comparatio

comparatio, a preparing, providing for, preparation

comparatio2, a comparing, comparison, inquiry by comparison

compărātĭo (conp-), ōnis, f. [1. comparo], a comparing, comparison (in good prose).

I In gen.: comparationis duo sunt modi; unus cum idemne sit an aliquid intersit quaeritur: alter, cum quid praestet aliud alii quaeritur, Cic. de Or. 3, 29, 117; cf. id. ib. § 116: potest incidere saepe contentio et comparatio, de duobus honestis utrum honestius, id. Off. 1, 43, 152: majorum, minorum, parium, id. Top. 18, 71: orationis suae cum scriptis alienis, id. de Or. 1, 60, 257: rerum, Quint. 2, 4, 24: argumentorum, id. 5, 13, 57: in comparatione alicujus (post-Aug.): strata erant itinera vilioribus sarcinis, quas in conparatione meliorum avaritia contempserat, Curt. 3, 11, 20 Vogel ad loc.; so, ex conparatione regis novi, desiderium excitabatur amissi, id. 10, 8, 9; cf. Lact. 7, 15, 7.—
II Esp.
- A A trial of skill, contention: in comparationem se demittere, Suet. Rhet. 6.—
- B A relation, comparison: cum solis et lunae et quinque errantium ad eandem inter se comparationem est facta conversio, Cic. N. D. 2, 20, 51.—
- C Translation of the Gr. ἀναλογία, Cic. Univ. 4 fin.; 5; 7.—*
- D An agreement, contract (v. 1. comparo, II. B.): provincia sine sorte, sine comparatione, extra ordinem data, Liv. 6, 30, 3.—
- E Of animals, a coupling, pairing: boum, Col. 6, 2, 13.—
F In rhet.: criminis, a defensive comparison of a crime with a good deed, on account of which the crime was committed, Cic. Inv. 1, 11, 15; 2, 24, 72; Auct. Her. 1, 14, 24; 1, 15, 25.—
G In gram.
- - 1 A climax, Don. p. 1745 P.—
  - 2 The comparative degree, Quint. 1, 5, 45.

compărātĭo, ōnis, f. [2. comparo].

A preparing, providing for, preparation, etc. (rare, but in good prose): novi belli, Cic. Imp. Pomp. 4, 9; cf. pugnae, Auct. B. Afr. 35: veneni, Liv. 42, 17, 6: comparatio disciplinaque dicendi, Cic. Brut. 76, 263: novae amicitiae, Sen. Ep. 9, 6.—
II A procuring, gaining, acquiring: testium, Cic. Mur. 21, 44: voluptatis, id. Fin. 2, 28, 92: criminis, i.e. of all the materials for an accusation, id. Clu. 67, 191: quibus ego ita credo, ut nihil de meā comparatione deminuam, id. Q. Fr. 1, 2, 5, § 16.—Hence,
- B In late Lat., a purchasing, purchase, Dig. 5, 1, 52; 41, 3, 41.

1. comparātio, ōnis, f. (1. comparo), die Beschaffung, Anschaffung, Bereitung, Stiftung, Instandsetzung, Zurüstung, a) mater. Ggstde.: c. veneni, Liv.: c. anxia divitiarum, Val. Max.: suffragatorum, testium, Cic.: frumentorum od. frumentaria, Anschaffung = Ankauf, Trai. in Plin. ep. u. spät. ICt.: so auch servorum, ICt. – b) abstr. Ggstde.: comparatio disciplinaque dicendi, Cic.: c. amicitiae novae, Sen.: voluptatis, Cic.: novi belli, Cic.: pugnae, Auct. b. Afr.: criminis, das Beschaffen von allerlei Unterlagen zur Klage, Cic. Clu. 191 (versch. von dem rhet. t. t. unter 2. comparatio no. II, 2, b, α). – quibus ego ita credo, ut nihil de mea comparatione deminuam, daß ich nichts an der Zurüstung zu meiner Verteidigung fehlen lasse, Cic. ad Q. fr. 1, 2, 5. § 16.

2. comparātio, ōnis, f. (2. comparo), die Begleichung, I) eig., die Verbindung des Gleichen mit Gleichem, a) lebl. Ggstde., u. zwar pass., die gleiche Stellung, das gleiche Verhältnis, cum solis et lunae et quinque errantium ad eandem inter se comparationem confectis omnium spatiis est facta conversio, zu derselben Stellung gegeneinander, Cic. de nat. deor. 2, 51. – als Übersetzung von ἀναλογία, Cic. Tim. 13 u. 15: Plur., horologiorum ex aqua comparationes (Verhältnisse), Vitr. 9, 8, 4. – b) leb. Wesen, das Zusammenpaaren, item custodiendum est, ne in comparatione (boum) vel staturā vel viribus impar cum valentiore iungatur, Col. 6, 2, 13. – II) übtr.: 1) die Ausgleichung der Amtsgeschäfte (publiz. t. t.), provincia sine sorte, sine comparatione, extra ordinem data, Liv. 6, 30, 3. – 2) die Vergleichung, der Vergleich, a) übh. (sowohl act. als pass.), m. Genet., utilitatum, Cic.: maiorum, minorum, parium, Cic.: similium, Quint.: omnium ante actorum (triumphorum) comparationem amplitudine vincere, Vell.: omnem comparationem feritatis excedere, Quint.: comparatio militum generis armorumque fit, es wird ein V. angestellt, Liv.: in comparatione beneficii, Sen.: ex comparatione regis novi, Curt. (vgl. Bünem. Lact. 7, 15, 7): de maioris periculi ratione, Ps. Quint. decl.: cuius ad comparationem, Ps. Quint. decl.: u. comparatione eius, Plin. (vgl. Mützell Curt. 3, 11 [28], 20). – mit folg. indir. Fragesatz, comparatio, quibus plurimum sit tribuendum, Cic.: comparatio, uter melior uterve utilior (sit), Quint.: eorum autem ipsorum, quae honesta sunt, potest incidere saepe contentio et comparatio, de duobus honestis utrum honestius, Cic. – mit cum u. Abl., c. orationis suae cum scriptis alienis, Cic. – absol., aliquam comparationem habere, einigermaßen einen Vergleich zulassen (v. Dingen), Cic.: nullius exempli capere comparationem, keinen V. zulassen (v. Gott), Tert.: non audere in comparationem se demittere, sich in einen V. einlassen (v. einer Pers.), Suet.: magnitudo habet motum incertum; comparatio illam aut tollit aut deprimit, das relative Verhältnis, Sen. ep. 43, 2. – in comparatione, Cic.: sub comparatione, Ps. Quint. decl.: sine comparatione, Cic. u. Sen.: amplificatio, quae fit per comparationem, Quint. – b) insbes.: α) (als rhet. t. t.) c. criminis, die vergleichsweise Gegenüberstellung eines Verbrechens und einer edlen Handlung, derentwegen das Verbrechen begangen wurde, Cornif. rhet. 1, 24 u. 25. Cic. de inv. 1, 15 u. 2, 72 (versch. v. comparatio criminis unter 1. comparatio no. b). – β) (als gramm. t. t.) der Vergleichungsgrad, der Komparativ (Ggstz. superlatio, der Superlativ), im Sing. u. Plur., Quint. 1, 5, 45. Charis. 112, 14 sqq.

1 comparatio [CL] , a coupling, mentioning in connection (with). b comparison; c (gram.). d simile. e (rhet.) comparison w. possible alternative. f comparability, likeness. a in ~one numerorum ad theologiam Bacon Tert. 93. b vita hominum praesens in terris ad conparationem ejus quod nobis incertum est temporis Bede HE II 13; lux illa ‥ in conparatione ejus que nunc apparuit lucis tenuissima ‥ videbatur Ib. V 12 p. 308; 9‥ ~o, wiþmetenes WW; Balsh. AD rec. 2 144 (v. conferre 4a); de logicis disputationibus antiquis et modernis earumque ~one Gir. GE II 37 p. 356; sicut aliquid dicitur esse magnum in ~one ad id quod est minus ipso, et illud dicitur esse parvum in ~one ad majus ipso J. Blund An. 162 (cf. ib. 385: propter diversas ~ones ejus ad diversa); 1284 ~o odiosa (v. 1 comparare 2a); 1433 cum nostra ‥ ambassiata in ~one ad alios foret nimium diminuta Reg. Cant. III 249. c ~o est elocutio quae alterum alteri praefert; cujus tres sunt gradus, positivus, comparativus, superlativus Bonif. AG 478; ~onum gradum dicunt grammatici servire semper ablativo casui Abbo QG 19; substantiva ad ~onis gradus non veniunt J. Sal. Met. 841c. d in litteris inchoare possumus a ~one, per quam dilucidatur narratio, ut si rex diceret ‥: ‘sicut in fornace flammarum apex inestuat, sic ire fervor ‥ flammescit in pectore nostro’ Garl. PP 60. e [assumpti argumenti] partes sunt ‥ ~o [etc.]. ‥ cum dux Romanus ‥ armis datis milites conservavit, sed post accusatur majestatis. ‥ ~o an melius esset ad hanc turpissimam conditionem venire vel milites perire Alcuin Rhet. 12, 13. f ab illo est imperium ad quem se habet imperator sicut filius ad patrem, sicut discipulus ad magistrum ‥; sed has ~ones habet imperator ad papam Ockham Pol. I 71.

2 comparatio [CL] , acquisition, purchase. b property acquired by purchase. c (?) compensation. 805 quasi pro conparatione in pretio xxx mancusarum illi hanc ‥ terram tradere curabo CS 322; c1255 ~onibus [v. l. †comparatoribus] domini ad portum maris vel in ‥ foro factis (Dunster, Som) BBC 299 (cf. EHR XVII 289); 1421 quod nullus executor aliquid retineat de bonis defuncti ‥ titulo ~onis seu aliquo alio modo Reg. Cant. IV 220. b c1175 ecclesiam de D. ‥, ~ones de B., terciam partem ‥ decimarum S. Marcelli Act. Hen. II II 93. c s1329 si latrocinium publicum committeretur, vicecomes provincie ~onem [Fordun Cont. XIII 18: precium] persolveret, si latronem non persequeretur Plusc. IX 25.

3 comparatio v. comparitio(b)

…enim parvae neque usitatae neque vulgares admiratione aut omnino laude dignae videri solent. Est etiam cum ceteris praestantibus viris comparatio in laudatione praeclara. De quo genere libitum mihi est paulo plura quam ostenderam dicere, non tam propter usum…

Cicero, de Oratore
…lacerarunt omni scelere patriam et in ea funditus delenda occupati et sunt et fuerunt. Sed si contentio quaedam et comparatio fiat, quibus plurimum tribuendum sit officii, principes sint patria et parentes, quorum beneficiis maximis obligati sumus ,…

M. Tullius Cicero, De Officiis
…naturam essent, ita legere, si ea virtuti non repugnarent. Quod cum ita sit, putant quidam hanc comparationem non recte introductam, nec omnino de eo genere quicquam praecipiendum fuisse. Atque illud quidem honestum, quod proprie…

M. Tullius Cicero, De Officiis
…; ex eodem furore etiam illa conscelerata exsectio linguae ; totius denique huius ab illa est et inventa et adornata comparatio criminis. atque his rebus cum instructum accusatorem filio suo Romam misisset, ipsa paulisper conquirendorum et conducendorum testium causa…

Cicero, pro Cluentio
…voluptati anteponatur, vires celeritati, externorum autem, ut gloria divitiis, vectigalia urbana rusticis. Ex quo genere comparationis illud est Catonis senis a quo cum quaereretur, quid maxime in re familiari expediret, respondit Bene pascere ;…

M. Tullius Cicero, De Officiis
…genus. Non enim simpliciter solum quaeritur quid honestum sit, quid utile, quid aequum, sed etiam ex comparatione quid honestius, quid utilius, quid aequius, atque etiam quid honestissimum, quid utilissimum, quid aequissimum ;…

M. Tullius Cicero, De Partitione Oratoria
…audita fractum animum Hannibalis scribit idem, quod senatus populusque Romanus rebus afflictis tam excelso animo fuisset. Sic honestatis comparatione ea, quae videntur utilia, vincuntur. C. Acilius autem, qui Graece scripsit historiam, plures ait…

M. Tullius Cicero, De Officiis
…debere reperitur. Primum igitur est de honesto, sed dupliciter, turn pari ratione de utili, post de comparatione eorum disserendum. Principio generi animantium omni est a natura tributum, ut se, vitam corpusque tueatur, declinet…

M. Tullius Cicero, De Officiis
…. Sunt tamen ea cognoscenda ; pertinent enim ad utilitatem, de qua hoc libro disputatum est. Sed utilitatum comparatio, quoniam hic locus erat quartus, a Panaetio praetermissus, saepe est necessaria. Nam et corporis commoda cum…

M. Tullius Cicero, De Officiis
…talis ut, cum quosdam audires qui tum erant praestantes, videretur esse inferior, cum autem ipsum audires sine comparatione, non modo contentus esses, sed melius non quaereres. Q. Metellus Numidicus et eius conlega M .…

M. Tullius Cicero, Brutus

Menu

Word wheel

comparatio

Saved

Recent