urbs

urbem Romam a principio reges habuerunt
from the beginning, kings ruled the city of Rome

urbs , urbis, f.: a city, especially a walled city, 1.12, et al.

urbs, urbis (dat. VRBEI, Corp. Inscr. Lat. 206), f. [Sanscr. vardh-, to make strong; cf. Pers. vard-ana, city], a walled town, a city.

• I Lit.
• • • 1 In gen.: hi coetus sedem primum certo loco domiciliorum causā constituerunt: quam cum locis manuque sepsissent, ejusmodi conjunctionem tectorum oppidum vel urbem appellaverunt, delubris distinctam spatiisque communibus, Cic. Rep. 1, 26, 41; cf.: post ea qui fiebat orbis, urbis principium, Varr. L. L. 5, § 143 Müll.: urbs dicitur ab orbe, quod antiquae civitates in orbem flebant, id. ap. Serv. Verg. A. 1, 12: interea Aeneas urbem designat aratro, Verg. A. 5, 755 Serv.: veni Syracusas, quod ab eā urbe ... quae tamen urbs, etc., Cic. Phil. 1, 3, 7: certabant urbem Romam Remoramne vocarent, Enn. ap. Cic. Div. 1, 48, 107 (Ann. v. 85 Vahl.): arce et urbe sum orba, id. ap. Cic. Tusc. 3, 19, 44 (Trag. v. 114 ib.): urbes magnae et imperiosae, id. Rep. 1, 2, 3: urbs illa praeclara (Syracusae), id. ib. 3, 31, 43: duabus urbibus eversis inimicissimis huic imperio, id. Lael. 3, 11.— Rarely, and mostly poet., with the name of the city in gen.: urbs Patavi, Buthroti, Verg. A. 1, 247; 3, 293: Cassius in oppido Antiochiae cum omni exercitu, Cic. Att. 5, 18, 1.—With adj. prop.: urbs Romana = Roma, Liv. 9, 41, 16; 22, 37, 12; 40, 36, 14; Flor. 1, 13, 21.—Of other cities (rare and post-class.): Lampsacenae urbis salus, Val. Max. 7, 3, ext. 4: in urbe Aquilejensi, Paul. v. S. Ambros. 32: urbs urbium, a metropolis, Flor. 2, 6, 35.—
    • 2 In partic., the city of Rome (like ἄστυ, of Athens): postquam Urbis appellationem, etiamsi nomen proprium non adiceretur, Romam tamen accipi sit receptum, Quint. 6, 3, 103; cf. id. 8, 2, 8; 8, 5, 9: hujus urbis condendae principium profectum a Romulo, Cic. Rep. 2, 2, 4; cf. id. ib. 1, 47, 71; 1, 1, 1; 1, 37, 58: (Caesar) maturat ab urbe proficisci, Caes. B. G. 1, 7: de urbe augendā quid sit promulgatum, non intellexi, Cic. Att. 13, 20, 1: conditor urbis (Romulus), Ov. F. 1, 27: (pater) Dextera sacras jaculatus arces Terruit urbem, Hor. C. 1, 2, 4: minatus urbi vincla, id. Epod. 9, 9; called also urbs aeterna, Amm.14, 6, 1.— Ad urbem esse, to stop at or near Rome; in publicists’ lang., of returning generals, who had to remain outside of the city till the Senate decreed them the right of entrance; or of provincial magistrates who were preparing for departure to their provinces, Cic. Verr. 1, 15, 45 Ascon.; 2, 2, 6, § 17; Sall. C. 30, 4; Caes. B. C. 6, 1.—
  • B Transf., as in Engl.
  • • 1 The city, for the citizens (rare; cf. civitas): invadunt urbem somno vinoque sepultam, Verg. A. 2, 265: maesta attonitaque, Juv. 11, 198: bene moratae, Auct. ap. Quint. 8, 6, 24.—
    • 2 The capital city, metropolis (post-class.): si tam vicinum urbi municipium sit, ut, etc., Dig. 39, 2, 4 fin.; Cod. Th. 14, 1, 3.—*
• II Trop.: urbem philosophiae, mihi crede, proditis, dum castella defenditis, i. e. the main point, Cic. Div. 2, 16, 37.

urbs, urbis, f., die mit einer Ringmauer umgebene Stadt, I) eig.: A) im allg.: urbs atque agri, Enn. fr.: Capua, urbs amplissima atque ornatissima, Cic.: urbs Roma, Vell. u. Eutr.: urbs Romana od. Romana urbs, Rom, Vell. u. Flor.: urbs Attica, Athen, Vell.: urbs urbium, die Hauptstadt, Flor. – poet. mit dem Namen der Stadt im Genet. dabei, urbs Patavi, urbs Buthroti, Verg. Aen. 1, 247 u. 3, 293. – urbem aedificare, Cic.: urbem condere, constituere, Cic.: urbem augere, Cic., amplificare, Liv.: urbem capere, Cic.: urbem evertere, excīdere, Cic.: ille cives suos agro atque urbibus augeri maluit, quam etc., Nep. – im Bilde, urbem philosophiae proditis, dum castella defenditis, ihr gebt die Stadt (die Hauptpunkte) der Philosophie preis, während ihr die Kastelle od. Außenwerke (die Nebenpunkte) verteidigt, Cic. de div. 2, 37. – B) prägn., 1) die Stadt Rom (wie ἄστυ v. Athen), als Hauptstadt und Mittelpunkt des röm. Reiches, Cic., Caes. u.a.: ad urbem, bei Rom, Cic., od. nach Rom, Cic.: bes. ad urbem esse, bei od. vor Rom verweilen (teils von siegreich heimkehrenden Feldherren, ehe ihnen der Senat den Einzug in die Stadt gestattet hatte, teils von Provinzialbehörden, die sich zur Abreise in ihre Provinzen anschickten), Sall. Cat. 30, 4; vgl. Cic. I. Verr. 45 u. II. Verr. 2, 17; u. so ad urbem cum imperio rei publicae causā remanere, Caes. b.G. 6, 1, 2. – 2) die Hauptstadt, Ggstz. municipium, ICt. – 3) = ἀκρόπολις, die Oberstadt, Curt. 3, 1, 8. – II) meton., die Stadt = die Stadtbewohner, urbs somno vinoque sepulta, Verg.: urbs maesta, Iuven.: bene moratae urbes, Auct. bei Quint. – ➳ Archaist. Dat. Sing. urbei, Corp. inscr. Lat. 1, 206. lin. 64.

urbs [CL] 1 city, large town; b (~s ~ium, w. ref. to Rome). apud Aquileiam ~em Gildas EB 13; Capitolium quod est in medium †orbis [l. ~is] Romae Theod. Laterc. 8; monasterium ‥ constructum in castro ‥ quod lingua Anglorum Cnobheresburg, id est ~s Cnobheri, vocatur Bede HE III 19; 838 actum est hec donacio ‥ in Dorovernia metropolitana ~e CS 419; 901 sit ista terra libera excepto expeditione et pontis et ~is restauratione Ch. Wint. 4; 10‥ ~s, burh WW; 1072 in ‥ Eboracensi ~e Lanfr. Ep. 3 (4); s1199 ~em Constantinopolitanum [sic] de manibus infidelium ‥ eripiunt Plusc. VI 37; conventus ‥ Wigornie cum clero ~is et populo Mir. Wulfst. II 12; ipsa amputavit ejus capud et postmodum illud ostendit sacerdotibus ~is [ME: burch] AncrR 113; quatuor ‥ ab ~e regia, Londoniis scilicet, disjuncta miliariis Mir. Hen. VI II 40 p. 107.  b quidam tanquam ad ~em ~ium apostrophando metricos hos versus emisit: ‘servierant tibi, Roma, diu domini dominorum. / servi servorum nunc tibi sunt domini’ Gir. Spec. IV 17. 2 (spec.) the city of Rome. anno ab ~e condita sescentesimo nonagesimo tertio, ante ‥ incarnationis Dominicae tempus anno sexagesimo Bede HE I 2; lustrum dicebatur spatium quinque annorum, quo lustrabatur ~s et ab omnibus gentibus solvebatur tributum Abbo QG 20 (43); venientes ‥ ad ~em a domino papa Nicholao ‥ suscepti sunt Osb. Clar. V. Ed. Conf. 11 p. 88; [Brennus] quibus devictis [Romanis] ad ~em tendens ita eam cepit et usquam ad Capitolium destruxit Bern. Comm. Aen. 126; 1268 rex Sicilie ‥ alme ~is senator Cl 560. 3 the city of heaven. res patet: etheream bona mors aperitur in urbem, / quo cum transierit quisque beatus erit L. Durh. Dial. IV 325; urbis panduntur porte, sociosque receptant / urbani proceres, ethereique duces. / nobilis urbs celi tenet ampla suburbia, partes / mundi Garl. Tri. Eccl. 142. 4 district, region. s409 agilem audierunt esse piratico in opere gentem Saxonum in tota maritima a Rheno fluvio usque in Doniam ~em, quae nunc vulgo Danmarc nuncupatur Æthelw. I 2.

1 urbs, (4) urbis, f. , ¶ 1 ville [avec une enceinte] : Cic. Rep. 1, 41 ; Varro L. 5, 143 ; Serv. En. 1, 12 ; interea Æneas urbem designat aratro Virg. En. 5, 755, cependant Énée trace avec la charrue lʼenceinte de la ville ; Capuæ, in qua urbe... Cic. Sen. 17, à Capoue, ville où... ; urbem pulcherrimam atque ornatissimam, Corinthum sustulit Cic. Verr. 2, 1, 55, il détruisit la ville si belle et si ornée de Corinthe ; urbs Romana Liv. 9, 41, 16 ; 22, 37, 12, la ville de Rome || [avec gén., poét.] : urbs Patavi, Buthroti Virg. En. 1, 247 ; 3, 293, la ville de Patavium, de Buthrote ¶ 2 la ville, Rome, cf. Quint. 6, 3, 103 ; 8, 2, 8 ; ab urbe proficisci Cæs. G. 1, 7, partir de Rome, cf. Cic. Fam. 2, 12, 2, etc. ; ad urbem esse Sall. C. 30, 4, être aux portes de la ville [en parl. de généraux qui ne pouvaient entrer dans la ville revêtus de lʼimpérium, avant une délibération du sénat] ; ad urbem cum imperio rei publicæ causa remanere Cæs. G. 6, 1, 2, rester aux portes de Rome avec ses pouvoirs en vue de servir lʼétat [en parlant dʼun promagistrat qui perdait ses pouvoirs en entrant à Rome] ¶ 3 urbs = les habitants de la ville : Virg. En. 2, 265 ; Juv. 11, 198.

➳ dat. arch. urbei CIL 1, 593, 64.

urbs , urbis. f.
城。京城。城中諸人。

Suggest a Translation
See an image

urbs urbis, f

• a walled town, city: Interea Aeneas urbem designat aratro, V.: Certabant urbem Romam Remoramne vocarent, Enn. ap. C.: urbes magnae atque imperiosae: duabus urbibus eversis: Romana (i. e. Roma), L.—Poet., with gen.of name: urbs Patavi, V.—Rome, the city of Rome: (Caesar) maturat ab urbe proficisci, Cs.: conditor urbis (Romulus), O.: (pater) Terruit urbem, H.: ad urbem cum esset, i. e. close to Rome: ei utrique ad urbem inperatores erant, S.—An acropolis, citadel, Cu.—The city, citizens: somno vinoque sepulta, V.: maesta attonitaque, Iu.— Fig., a city, citadel, centre: urbem philosophiae proditis.