facere

facere, fieri [CL] Greatly extended use, esp. in formation of verbal phrases; passive supplied by fieri. Forms: fut. faxo, faxis (fut. perf. in pre-Class. usage, treated as fut. by Priscian): Aldh. Aen. 15 (Salamandra) 2, Ib. 31 (Ciconia) 3, Hwætberht Aen. 55 (De turpedo pisce) 1, GlC F 53, WW 407. 34 [9‥], Serlo Wilt. 18. 62, Osb. Glouc. Deriv. 239, Bacon CSTheol. 60; imp. facito Bede HE IV 3 p. 209, Id. Egb. 5, Regesta I 413; pass. inf. faci: 1458 Willelmus Ebchester ‥ fecit hunc librum faci et assignavit ipsum librarie MS BL Harl. 3049 f. iv; pass. form of fieri: 1199 in omnibus beneficiis et orationibus que inperpetuum fientur in predicta ecclesia Pipe 124; gdv. faciendus or faciundus but also fiendus (v. 34 infra). 1 to make, manufacture (from raw materials or other ingredients); b (inscr. on object). c (w. in or ad) to make or shape (into). d to make (by alteration or rearrangement). e to make (money or profit). ego ipsos panes meis feci manibus V. Greg. 106; materia ex qua fit aliquid Anselm Misc. 338 (cf. ib. 343); de pilis facta Ad. Scot TT 646B (v. capillaceus); ad cervisiam ~iendam Chr. Battle f. 21v; s1190 si ‥ bladum emerit et de eo panem fecerit, ‥ G. Ric. I 132; 1263 quod nullus ‥ ~iet pannos (v. grisus 3a); fiat stupha ‥ ex herbis Gilb. I 39. 1; Gad. 59v. 1 (v. encathisma); ex ferro fit cultellus Bacon Tert. 197 (v. effective); 1278 †faciandis (v. fagotus 1); 1308 in veliis factis de proprio meremio ad rotas ~iendas (v. felga); 1336 in gumme empt’ ‥ pro cera viridi ~ienda pro sigillo prioris, xx d. Ac. Durh. 533; c1337 cuidam mulieri ~ienti mortarium, xvij d. Ib. 534; 1389 ferra in quibus wafre nostri fient (v. essaiare c); 1403 in medicinis equorum factis per eundem Johannem Ac. Durh. 604; 1408 allocate pro magno sigillo gubernacionis regni alias facto, viz. pro argento de quo fit et pro sculptura ejusdem, xiiij li. ExchScot 69; 1408 (v. fabricare 1a); c1450 velvetto ‥ unde fieri posset integrum vestimentum (v. 1 gunna); 1481 habet lecenciam ~iendi ferri ExchScot 596.  b 9‥ Wudeman fecið nomine Domini AS Inscr. 19.  c ut fias in gentem magnam [cf. Gen. xii 2] Ad. Scot TT 821B; debet relevare herbam dim. acre prati et ~ere ad mullonem Cust. Bleadon 203; s1364 aurum ‥ fecerunt in platas (v. 1 ferrare 5); 1457 item xij petra cebi facta in candelis Ac. Durh. 636.  d de ~iendis portionibus Bede HE I 27 p. 49; 722 quattuor ~iat portiones Bonif. Ep. 18 (v. fabrica 2a); 1255 quia tota villata ‥ fecit stabliam coram ‥ cervo quando captus fuit SelPlForest 34.  e 1198 villata de D. r. c. de xl s. quia minus fecit quam ~ere debuit de cervo Pipe 72; 1415 volo quod maxima pecia mea de argento vendatur et pecunia inde fiat modo predicto pro anima W. C. Reg. Cant. III 408. 2 to build, cause to be built, construct (building, esp. monastic foundation); b (other structure). c to make good, repair; also to maintain, keep in repair. cum enim esset abbatissa, coepit ~ere in monasterio suo ecclesiam Bede HE III 8 p. 144; qui ‥ ecclesiam de lapide ‥ ~erent Ib. V 21 p. 333; fiebant et reparabantur basilice Ord. Vit. IV 7 p. 215; duas domos canonicas fecit Gir. Spec. III 19 (v. canonicus 6b).  b [murus] factus non tam lapidibus quam cespitibus Gildas EB 15; lapidem de quo locellum ‥ ~ere possent Bede HE IV 19 p. 244; c1150 juxta metas et divisas ‥ que coram abbate de Driburgh et me et probis hominibus facte sunt E. Ch. Scot. 176; 1169 pro fabrics facta in foresta (v. fabrica 1); a1173 j acram terre ad granchiam ~iendam (v. grangia 2b); 1243 (v. 1 granarium 2b); s1269 ~iens ‥ viam (v. carrettarius 1e); 1296 (v. cursus 4a); 1336 (v. granarium 1a); c1350 faciebunt [sic] januam (v. clausibilis); 1375 fecit quandam †dranam [l. dravam] (v. drova); 1442 rex ‥ mandavit quod ‥ listas ‥ erigi, construi, et fieri ‥ facerent Analog. Cant. Pilg. 23.  c 1284 nomina eorum qui debent ~ere murum domini regis Reg. Malm. I 136; 1293 quia non fecerunt parcum domini fractum SelPlMan 72; 1325 computat xij d. in fusillo ‥ pro capite axis et pickis ejusdem molendini emendando et ~iendo cum ferro empto MinAc 1148/6 m. 2; 1333 quia non fecerunt les loninges sicut preceptum fuit in curia precedenti Hal. Durh. 13; 1378 A. T. et G. M. habent diem ad ~ienda tenementa eorum Banstead 357; 1379 T. L. in misericordia quia non fecit cepia sua CourtR Banstead. 3 to create (from nothing). b to institute, establish. c (w. nomen) to make a name (for oneself), gain reputation. cum ipse coaevus Patri ac Spiritui Sancto ‥ caelum et terram cum omni eorum inaestimabili ornamento fecerit Gildas EB 74; qualiter hunc mundum summi prudentia Patris / ‥ / fecerit aeterno disponens saecula nutu Aldh. VirgV 674; c794 pro te traditus est qui te fecit, immo omnium creator ad redemptionis tuae pretium se ipsum expendit Alcuin Ep. 34; fecisti me ut gauderem de te Elmer Cant. Quer. 810a; Blakman Hen. VI 3 (v. factura 3b).  b donaverunt ‥ episcopo civitatem ‥ ad ~iendum inibi sedem episcopalem Bede HE III 7 p. 139.  c moribus egregiis facias tibi nomen honestum Alcuin SS Ebor 62; nullo alio proficiens nisi nomen sibi fecit R. Niger Mil. I 17 p. 106. 4 to produce (naturally), grow. b to form, make up. arbor que fructus malos ~it P. Blois Ep. 5; in testam convertitur et fit ovum Quaest. Salern. B 105 (v. crustura); ex patre fit filius Bacon Tert. 197 (v. effective); maledixit ficulnee ne ~eret aliis fructum [cf. Matth. xxi 19] Ockham Pol. I 39; pustule ‥ que fiunt in ore SB 10 (v. alcollum); Ib. 21 (v. ferula 1a); mellelotum ‥ ~it autem vaginas semine plenas Ib. 30; speragus frutex est et spinas ~it Ib. 40; 1458 lignum ‥ habebit ~ere fructum ac folia procreare Reg. Whet. I 313.  b ad locum ubi duos fontes emanant ‥ et tunc venientes de monte deorsum in unum collecti ~iunt Jordanem Hugeb. Will. 4. 5 a to compose (literary work), write (letter). b to draw up (document), write out (text). c to make (sign of cross in place of signature). a sex libris ‘de musica’ fecisse comprobatur Aldh. Met. 10 p. 81; cui etiam epistolas fecimus (Libellus Resp.) Bede HE I 27 p. 53; carmina ~iebat Ib. IV 22 p. 261 (v. dulcedo 2b); Anselmus epitaphium Hugonis hoc fecit Anselm Misc. 351; s1256 Robertus [episcopus] ‥ hospitatus est in abbathia ‥ sed priori fecit literas in crastinum, quod hoc in sui prejudicium nullatenus traheretur Graystanes 7; s1345 fecit fieri literas ‥ cardinalibus (v. capere 11d).  b †676 (12c) hanc cartam donationis fieri rogavi CS 43; †948 (12c) hoc scriptum fieri precepi CS 860; debet ‥ testamentum fieri coram duobus vel plurimis viris legitimis ‥ qui testes inde fieri possint idonei Glanv. VII 6; 1214 mandatum fuit vicecomiti quod de utroque apello fieri faceret recordum CurR VII 169; 1219 juratores dicunt quod ‥ non fuerunt ad cartam ~iendam CurR VIII 18; brevia ~iunt judicialia Fleta 86 (v. cursorius 5e); s1322 (v. gratia 12a); fiat memoriale quod sigilletur sigillo capituli sub hac forma ‥ L. Somercote 29; factis indenturis conventionum G. Hen. V 8 p. 50.  c 689 (13c) subscripsi + signum sanctae crucis feci CS 73; facto crucis in charta signo Ord. Vit. IV 16 p. 283, etc. (v. crux 8a); subscribant omnes canonici ‥ et ad minus ~iat quisque propria manu crucem L. Somercote 35. 6 to constitute, come together as. b to amount to, add up to, make. facta est ‥ haec synodus Bede HE IV 5 p. 217; de conciliis et sinodis factis R. Niger Mil. III 73; Flandrenses ‥ septimam in insula gentem fecerunt Higd. I 58 p. 152; 1369 ideo fiat inde jurata SelCCoron 121; 1393 congregacio communitatis facta die Veneris RR K's Lynn II 4; 1396 Reg. Heref. 92, G. S. Alb. III 424 (v. capitulariter 2a); 1444 honorabili patri et domino, venerabilibusque confratribus capitulo ‥ ecclesie Cantuariensis, capitulum ~ientibus (Lit. episc. Cicestr.) Lit. Cant. III 187; 1445 (v. capitulum 6a); 1478 nos prior et conventus ‥ in domo nostra capitulari ‥ capitulariter congregati et capitulum ~ientes Lit. Cant. III 297; 1536 in concilio ‥ fiendo et tenendo Conc. Scot. I ccxlix.  b c1000 pondera xlij ~iunt libras lxx Eng. Weights 1; reddebant xvj bulliones ex quibus xv ~iebant unam summam salis DB I 268; RBExch 431 (v. feodum 3a); a1189 viij acras terre que ~iunt j bovatam (v. bovata 1b); c1200 (v. bovata 1a); 1270 (v. 2 grossus 14d); 1295 per magnum quarterium quod ~it duo quarteria Pipe 141 r. 29; 1331 (v. bovata 2); ij episcopos et iij procuratores, ‥ ij comites et iij barones, v milites comitatuum, v cives, et [v] burgenses, qui ~iunt xxv Mod. Ten. Parl. 21; 1378 Johannes ‥, Gulielmus ‥ [et al.], cardinales, ~ientes ultra duas partes omnium cardinalium Conc. III 128; 1384 item pro xvj pipis vini continentibus v rodes ~ientes x dolia Bronnen 603A (22) p. 363; 1395 (v. copula 6b). 7 to cause, give rise to, produce. b (pr. ppl. in phr. ~iens viduas) the plant spurge (Euphorbia). ne scandalum ~erent eis qui inter gentes erant Judaeis Bede HE III 25 p. 185; sonitum manu ~iens Ib. IV 3 p. 209; nunc brevitatem sermonis ineruditio meae linguae ~it Cuthb. Ob. Baedae clxiv; ut magis fidem audientibus ~eret Anselm Bury Mir. Virg. 20; puram vero intentionem seu simplicem puritatem vanarum cogitationum maxime ~it expulsio G. Stanford Cant. 216n. 71; copulative sunt que significant plures inclinationes fieri pro eodem tempore secundum speciem presentis, preteriti, et futuri, aut in diccionibus simplicibus respectu suarum significationum accidentalium, et tunc ~iunt numerum pluralem Ps.-Gros. Gram. 58; largitas ~it familiaritatem Bacon V 46; quedam species [vegetabilium] generat leticiam ‥ et quedam ~it amorem Ib. 121; aque vero salutaris exaltatio fit ex igne sicco vel humido Id. NM 547; hec egritudo ‥ ~it fixuras Gad. 46v. 1 (v. fissura 2a); disma fit ex siccitate SB 18 (v. asthma); major antiquitas non ~it majorem auctoritatem (Kyn.) Ziz. 5 (v. 1 excellere 3); figella dicitur apostema factum de colera naturali et melancolia naturali Alph. 66; eo quod furorem ~iat Ib. 176.  b mezereon, anabula major, rapiens vitam, leo terre, ~iens viduas idem, G. et A. spurge Alph. 112. 8 (w. vbl. compl.) to cause (to). mundum faciam frondescere Aldh. Aen. 3 (Nubes) 4; fontis laticem oleo pinguescere fecit Id. VirgV 901; corpora si viva tangam, torpescere faxo Hwætberht Aen. 55 (Turpedo ) 1; diemque nobis dominicam ‥ fecit ease sollemnem Bede HE V 21 p. 336. 9 (w. vbl. compl. in causal sense) to have (someone) do (something), to have (something) done: a (trans., w. inf. act. or pass.); b (ellipt., w. inf. act.); c (w. dat. of pers.). d (w. ut, quod, or sim.) to bring it about, see to it (that). a fac eos ‥ pro te orare Gildas EB 32; a705 te Deus valere ~iat Aldh. Ep. 6 (8); ut eum in episcopatum suum ‥ ~erent recipi Bede HE V 19 p. 327; idiotas ‥ decantare facito Id. Egb. 5 (v. decantare 2a); a1098 facito abbatem ‥ resaisiri (v. dissaisire 1b); illum ‥ sudare labor faciebat R. Cant. Malch. VI 427 (v. facticius b); s1061 papa ‥ eum in sinodo ‥ sibi a latere assidere fecit W. Malm. GP III 115 p. 251; 1177 ~iemus illos jurare (v. 2 gubemator 2b); similiter aliquis pauper scit se predestinatum quem divitie ~erent cadere S. Langton Quaest. 151; quiescere te fustes facient Map NC IV 16 (v. fustis 3); 1201 R. ‥ fecit convenire xij homines ad faciendum sacramentum de predicto nativo SelPlCrown 2; 1216 litteras ‥ fecimus sigillari Pat 1; 1217 (v. cornare a); episcopum postulari fecit G. Cold. Durh. 20; innumeros faciet fata subire viros Garl. Tri. Eccl. 16; 1290 fecit eum compeditari de quatuor compedibus State Tri. Ed. I 51; fecit eos ‥ incarcerari Graystanes 23; dum ‥ rex ‥ intermisisset cuneos sagittariorum suorum cuilibet aciei et fecisset eos affigere palos coram eis G. Hen. V 12 p. 82; vocato domino J. H., barbam sibi fieri fecit Myln Dunkeld 51.  b Wilfrithus ‥ de culmine tecti in summitate virgae manicam deducere fecit Felix Guthl. 40; jube novam componere candelam eandemque ventura nocte in tale fac ardere basilica Lantfr. Swith. 32; 1166 fecimus inquirere per legales homines meos quod servitium militum habeat episcopus Bathoniensis RBExch I 220; 1202 si careta salinarii fracta fuerit, ‥ habebunt equi salinarii pasturam ‥ dum ipse ~it caretam suam parare SelPlCrown 21; 1221 idem W. injuste cepit oves suas et fecit eas tondere Ib. 109; 1246 J. ‥ forestarius ‥ fecit summonere R. de A. viridarium SelPlForest 82; 1291 vobis mandamus ‥ quatinus ‥ publice proclamare ~ietis ne ‥ (Breve) MGL II 188; 13‥ nullus pistor †furinare ~iat de feugeria (v. felgera 1a); 1375 A. M. fecit molare xxx cumbas frumenti Leet Norw. 65; 1375 ballivi ‥ ~iunt obstupare regiam viam (AncIndict) Pub. Works I 277; c1412 statuta ‥ in libris ‥ inacribere inscribive ~ere StatOx 211; 1496 (v. graphariatus).  c a1166 sine dilatione habere ~ias eidem abbati terram quam W. ‥ occupavit Reg. S. Ben. Holme 39; 1216 quod eidem comiti ‥ saisinam habere ~iatis de ‥ castro Pat 1; 1217 etc. (v. habere 3b).  d c794 fac ut cotidie pauperes de pane tuo comedant Alcuin Ep. 33; fac sapias, ut sapiens sis GlH F 50; pluribus modis dicimus ‘facere’. dicimus enim ‘facere’ aliquid cum esse facimus rem et cum possumus ~ere ut non sit et non facimus Anselm (Casus Diab. 18) I 263; jam plane infantulus fecisset ne ulla ex parte serviret mundo W. Dan. Ailred 2; a1228 fecit quod ipse et heredes tenerent illud ad feudofirmam Feod. Durh. 224; c1249 ~ientes ne alii ‥ pertimescant (v. curialitas 1b); 1333 ~iendum ‥ quod ‥ consideraret (v. falsitas 2c); [Deus] qui ~it quod eadem vox loquentis multiplicetur ‥ in singulis auribus auditorum Spec. Incl. 3. 2; fac igitur ut expugnata jaceant que fecisti, ut perdita pateant Wycl. Ver. II 30. 10 (w. sb. as compl., sc. esse) to cause to be or become, make. b (~ere militem) to knight (someone). domum suam monasterium fecit Bede HE II 1 p. 74; abbatissam eam pro se ~ere disposuerat Ib. V 3 p. 286; †692 (14c) me ei monachum ~io ‥ devota mente †paratam [l. paratum] peregrinari coram Deo CS 79; 11‥ ecclesiam Dunelmensem ‥ heredem de predictis terris ~io Feod. Durh. 152; ut eum ~eret spectaculum et ludibrium populo P. Blois Serm. 653B; Thomas cancellarius Anglie factus Birchington Arch. Cant. 8; Wals. HA I 394 (v. condecenter).  b W. Malm. GR II 133 (v. balteus d); Sicilia ‥ Philippi Francie regis filia ‥ Gervasium ‥ militem fecit, aliosque plures armigeros militaribus armis ‥ instruxit Ord. Vit. XI 25 p. 245; s1272 Edmundus ‥ factus est miles Leg. Ant. Lond. 154; s1211 xij nobiles de Scotia fecit milites eodem die Ann. S. Edm. 20; potest quis levare istud subsidium ad ~iendum filium suum militem antequam sit de etate xv annorum (2 Stat. Rob. I 18) RegiamM II f. 42v; s1303 (v. calcar 1d). 11 (w. adj. as compl.). b (certiorem ~ere) to inform; cf. certus 4. c (w. p. ppl. as compl.). regum omnium Regi qui te cunctis paene Britanniae ducibus ‥ fecit ‥ editiorem Gildas EB 33; homines de longinquo venientes ‥ adtonitos ~iunt ut decipiant et crudos devorent Lib. Monstr. I 40; 793 fac te ejus donante gratia dignum ab eo exaudiri Alcuin Ep. 17 p. 46; 858 si ‥ aliquis ‥ hoc infringere vel irritum ~ere conaverit CS 496; aliquod mundo memoriale relinquere famamque sui perlongam ~ere Gir. TH intr. p. 3; ut expeditiorem sermonibus suis et doctrinis viam ~erent Alb. Lond. DG 8. 11; 1220 quia noluit concedere maritagium nec ~ere ipsum liberum CurR IX 337; 12‥ ipsi ~ient ea adeo bona sicut capiunt ea Deeds Newcastle 43; 1255 quia Alanus ‥ et Thomas ‥ fecerunt ipsum securum habendi dictos Ricardum, Willelmum, et alios SelPlForest 31; ut tutos faciant reges ab hospitibus Walt. Wimb. Carm. 375; 1275 nec aliquod factum suum stabile ~ere signo suo proprio SelPlMan 148.  b eos de statu meo ~iam certiores J. Sal. Ep. 276 (268); de fide vestra et dilectionis constantia me certiorem ~itis D. Lond. Ep. 19.  c 1184 universitati vestre notum ~imus nos ‥ dedisse ‥ Cart. Boarstall 2; 1524 vestram beatitudinem rogatam ~imus (Lit. Regis Scotiae) Mon. Hib. & Scot. 538a. 12 (w. phr. as compl.). facturus lupum ex agno Gildas EB 34; 1140, 1230 (v. de 2b); 1235 ~it attornatum suum de magistro W. AssizeR Durh 79; [mors] factura / jam de nupta viduam Walt. Wimb. Van. 151; s1267 ~ientes de necessitate virtutem Flor. Hist. III 12; ut ex domo ejus templum ~erent et ipsum pro Deo colerent W. Burley Vit. Phil. 80; 1420 ad ~iendum et ponendum in obedienciam dicti patris nostri omnia et singula civitates, castra [etc.] (Treugae) Foed. IX 895. 13 (refl.) to pretend, make (oneself) out to be. Cf. OF se faire. 1220 Muriella ~it se impregnatam. idem dies datus est Petro ‥ qui dicit ipsam non esse impregnatam CurR IX 362; 1221 cognovit idem R. quod ipse latro est et non est diaconus nec subdiaconus sicut prius se fecit SelPlCrown 92; 1235 (v. gila); 1255 [Radulphus de Fenton’] mutavit nomen suum et fecit se sic appellari cum proprium nomen suum esset Hugh le Fekere SelPlForest 17. 14 (w. gen. of value) to make (much, little) of (something). Cf. floccifacere, nihilifacere. c1168 suum et totius generis sui sanguinem minoris fecit quam causam Dei J. Sal. Ep. 281 (250); non ergo magni ~iatis si scripturarum teneantur auctores sed si veraciter intelligantur Ib. 143 (209 p. 334). 15 a to perform (act), to execute (task). b to commit (sin or crime). c to carry out (command, duty, or sim.). a parum namque cogitis vel ~itis quod sanctus Joel ‥ edixit Gildas EB 83; quod ‥ daemonia ejecerint et virtutes multas fecerint Bede HE III 25 p. 187; quid ego possum puellae, si moritura est, ~ere Ib. V 3; potuit inde ~ere quod voluit DB I 129va; ~iamus quod oratores ~ere solent Gir. TH intr. p. 6; audivi de quadam mala muliere que ita erat contraria viro suo quod semper adversabatur ei et contraria mandatis ejus ~iebat Latin Stories 13; surge, fac opus tuum, quia dies est Ib. 20; 1279 ~it opera fabrina (v. fabrinus); 1379 nullus ‥ levet baculum pro malo ~iendo Hal. Durh. 153; c1380 vobis tenebimur ‥ ~ere vota vestra FormOx 385.  b adulteriumne vel parricidium fecit?  Gildas EB 38; si autem peccatum voluerit monachus ~ere Id. Pen. 4; si homicidium ~it, xv annos paeniteat Theod. Pen. I 14. 25; 836 iniquitates quas per ignorantiam feci CS 416; 1203 de ‥ aliquo delicto facto eidem (v. delinquere 1d); 1221 ballivi de S. contra libertatem suam plures injurias ei ~iunt SelPlCrown 115; ea ‥ que post feloniam facta sunt vel imperfecta et in faciendo numquam valebunt post condemnationem Bracton 23b; 1365 (v. enormis 1c); 1517 pro homicidio facto Sanct. Bev. 276.  c ad ~ienda sublimiora Dei praecepta Bede HE III 5 p. 137; c1190 residuum relinquatur executoribus ad ~iendum testamentum (Stat. Will. 21) RegiamM II f. 11; 1321 nullus ~iat eorum [sc. corveysariorum] officium ‥ nisi sit de gilda MunAcOx 786; Capgr. Hen. 60 (v. eximius d). 16 (w. vbl. sb.) to do, perform (action; equiv. to simple vb.); b (w, vbl. sb. or sim., used in place of vb. or where no vb. available); c (w. non-vbl. sb.) to perform (action contained in or implied by object). qui sedet ~it sessionem et qui patitur ~it passionem Anselm Misc. 338 (cf. ib. 343); cum remissio fit Gir. GE I 5; de sermone cujus excogitatio facta est propter scientias speculativas et practicas. rhetorica enim excogitata est propter ethicam civilem Kilwardby OS 623.  b praedas et contritiones nonnumquam ~ientes Gildas EB 21; superpositionem ~iat [v. l. ~iet] Id. Pen. 1; si monachus pro ebrietate vomitum ~it, xxx dies paeniteat Theod. Pen. I 1. 2; 836 factum est haec donatio [sic] CS 416; c978 (12c) qualiter A. episcopus et familia Wintaniensis aecclesiae ‥ commutationem terrarum fecerunt CD 1347; si quis pugnam fecerit in aula regis (Inst. Cnuti) GAS 351; assensum fecerunt G. Mon. III 7 (v. assensus a); ad orationem ~iendam Inst. Sempr. *xlvi; c1160 etc. (v. excambium 1a); cum [mens] ‥ fecerit undique girum Vinsauf PN 1955 (v. gyrus 2b); 1217 perdonavimus Ricardo ‥ fugam quam fecit pro morte Ricardi le M. Pat 132; 1219 preces fecimus majori et universitati Rupelle de mutuo mille marcarum nobis ~iendo Ib. 198; 1221 facta fuit pacacio operis per supervisores Ac. Build. Hen. III 30; 1234 quod nullus Judeus ‥ maneat vel residenciam aliquam ~iat in eadem villa [sc. Novi Castri] Cl 466; c1235, 1263 (v. captio 3a); qui negligentiam ex officio sibi commisso fecerit Cust. Cant. Abbr. 265; 1255 fecit ammonicionem quod ipsum G. a prisona deliberassent SelPlForest 13; quod ‥ frequenter transitum fecerit in bosco Feod. Durh. 234; an ‥ fecerit purpresturam super baroniam episcopi Ib. 262; 1280 congressum ‥ inter se ~ere proponunt (v. burdeicium); 1288 non sunt de libertate et nunquam fecerunt ingressus Leet Norw. 8; 1293 ad ~iendum introitum Ib. 45; 1296 pro contemptu facto domino priori Hal. Durh. 8; 1297 J. L. obvians ei et causa contencionis ~iende cum scapula sua depulsit dictum David SelCCoron 89; cum ‥ fuisset aries in medio mari fecit saltum, in quo Frixus bene se tenuit ‥ Helles vero ‥ non bene tenuit Trevet Troades 73; si voluerit filius honorem ~ere patri Itin. Mand. 120; Gallici a longe stacionem ~ientes et recensientes potenciam nostram ad perstandum G. Hen. V 11 p. 72; 1477 per concessionem factam Jacobo H. ad reparacionem ‥ domus sue in viginti libris ExchScot 429; 1527 reformacionem ‥ hierarchie ‥ ~iundam vel ineundam Conc. III 708.  c facto iam signo diei horae tertiae V. Cuthb. II 2; s1099 curiam ei ~iendo (v. curia 3g); propter solstitium quod sol estivus ibidem / dum facit, avertit radium ne luceat ultra V. Merl. 883; c1200 ad ~iendas munditias (v. grandiunculus); 1263 fecit ei ‥ plagam (v. 3 greva); fiat balneum in aqua marina Gad. 87v. 2 (v. balneum 1a); 1306 ne quis ‥ justas ‥ ~ere ‥ presumat (v. burdeicium); 1317 ~iencium carbones in mora (v. carbo 1e); 1378 quod ‥ non ponant ferra carucarum infra communem fontem nec aliquam sordem aut maculam ~iant in eodem Hal. Durh. 153 (cf. (v. enormis 1c)); de hiis qui ~iunt wreccum de navibus ‥ naufragio periclitantibus BBAdm I 228; 1526 quod ‥ cantum ‥ ~erent (v. 2 cantus 2b). 17 (in idiomatic expressions): a (w. auxilium or sim.) to help. b (w. caudam) to turn tail. c (w. cervisiam) to give an ale-feast. d (w. collectam) to impose an exaction. e (w. comitivam) to provide company. f (w. computum) to render account. g (w. consilium) to take or give counsel. h (w. convivium) to give a feast. i (w. diligentiam) to make an effort. j (w. emendas) to make amends. k (w. exitum) to inventory, make an account of issue. l (w. expensas) to incur expenses, (also) to meet or cover expenses. m (w. fidem) to confirm, show to be correct. n (w. gratiam) to do a favour. o (w. iter) to make a journey, travel. p (w. lectum) to make a bed. q (w. mentionem) to mention. r (w. mercandisam or sim.) to trade, do business. s (w. moram) to stay, lodge. t (w. nuntium) to deliver message. u (w. nuptias) to marry. v (~ere partem in) to take part in. w (~ere partem cum) to take sides with. x (w. passum) to take a step. y (w. rationem) to state an argument. z (w. sermonem, verbum, or sim.) to talk, relate, (also spec.) to preach. a 1219 rogamus vos ‥ quatinus rationabile auxilium ~iatis ‥ abbati ‥ ad se adquietandum versus nos de debitis Pat 223; 1233 eos rogamus quod succursum nobis de virga sua ~iant ad cleias ~iendas contra transfretationem nostram in Hibernia Cl 316; 1341 (v. comitiva b).  b s1264 cum ‥ ~erent caudam (v. brecca 1c).  c 1254 (v. cervisia 4a).  d collectas ad usus pauperum ~ientes W. Cant. Mir. Thom. III 43 (v. colligere 4a); 1217 nullus forestarius ‥ de cetero ~iat scotale vel colligat garbas ‥ nec aliquam collectam ~iat (Ch. Forestae 7) SelCh 346; 1283 etc. (v. colligere 4b).  e 1277 etc. (v. comitiva 1b).  f 1283 finale compotum ‥ redituri, facturi, et recepturi (v. computus 2a); 1451 proviso tamen quod ipse prius compotum ~iat de proventibus beneficii mei Test. Ebor. III 116; 1526 item tu nunquam fecisti compotum inter fratres tuos nec aliter ‥ sic quod nullus confratrum tuorum statum jam domus dinoscit Vis. Thame 706; 1546 scriba de omnibus ‥ redditibus per ilium receptis plenum et fidelem compotum ~iet StatOx 341.  g principes fecerunt consilium ut eum occiderent Eccl. & Synag. 96; 1217 auxilium et consilium ‥ eis ~ientes Pat 127.  h a1228 vidit eum in festo ecclesie ‥ ~ere convivium cum quibusdam parochianis suis Feod. Durh. 296; 1347 (v. convivium a).  i 1371, etc. (v. diligentia c).  j 1223 (v. emenda 3); 1296 quod Joannes sit in misericordia pro haya sic injuste levata et quod fiat emenda SelPlMan 46.  k 1308, 1388 (v. exitus 7e).  l s1189 lx m. expensarum nomine quas fecerant [incur] receperunt a fisco Diceto YH 280; 1236 (v. expendere 3a); 1243 expensas ‥ quas ‥ monstrare poterit se fecisse Cl 38; 1265 pro expensis suis quas nuper fecit in eundo in nuntium nostrum Ib. 158; 1337 in expensis factis circa structuram novi buteracii ‥ xvj li. iij s. x d. Ac. Durh. 534; 1341 circa bellicosos apparatus immensas ut oportuit expensas [Avesb. 95: immensis expensis] fecimus (Lit. Regis) StRealm V 226a; 1523 (v. 38a infra); s1266 legatus [pape] ‥ misit in Scociam nuncios, mandans clero et prelatis ut sibi, ad ~iendum [meet or cover] expensas suas, certam pecunie summam ‥ destinarent Plusc. VII 27 p. 103 (cf. Fordun Cont. X 21: pro expensis ad hoc fiendis).  m res enim veritati, veritas quoque fidem ~it rei Enc. Emmae prol.; 1460 prout fides facta fuerat super compotum per compotorum rotulatorem ExchScot VII 29.  n Graystanes 3 (v. gratia 2a).  o iter ~iens juxta ipsum locum Bede HE III 10.  p 1226 garcio ‥ qui lectum suum ~iet et palefridum suum custodiet Reg. Linc. II 297; nec ‥ famulus ad lectum alicujus fratris ~iendum ‥ unquam accedet Cust. Westm. 148; 1324 ne quis accessum ad locum carceris habeat, exceptis ‥ uno famulo ad ~iendum sibi lectum et uno garcione ad parandum sibi prandium Proc. A. Kyteler 9.  q nostri mentionem magistri possumus ‥ ~ere V. Greg. 75; cum beatorum martyrum ‥ mentionem ‥ ~eret Bede HE I 7; a1218 diversas terras ‥ adquisivit, de quibus non est necessarie [sic] magis plenam ~ere mensionem Cart. Beauchamp 205; 1255 tunc fuerunt presentes forestarii et vicecomes et nullam fecerunt mencionem quod essent imprisonati pro transgressione venacionis SelPlForest 34; hic non est locus ad demonstrandum de hiis arduis, set ideo feci mencionem quia ‥ Bacon V 119; 1274 fiat mencio si ‥ Conc. Syn. 812; de his in sermone in monte ‥ non fiebat mencio specialis Ockham Pol. II 747.  r a1189 (1484) precipio quod ~iatis forinsecos mercatores venire ad Lincolniam et ibi ~ere mercaturas suas Gild Merch. II 378; a1216 neque possunt ad nundinas vel alias exire causa aliquam mercandisam ~ere [sic] MGL II 68 (cf. EHR XVII 725); 1229 quod nullus qui non sit de gelda illa mercandisam aliquam in predicto burgo ~iat Doc. Ir. 93; 1275 fecit mercandisam cum quodam mercatore SelPlMan 138.  s apud Hugonem reverendum archiepiscopum diutius moram fecit H. Cantor 3; 1209 ipse noluit exire de ecclesia ‥ set ibi moram fecit per unum mensem SelPlForest 9; c1260 blada moram ~ientia in villa (Stockport) BBC 124; 1290 de comitatu Hunt’ quo idem Simon moram tunc fecerat State Tri. Ed. I 75; s1300 nuncquam consuevit aliquis ex parte episcopi moram ibidem ~ere nisi clericus quidam G. Durh. 9.  t 1322 rogamus ‥ quod ‥ latori ‥ auxilium impendatis ad ~iendum sibi injunctum nuntium domino regi Lit. Cant. I 61; revenerunt oratores ‥ et facto nuncio ‥ redierunt G. Hen. V 24 p. 162.  u humiles nupcias ~ere W. Burley Vit. Phil. 24.  v 1319 intencionis nostre ‥ non est ‥ in crimine cum eis participando comitare, set solum mercaturas exercendo partem minime ~ientes (Lit. comitis Flandriae) Foed. III 771.  w c1344 dixit ‥ quod ipse cum amicis suis ~eret partem ad plenum contra ‥ Johannem Lit. Cant. II 280.  x quilibet ultra alium passum ~iens cum suo flagello sub se jacentem semel percussit Avesb. 119v.  y ~ias alias raciones Ockham Dial. 665.  z latiorem in nostra historia ‥ ~ere sermonem Bede HE II 1 p. 73; quia vellet ipsum Paulinum diligentius audire de Deo ‥ verbum ~ientem Ib. II 13; cum ‥ de vita priorum patrum sermonem ~erent Ib. IV 3 p. 211; W. Malm. GP IV 139 (v. extemporaliter a); quum ‥ Ambrosius verbum in ecclesia ~eret, vidit quidam ‥ angelum ad aurem stantis episcopi, indicantem ei quod populo nuntiare deberet R. Niger Chr. I 42; fecit sermonem coram universitate Oxonie ‥ in ecclesia beate Frideswide virginis Gascoigne Loci 9; Christiani veteres ‥ apud imperatores et principes verba fecerunt Jewel Apol. A5. 18 (in formal phr. often to preserve exact meaning of sb., esp. leg.): a (w. attachiamenta) to attach, bind by pledge, distraint, or arrest to appear in court. b (w. cerchiam) to make a formal search. c (w. clamorem) to lodge a plea. d (w. defaltam) to default on appearance in court. e (w. districtionem) to distrain. f (w. exsecutionem) to execute, carry out (judgement or sentence). g (w. fidelitatem or sim.) to do fealty, take oath of fealty. h (w. finem) to make fine, conclude agreement. i (w. grantum) to make satisfaction. j (w. gratum) to compensate. k (w. hebdomadam) to perform a weekly course of duties. l (w. homagium or sim.) to do homage. m (w. inquisitionem) to hold inquest. n (w. insultum) to make an assault. o (w. judicium, justitiam, or complementum justitiae) to execute justice. p (w. legem) to wage one's law, take oath of compurgation. q (w. obedientiam) to do obeisance. r (w. pacem) to agree settlement. s (w. professionem) to make one's profession. t (w. rectum) to submit to or conform with law. u (w. residentiam) to reside in one's benefice, (of canon) to keep residence in one's cathedral. v (w. sacramentum) to take oath. w (w. sanguinem) to commit bloodshed. x (w. sectam) to give chase, pursue. y (w. sectam) to pay suit. z (w. seisinam) to make one's seisin. aa (w. securitatem) to give surety. bb (w. summonitionem) to execute summons. cc (w. transgressionem) to commit a trespass. dd (w. uthesium) to raise hue and cry. ee (w. visum) to make view. a 1200, etc. (v. attachiamentum 2a).  b 1228, etc. (v. cerchia a).  c ille qui clamorem inde ~iebat DB I 262va; 1221 ipsa nullum clamorem de eo fecit quando hoc factum fuit nisi ad secundum vel tertium comitatum SelPlCrown 104; 13‥ (v. clamor 2).  d 1224 plures fecit defaltas CurR XI 219; 1227 misericordiam in qua incidit pro defalta quam W. ‥ fecit, eo quod non fuit in proximo wapentakio Cl 7–8; 1275 racione defaltarum quas fecit in curia nostra Reg. Heref. 26; 1288 J. K. est in decenna R. de S., fecit defaltam ad hunc diem Leet Norw. 19; 1419 etc. (v. defalta 1a).  e 1271 O. de B. fecit unam districtionem super R. de C. per unam vaccam SelCCoron 17; APScot I 374 (v. districtio 5a).  f 1229, etc. (v. exsecutio 3).  g Ord. Vit. III 5 p. 73, etc. (v. fidelitas 3b); 1153 etc. (v. fidelitas 3a); 1293 (v. feoditas 2); 1293, etc. (v. feodelitas).  h 1141, etc. (v. 1 finis 11a); 1175 etc. (v. 1 finis 8b); 1290 (v. diaeta 1e).  i Glanv. VIII 5, etc. (v. grantum 2).  j 1201, etc. (v. gratus 8).  k 11‥ vidi ‥ eum ebdomadam ~ientem ‥ et omnia canonici officia exequentem Ch. Sal. 17.  l Glanv. IX 1, etc. (v. homagium 1).  m 1181 facta est inquisitio aput C. Dom. S. Paul. 110; 1223 inquisicio ‥ in comitatu Oxon’ facta IMisc 1/2; 1225 ballivi abbatis ‥ non permittunt eos hundr’ ducere apud L. ut inquisitiones ~iant nec aliquam inquisitionem ~ere SelPlCrown 117; mandatum est vicecomiti ‥ quod in pleno comitatu ‥ convenire faciat iiij hundreda propinquiora et ‥ diligenter ~iant inquisitionem, et secundum inquisitionem quam ~erent ei habere faciant judicium suum Ib. 119.  n 1263 (v. bellicus); 1461 (v. cultellus 1c).  o dedit vadem de justitia ~ienda DB II 133; 1208 si infra terminum illum redierit, fiat de eo justitia tanquam convictus esset de morte predicta CurR V 245; 1253, etc. (v. complementum 3b); 1341 (v. furca 4a); 1350 nolentes ‥ eis in sua deesse justicia, ‥ vobis mandamus quatenus ‥ parti querelanti ‥ ~iatis in hac parte justicie complementum MunAcOx 169; s1381 nondum quievit episcopus donec, perscrutatis per totam patriam malefactoribus, justicia fieret de eisdem Wals. HA II 8.  p 1194 de lege sua ~ienda CurR RC I 98; 1221 ei datus fuit dies ad comitatum ad ~iendam legem suam, et tunc venit cum lege sua PlCrGlouc 6; 1294 super hoc vadiavit legem per plegios. et quia non potuit ~ere inde legem, ideo in misericordia plegii inde Robertus Molendinarius Cuxham 610; 1365 dies datus est omnibus tenentibus ville ad ~iendam legem unam quod ‥ Hal. Durh. 45.  q s1198 contra canonicam obedientiam quam prius fecerant magistro Honorio R. Howd. IV 52; Cust. Westm. 9 (v. canonicus 2b); 12‥ fecit obedientiam episcopo Feod. Durh. 220.  r (Leg. Hen. 70. 11) GAS 588 (v. 2 finire 8a); 1221 infra tertium comitatum fecerunt inter se pacem ‥ ita quod per pacem illam filius predicti R. ‥ duxit in uxorem filiam mortui, et eis dedit j virgatam terre pro pace illa PlCrGlouc 28; 1258 de contentione quadam inter ipsos pax facta fuit per ij m. SelPlMan 57; 1270 super hoc convictus detentus est in prisona ‥ usque adventum justiciariorum ad pacem suam ~iendam SelPlForest 58.  s a1075 de canonica obedientia professionem ~io Lanfr. Ep. (3 p. 44).  t sed in isto hundredo ad placita conveniunt qui ibi manent ut rectum ~iant et accipiant DB I 182vb; a1135 ipse debitor si concedat reddat debitum vel in burgo ~iat rectum (Newcastle) BBC 143; 1156 precipio ut rectum gilde mercatorum ~iat (Wallingford) Ib. 210.  u 1191 de residentia ~ienda in ecclesia Sarum nomine predicte prebende de Syreburne Ch. Sal. 50; 1221 archidiaconi ‥ per tres menses residentiam in ecclesia Ebor’ ~ere procurent (Const. Ebor.) MonA VI 1200b; ut duo ex eis [sc. archidiaconis] residentiam ~iant in ecclesia Offic. Sal. 10; c1250 precipimus ut omnes rectores ecclesiarum et vicarii residentiam ~iant in suis beneficiis Conc. Syn. 648; 1319 capellam beate Marie de B. ‥ tibi ‥ conferimus ‥ ita tamen quod ibidem residenciam ~ias personalem Reg. Carl. II 190.  v 1201 (v. 9a supra); 1313 idem Franco queritur quod jurati assise nove disseisine ‥ falsum fecerunt sacramentum Eyre Kent I 159.  w qui sanguinem ~iebat a mane secundae feriae usque ad nonam sabbati, x s. emendabat; a nona vero sabbati usque ad mane secundae feriae sanguis effusus, xx s. DB I 262va.  x 1221 cognovit villata quod non fecerunt sectam post eum et ideo in misericordia PlCrGlouc 1; 1233 in vigiliis vel sectis ad uthesium ~iendis Cl 309.  y 1222 ad inquirendum . si homines de Bucston ‥ fecerunt sectam ad hundredum de Kaustun temporibus H. regis avi nostri Pat 347; 1316 W. H. tenet unam molam manualem ad nocumentum molendini domini et non ~it sectam ad molendinum CBaron 123.  z 1214 invenerunt Baldewinum T. et dixerunt quod voluerunt intrare et ~ere seisinam in feudo domini sui CurR VII 170; 1219 ballivus abbatis ‥ fecit eidem Waltero seisinam suam [de terra] Ib. VIII 16; vicecomes ‥ seisinam illam ei ~ere distulit Ib. 105; 1221 idem H. et alii predicti cum eo fecerunt ei seisinam suam et idem Samuel intus remansit et cepit omnia catalla que fuerunt ipsius Sibille PlCrGlouc 27.  aa 1222 mittimus ‥ ad vos ‥ dilectos nobis abbates de S. et de H. mandantes quod coram eis ~iatis securitatem de treugis ‥ †tenendas [l. tenendis] Pat 332.  bb 1278 pro summonitoribus inveniendis ad ~iendum districciones, summoniciones, et attachiamenta infra libertatem ipsius Thome Reg. S. Bees 374; 1327 se intromittere ‥ infra predictas terras ad summoniciones ~iendas vel attachiamenta ~ienda Reg. Newbattle 148; Nicholaus ‥ in presencia ‥ notarii publici ‥ dixit “‥ ex parte regis vobis ~io summonicionem ‥” Birchington Arch. Cant. 21; 1376 ~it summoniciones et sequitur placita Hal. Durh. 134.  cc 1252 per ‥ transgressionem, †factum, regale [l. factam regule] Cl 207 (cf. RL II 383); c1258 si contingat aliquem de hominibus meis ‥ infra predictas divisas transgressionem aliquem ~ere sive in blado sive in prato ‥ Reg. S. Bees 349; 1290 captum fuit [jumentum] ‥ pro transgressione facta per servientem ‥ Roberti infra libertatem ‥ Willelmi State Tri. Ed. I 6; 1307 de transgressionibus domino episcopo factis ‥ quas contra eum fecerunt, succidendo ‥ arbores ‥ Reg. Heref. 431.  dd 1260 quod uxor sua verberavit uxorem suam unde fecit uthesium Rec. Leic. I 119; s1312 invenit ibi multos homines ~ientes hutesium super eum vocibus et cornibus Ad. Mur. Chr. 18.  ee 1202 serviens domini regis et ij milites qui fecerunt visum de vulnerato SelPlCrown 11; necesse est quod fiat visus de tenemento a juratoribus ut certa res deduci possit in judicium Bracton 179b; 1320 cives debent congregacionem suam facere ‥ ad ~iendum visum de armaturis suis pro defensione civitatis MGL II 343. 19 to perform (ceremony or play), to celebrate (mass or sim.). b to celebrate, keep (festival). c to make (ritual or polite) gesture. d (intr., w. ante et retro) to bow (back and forth in ceremonial manner). orare, missas ~ere, praedicare et baptizare coeperunt Bede HE I 26; Ælf. Ep. 3. 76 (v. evadere 4b); benedictio ‥ a diacono ~ienda Miss. Ebor. I 11 (v. dalmaticare); balivus quidam fecit nuptias Latin Stories 73; 1353 nupcie facte (v. convivium a); 1509 pro labore et expensis suis circa Assumpcionem in festo S. Anne factam in navi ecclesie (Chap. Linc. Bj/3/3) Malone Soc. Collect. VIII 41.  b etsi Pascha ‥ ~ere non potuit Bede HE III 25 p. 182 (cf. ib. p. 185: ita Pascha ~iendum intellexit); tertia ejusdem mensis septimana ~ere praecipimur (Ep. Ceolfrithi) Ib. V 21 p. 340.  c Lanfr. Const. 107, etc. (v. crux 10); memini me audire Romanum pontificem solitum deridere Lumbardos, dicentem eos pilleum omnibus colloquentibus ~ere [to take one’s hat off to] J. Sal. Pol. 487A; fecit reverentiam ‥ sacerdoti ‥ non tanquam superiori in temporalibus, sed quia sacerdos erat summus Ockham Pol. I 51.  d missam matutinalem celebraturi ante et retro ~iant et se induere pergant Lanfr. Const. 87; diaconus ‥ signans se ~iat ante et retro Ib. 137; erigat se et non ~iens ante et retro ad ordinem suum in chorum revertatur Cust. Westm. 64; veniens ante locum in quo sedebit, ~iet ante et retro Cust. Cant. 2. 20 to perform (customary duty), make (customary payment); b (w. property as subj.). c to pay (money). d (w. plenum) to render in full. e (absol.) to perform customary service. 680 (11c) expeditionem, arcem, et pontem ~ere CS 51; huic manerio adjacuerunt vj hidae TRE quas tenet R. ‥ sed aecclesiae nullum servitium ~it DB I 41ra; qui hanc terram tenebat in prato j die secabat et alia servitia ~iebat DB I 175ra; omnes isti ~iunt consuetudines ad Rikingahala DB II 370b; 11‥ terras censuales non ad feudum donet nec ~iat milites nisi in sacra veste Christi MonA III 175 (cf. EHR VII 17); 1166 homines faciunt iiij milites in communi ad servitium domini regis ita quod terra abbatie communicata est cum eis per hidas ad predictum servitium ~iendum RBExch 371; c1180 villam ‥ tenendam hereditarie de me ‥ ~iendo inde michi ‥ idem servisium quod ego debeo ~ere domino meo Cart. Beauchamp 310; c1200 salvo hospitagio ‥ ~iendo (v. hospitagium); 1203 H. ‥ debet v m. ut W. ‥ destringatur ad ~iendum eidem H. id quod ~ere debet de libero tenemento quod de eo tenet in homagiis et releviis Pipe 98; 1214 ipse voluit seisire in manum suam sicut consuetudo est feudum quod de eo tenuit quousque inde fieret quod fieri deberet CurR VII 170; 1216 dedimus salvum ‥ conductum nostrum Johanni ‥ cum ‥ mercandisis suis ‥ ~iendo rectas et debitas consuetudines de predictis mercandisis Pat 2; 1238 etc. (v. carriagium 2a); Bracton 7; FormMan 25 (v. consuetudo 3a); 1260 ~iebat fesancias (v. faisantia); 1283 isti subscripti tenent terras de quibus non ~iunt aliquod servitium Cust. Battle 31; 1294 fecit servicium predictum per S. et T. filios suos qui duo servientes acceptati fuerunt pro j milite in exercitu predicto SelPlMan 78; s1296 fideliter ~iam servitia que pertinent ad tenementum quod de eo tenere clamito Trevet Ann. 351.  b Cust. Battle 29 (v. excipere 7a); terra ‥ solebat reddere per annum iiij s. et ~ere alias consuetudines Ib. 94.  c 1287 ~iendo inde per annum pro me et heredibus meis ‥ xl s. ad duos anni terminos Ac. Man. Coll. Wint. (Cranfield); a1291 exceptis vj d. quod predictus W. pro pultura domini abbatis de dicta terra ~ere consuevit Cart. Chester 440.  d 1252 de caseo, melle, sepo, et sale fecit plenum DCCant. Register/H f. 173 (cf. ib.: sic factum est plenum et ultra).  e 1340 tenementum ‥ tenendum secundum usagium manerii serviliter et ~iendum domino ‥ prout pater suus facere consuevit Lit. Cant. II 233. 21 (in phr. fieri ~ere) to raise (money from a defendant’s property to pay plaintiff’s debt, damages, or sim.); b (w. ellipse of fieri); c (fieri ~ias, name of writ for recovery of debt). 1248 preceptum fuit vicecomiti quod de terris et catallis predicti W. fieri ~eret predictas vj m. Eyre Berks 662; fiat ei seysina per tale breve: rex vicecomiti salutem. ‥ de terris et catallis predicti B. fieri ~ias tot denarios et illos sine dilatione haberi facias Bracton 312b; 1269 concessit ‥ quod senescallus Wasconie ‥ fieri ~iat de terris et catallis suis mille marcas ‥ ad opus ‥ Johannis ‥ reddendas Cl 113; 1285 cum debitum fuerit recuperatum vel in curia regis recognitum vel dampna adjudicata, sit ‥ in eleccione illius qui sequitur ‥ sequi [? add per] breve quod vicecomes fieri ~iat de terris et catallis vel quod vicecomes liberet ei omnia catalla debitoris StRealm I 82; 1290 concedit ‥ quod vicecomes fieri ~iat predictos denarios ‥ de terris et catallis suis State Tri. Ed. I 11; 1298 quod vicecomites ‥ fieri ~iant de terris et tenementis ‥ predictas lx li. MGL II 96.  b 1199 breve directum est vicecomiti quod ‥ de catallis eorum ~iat denarios MemR 11; 1224 preceptum est vicecomiti quod de terris et catallis ~iat illos denarios CurR XI 2195; 1269 predictus B. cognovit se debere predicto J. de fine suo pro transgressione dccc m. quas ei solvet ‥ ad terminos supscriptos ‥ et nisi fecerit, concedit quod vicecomes ~iat de terris et catallis Cl 245; 1290 vicecomes Northamtonie fecit de eo v m. per breve de scaccario State Tri. Ed. I 86.  c 1301 per breve regis de fieri facias SelCKB III 116; 1328 propter ‥ destruccionem hujus prioratus ‥ per brevia que fieri ~ias vulgariter appellatur Hosp. in Eng. 216; processus de fieri ~ias pro bonis orphani MGL I 610. 22 to accomplish, achieve, bring to an end. ut vindicta necis ‥ / interitus fieret Solimae Aldh. CE IV 7. 19; s1137 Teodekesberiensis abbas ‥ in proximo modum ~iet vite J. Worc. 41; s760 Adelbrith rex Kentensium metas vivendi fecit [H. Hunt. HA IV 22: attigit] B. Cotton HA 11; circa probacionem istius minoris duo ~it. primo probat quod ‥ Holcot Wisd. 58; [Cyrus] 1 millia Judeorum laxatos a captivitate regredi fecit in Judeam, unde magnum factum est exterminium Judeorum [whereby ended the great exile of the Jews] Eul. Hist. I 55; 1438 lecturam sic factam ‥ duxit ‥ acceptandam Reg. Cant. III 276 (v. gratia 13); 1450 supplicat ‥ quatenus ea que fecit in facultate arcium sufficiant sibi pro completa forma MunAcOx 730. 23 (intr.) to work. b (trans.) to perform (a measure of work). 1265 cum neuter eorum possit ~ere in hoc [crofto] de sua parte nec seminare partem suam nisi ‥ Cart. Boarstall 289; 1378 in v paribus caligarum datis [servientibus] ut melius ~erent in officiis suis, vj s. iiij d. Ac. Durh. 587.  b 1225 ~ere iij precarias , 1403 ~ere ‥ iij bederipas (v. faeniso b); 1283 si opus fossorium injungitur, debent in die duo homines de novo fossato ~ere j perticatam Cust. Battle 28; 1454 sol’ ‥ carpentario ‥ pro j dieta facta super le larderhouse, iiij d. Ac. Durh. 634. 24 to spend (time). pervenit ‥ ad ecclesiam suam ‥ et fecit in ea annos xx et unum Bede HE IV 2; jamque Cantuarienses Rome tres septimanas fecerant cum nostri illuc perveniant H. Cantor 30; fecit ibi sex annos neminem videns NLA II 519. 25 (replacing preceding, or sts. following, vb. in repetition). 604 (12c) hoc signo sanctae crucis confirmavi, eosque jussi ut mecum idem ~erent CS 3; curabat autem semper, sicut et antea ~ere consueverat Bede HE III 19 p. 167; dederunt ‥ naves. ‥ hoc ~iebant pro eo quod ‥ DB I 1ra; burgum Hertforde pro x hidis se defendebat TRE et modo non ~it DB I 132ra; verbum hoc quod est ‘~ere’ solet poni pro omni verbo cujuslibet significationis finito vel infinito, etiam pro ‘non ~ere’. cum enim quaeritur de aliquo ‘quid ~it? ’, si diligenter consideretur, ponitur ibi ‘~it’ pro omni verbo quod responderi potest Anselm Misc. 337 (cf. ib. 342); a1100 deinceps tres [milites] mihi habeat sicut antecessores sui ~iebant Cart. Rams. I 235 (= Regesta 462); ibi ergo diu orationi vacabat sicut et ante missas fecerat V. Gund. 21; [significat] longitudo stole perseverantiam. idem ~it alba in hoc quod talaris est Rob. Flamb. Pen. 90; 1230 reddent x m. per annum de eadem firma sicut prius fecerunt LTR Mem 11 m. 6d.; s1253 aqua ‥ ascendens altior quam umquam fecit (v. excrescere 2); s1316 maxima pars populi illo anno, sicut in ceteris precedentibus fecerat, fame et inedia deperisset Trokelowe 96; R. Bury Phil. 8. 121 (v. apotheca e); 1370 tenentur mundare unum fossatum ‥ et non ~iunt nec fecerunt per decem annos elapsos Pub. Works II 45. 26 (impers. w. ref. to weather; cf. Fr. il fait, Sp. hace). lupus ‥ caudam in aquam posuit et diu tenuit donec esset congelata; gelu enim ~iebat O. Cheriton Fab. 74. 27 (absol.) to act, do; b (w. adv.); c (w. tantum). a800 nunc, peccatis ~ientibus, rari sunt operarii in messe Domini Alcuin Ep. 189; ~iamus sicut nobis expedit (Quad.) GAS 355; habitum S. Benedicti ‥ peccatis suis ~ientibus reliquerat Ord. Vit. III 3 p. 46; 1231 exaccione vestra ~iente, oportebit ‥ (Oxford) BBC 100.  b 679 si aliquis aliter fecerit, ‥ CS 45; bene ~is ‥ qui ‥ orationibus insistere maluisti Bede HE IV 23 p. 264; 796 modo viriliter fac et fortiter Alcuin Ep. 114 p. 167; bene loquere, sic bene ~ias Prov. Durh. 20; existimans se fortiter facturum W. Cant. Mir. Thom. VI 91; s1349 Robertus de N. ‥ obiit anno mcccxlix, tempore pestilencie, qui laudabiliter fecit in vita sua, ut sequitur ‥ Chr. Rams. app. 353; 1445 assisores tradent unam schedulam ‥ cancellario et alteram schedulam collectoribus, ut cancellarius videre poterit quod collectores ~iunt juste MunAcOx 550.  c c1160 predictus Robertus et socii sui erga Fulcardum filium Orgarii tantum fecerunt quod Orgarius clamavit quietam ‥ masuram in qua pater suus manserat Torigni Chr. app. 332; 1235 Petrus ‥ tantum fecit versus dominum suum quod ipse concessit quod ipse perquireret JustIt 864 m. 10d.; 1269 per se ipsum et amicos suos fecit tantum erga dominum regem ‥ quod idem rex dimisit ‥ custodiam foreste SelPlForest 46. 28 (intr.) to act, have an effect: a (w. ad & acc.); b (other). a ad idem ~ere videtur ‥ apum ex cera procreatio Gir. TH I 15; ~it ad idem et illud quod in Actibus ‥ legitur Id. Symb. I 20 p. 254; una / ars ad utrumque facit Vinsauf PN 1852; corporis percussi resistentia ~it ad esse soni J. Blund An. 172; sicut enim lux ~it ad operationes sensus, ita et illuminatio pure veritatis ~it ad operationem intellectus Ib. 372; illud ‥ decretum ‥ non ~it ad propositum, quia non loquitur de imperatore, sed de rege Francie Ockham Pol. I 85 (cf. id. Dial. 852: illud ad propositum nihil ~it); ad evidenciam intencionis appellantis ~iunt duo Id. Pol. I 331.  b ~it hic locus et adversum Eutychianos Bede Mark (xiv 38) 277; epistola ‥ hujus sermonis testimonio assistit et mecum ~it W. Malm. GP I 1 p. 7; 1312 promittens contra predictum assecuramentum non ~ere vel venire RGasc IV 977 p. 265 (cf. ib.: non contrafaciet vel veniet); 1415 volo quod predictum tenementum ‥ vendatur per executores meos ‥ ad ~iendum pro anima mea Reg. Cant. III 408; 1425 si et quatenus dicte littere ‥ ~iant in hac pane et non aliter Reg. Cant. III 129. 29 (med.) to work, be effective. cum humidum ~iat ad facilem dispositionem et non ad retentionem Gilb. I 11. 1; Ib. II 120. 1 (v. gratia 22); diacameron ~it asmaticis Ib. IV 200v. 2 (v. diacameron); marubastrum ‥ cujus vires ~iunt ad morsus serpentinum Alph. 109. 30 (w. ad) to be conducive (to), cause. sine frigido et sicco non est vita, unde frigidum et siccum ~iunt ad vitam quando proporcionem habent cum calido et humido, sed non principaliter Bacon XI 179; vulgus philosophancium nescit causam experiencie vulgate in hac parte [sc. cum magnete], sed credit quod stella nautica ~it ad hoc Id. Min. 384. 31 (w. prep. in phr.): a (w. cum) to have dealings with (person). b (w. de or ex) to do something with or about. c (w. pro or contra) to give judgement for or against. a s1341 rex ‥ et sui quesiverunt habere ~ere cum eisdem [Scotis] Ad. Mur. Chr. 123.  b 692 quaecumque volueris de eadem ~ere terra, liberam habeatis potestatem CS 81; tracturus cum suis quid de his ~ere deberet Bede HE III 26; ut quid de te fieri deberet agnoscerem Ib. V 12; 692 quaecumque volueris de eadem ~ere terra, liberam habeatis potestatem CS 81; 799 vide ne tu ipse ~ias de glorioso principe Carolo sicut Arrius fecit de Constantino (Elipandus) Ep. Alcuin. 182 p. 303; DB II 17b; 1274 (v. ex 10b); 1221 usque provisum fuerit quid inde ~iendum sit SelPlCrown 97; 1242 quod ‥ de terra illa ‥ pro voluntate sua ~ere possit et disponere RGasc I 84.  c cum omnia que contra nos scripta habere videntur ‥ sint extorta, cuncta vero que pro nobis ~iunt spontanea Gir. Invect. I 4 p. 99; 1230 non potuit sanare defaltam et preterea inquisitio expresse ~it contra ipsum CurR XIV 180; 1231 concedit quod sive venerit sive non ad diem illum et inquisitio ~iat pro Sarra, quod ipsa recuperet ‥ dotem suam Ib. 1581; 1233 quia ‥ W. petiit communam ‥ et quia inquisitio ~it pro eo, consideratum est quod W. recuperavit seisinam Ib. XV 132; 1304 cum ‥ inquisicio super vacacione ipsius ecclesie ‥ totaliter ~iat pro eodem [Thoma] Reg. Cant. 790; illud capitulum ‥ non ~it pro appellante, sed contra ipsum Ockham Pol. II 453; pro hoc ~iunt raciones et auctoritates quas supra ‥ adduxi Id. Dial. 429; 1417 certificavit quod dicta inquisicio fecit et ~it tam pro jure presentantis quam presentati Reg. Cant. III 459; 1423 ecce quomodo iste sanctus, cujus dicta putatis contra me procedere, ~it pro conclusione quam hic sustineo Ib. 162. 32 (log. & phil.) to do (dist. from agere, cf. ποιεῖν and πράσσειν). Cf. facientia, factibilis, factivus. notandum quod sicut movere sic nec ~ere est synonymum cum agere. ‥ agere autem non est extra causancia, nisi agentis ad intra et producentis rem absolutam; sed ~ere appropriatur ad causanciam ad extra et non requirit ~iens suum agere ad intra, et per consequens nec esse activum nec rem absolutam producere Wycl. Ente Praed. 133–4; Ib. 134 (v. factibilis b). 33 (supine) doing. id quod factu difficillimum erat Osb. V. Elph. 132; factu facilia W. Malm. Wulfst. prol. p. 2; mirum dictu sed mirabilius factu! J. Furness Kentig. 20 p. 194; ut ‥ factu faciles vite susciperent emendationes Pull. Sent. 771c. 34 (fieri) (of events, situations, or sim.) to happen, take place, arise, befall; b (impers.); c (of time of day). d (impers. subj., fiat!) amen, so be it. resurrectionem dominicam quae prima sabbati facta est Bede HE III 4 p. 135; quaestio facta est frequens et magna de observatione Pasche Ib. 25 p. 181; facta erat eclipsis solis Ib. 27; s879 (v. 1 eclipsis a); meliora plura quam gravia honera fiunt Prov. Durh. 37; s1133 asserunt quidam eclypsim solis factam fuisse J. Worc. 37; si [comete] de Venere aut de Jove fiant, optima pronuntiant Alb. Lond. DG 9. 6; si fiebat eleccio, fiebat in capella regis Harclay Thom.; Cust. Cant. 425 (v. fa); s1389 dominus papa ‥ constituit jubileum fieri Wals. HA II 187; Hothby Contrap. Fl 64 (v. discurrere 3b).  b quo fit ut ‥ Aldh. Met. 10 p. 83; W. Malm. Mir. Mariae 157 (v. fulgere 3a); ad diabolum fiat ut petitur Gascoigne Loci 8.  c mox mane facto Bede HE II 6 p. 93; mane autem facto Osb. Bawdsey clxxvi.  d 964 amen! amen! amen! fiat! fiat! fiat! Cart. Worc. 1 p. 6; a1132 fiat! fiat! amen Lib. Eli. III 26 p. 263; ? c1260 maledictus maneat! fiat! fiat! amen! Pol. Songs 123. 35 (w. compl.) to become, be made. illa anicula surrexit et facta est juvencula pulcherrima Aldh. VirgP 25; Christianus integro ex corde factus est Bede HE I 7 p. 18; 798 (12c) utque illius donatio perseverantior fieret (Clovesho) CS 291; factus estis mihi consolatio multa in diebus malis D. Lond. Ep. 2; magni fieri possumus Gir. TH intr. p. 5; s1185 relicta crucis religione, fient crucis et nominis Christi persecutores R. Howd. II 303 (v. crux 2d); Ermenilda regina ‥ cum ‥ virgine Herburga filia sua sanctimonialis fieri fixum [Whittlesey app. f. 9v p. 153: †ferrifixum] in corde constituit V. Wulf. et Ruff. 29; coguntur inclusi fieri ductiles Ps.-Elmh. Hen. V 87 (v. ductilis 4); s1389 [fratres predicatores] extra proteccionem regiam facti sunt Wals. HA II 187. 36 (inf. fieri as sb.) becoming, coming into being (esp. phil.). b (in fieri) in process, in the making. grandines habent fieri ex grossis guttis Quaest. Salern. B 163; hii etiam affecciones sumuntur secundum esse et fieri Ps.-Gros. Gram. 60; [lux] non est res in fieri ‥ sed est vere in factum esse Ps.-Gros. Summa 535; aut est causa in fieri aut in esse Bacon VIII 74.  b Peckham Def. Mend. 299 (v. crucifer 2b); per speciem actu existentem, que tunc non est in fieri vel fluxu sed in facto esse et manens W. Macclesfield Quaest. 4vb; tale apostema aut est in via generacionis et fieri aut est factum Gad. 27. 2; pisces et carnes qui sunt in fieri putrefaccionis RB Ossory HMC 256; tempore quo presentis ecclesie edificia in fieri fuerant et non in facto Elmh. Cant. 94; diu ‥ stetit hec fabrics in fieri Reg. Whet. II 416; 1470 opere dicto pendente in fieri et vix semiperfecto Ib. I 424. 37 (as auxiliary vb.). Cf. 2 esse 13. 790 nescio quid de nobis venturum fiet Alcuin Ep. 7; Eadric fit ductus et ante tribunal Wulf. Swith. II 306. 38 a (fiendus, LL fut. ppl. pass.); b (as gdv. without fut. sense). c (faciendus as fut. ppl. pass.). d (facturus subst. as fut. ppl. pass.). a conferebat ‥ Maria ea quae fienda legerat, cum his quae jam facta cognovit Bede Hom. I 7. 38; 1419 assecucionem quacumque auctoritate factam vel fiendam Pri. Cold. 91; 1523 in expensis in lite factis et fiendis Offic. S. Andr. 26 (cf. ib. 27: in expensis in lite factis et faciendis).  b radii et pyramides sunt breviores et magis accedunt ad reflexionem in se ipsis fiendam Gros. 69; cause impressionum fiendarum, ut galactive Bacon VII 6; 1343 ad finem ‥ pacis fiende (Treugae) Ad. Mur. Chr. 130; 1378 ad ‥ solucionem sine dolo ‥ fiendam Reg. Aberd. I 123; c1420 pro clericis fiendis (v. apprenticius); 1448 divinis serviciis ‥ celebrandis et fiendis Reg. Whet. I 30; 1503 pro vj li. cere nove emptis pro cereiis fiendis in capella Cant. Coll. Ox. II 237.  c 1426 quibuscumque aliis disposicionius quovis modo factis sive faciendis non obstantibus Reg. Cant. I 235; reservacionibus ‥ factis vel inantea faciendis ‥ nequaquam obstantibus Ib..  d 1303 super excessu ‥ execucionum in tuicionis negocio contra rectorem ecclesie de Y. pro priore et conventu de T. per vos, ut dicebat, facturo, ‥ Conc. II 275; eos, si salvi fuerint, non aliter quam purgacione divini ignis et spiritus sancti, salvos facturos esse Colet In 1 Cor. 180. 39 (p. ppl. factum as sb. n.) deed, action; b (dist. from word). c (~um werrae) act of war. d (~um armorum) feat of arms, tournament. num quid Deus ~a impiorum non respicit?  Gildas EB 59; delectatus tali ~o pietatis Bede HE III 6; legentes quoque vel audientes exemplum ~i Ib. V 7; plenaria causa septem habet circumstantias ‥ in persona quaeritur quis fecerit, in ~o quid fecerit ‥ Alcuin Rhet. 6; si quis exlegis ~um [AS: weorc] fecerit ‥ (Cons. Cnuti) GAS 317 (cf. (Inst. Cnuti) ib.: si quis fecerit opus expulsi quod Angli vocant utlages þeorc>); s1139 cum multi a rege non solum animo set et ~o deficerent W. Malm. HN 48 p. 25; 1166 quid ~o opus sit J. Sal. Ep. 191 (172); quid ‥ ~o opus est Neckam Sal. 29; Hales Sent. IV 21 (v. exorcizatio); in ~is Judith AncrR 113.  b facto et dicto (Æthelwald) Carm. Aldh. 5. 12; a796 quam plurimi verbis optant sed non ~is perficiunt Alcuin Ep. 84; 798 (12c) neglectis praenominati archiepiscopi ‥ dictis et ~is (Clovesho) CS 291; dicta vel ~a Byrht. V. Osw. 406; 1313 verbo effectuali vel ~o RGasc IV 977 p. 265.  c 1378 pro bono servicio quod ‥ nobis impendet ‥ in isto proximo viagio ad ~um guerre super mare Pat 302 m. 7; 1521 omnia ~a guerre, inimicicie, et vie facti cessabunt (Treugae) Foed. XIII 746.  d 1314 super ~o armorum, id quod pertinuerit ad statum ville pacificum ‥ absque scandalizosa concitacione populi ‥ ordinabitur ‥ per majorem et juratos RGasc IV 1539; 1340 ne quis ‥ tourneare, burdeare, justas facere, aventuras querere nec alia ~a armorum exercere presumat sine mandato nostri speciali (Cl) Foed. V 223; 1388 ad proclamacionem ~i armorum de pace et hoc in locis ubi hujusmodi ~um fieri continget Cl 228 m. 7 (cf. StRealm I 258: au cri du fait darmes de pees); s1194 rex Ricardus in Angliam transiens statuit ~a armorum que vulgo torneamenta dicuntur in Anglia exerceri Brompton 1261; 1409 ad certa punctus et ~a armorum Foed. VIII 570; 1442 predictum Johannem ‥ ad certa puncta sive ~a armorum inter eos facienda ‥ provocavit et cum eo puncta sive ~a predicta ‥ peragere desiderabat (Ac. Foreign 76 D) Analog. Cant. Pilg. 23. 40 unlawful deed, crime. b (in ipso ~o) in the act (of committing crime). 1220 Robertus appellat Walterum ‥ de vi quod fuit in forcia cum ipso Eustachio. ‥ remaneat sub custodia qua fuit quousque E. appellatus de ~o convincatur CurR VIII 383; 1221 R. fugit et postea per aliud ~um suspensus fuit PlCrGlouc 7; s1231 cum hoc enorme ~um ad aures regis pervenisset ‥ Wend. III 11; 1275 Leticia ‥ incopavit dictum Ricardum de personali ~o de injusta detencione et deforciacione unius dim. m. SelPlMan 148; 1301 recettavit dictos R. et R. ante ~um et post ~um ita quod postea fugierunt nescitur quo SelCCoron 59; 1369 pro eo quod idem W. qui de pricipali ~o felonie predicte indictatus fuit dictum est predicto R. quod de auxilio abettamento et procuramento ‥ eat inde sine die Ib. 121.  b 1212 Henricus ‥ captus est pro morte Reginaldi ‥ et testatum est quod ubi eum occidit cultello suo ipse wlneratus eum retinuit donec per clamorem levatum tota villata eum cepit in ipso ~o CurR VI 351. 41 fact, matter; b (de ~o, esp. in contrast to de jure); c (ipso ~o); d (in technical plea of exception). per ~i ‥ evidenciam Peckham Kilw. 129; licet in hiis que juris sunt ‥ errare non possit, tamen errare potest in hiis que ~i sunt Ockham Pol. I 59; Ib. 301 (v. extrinsecus 6a); papa in ~o fidei est inferior concilio generali Id. Dial. 496; ~a enim quid actum est ostendere poterunt Fortescue NLN II 22; 1530 cum in ~o ‥ redditus et arreragia ‥ non excedebant summam lvj li. Cant. Coll. Ox. III 218.  b H. Avr. Hugh 826 (v. de 10a); 1279 quicquid nos ‥ ordinaverimus, ‥ complebunt ‥ et non venient contra de jure vel de ~o RGasc II 58; 1296 de qua ‥ porcione eadem C. de ~o cum de jure non posset feoffavit dictum R. filium suum SelPlMan 174; 1314 opera Trinitatis respectu creaturarum sunt indistincta de ~o, non tamen necessario MunAcOx 100; 1315 clamdestinum matrimonium de ~o cum de jure non possent inter se contraxerunt RGasc IV 1363; deposicio ‥ Michaelis ‥ de ~o processit et nullo modo de jure Ockham Pol. I 293; s1383 sub colore, ut dixerunt, expugnandi antipapam qui de ~o castitatem expugnabant Eul. Hist. Cont. 357; 1420 promisit ‥ quemlibet relevare et extunc de ~o relevat ab omni onere satisdandi Reg. Cant. I 65; 1470 Edwardo nuper de ~o rege Anglie ‥ a possessione et excercicio regie dignitatis et potestatis in regno Anglie ‥ ammoto Year Bk. (Selden Soc. XLVII) 155.  c 1253 si quis ‥ gratiam ‥ conetur extorquere, ipso ~o a societate magistrorum et privilegiis universitatis privatus existat StatOx 49; 1258 omnes ‥ qui eis ‥ turbaverint vel impedierint ‥, ipso ~o sententiam excommunicationis incurrant (Lit. Papae) Flor. Hist. III 352; si ‥ rex ‥ fieret sacerdos, ‥ ipso ~o amitteret omnem potestatem temporalem Ockham Pol. I 21; s1383 statuitur quod raptor mulieris et mulier assenciens raptori ipso ~o erunt inhabiles ad hereditatem Eul. Hist. Cont. 357; 1451 quicunque confessor ‥ presumpserit absolvere a predictis [peccatis], suspensus sit ipso ~o a confessionibus audiendis Mon. Francisc. II 98.  d 1276, 1289 (v. exceptio 4b). 42 event, occasion. b (ex post ~o) afterwards. s1239 missi sunt nuntii ‥ et reversi sunt onerati donariis ‥ in quo ~o rex nimis suam regalem denigravit magnificentiam, quia ‥ ab eis sciscitabatur quid quis acciperet M. Par. Maj. III 539; si quod ante ~um fuit impedire laudabiliter potuistis, ex post facto nostram et vestram injuriam postponatis inultam (Lit. Imp.) Ib. 547.  b Gir. EH I 45 (v. ex 3a); 1304 castrum ‥ contra nos muniverunt, dicta domina que inhibere poterat presente et ‥ mandante et ex post ~o ipsos receptante et factum ratum habente (AncC XIV 135) RGasc III clxxvii n; c1340 in omnibus ‥ premissis ex post ~o plenam recipientes fidem FormOx 112; 1362 sibi ‥ injungatur ut omnino caveat ne a modo quicquam faciat ‥, cui si prestiterit ‥ occasionem ‥ ex post ~o ‥ a ‥ domo finaliter expellatur Cant. Coll. Ox. III 166; 1371 certis insuper subexecutoribus ad premissa ‥ exequenda ex post ~o ‥ deputatis Lit. Cant. II 505. 43 (statement of) case, legal dispute. his ‥ summatim sic prelibatis, dicant nunc isti vel legant ~um suum Gir. Invect. I 11 p. 120; 1282 super ~o quod est inter nos ‥ et vicecomitem F. RGasc II 162 (cf. ib.: de aliis controversiis que sunt inter nos et ipsum); omnes cause [sc. juste pugne] ‥ locum habent in ~o Scocie Stratford Serm. 15 p. 87. 44 (record of) decision, proceedings. 1439 ne ‥ timor per tales [canonicos] congregatos ibidem incuciendus ~a capitularia infringet aut perturbet Stat. Linc. II 218. 45 (leg.) deed, document. b (~um speciale) deed of specialty. c (w. in patria) deed in pais. 1252 rogatus per quam factam vel per que jura que habeat ipsa ecclesia dicitur parochialis ‥ dicit (DC Lichf.) Arch. Soc. Derb V 151; 1275 (v. 11a supra); 1339 dicit expresse quod predictum sigillum per quod predicta billa consignatur non est sigillum suum ‥ nec billa ‥ est ~um suum SelCKB V 121; 1416 ostendit quoddam ~um cujus tenor sequitur in hec verba ‥ CourtR Banstead; pro irrotulacionibus chartarum sive ~orum MGL I 35; Fortescue LLA 32 (v. charta 3a); 1508 proviso semper quod presens ~um nostrum nec aliquid in eo contentum non sit neque se extendat ad ‥ exonerandum me ‥ de ‥ execucione obligacionis Cl 374 m. 14d..  b 1307 M. et E. clamant tenementum liberum ‥ simul cum corodio in ‥ prioratu percipiendo et sic alieno solo, nec aliquid ~i specialis de ipsa priorissa ‥ ostendunt Year Bk. I (Selden Soc. XVII) 5; 1315 petit quod ‥ W. ostendat si quid ~um speciale habeat de predicto termino Ib. XVII (Selden Soc. XLI) 178; 1325 quia liberi nec nativi aliquid ~um speciale habent de domino nec per recordum ostendunt quod ‥ CBaron 145; 1331 hundredum ‥ corona separari non potest sine ~o speciali domini regis PQW 55a; 1344 nisi aliquod speciale ~um curie ostendat per quod tenements illa de predicto redditu onerari debeant Year Bk. 18 Ed. III 409n.  c 1369 J. et A. uxor ejus feoffati sunt de balliva senescalcie foreste Rotland’ per R. W. et J. P. per simplicem ~um [sic MS] in patria sine breve vel licencia domini regis (TR Forest Proc. 307) SelPlForest xlix. 46 dues, tax. 1269 omnia maneriorum ~a et onera ‥ imposita ‥ tenetur suis propriis sumptibus facere et eciam supportare Cl 100. 47 (Fr.) estate. 1289 facit nobis homagium pro castro de F. ‥ et pro ~o de Dunis quod similiter tenet a nobis RGasc II 477.