exsurgo

exsurgo, to rise up, rise, get up, stand up

Frieze-Dennison Vergil

exsurgō, surrēxī, 3, n.: to rise up; rise, 11.697; stand, 6.607.

ex-surgo (exurgo), surrexi, 3, v. n. (archaic inf. pres. pass. exsurgier, Plaut. Ps. prol. 1), to rise up, rise, to get up, stand up (class.).

I Lit.: a genibus, Plaut. Rud. 1, 5, 22 (280): ex insidiis, Liv. 27, 41, 7: in plantas, Sen. Ep. 111, 3: de nocte multa, Plaut. Rud. 4, 2, 10 (915): ubi erit accubitum semel, Ne quoquam exsurgatis, donec, etc., id. Bacch. 4, 4, 105 (744): foras, id. Mil. 2, 1, 3 (81): cum exsurgeret, simul arridens, etc., Cic. de Or. 1, 62, 265: tu autem, nisi molestum est, paulisper exsurge, id. Clu. 60, 168; cf.: exsurge quaeso, id. Planc. 42, 102: acies ita instructa, ut pars in colles exsurgeret, Tac. H. 2, 14: altior (to strike the more forcibly), Verg. A. 11, 697 et saep.—
- B Transf., of things as subjects: ubi Taurus ab Indico mari exsurgit, Plin. 5, 27, 27, § 97; cf. Sil. 7, 275: inde alii ramuli exsurgunt, Plin. 24, 19, 113, § 173: cum jam vertigine tectum ambulat, et geminis exsurgat mensa lucernis, i. e. in the dizzy brain, Juv. 6, 305.—
II Trop., to rise up, rise, recover strength: ne quando recreata exsurgere atque erigere se possent, funditus sustulerunt, Cic. Agr. 2, 32, 87: (causa) numquam exsurgeret, id. Phil. 13, 18, 38: auctoritate vestra res publica exsurget, id. Fam. 12, 10 fin.: grandis oratio naturali pulchritudine exsurgit, Petr. 2, 6; dolor, Sen. Med. 49.

ex-surgo (exurgo), surrēxī, surrēctum, ere, sich in die Höhe richten, aufstehen, sich erheben, I) eig.: A) v. Pers.: 1) im allg., v. Knienden, exsurgite a genibus ambae, Plaut. – v. Liegenden, ubi erit accubitum semel, ne quoquam exsurgatis, donec etc., Plaut.: exsurge toris, Claud.: mollibus exsurgit stratis, Claud. – v. Sitzenden usw., cum exsurgeret, simul arridens etc., Cic.: exsurgit facem attollens, Verg.: qui autem auscultare nolet, exsurgat foras, möge sich hinauspacken, Plaut. – v. Gehenden, exs. in plantas, Sen. ep. 111, 3. – als milit. t. t., ex insidiis, Liv.: Vitelliani temere exsurgentes, Tac.: nova repente acies exsurgens, Liv.: exs. in colles, sich nach den Höhen hinziehen, Tac. – 2) (wie assurgo, insurgo) beim Hieb, Stoß usw. sich mit dem Körper in die Höhe recken, um dem Hiebe usw. mehr Kraft zu geben, altior exsurgens, Verg. Aen. 11, 697. – B) v. Lebl., sich erheben, non igitur presso tellus exsurgit aratro, Tibull.: inde ramuli exsurgunt, Plin. – v. Örtl., ubi Taurus ab Indico mari exsurgit, Plin.: Taurus ab Eois litoribus exsurgens, Mela: in iuga exsurgens Africa, Mela: summa (petrae) in acutum cacumen exsurgunt, Curt. – von Bauten usw., (Roma) tota simul exsurgere aedificiis, Liv.: simulacrum... tenuem in ambitum metae exsurgens, Tac. – v. Quellen, Flüssen, ille (fons) immodicus exsurgit, Mela: Timavus novem capitibus exsurgens, Mela. – II) übtr.: 1) im allg.: grandis oratio non est maculosa nec turgida, sed naturali pulchritudine exsurgit, Petron. 2, 6. – exs. supra dolores suos, sich über seine Schm. erheben = seine Schm. bewältigen, überwinden, Auct. consol. ad Liv. 353. – gravior exsurgat dolor, erhebe sich, steige, Sen. Med. 49. – 2) sich erheben, sich aufrichten = sich erholen, wieder zu Kräften kommen, exsurge, quaeso, Cic.: exsurgere atque erigere se, Cic.: auctoritate vestrā res publica exsurget et in aliquo statu tolerabili consistet, Cic.: si (Pompeianorum causa) esset iugulata, numquam exsurgeret, Cic.: exsurge modo, Sen. – 3) politisch sich erheben, feindlich aufstehen, auftreten, invidiā eorum exsurgere rursus plebem, Liv.: qui ne nunc quidem, obnoxiis inimicis, exsurgitis, Sall.: non adversus divi Augusti acerrimam mentem... ne contra Gai quidem aut Claudii vel Neronis fundatam longo imperio domum exsurgimus, Tac.: generosa in ortus semina exsurgunt suos, Sen. poët. – ➳ Parag. Infin. exsurgier, Plaut. Pseud. 1.

…, Deciane sciunt haec omnes nobiles, sciunt boni viri, sciunt denique noti homines, sciunt mediocres negotiatores. exsurge, Amynta, repete a Deciano non pecuniam, non praedia, socrum denique sibi habeat ; restituat uxorem ,…

Cicero, pro Flacco
…vellem non constituissem in Tusculanum me hodie venturum esse L. Aelio ; libenter audirem Antonium ; et, cum exsurgeret, simul adridens neque enim inquit tam mihi molestus fuit, quod ius nostrum civile pervellit, quam iucundus ,…

Cicero, de Oratore
…nisi flere, nisi te cum mea salute complecti salutem tibi idem dare possunt qui mihi reddiderunt. te tamen exsurge, quaeso retinebo et complectar, nec me solum deprecatorem fortunarum tuarum sed comitem sociumque profitebor ; atque, ut…

Cicero, pro Plancio
…quo modo nescio, sine senatu, sine magistratibus. ne simulare quidem poterit quicquam πολιτικῶς. nos autem ubi exsurgere poterimus aut quando quorum dux quam ἀστρατήγητος tu quoque animadvertis quoi ne Picena quidem nota fuerint ; quam autem sine…

Cicero, Epistulae ad Atticum
…pertenui discrimine separentur. haec quae procul erant a conspectu imperi non solum adflixerunt sed etiam, ne quando recreata exsurgere atque erigere se possent, funditus, ut dixi, sustulerunt. de Capua multum est et diu consultatum ;…

Cicero, de Lege Agraria
…; scio enim quidvis homini accidere posse verum tamen semel circumsessus lectis valentissimorum hominum viribus cecidi sciens ut honestissime possem exsurgere. possumne igitur satis videri cautus, satis providus, si me huic itineri tam infesto tamque periculoso commisero gloriam…

Cicero, Philippicae
…Cluentium constituere, is hunc suo testimonio sublevat ; quod recita. tu autem, nisi molestum est, paulisper exsurge ; perfer hunc dolorem commemorationis necessariae, in qua ego diutius non morabor quoniam, quod fuit viri optimi ,…

Cicero, pro Cluentio
…quo facilius reviviscat Pompeianorum causa totiens iugulata, an consentire ne ludibrio simus inimicis. si esset iugulata, numquam exsurgeret quod tibi tuisque contingat. Vtrum inquit elegantius. atqui hoc bello de elegantia quaeritur et partibus utilius. partes…

Cicero, Philippicae
…iam iamque. quod si, ut spero, victis hostibus nostris veneritis, tamen auctoritate vestra res p. exsurget et in aliquo statu tolerabili consistet ; sunt enim permulta quibus erit medendum, etiam si res p. satis…

Cicero, Epistulae ad Familiares
…monte sancto suo diapsalma ego dormivi et soporatus sum exsurrexi quia Dominus suscipiet me non timebo milia populi circumdantis me exsurge Domine salvum me fac Deus meus quoniam tu percussisti omnes adversantes mihi sine causa dentes peccatorum contrivisti Domini est salus…

Vulgate, Latin Vulgate

Menu

Word wheel

exsurgo

Frieze-Dennison Vergil

Saved

Recent