exsupero
exsupero, to mount up, tower; excel
- I Neutr., to mount up, appear above (very rare).
- A Lit.: exsuperant flammae; furit aestus ad auras, Verg. A. 2, 759.—
- B Trop., to get the upper hand, to overcome, prevail, excel: sol et vapor omnis, Lucr. 5, 385: arma capessant, Et si non poterunt exsuperare, cadant, Ov. F. 6, 372: praesens dolor, Lucr. 6, 1277: quantum ipse feroci Virtute exsuperas, Verg. A. 12, 20: Hannibal exsuperans astu, Sil. 1, 57.—
- II Act., to project or tower above any thing, to surmount, rise above, exceed.
- A Lit.: vites exsuperant ulmos, Plin. 14, 1, 3, § 12: exsuperat jugum, passes over, Verg. A. 11, 905: clivum, Sen. Ep. 31: amnem, Plin. 6, 17, 21, § 62: Nilus exsuperavit sedecim cubita, id. 18, 18, 47, § 168; cf.: binas libras ponderis, id. 9, 17, 30, § 64.—
- B Trop.
- 1 To surpass, exceed: quis homo te exsuperavit usquam gentium impudentiā? Poët. ap. Cic. Tusc. 4, 36, 77: omnes Tarquinios superbiā, Liv. 3, 11, 13: genus morum nobilitate, Ov. Tr. 4, 4, 2: aliquid latitudine, Plin. 2, 11, 8, § 50: laudes alicujus, Liv. 28, 43, 7: cuncta exsuperans patrimonia census, Juv. 10, 13: tu vero, pater, vive et me quoque exsupera, survive, outlive, Val. Max. 5, 9 fin.: aestatem, to outlast, Plin. 14, 2, 4, § 33.—
- 2 To be too much for, to overpower, overcome: id summum exsuperat Jovem, Poët. in Cic. Div. 2, 10, 25: materia vires exsuperante meas, Ov. Tr. 1, 5, 56: caecum consilium, Verg. A. 7, 591: multitudo Gallorum, sensum omnem talis damni exsuperans, Liv. 7, 24, 2.
- —Hence, exsŭpĕrans (exup-), antis, P. a. (acc. to I. B.), surpassing, excellent, supreme (post-class.): mulier exsuperanti forma, Gell. 6, 8, 3.—Comp.: uter esset exsuperantior, certabatur, Gell. 14, 3, 11.—Sup., Ap. Dogm. Plat. 1, p. 8.
- 1. (poët.; postklass.) zich verheffen of uitsteken boven; ➤ angues exsuperant undas; vites exsuperant ulmos;
- 2. overschrijden, passeren, overstijgen [amnem; angustias; clivum; iugum];
- 3. (metaf.) uitsteken boven, overtreffen, te boven gaan, uitgaan boven [alqd latitudine; summum Iovem Jupiters macht; genus morum nobilitate; laudes alcis]; ➤ magnitudo sceleris omnium ingenia exsuperat gaat alle verstand te boven; materia vires meas exsuperat;
- 4. (Verg.) te boven komen, overwinnen [moras; consilium caecum];
- 5. (postklass.) overleven; ➤ tu, vero, pater, vive et me exsupera; II. intr.
- 1. (Verg.) oprijzen, hoog uitslaan; ➤ exsuperant flammae, furit aestus ad auras; metaf.: violentia alcis exsuperat laait op;
- 2. (metaf.) uitblinken [virtute; astu];
- 3. (poët.; postklass.) (in de strijd) de overhand krijgen, overwinnen; ➤ si non poterunt ~, cadant (Ov.).
- to mount up, tower: exsuperant flammae, V. — To surmount, pass over: iugum, V.: solum Helori, V. —Fig., to be superior, prevail, be conspicuous, excel: si non poterunt exsuperare, cadant, O.: Virtute, V.: violentia Turni exsuperat magis, V.—To surpass, exceed, excel: exuperat eius stultitia haec omnia, T.: Tarquinios superbiā, L.: morum nobilitate genus, O.: (summa) operum fundamenta exsuperatura, i. e. exceed the cost of, L.: cuncta exsuperans patrimonia census, Iu.—To be too much for, overpower, overcome: summum Iovem, C. poët.: sensum omnem talis damni, L.: virīs meas, O.: moras (sc. scalarum), obstacles, V.
-
…consulatis. Nam si digna poena pro factis eorum reperitur, novum consilium adprobo ; sin magnitudo sceleris omnium ingenia exsuperat, his utendum censeo, quae legibus conparata sunt. Plerique eorum, qui ante me sententias dixerunt, conposite…
Sallust, Catilina
-
…perturbat animum, dubitationem insaniae non habet, cuius inpulsu existit etiam inter fratres tale iurgium Qui s homo te exsupera vit usquam ge ntium impu dentia Quis au tem malitia te nosti, quae secuntur ; alternis enim versibus intorquentur…
M. Tullius Cicero, Tusculanae Disputationes
-
…, manubriatos cultros dexteris manibus illigatos gestabant, acceptae apud Nisibin memores cladis, et si ferociens animal, vires exsuperasset regentis, ne reversum per suos ut tunc acciderat collisam sterneret plebem, venam quae caput a cervice disterminat ,…
Ammianus Marcellinus, Rerum Gestarum
-
…, per vim omnia gerunt, gladiis et pugnare parati et incumbere. Maximum enim illos malum cepit et omnia exsuperans vitia. Alia paulatim intrant, repentina et universa vis huius est. Omnis denique alios affectus sibi subicit .…
Seneca, De Ira
-
…bello varias ; miserere parentis longaevi, quem nunc maestum patria Ardea longe dividit. Haudquaquam dictis violentia Turni flectitur exsuperat magis aegrescitque medendo. Ut primum fari potuit, sic institit ore Quam pro me curam geris, hanc precor…
Vergil, Aeneid
-
…circius, cambades, pariades, choatras, oreges, oroandes, niphates, taurus atque, ubi se quoque exuperat, caucasus, ubi brachia emittit subinde temptanti maria similis, sarpedon, coracesius, c ragus, iterumque taurus…
Pliny the Elder, Natural History
-
…dilucidius diutiusque quam lini medulla. taxatio in deliciis tanta, ut hominis quamvis parva effigies vivorum hominum vigentiumque pretia exsuperet, prorsus ut castigatio una non sit satis. in corinthiis aes placet argento auroque mixtum, in caelatis ars…
Pliny the Elder, Natural History
-
…ut Siculum Libycumque latus, stupuitque fragore Ianus et occiduis regnator montibus Atlans. iam iuga Percotes Pariumque infame fragosis exsuperant Pityamque vadis, transmissaque puppi Lampsacus, Ogygii quam nec trieterica Bacchi sacra neque arcanis Phrygius furor invehit antris ,…
C. Valerius Flaccus , Argonautica
-
…parentium suorum superiaciunt, capit tamen hoc natura, quod nondum ulla aetas tulit. Si singula paternorum meritorum magnitudinem exsuperare non possunt, plura in unum congesta superabunt. Servavit in proelio patrem Scipio et praetextatus in hostes ecum concitavit…
Seneca, De Beneficiis
-
…templa manebant, hospitibus loca quae complerant aedituentes. nec iam religio divom nec numina magni pendebantur enim praesens dolor exsuperabat. nec mos ille sepulturae remanebat in urbe, quo prius hic populus semper consuerat humari ; perturbatus enim totus…
Lucretius, De Rerum Natura