extra

extrā, prep. w. acc.: outside of, beyond, 6.796; out of; from, 2.672. (exterā, abl. of exter)

extrā (old form EXTRAD repeatedly in the S. C. de Bacchan.; v. below, and cf. the letter D.), adv. and praep. [contr. from exterā, sc. parte, from exter].

• I Adv. (comp. exterius, see below), on the outside, without (syn.: extrinsecus, foris; opp. intra, intus, in).
• • A Lit.: vitiles (alvos apium) fimo bubulo oblinunt intus et extra, Varr. R. R. 3, 16, 16; cf.: cum extra et intus hostem haberent, Caes. B. C. 3, 69, 4; Cels. 6, 18, 7; 9: maceries levigatur extra intraque, Col. 8, 15, 2; for which without a copula: extra intra, Plin. 6, 32, 38, § 205; cf.: nil intra est oleam, nil extra est in nuce duri, Hor. Ep. 2, 1, 31: et in corpore et extra esse quaedam bona, Cic. Fin. 2, 21, 68; cf.: aut in animis aut in corporibus aut extra esse possunt, id. Part. Or. 11, 37: ea, quae extra sunt, id. Rep. 6, 26; cf. id. N. D. 2, 59, 147; and: illa, quae sunt extra, outward goods (τὰ ἔξω), id. Fin. 5, 23 fin.: sint extra licet usus belli, remain aloof, Quint. 1, 10, 48 Spald.—With verbs of motion: ut nulla pars hujusce generis excederet extra, Cic. Univ. 5: ubi jam nihil tale extra fertur, Cels. 7, 27: cum extra fulgorem spargunt, Plin. 37, 8, 37, § 117: ad causam extra arcessitum, Quint. 5, 12, 4; cf.: extra petita, id. 5, 11, 44.—Comp. in nearly the sense of the positive: Exteriusque sitae (urbes) bimari spectantur ab Isthmo, situated without, Ov. M. 6, 420: vasa intrinsecus et exterius crasse picari (jubebat), on the outside, externally, Col. 12, 44, 5.—
  • B Transf., to indicate that which, being beyond or outside of a thing, forms an exception or addition to it, except, besides.
  • • 1 So freq. in the expression extra quam, in conditional sentences usually extra quam si, like praeterquam, except that, unless that, except in case (orig. in the civil law lang.; elsewh. rare): VTEI. EA. BACANALIA. SEI. QVA. SVNT. EXTRAD. QVAM. SEI. QVID. IBEI. SACRI. EST, etc., S. C. de Bacch. fin.; cf. respecting this senatusconsultum in Livy: ut omnia Bacchanalia diruerent: extra quam si qua ibi vetusta ara aut signum consecratum esset, Liv. 39, 18, 7: si addat exceptionem hanc: extra quam si quis, etc., Cic. Inv. 1, 33, 56; cf. id. Att. 6, 1, 15; Liv. 38, 38, 9; Dig. 43, 12, 1, § 16: extra quam qui, etc., Liv. 26, 34, 6: postulat is, quicum agitur, a praetore exceptionem: extra quam in reum capitis praejudicium fiat, Cic. Inv. 2, 20, 59.—
    • • b Beyond the technical lang.: negant, sapientem suscepturum ullam rei publicae partem, extra quam si eum tempus et necessitas coëgerit? unless. Cic. Rep. 1, 6: extra quam si nolint fame perire, id. Inv. 2, 57, 172.—*
    • 2 Additional, for the more usual praeterea, besides, extra, additional: quaedam, inquit, pluris sunt quam venierunt, et ob hoc aliquid mihi extra pro illis, quamvis empta sint, debes, Sen. Ben. 6, 15, 2.
• II Praep. with acc. (rarely following its case: urbem extra, Tac. A. 13, 47; in late Lat. sometimes also with abl., as extra fano, extra sanctuario, Hyg. de Lim.; cf. Salmas. ad Capitol. Ver. 9, p. 431), outside of, without, beyond.
• • A Lit.: aut intra muros aut extra, Enn. ap. Prisc. p. 725 P. (Ann. v. 391 ed. Vahl.); imitated by Horace: Iliacos intra muros peccatur et extra, Hor. Ep. 1, 2, 16: quid sic te extra aedes exanimata eliminas?Enn. ap. Non. 39, 4 (Trag. v. 290 ed. Vahl.): NEVE EXTRAD VRBEM SACRA QVISQVAM FECISE VELET, S. C. de Bacchan.: extra portam Collinam, Cic. Leg. 2, 23, 58: extra Peloponnesum, id. Rep. 2, 4: extra provinciam, Caes. B. G. 1, 10 fin.: extra ostium limenque carceris, Cic. Tusc. 5, 5, 13; so, extra limen Apuliae, Hor. C. 3, 4, 10 et saep.—With abstract substantives: esse extra noxiam, Ter. Heaut. 298: extra noxiam, id. Hec. 276: extra noxam, extra famam noxae, Liv. 34, 61, 9; cf.: ut extra ruinam sint eam, quae impendet, beyond, apart from, Cic. Att. 11, 24, 2: extra causam esse, id. Caecin. 32, 94; so, extra hanc contentionem certamenque nostrum, id. Div. in Caecil. 12, 37: extra ordinem, id. Prov. Cons. 8, 19; id. Clu. 31, 85; id. Fam. 6, 5, 6: extra quotidianam consuetudinem, Caes. B. C. 3, 85, 3: extra numerum, Plaut. Men. 1, 3, 1 (182); Cic. Par. 3, 2, 26; Hor. Ep. 1, 18, 59: extra modum, Cic. de Or. 3, 11, 41: extra jocum, joking apart, seriously, id. Fam. 7, 16, 2 et saep.: ne quo ad cenam exiret extra consilium meum, without my advice, Titin. ap. Non. 95, 2; cf.: ipsi medium ingenium, magis extra vitia quam cum virtutibus, Tac. H. 1, 49: extra honorem, Suet. Claud. 14; Plin. 2, 59, 60, § 150. —With verbs of motion: imperatores in medium exeunt extra turbam ordinum, beyond, Plaut. Am. 1, 1, 68 (220): extra portam deducere, id. Capt. 3, 5, 78 (736); cf.: extra portam perire, id. Mil. 2, 4, 7 (360): fines terminique, extra quos egredi non possim, Cic. Quint. 10, 35; cf.: extra cancellos egredi, id. ib. § 36: extra modum sumptu et magnificentia prodire, id. Off. 1, 39, 140: ut extra tabulam non emineat, Cels. 6, 7, 9 et saep.—
  • B Transf. (acc. to I. B.), in indicating an exception or addition (= praeter).
  • • 1 Excepting, except: optumam progeniem Priamo peperisti extra me (= me exceptā), Enn. ap. Cic. Div. 1, 31, 66 (Trag. v. 83 ed. Vahl.): extra unum te, Plaut. Am. 2, 2, 203 (835); cf.: extra unum Palaestrionem, id. Mil. 2, 2, 6 (161): extra unam aniculam, Ter. Phorm. 98: extra ducem paucosque praeterea reliqui primum in ipso bello rapaces, deinde, etc., Cic. Fam. 7, 3, 2: vacationem militiae esse extra tumultum Gallicum, id. Phil. 5, 19, 53: ad haec, quae interrogatus es, responde: extra ea cave vocem mittas, Liv. 8, 32, 8.— *
    • 2 Besides, in addition to: quod Cato si voluit, extra familiam debuit dicere vilicum et vilicam, Varr. R. R. 1, 18, 3.

extrā (= exterā [sc. parte] v. exter), I) Adv.: 1) außerhalb, (von) außen, äußerlich (Ggstz. intra, intus), oras omnium et litora (expediam), ut intra extraque sunt, Mela: nil intra est oleam, nil extra est in nuce duri, Hor.: cum extra et intus hostem haberent, Caes.: et in corpore et extra esse quaedam bona, Cic.: ea quae extra sunt, Außendinge, Außenwelt, Cic. – Compar., exterius sitae (urbes), Ov. met. 6, 420: eaque (vasa) intrinsecus et exterius crasse picari iubebat, Col. 12, 44, 5. – 2) übtr.: a) extra quam, außer, m. folg. si, Cic. de inv. 1, 56; de rep. 1, 10; ad Att. 6, 1, 15. Liv. 38, 38, 9; 39, 18, 7: u. bl. extra quam, außer wenn, im prätor. Edikt bei Cic. de inv. 2, 59 u. Ulp. dig. 43, 12, 1. § 16. – extra quam qui eorum etc., außer (ausgenommen) diejenigen von ihnen, die usw., Liv. 26, 34, 6. – b) außerdem, überdies, Sen. de ben. 6, 15, 3. Augustin. conf. 3, 8. – II) Praep.: 1) eig.: a) außer, außerhalb, draußen vor usw. (Ggstz. intra), intra extraque munitiones, Caes.: extra portam, Plaut.: extra provinciam, Caes.: extra limen Apuliae, Hor.: nachgestellt, urbem extra, Tac. – b) über... hinaus, extra munitiones egredi, procedere, procurrere, Caes.: extra vallum progredi, Auct. b. Afr.: extra aciem procurrere, Caes. – 2) übtr.: a) außer = ausgenommen, mit Ausnahme (Ausschluß) von usw. (s. Weißenb. Liv. 26, 34, 3), extra unum te, Plaut.: extra unam aniculam, Ter.: extra ducem, Cic.: extra filias, Liv.: extra tumultum Gallicum, Cic. – b) außerhalb, außer, über etw. hinaus, ohne Beziehung auf etw., gegen etw., extra modum, Cic.: extra ordinem, Cic.: extra cotidianam consuetudinem, Caes.: extra coniurationem esse, nicht in die V. verwickelt sein, Cic.: extra quaestionem contentionis esse, außer Fr. sein, Quint. – c) außer = ohne, frei von usw., extra iocum, Cic.: extra periculum esse, Cic. u. Liv.: esse extra culpam, Cic. – ➳ arch. extrād, Corp. inscr. Lat. 1, 106, 16 u. 29.

extra [CL] 1 (adv.) outside a place or institution; b (w. ab or ad) from or on the outside. pagani ‥ super eos irrumpunt, ‥ prosternunt intus et ~a Asser Alf. 27; a1089 clerici et laici tam intus quam ~a Lanfr. Ep. 31 (59); queritur utrum excommunicatus possit excommunicari. quod non videtur, quia qui est ~a non potest esse magis ~a Hales Sent. IV 335; oportet ~a [ME: ute] laborare et domi quiescere AncrR 139; 1376 xviiij li. iij s. vj d. rec. de diversis obedientiariis infra et ~a, pro le rerdos Ac. Durh. 584; duos ‥ forestarios ‥ vidit absolvi a monachis ~a ad hostium ecclesie Feod. Durh. 275.  b s1333 ut ab ~a adjutorium exspectarent Ad. Mur. Chr. 67; carpentariis ad ~a laborantibus servus Dei deplanxit Baker 107b; 1416 etc. (v. ad 2c); 1453 una frocca data domino R. W. communario, eo quod morabatur ad ~a per vij annos Ac. Durh. 190; 1511 privilegia ‥ concessa civitati et ecclesie Lismorensi ejusque territorio et maneriis ab ~a Conc. III 653; 1534 ferrura equorum ad ~a Househ. Bk. Durh. 239. 2 on the outside. b protuberantly. c outwardly; d (w. ad). efficiens quidem et finis [sc. causalitates] veluti ~a existentes tendunt in, forma vero et materia abiciunt ad invicem Ps.-Gros. Gram. 54; 1295 (v. gladiolatus).  b quod [oculi] ~a fuerint euntes aut intus nimis existentes J. Mirfield Brev. 56.  c quia cecus es intus et extra M. Cornw. Hen. 260.  d sint licet hii versus modice virtutis ad extra, / interior virtus ordine major erit Gower VC II prol. 29; 1452 (v. ad 2c). 3 to the outside, away, abroad. prohibemus, ne aliquis ~a vendatur (Quad.) GAS 261; 1230 quod nullus magistrorum nec scolaris trahatur ad ~a StatOx 97; 1306 pro Lucya ‥ maritanda ~a Crawley 242; 1499 pro ‥ les gutturs super ecclesiam mundandis et pro nive ~a jactanda ij d. Ac. Churchw. Glast. 331. 4 besides, additionally. b more. ~a, i‥. praeter GlH E 588; Duns Ord. II 351 (v. disgregativus b); visum est regem ‥ jura ‥ alienare non posse, ~a, de jure ‥ tenetur ‥ jura regni sui ‥ servare Avesb. 80; 1449 de iiij s. iiij d. de pellibus nudis xxxj multonum ‥ post tonsionem, ut ~a, precium pellis j d. Crawley 478; 1458 liquore ‥ nectario, qui dudum ad ~a in mensa apponebatur Reg. Whet. I 314.  b ~a, i‥. plus GlH E 588. 5 (prep.) outside (a place), beyond (a boundary); b (governing abstr. sb.); c (w. ellipsis of sb.). portenta ‥ diabolica ‥ liniamentis ‥ deformibus intra vel ~a deserta moenia Gildas EB 4; ~a fines omnes Brittaniae Bede HE I 1 p. 11; 859 intra villulam et ~a villulam CS 497; omnia quae ~a arcem invenit surripuit Asser Alf. 56; a984 exstra refectorium (Æthelwold Ch.) Conc. Syn. 127; stantem ~a balconem Lantfr. Swith. 20; Wulf. Swith. II 166 (v. balco); siquis ‥ arborem stantem ~a viam intra prostraverit DB I 1; erant c et iij homines commanentes intus et ~a murum DB I 179; quecunque res in aqua posita major videtur in aqua quam ~a aquam Neckam NR II 153 p. 234; 1314 cepit ‥ equum ‥ quem invenit in campo de B. ~a feodum suum Eyre Kent I 70; per viam ~a nemus Feod. Durh. 101; Meaux III 242 (v. fabrilis 2); 1428 Inverness ‥ pro expensis regis fiendis ~a montem ExchScot 452; 1476 servientibus ‥ una cum ‥ asportacione lapidum ~a mare ad dictum molendinum Ac. Durh. 646.  b neque enim leve principis extra / praecipuum fas est subjectos velle meare Frith. 707.  c intus civitatem vel ~a DB I 2; a1100 in festo die et ~a Regesta 436; 1343 regi, cardinalibus, et Scottis infra aquas et ~a Ac. Durh. 170. 6 on the outside of (a body or organ). SB 34 (v. cacochymia); ~a corpus utuntur foliis et radice, non intra, quod mortifera est [herba] Alph. 11. 7 (w. vb. of motion or sim.) out of, away from; b (governing vendor) from. ferreus qui ventrem secabat circulus ‥ disruptus prosilivit ~a hominis viscera Lantfr. Swith. 24; prosiliebat / integer extra hominis quam strinxerat acriter ulnam Wulf. Swith. II 295; limenque excessit et extra / tecta domus veniens pueris sociatur eisdem Ib. 930; Coggesh. Chr. 123 (v. glomus 1b); s1324 de evasione cujusdam ~a turrim Londonearum Blaneford 145 tit..  b hoc manerium TRE ~a aecclesiam emptum fuit, eo pacto et conventione ut post tertium haeredem cum omni pecunia manerium aecclesia S. Petri de episcopatu reciperet DB I 46v; 1217 vendidi et quiete clamavi ~a me et heredes meos Ricardo priori ‥ duodecim denariatas quieti redditus AncD A 1845; a1221 prior et conventus Sancte Trinitatis Lond’ quiete clamaverunt Hielie [sic] de Cornhill’ ‥ ~a domum suam totum capitale Ib. A 1851; 1226 habendum dictis priori et conventui ~a me et heredes meos libere quiete Ib. A 1881; c1240 habendum et tenendum dicto Johanni Juveni et heredibus suis ~a me et heredes meos Ib. A 1822. 8 outside, not included in, not reckoned with. b not in (condition or state). c separated from. d extraneous to. dies quarta decima ~a hunc numerum separatim ‥ praenotatur Bede HE V 21; 813 (17c) nec alicui foras ~a congregationi CS 342; quaedam silva quam isdem Osuuardus posuit ~a manerium DB I 2v; habet ‥ j hidam quae jacuit in rapo de Leuues; nunc ~a rapum est. non geldat DB I 27v; R. episcopus posuit eam [sc. hidam] ~a elemosinam S. Pauli injuste DB I 209; 1324 H. filius W ‥. est ~a decennam CBaron 140.  b siqui ‥ sunt clerici ~a sacros ordines constituti qui se continere non possunt (Lit. Papae) Bede HE I 27; 1427 de x s. rec’ de molendino fullatico ‥ et non plus, eo quod ~a tenuram pro defectu tenentis Ac. Durh. 621; 1439 nil de j piscar’, ‥ quia ~a tenuram Ib. 64.  c paeniteat iiij annos ~a ecclesiam et vj inter auditores et ij adhuc ~a communionem Theod. Pen. I 5. 10; 680 quid ‥ prosunt bonorum operum emolumenta si ~a catholicam gerantur ecclesiam? Aldh. Ep. 4 p. 481; omnes Judeos atque paganos quos ~a Christianismum reperit Simil. Anselmi 76.  d omnia haec [sc. virginitas, castitas, jugalitas] non sunt ~a palatium Aldh. VirgP 19. 9 beyond reach, scope, or jurisdiction of. b (leg., w. finem) (founded) upon a fine, (arising) from an agreement. ut mens ~a rationis regulam ‥ nihil faciat (Lit. Papae) Bede HE I 27 p. 50; ~a auctoritatem propriam episcopos Galliarum judicare non poteris (Ib.) Ib. p. 53; in dominica terra regis tenet R. de B. unam domum et unam piscariam ‥ et est ~a manum regis DB I 162; qui fugit, ~a legem habeatur [AS: si se man utlah] (Quad.) GAS 337; 1309 ne fuist pas receu quia extra casum statuti Year Bk. I (Selden Soc. XVII) 76; 1334 omnes terre sue quas habuit in foresta sunt ~a regardum racione ballive sue SelPlForest 67.  b 1385 quoddam breve de scire facias ~a finem predictum PlRCP 496 r. 321. 10 besides, in addition to, other than. b more than. c except, apart from. sicera est omnis potio quae ~a vinum inebriare potest ‥. ex suco frumentorum et pomorum conficitur Gl. Leid. 1. 111; DB I 2v (v. ecclesiola); ~a hos [solins] sunt in dominio iiij solins Ib.; in Bolehestre ‥ in dominio est j carucata terrae ~a ij hidas et virg’ DB I 211; has iij forisfacturas habebat in dominio rex E. in omni Anglia ~a firmas DB I 252; se non alias inniti aut aliam quesituros ~a cartam probationem asserunt, nil se majus vel minus ~a cartam exigere Chr. Battle f. 87.  b discipulum terrenis ~a solitum ponderibus oneratum Gildas EB 72.  c ~a abbatem [AS p. 439: buton þam abbude] nullus ab hoc debito servitutis excusetur RegulC 62; 1493 in diebus piscium ‥ per totum annum ~a quadragesimam Ac. Durh. 652. 11 (w. se, sensum, or sim.) beside oneself, out of one’s mind. amentes et ~a se facti Gir. GE II 54 p. 163; totus ~a se pedetentim longe defertur in nemus Map NC IV 11 f. 52; ut sibi ipse de se discredat et fascinnata mente alias ~a se putet Ollonem Ib. 16 f. 58; 1227 de demente et ~a sensum BNB III 660; es tu ‥ ~a te ipsum [ME: ut of þe seolven] AncrR 106; miles ‥ immobiliter quasi ~a se positus erectus astabat Latin Stories 65; fecit ‥ miraculum de ‥ homine ~a sensum W. Worc. Itin. 30.

extrā, (7) (p. extera, de exter ).

I adv., ¶ 1 au dehors, à lʼextérieur : Cic. Fin. 2, 68 ; Nat. 2, 147 ; Part. 37, etc.; Cæs. C. 3, 69, 4 || comp. exterius, même sens : Ov. M. 6, 420 ; Col. Rust. 12, 44, 5 ¶ 2 extra quam : a) excepté que, à moins que : Cic. Inv. 2, 59 ; [surtout] extra quam si, excepté le cas où : Cic. Att. 6, 1, 15 ; Rep. 1, 10 ; Liv. 38, 38, 39 ; 39, 18, 7 ; b) à lʼexception de : extra quam qui Liv. 26, 34, 6, en dehors de ceux qui, exception faite pour ceux qui ¶ 3 en outre, en sus : Sen. Ben. 6, 15, 3.

II prép., avec acc. ¶ 1 en dehors de, hors de : Cic. Leg. 2, 58 ; Tusc. 5, 13, etc. ; Cæs. G. 1, 10, 5, etc. || extra fines egredi Cic. Quinct. 35, franchir des limites || urbem extra Tac. Ann. 13, 47, hors de la ville ¶ 2 [fig.] en dehors de : extra causam Cic. Cæc. 94, en dehors de la cause ; extra ordinem Cic. Prov. 19, en dehors de lʼordre, extraordinairement ; extra culpam esse Cic. Verr. 2, 5, 134, être sans reproche ; extra jocum Cic. Fam. 7, 16, 2, sans plaisanterie || à lʼexception de : extra ducem Cic. Fam. 7, 3, 2, excepté le général, cf. Pl. Amph. 833 ; Ter. Phorm. 98 ; Cic. Phil. 5, 53 ; Liv. 26, 34, 3.

➳ arch. extrad S. C. Bacch. CIL 1, 581, 16 et 28.

extra . praep. acc. et extra. adv.
外。從外。— ducem paucosque praeterea 除將與少許兵外。— modum 越分。無度。— causam esse 在于事 外。— jocum 認眞。— pretium esse 無價。

Suggest a Translation
See an image

extrā adv.and praep.

• exter.
• II. Adv.(for comp.see exterius), on the outside, without: extra et intus hostem habere, Cs.: et in corpore et extra: illa, quae sunt extra, outward goods.—In the phrase, extra quam: extra quam fiat, etc., except in the case that, etc., C.(lex): extra quam qui eorum, etc., except those of them who, etc., L.: extra quam si nolint fame perire, unless. —
• IIII. Praep., with acc, outside of, without, beyond: Iliacos intra muros peccatur et extra, H.: extra portam Collinam.—Apart from, aside from, out of the way of, beyond: esse extra noxiam, T.: extra famam noxae, L.: extra ruinam esse: extra cotidianam consuetudinem, contrary to, Cs.: extra iocum, jesting apart: extra gloriam, without, Ta.—Except, excepting, besides: optumam progeniem Priamo peperisti extra me (i. e. me exceptā), Enn. ap. C.: extra unam aniculam, T.: extra ea cave vocem mittas, L.