conservator

conservātor, ōris, m. [conservo],

• a keeper, preserver, defender (several times in Cic. and in inscriptions; elsewh. rare): pro di inmortales, custodes et conservatores hujus urbis atque imperii, Cic. Sest. 24, 53; so as an epithet of Jupiter, Inscr. Orell. 1225 sq.; 1629; 4982 al.: istius urbis (with parens), Cic. Att. 9, 10, 3: civitatis, id. Sest. 45, 98: patriae, id. Har. Resp. 27, 58: inimicorum, id. Att. 8, 9, 3: Romani nominis Augustus (with conditor), Vell. 2, 60, 1: inimicorum (opp.: desertor amicorum), Cic. Att. 8, 9, 3: conservatoris sibi nomen, Graeco ejus rei vocabulo, assumpsit, Tac. A. 15, 71.—
• II A worshipper, Tert. adv. Nat. 1, 7.

cōnservātor, ōris, m. (conservo), I) der Bewahrer vor dem Untergange, Verderben, der Erhalter, Retter (dah. oft für das griech. σωτήρ; Ggstz. perditor), α) leb. Wesen: inimicorum, Cic. ad Att. 8, 9, 3. – β) lebl. Ggstde.: urbis, civitatis, Cic.: rei publicae, Cic.: nominis Romani, Vell.: patriae, Cic.: verb. c. et custos rei publicae (Ggstz. perditor et vexator rei publicae), Cic.: di custodes et conservatores huius urbis atque imperii, Cic. – absol., conservatoris sibi nomen, Graeco eius rei vocabulo (σωτηρος), assumpsit, Tac. ann. 15, 71: u. als Beiname Apollos, Corp. inscr. Lat. 3, 875; Jupiters, sehr oft in Inschr. – II) der Verehrer Gottes, Tert. ad nat. 1, 7.

conservator [CL] 1 conserver, keeper; b (as title of various officials). CD 907 (v. constitutor); Francorum regi Lodovico [VII], sue salutis ~ori Map NC V 5 p. 230; s1252 potius ‥ civitatum occupator ‥ et ‥ hominum exterminator quam terre domini sui ‥ ~or M. Par. Maj. V 287.  b 1244 quatuor eligantur potentes ‥ de discretioribus totius regni qui sint de consilio domini regis et jurati quod negotia domini regis et regni fideliter tractabunt ‥; et erunt libertatum ~ores (Provisio Magnatum) M. Par. Maj. IV 367; 1285 quod aque ‥ ponantur in defenso quoad salmones capiendos ‥ et in partibus ubi hujusmodi riparie fuerint assignentur ~ores istius statuti (2 Westm. 47) StRealm I 94; 1329 ~ores statutorum autumpnalium presentant quod xv garbe ‥ abducte fuerunt (CourtR Halton) EHR XLV 218; 1366 electi sunt ibi [Dunstable, Beds] octo ~ores cervisie, qui sunt loco tastatorum Cl 204 m. 6d.; 1394 (v. conservatia a); s1394 statutum regis de ~oribus aque Thamisie MGL I 508. 2 (eccl): a keeper of estates of vacant see. b guardian of privileges of friars or monks. c official of Hospitallers. d bishop w. power to enforce synodal decrees (Scot.). e judge delegate w. power of protection against wrong. a s1257 ~ores ‥ partem dicti N. [nuper ep. Dunelm’] tuebantur, viz. archiepiscopus Ebor’ ‥ et episcopus Lond’ M. Par. Maj. V 650.  b 1290 metuens dampnum ‥ per dominum J. Cant’ archiepiscopum, qui se asserit ~orem seu executorem privilegiorum fratribus Minoribus et eorum ordini a sede apostolica indultorum, fieri (Appellatio) Mon. Francisc. II 33; 1309 articulos ‥ privilegium fratrum [Predicatorum] contingentes proponunt ‥ rectores ut in presenti consilio ‥ et maxime in presencia prelatorum ~orum privilegiorum dictorum fratrum ‥ discussiantur Conc. Syn. 1260; 1311 ita quod ‥ fratres [Predicatores] ‥ ad exercendum quoscumque actus scholasticos ‥ deputati non cogantur ad alia nisi ad illa ‥ que ‥ in universitate Parisiensi studii observantur, non obstantibus quibuscumque statutis ‥ contrariis ‥ editis vel edendis, certis eis super hiis ~oribus deputatis (Petitio) Collect. Ox. II 221; cum volebam ‥ facere justiciam cuidam ‥, fratribus coram me vocatis quorum fueram ~or, fratres responderunt ‥ quod non eram nisi ~or eorum, non positus ut judicarem de eis sed ut vindicarem pro eis Ric. Armagh Unusq. 70; s1251 ex parte ‥ commissarii prioris de S. Oswaldo, ~oris privilegiorum nostrorum per quinquennium deputati Meaux II 78; c1430 a J. abbate de S. Albano, nostri ordinis [sc. domus Syon] ~ore Reg. Whet. II 401.  c 1275 coram ~ore Hospitalariorum apud Londoneas Hund. I 336a; 1285 implacitabant ipsum coram ~ore suo PQW 251b; 1338 ~ores privilegiorum capiunt per annum ad voluntatem v m. Hosp. in Eng. 205.  d 12‥ statuimus ‥ quod unus episcoporum ~or statutorum concilii ordinetur ‥ qui de concilio ad concilium suo fungatur officio ac manifestos ‥ concilii seu alicujus statuti in eodem violatores puniat Reg. Aberd. II 5; c1390 episcopus Moraviensis ac ~or Consilii Scoticani Reg. Moray 375 (cf. Conc. Scot. II 3–4); 1420 electus fuit in ~orem previlegiorum W. ‥ Dunblanensis episcopus Conc. Scot. II 77.  e 1294 ~ores, qui a sede apostolica conceduntur interdum ut aliquos a manifestis injuriis ‥ tueantur (Lit. Papae) B. Cotton 274; 1547 ~or est judex datus ad defendendos aliquos contra manifestas injurias, judiciali indagine non utens HCA Crim. 34/39.

cōnservātŏr, (11) ōris, m. (conservo), conservateur, sauveur : conservator Urbis Cic. Att. 9, 10, 3, sauveur de Rome || sauveur, titre donné à certains dieux : Tac. Ann. 15, 71 ; CIL 3, 875.

conservator , oris. m. et, v. conservatus
See an image

cōnservātor ōris, m

• conservo, a keeper, preserver, defender: patriae: urbis.