episcopatus erat in manu Philippi Regis, qui benigno animo hæc omnia concessit, et regali auctoritate firmavit, etc.
Per quem forum habes qualiter potest infancio se expedire a domino Rege, dimittendo beneficia Regi, siVide Foros Aragon. lib. 6. tit. de Conditione Infantionatus, et tit. seq. Præterea lib. 7. tit. de Omnibus locis, etc.quæ tenet ab eo, et Commendando uxorem, filios, et bona sua fidei Regis, quam expeditionem et Comandam debet Rex recipere, et custodire fideliter, sicut dominus naturalis ; qua expeditione facta, potest cum alio, vet aliis, guerram Regi facere : salvo quod non potest ignem in terram Regis apponere : et si ad campale bellum cum aliquibus venerit contra Regem, debet transire in adjutorium Regis cum equo et armis.
Noverint universi, quod nos Jacobus Dei gratia Rex Aragonum... constituimus in nostra protectione et custodia, Commenda et nostro guidatico speciali vos venerabilem et dilectum nostrum Remundum, et per eumdem Abbatem Monasterii Crassensis, et vestrum Monasterium cum castris, villis, etc.
Commande, eadem notione. Libert. pro hominibus
de Boussacann. 1427. in Reg. 178. Chartoph. reg. ch. 42 :
Après qu'ilz auront demouré quatre ansAlio sensu occurrit, in Lit. remiss. ann. 1418. ex Reg. 170. ch. 233 :(à Boussac) ilz seront tenuz de nous paier Commande, comme les autres de nos hommes et femmes.
L'un desdiz varlez, qui besongnoit avec le suppliantVide infra Commendia.(tisserant) dist à laditte femme : Maistresse commandez ceste commande, en lui monstrant un fil de laine qui estoit rompu, et lui voulant dire qu'elle noast ledit fil.
Cum aliqui homines de villa S. Regneberti census sive Comandas nobis olim super suis capitibus contulissent, nos ea quitavimus et gurpivimus Priori S. Regneberti, etc.Charta ann. 1278. apud Thomasserium in Consuetud. Bituric. lib. 1. cap. 68 :
Salvis similiter et retentis nobis... duobus denariis de Commenda, semel in anno solvendis a quolibet uxorato, etc.Alia ann. 1285. apud eumdem cap. 70 :
Quoties vero aliquis ab extra venerit, et voluerit esse homo noster, in signum homagii solvet semel in vita Priori dicti loci 2. den. de libera Commenda.Vetus Notitia :
Anno Dom.1285 :
Cum dominus Simon Archiep. Bituricensis esset apud S. Nazarium die Martis post festum S. Michaelis, Gaudinus Dominus de Ramefort, filius et hæres Gaufridi Lobe, de Remefort quondam Domini, Militis, concessit coram Domino literas manumissionis centum puellarum, quas pater suus manumitti jusserat in terra sua de Maignec et de Remefort, ab omni tallia et Commenda. Cui manumissioni consenserunt coram nobis executores dicti defuncti.
Donamus etiam.... Comandam et convenientiam quam habemus in uno manso, quod nullus potest dare aut impignorare nisi nobis, et unum multonem in ipso manso.
Sont tenus lui paier par chascun an 4. den. T. en reconnoissance, qui s'appelle la Commande.Tabular. S. Theofredi in Velavis :
Demisit Commendam, quam exigebat in ipsa villa, etc.
Comandanisi præstatio pro jure tutelæ, quam sibi Boso arrogabat in Polliaco ; sed Lector ipse judicet :
Venit Boso ad Placitum, ubi cum Geraldo Comite erant nobilissimi homines, et juravit Boso hoc sacramentum, ita dicens manu sua propria : Ego Boso, nec meus conductus, me jubente, homo nec femina ad meam artem, nec ad meum ingenium, in Polliaco nec in ejus obedientia Comandam non requiram, prensionem nullam faciam de bove, vacca, etc. Et si ego vel meus conductus homo vel femina aliquam Comandam vel prensionem fecerit, post quindecim dies postquam sciero, vel ad rationem missus fuero per te, Geralde, vel per tuos missaticos, sive per Abbatem qui modo est, vel per ipsum qui in antea erit, et per Monachum qui ipsam obedientiam tenuerit, captam emendabo, et postea ad tuam misericordiam, Geralde, veniam, sive ad Abbatem vel Monachum, qui modo est vel in antea erit.Vide Commendatio 2.
Gautbertus de Malamort dereliquit Deo et S. Petro Apostolo Vosiensi in vita et in sanitate sua totam Comandiam, quam in villa quæ vocatur Orgot habebat... Similiter quoque Girbertus uno eodemque modo eandem Comandiam B. Petro Vosiensi dimisit.... Deinde quidem Elias.... Gausberti nepos hujus Comandiæ particeps et par Dominus.... fecit guirpitionem de ea.
Probusfol. 60. et 61 :
Petrus Cosunneuz debet Comiti de Commandaria 1. em. avenæ. Petrus Jordanz debet pro eodem 1. maît avene... Homines de Montsecerox debent Comiti pro garda 5. sextar. Vienn. avenæ, etc. Summa avenæ de garda et Comandaria 30. sextar.
Alii vero ex antiqua relatione testati sunt hunc Equitem appellari Guerregium, qui cum aliis tribus Templariis ex sua Commenda in Suria, metu Saracenorum, signum istud B. Virginis in navi transferendum in Italiam patriam suam curavit.
Unde ad perpetuam rei memoriam in nostro Capitulo generali statutum est, ut in hac die solemne anniversarium cum Commenda et Missa sollemni et in fineLibera
tumulum ejus perpetuo celebretur. Vide Commendationes.
Item statuimus quod quandocumque exeatur ad arma vel cavalcatam, nullus quidem civis possit ducere duos equos nisi essent sui vel habeat eos ex causa Comande ab extraneo et non a cive.Versio Gallica,
S'ils ne lui appartiennent ou qu'ils les aiet en prest, etc.
Item si dicta vulnera judicentur immortalia, dictus burgensis tradetur ad recredentiam velVide infra Commendator 3.in Commendam.
Ordinavit capitulum quod, .... pro reponendo Commendas ecclesiæ, fiat repositorium secundum protractum in capitulo exhibitum.