conservo
conservo, to retain, keep safe, maintain, preserve, spare
- I Of corporeal objects; absol.: conserva, quaere, parce, Ter. Ad. 813; usu. with acc.: conservasti te atque illam, id. Heaut. 653: placet his, simul atque natum sit animal, ipsum sibi conciliari et commendari ad se conservandum et ad suum statum et ad ea quae conservantia sunt ejus status diligenda, Cic. Fin. 3, 5, 16; v. infra, P. a.: Caesar sese eos conservaturum dixit, would save, leave unharmed, Caes. B. G. 2, 15; so id. ib. 2, 12; 2, 28; id. B. C. 3, 98; Nep. Them. 5, 2; 8, 6; Suet. Aug. 17 al.: rem familiarem diligentiā et parsimoniā (corresp. with augere), Cic. Off. 2, 24, 87: simulacra arasque, Nep. Ages. 4, 7: conservari alitem atque sobolem jussere haruspices, Plin. 15, 30, 40, § 136: arborem, to preserve, Suet. Aug. 94: chirographum, id. Dom. 1: praedia successioni suae, Dig. 32, 1, 38, § 7.—With two accs.: omnes salvos, Cic. Cat. 3, 10, 25: aliquos incolumes, id. Fam. 9, 13, 3: rectam conservare stirpem, Col. 4, 20, 1.—
- II Of incorporeal objects: corpora quaedam conservant naturam semper eandem, Lucr. 1, 677: genus, id. 2, 709: ordinem, Cic. Rosc. Com. 2, 6: pristinam erga me voluntatem, id. Fam. 5, 3, 2: pristinum animum erga populum Romanum, Liv. 31, 2, 4: jusjurandum, to keep, observe, Cic. Off. 3, 28, 103; Nep. Hann. 2, 5: quam (benevolentiam) conservabo, Cic. Fam. 3, 7, 6: jus augurum, id. Div. 2, 35, 75: tuorum meritorum erga me memoriam, id. Fam. 4, 13, 7: patriam, id. Rep. 6, 13, 13; cf. id. Red. Quir. 7, 17: religionem, Nep. Ages. 2, 5: indutias, id. ib. 2, 4: voluntatem mortuorum, Cic. Verr. 2, 1, 47, § 124: legem, Quint. 9, 2, 83: privilegia athletis, Suet. Aug. 45.—So the formula in treating for peace: majestatem populi Romani comiter conservato, in Cic. Balb. 16, 35; Liv. 38, 11, 2; cf. Dig. 49, 15, 7, and v. comis, adv. fin.—With double acc.: incorrupta mei conserva foedera lecti, Prop. 4 (5), 3, 69.
- —Hence, conser-vans, antis, P. a., preservative; with gen.: quae conservantia sunt ejus statūs, Cic. Fin. 3, 5, 16.
- 1. bewaren, behouden [fruges];
- 2. in stand houden, handhaven [morem veterem; consuetudinem; auctoritatem; ius iurandum zich houden aan; fidem trouw blijven; ordines in het gareel lopen; ordinem de orde bewaren];
- 3. voor, van de ondergang behoeden, redden, beschermen [rem publicam; homines incolumes mensen ongedeerd laten; omnia simulacra arasque];
- 4. genade schenken, in leven laten [captivum].
- to retain, keep safe, maintain, preserve, spare: te, T.: civīs: omnīs, Cs.: rem familiarem diligentiā: simulacra arasque, N.: civīs incolumīs: animum integrum: incolumis ab eo conservatus est, left unpunished, Cs. —Fig., to keep intact, preserve inviolate, guard, observe: ius legatorum, Cs.: ius iurandum: disciplinam: voluntatem mortuorum: maiestatem populiR.: pristinum animum erga alqm, L.
-
…per cruciatum interfici inter quos dominari consuessent. Ad haec Caesar respondit se magis consuetudine sua quam merito eorum civitatem conservaturum, si prius quam murum aries attigisset se dedidissent ; sed deditionis nullam esse condicionem nisi armis traditis. Se…
Julius Caesar, Gallic War
-
…si qua bella inciderint, sustentare consuerint. Caesar honoris Diviciaci atque Haeduorum causa sese eos in fidem recepturum et conservaturum dixit, et quod erat civitas magna inter Belgas auctoritate atque hominum multitudine praestabat, DC obsides poposcit. His…
Julius Caesar, Gallic War
-
…possent, sese redactos esse dixerunt. Quos Caesar, ut in miseros ac supplices usus misericordia videretur, diligentissime conservavit suisque finibus atque oppidis uti iussit et finitimis imperavit ut ab iniuria et maleficio se suosque prohiberent. Atuatuci ,…
Julius Caesar, Gallic War
-
…caedem te optimatium contulisse in ante diem v Kalendas Novembris, tum cum multi principes civitatis Roma non tam sui conservandi quam tuorum consiliorum reprimendorum causa profugerunt. num infitiari potes te illo ipso die meis praesidiis, mea diligentia circumclusum…
Cicero, in Catilinam
-
…se Massiliam, ut aiunt, non in haec castra confert. O condicionem miseram non modo administrandae verum etiam conservandae rei publicae nunc si L. Catilina consiliis, laboribus, periculis meis circumclusus ac debilitatus subito pertimuerit, sententiam…
Cicero, in Catilinam
-
…viderant ante Galli neque audierant, et celeritate Romanorum permoti legatos ad Caesarem de deditione mittunt et petentibus Remis ut conservarentur impetrant. Caesar, obsidibus acceptis primis civitatis atque ipsius Galbae regis duobus filiis armisque omnibus ex oppido traditis ,…
Julius Caesar, Gallic War
-
…petere ac deprecari si forte pro sua clementia ac mansuetudine, quam ipsi ab aliis audirent, statuisset Atuatucos esse conservandos, ne se armis despoliaret. Sibi omnes fere finitimos esse inimicos ac suae virtuti invidere ; a quibus se…
Julius Caesar, Gallic War
-
…honore honestatos videbam meque falsa suspicione alienatum esse sentiebam. Hoc nomine satis honestas pro meo casu spes reliquae dignitatis conservandae sum secutus. Plura cum scribere vellem, nuntiatum est vim mihi parari. Nunc Orestillam commendo tuaeque fidei trado…
Sallust, Catilina
-
…publicae consultabant ; hi vel aetate vel curae similitudine patres appellabantur. Post, ubi regium imperium, quod initio conservandae libertatis atque augendae rei publicae fuerat, in superbiam dominationemque se convortit, inmutato more annua imperia binosque imperatores sibi…
Sallust, Catilina
-
…non aluisse vos verum etiam perculisse atque adflixisse videamini. quem si nobis, si suis, si rei publicae conservatis, addictum, deditum, obstrictum vobis ac liberis vestris habebitis omniumque huius nervorum ac laborum vos potissimum, iudices…
Cicero, pro Caelio