exitium
exitium, destruction, ruin, hurt, mischief
to rush to one’s destruction
- I Lit., a going out, egress (ante-class.): exitium antiqui ponebant pro exitu; nunc exitium pessimum exitum dicimus, Paul. ex Fest. p. 81, 6 Müll.: quid illi ex utero exitiost, priusquam poterat ire in proelium? Plaut. Truc. 2, 6, 30 (511) (but for exitium exitio est, id. Capt. 3, 3, 4 (519), the true reading is auxilium mist, etc., Fleck. Lorenz). —
- II In partic., destruction, ruin, hurt, mischief (freq. and class., sing. and plur.; syn.: pernicies, interitus, ruina, infortunium, casus, clades, calamitas, malum).
- α Sing.: satius est mihi Quovis exitio interire, Plaut. Cist. 4, 1, 11 (663): pultando foribus exitium adferre, id. Capt. 4, 2, 52 (832); cf.: qui de meo nostrumque omnium interitu, qui de hujus urbis atque adeo orbis terrarum exitio cogitent, Cic. Cat. 1, 4, 9; Suet. Aug. 94; cf. also: (Lentulus) dignum moribus factisque suis exitium vitae invenit, end, Sall. C. 55 fin.: nullius patitur natura, Lucr. 1, 224; cf.: caeli terraeque, id. 5, 98; 344: cum de pernicie populi Romani, exitio hujus urbis tam acerbe tamque crudeliter cogitarit, Cic. Cat. 4, 5, 10: me miserum! ego omnibus meis exitio fuero, id. Q. Fr. 1, 4, 4: exitio esse (alicui), Suet. Caes. 1; Hor. C. 1, 28, 18; cf. Suet. Calig. 11: usque adeo flagitatus est, donec ad exitium dederetur, Tac. A. 1, 32: concidit auguris Argivi domus ob lucrum Demersa exitio, Hor. C. 3, 16, 13 et saep.—
- β Plur.: omnibus exitiis interii, ways or methods of destruction, Plaut. Bacch. 5, 1, 7 (1093); cf. Cic. Fin. 5, 10: civitatum afflictarum perditis jam rebus extremi exitiorum exitus, Cic. Agr. 2, 4, 10; cf. Val. Fl. 1, 809: exitiūm examen rapit, Enn. l. l. (Trag. v. 88, ed. Vahl.): quos P. Clodii furor rapinis et incendiis et omnibus exitiis pavit, Cic. Mil. 2, 8: metu crudelissimorum exitiorum carere non possumus, id. ib. 2, 5: id querebatur caput esse exitiorum omnium, id. Leg. 1, 12, 34: haec res suprema manebat Exitiis positura modum, Verg. A. 7, 129.
Gabaonitarum ‥ foedus ‥ nonnullis intulisse ~ium
quos letale virus crudeli mortis ~io ‥ prostraverat
cum ‥ neque inminens oculo ~ium humana manus curare valeret
nec ‥ posset ‥ Christi ovile ‥ sine sui ~io custodire
post generale vero istius decursus ~ium
palpo ‥ / ‥ / aule primoribus ‥ / propinat pocula dulcis exicii
tremunt exiciis [MS: exciciis ] cetus infancium, / ceduntur gladiis more bidencium
deploravit abhominabile ~ium in vicarium Jesu Christi et Petri commissum
~ium, mors, periculum
~ium, i‥. †perdictio [l. perditio ],forþsiþ, utsiþ
➳ gén. pl. exitium Enn. Scen. 66.
- 1. ondergang, dood, verderf, vernietiging, val [gentis; principum; urbis; alci -o esse];
- 2. (meton.) ondergang = vernietiger; ➤ Catilina ~ rei publicae; ~ Troiae Achilles.
Exitus. Aquis aquarumve decursibus, Exitia et regressia earum, apud Mabillon. tom. 3. Annal. Benedict. pag. 696. col. 1.
- ex + 1 I-, destruction, ruin, hurt, mischief: dignum factis (tuis), T.: urbis: vitae, end, S.: Unius miseri, V.: omnibus meis exitio fuero, the cause of ruin, O.: Exitio dedi Thoona, O.: Exitium superabat opem, destructive power, O.: Exitium est avidum mare nautis, H.: civitatum adflictarum extremi exitiorum exitūs: res Exitiis positura modum, V.
-
…terrae sanctissimo gravissimoque consilio, qui de nostro omnium interitu, qui de huius urbis atque adeo de orbis terrarum exitio cogitent. hos ego video consul et de re publica sententiam rogo, et quos ferro trucidari oportebat, eos…
Cicero, in Catilinam
-
…aperte rem publicam universam petis, templa deorum immortalium, tecta urbis, vitam omnium civium, Italiam totam ad exitium et vastitatem vocas. qua re, quoniam id quod est primum, et quod huius imperi disciplinaeque maiorum proprium…
Cicero, in Catilinam
-
…videatis. hisce ominibus, Catilina, cum summa rei publicae salute, cum tua peste ac pernicie cumque eorum exitio qui se tecum omni scelere parricidioque iunxerunt, proficiscere ad impium bellum ac nefarium. tu, Iuppiter, qui…
Cicero, in Catilinam
-
…ex rapto non hospes ab hospite tutus, non socer a genero ; fratrum quoque gratia rara est. Inminet exitio vir coniugis, illa mariti ; lurida terribiles miscent aconita novercae ; filius ante diem patrios inquirit in annos .…
Ovid, Metamorphoses
-
…fregere. Ita ille patricius ex gente clarissuma Corneliorum, qui consulare imperium Romae habuerat, dignum moribus factisque suis exitium vitae invenit. De Cethego, Statilio, Gabinio, Caepario eodem modo supplicium sumptum est. Dum ea Romae…
Sallust, Catilina
-
…constant semine quaeque, donec vis obiit, quae res diverberet ictu aut intus penetret per inania dissoluatque, nullius exitium patitur natura videri. Praeterea quae cumque vetustate amovet aetas, si penitus peremit consumens materiem omnem, unde animale…
Lucretius, De Rerum Natura
-
…magistratum non gerebat is qui ceperat, si patres auctores non erant facti ; nunc postulatur a vobis ut eius exitio qui creatus sit iudicium populi Romani reprendatis. itaque iam quoniam qua nolui ianua sum ingressus in causam, sperare…
Cicero, pro Plancio
-
…mihi hodie tradidit repagula, quibus ego iram omnem recludam atque illi perniciem dabo, mihi maerores illi luctum, exitium illi exilium mihi. hanc videlicet rationem, quam vos divino beneficio homini solum tributam dicitis, bestiae non habent…
M. Tullius Cicero, de Natura Deorum
-
…ipse conscivit. C. Flaminium Coelius religione neglecta cecidisse apud Transumenum scribit cum magno rei publicae vulnere. quorum exitio intellegi potest eorum imperiis rem publicam amplificatam qui religionibus paruissent. et si conferre volumus nostra cum externis, ceteris…
M. Tullius Cicero, de Natura Deorum
-
…., et Phil. ii, ; de imp. Cn. Pomp. ; Verr. ii, exitium Hotom ., Madv. diiunct. P disiunct. P rell. Tamne Halm in P erat pr .…
Cicero, pro Sestio