formula
formula, a form, draft, contract, covenant, agreement, regulation
- (Acc. to I. B. 1.) A fine form, beauty: formula atque aetatula, Plaut. Pers. 2, 2, 47 (229).—
- II (Acc. to forma, I. B. 2.)
- A A small pattern, mould, last, acc. to which any thing is formed: calcei, Amm.31, 2, 6.—*
- 2 Transf., any thing made in a mould, a form, of cheese: solidatae, Pall. Mai. 9, 2. —*
- III (Acc. to forma, I. B. 3.) A conduit, pipe of an aqueduct, Front. Aquaed. 36.—
- IV (Acc. to forma, I. B. 4.) Jurid. t. t., a form, rule, method, formula for regulating judicial proceedings (the usual meaning; cf.: norma, regula, praescriptum): ut stipulationum et judiciorum formulas componam? Cic. Leg. 1, 4 fin.: in testamentorum formulis, hoc est, in medio jure civili versari, id. de Or. 1, 39 fin.; cf. antiquae, id. Brut. 52, 195: postulationum, id. Verr. 2, 2, 60, § 147: angustissima sponsionis, id. Rosc. Com. 4, 12: fiduciae, id. Fam. 7, 12, 2: de dolo malo, id. Off. 3, 14, 60: illa gloria militaris vestris formulis atque actionibus anteponenda est, id. Mur. 13, 29 init.: sunt jura, sunt formulae de omnibus rebus constitutae, id. Rosc. Com. 8, 24: a praetore postulat, ut sibi Quinctius judicatum solvi satis det ex formula: QVOD AB EO PETAT, CVIVS EX EDICTO PRAETORIS BONA DIES XXX. POSSESSA SINT, id. Quint. 8, 30: quod in foro atrocitate formularum dijudicatur, Quint. 7, 1, 37: vis hanc formulam cognitionis esse, ut, etc., the rule of evidence on which the inquiry is conducted, Liv. 40, 12, 20.— On the formulae of actions, constituting a sort of code of procedure, v. Gai. Inst. 4, 30-48; and on the legal forms of the Romans in general, cf. Rein's Röm. Privatr. p. 440 sq.—
- B Transf.
- I In gen., for causa, a lawsuit, action, process (post-Aug.): quid enim aliud agitis, cum eum, quem interrogatis, scientes in fraudem impellitis, quam ut formulā cecidisse videatur, Sen. Ep. 48 fin.: formulā cadere, Quint. 3, 6, 69 (for which, in Cic., causā cadere): formulā excidere, Suet. Claud. 14.—
- 2 Esp.: for mula letalis, a death-warrant, Amm.14, 1, 3.—
- 3 Beyond the legal sphere.
- a In publicists’ lang., any form of contract, covenant, agreement, regulation: Acarnanas restituturum se in antiquam formulam jurisque ac dicionis eorum, Liv. 26, 24, 6 Drak.: citaverunt legatos, quaesiveruntque ab iis, ecquid milites ex formula paratos haberent? id. 27, 10, 2 sq.: aliquos in sociorum formulam referre, id. 43, 6, 10: (oppidum) Paracheloïda, quae sub Athamania esset, nullo iure Thessalorum formulae factam (= inique juris Thessalorum factum), id. 39, 26, 2.—
- b In gen., a rule, principle: ut sine ullo errore dijudicare possimus, si quando cum illo, quod honestum intelligimus, pugnare id videbitur, quod appellamus utile, formula quaedam constituenda est ... erit autem haec formula Stoicorum rationi disciplinaeque maxime consentanea, etc., Cic. Off. 3, 4, 19 sq.: certa quaedam disciplinae formula, id. Ac. 1, 4, 17: formulam exprimere, id. Or. 11, 36: cujusque generis nota et formula, id. ib. 23, 75: consuetudinis nostrae, id. Opt. Gen. 7, 20.—
- c A condition, relation (post-Aug.): natio redacta in formulam provinciae, Vell. 2, 28, 1.
puellae ‥ ~am Sirenae depingam
apparuit post hec in mari quedam ~a quasi hominis sedentis super petram(
tonsurae Petri apostoli ~am [] in modum coronae spineae caput Christi cingentis, ‥ suscepit : formam V. Cuthb. II 2
nos ‥ diminutionem lunaris ~ae ‥ intuentes
candor ‥ foliorum et integra ‥ ~a litterarum ‥ permansit
tardos efficeret lepores complexio, si non / formula membrorum cursibus apta foret
hec [vulpes ] venit, hec [ciconia ] vase vitreo bona fercula condit, / ac solam recipit formula vasis avem / laudat opes oculis vasis nitor, has negat ori / formula
passiones et vite sanctorum: ‥ liber beati Martini qui appellatur ~a honesta(
formula materie, quasi quedam formula cere, / primitus est tactus duri
in iij ~is emptis pro caseo faciendo vj d.
in ij ~is emptis pro caseo formando iiij d.
pro viij carectis zabul’ pro morter’ ad tegul’ fac’ et pro ~a plumbariorum
iiijmoldes vocate ~e pro pelot’ infundendis ‥ xxijgunnes [etc. ]
~a, A.a leste or a lytyl molde
hanc ejusdem virginis ~am, que incarnati unici tui ‥ speciem gerit(
cum eciam idolum dicatur ~a ad imaginem
[concessimus ] parvam domum ‥ [ad ] custodienda ‥ instruments sua et ad faciendaa ~as et moldas
de eodem pro formolis termini purificationis beate Marie iiij s.(
ex poetis habent ‥ Sophoclem minusculis Aldi ~is [Eng.: ]in Aldus small prynte
Deus ‥ exornavit ‥ xij menses in binis aequinoctiis ‥ sicuti ~a sequens demonstrabit
abaci ~a hec est quae sequitur. et notandum quod primus ejusdem ~ae arcus singularis est vocatus
duplicetur radix eorum, et comma mox monstrabitur, ut monatrat subjecta ~a [] diagram follows
tres quercus ad meremium ad mensas, ~as, et scamia in aula ‥ regis Oxonie ‥ facienda
in aula ij mense mobiles ‥, iij ~e, iij paria trestallorum
xv tabule ‥, iij longe ~e precii cujuslibet j d., ‥ xx paria trestallorum ‥
liberavit ‥ in aula ‥ iiij tabulas cum trestellis, iij formulis [sic ] cum pedibus manualibus, ‥ ij cathedras, iiij ~as manuales
serviens ‥ hospicii respondeat ‥ de ~is, tabulis, et tristellis
cum ‥ ij mensis et ~is pro minori aula
de duabus ~is vocatisformes et iiij parvulis scabellis
super ~as vel misericordias inclinamus(
ad altare omnium sanctorum ‥ ij lignee
ipse auctoritate decanatus in introitu suo percutiet ~am ante stallum et reincipientur vespere
incipiat sacerdos ‘Gloria in excelsis’. tunc omnes genuflectant, osculantes ~as, exuentes capas nigras
ad picturam crucis et ad facturam ~orum de novo reparandorum infra ecclesiam parochialem de E. x m.
in choro ~as super quas fratres ad preces procumbere solent ‥ fecit denuo reparari
carmina ‥ subdidimus, ‥ primum in lxx coaequantium vorsuum ~as ‥ divisum(
disciplinam ‥ sacramenti ‥ ex ~a officiorum ‥ apostolicae sedis ‥ volumus ut intendas(
tot erunt ~e brevium quot sunt genera accionum
usuales litterarum ~as
exprimit ~am maximum illud primumque preceptum, sc. ut diliges Dominum Deum tuum
rumor deletur si Rome ~a detur
quam velit loculus ‥ / ‥ promat formulam argenti trocleam
vij spiritalis bibliothecae ~as et divinae legis regulas ‥ monimenta ‥ demonstrant
fixum est michi ‥ propositum ‥ honestatis ~am sequi
formula vivendi
decoris dignitatis ‥ virginali ~ae comparata ‥ mundi crepundia contempnit
monasticae conversationis normam ‥ patrum ~is(
regularis vitae ‥ cadit normula et saecularis vitae crescit ~a
exemplar continentie fuit sacerdotibus et ~a vite
qui es creator siderum, / tegmen subisti carneum / dignatus hanc vilissimam / pati doloris formulam
I au pr. ¶ 1 jolie prestance : Pl. Pers. 229 ¶ 2 petite forme de cordonnier : Amm. 31, 2, 6 ¶ 3 moule à fromage, [dʼoù] fromage en forme : Pall. 6, 9, 2 ¶ 4 conduit dʼeau : Frontin. Aqu. 36.
II [fig.] ¶ 1 cadre, règle, formule : consuetudinis nostræ Cic. Opt. 20, le cadre de nos habitudes ; certam quamdam disciplinæ formulam componere Cic. Ac. 1, 17, constituer en corps déterminé une doctrine, formuler une doctrine ; cujusque generis nota et formula Cic. Or. 75, la caractéristique et la formule de chaque genre de style ¶ 2 formulaire de prescriptions, de conditions relatives à une chose, formule de contrat, règlement : milites ex formula parati Liv. 27, 10, 2, soldats levés conformément à la charte dʼalliance ; Lampsacenos in sociorum formulam referre Liv. 43, 6, 10, comprendre les Lampsacéniens dans la charte dʼalliance ; restituere Acarnanas in antiquam formulam juris ac dicionis Ætolorum Liv. 26, 24, 10, replacer les Acarnaniens sous lʼancien règlement de droit et de domination que leur en avaient imposé les Étoliens [= sous les lois et la domination étoliennes] ; Thessalorum formulæ facta (urbs) Liv. 39, 26, 2, (ville) mise sous les règlements des Thessaliens [annexée par les Thessaliens] ; urbem formulæ sui juris faciunt Liv. 38, 9, 10, ils étendent sur une ville le règlement de leurs lois (ils la soumettent à leurs lois) || [en part.] formulaire (programme) des censeurs, exposé [quʼils publient des principes quʼils appliqueront dans le recensement] : Liv. 4, 8, 4 ; 29, 15, 9 ¶ 3 [droit] a) formule : fiduciæ Cic. Fam. 7, 12, 2, formule de la cession fiduciaire ; testamentorum formulæ Cic. de Or. 1, 180, les formules de testaments ; judiciorum formulas componere Cic. Leg. 1, 14, rédiger des formules dʼactions judiciaires ; b) la formule [que le préteur délivre aux parties et qui trace au juge sa mission], cf. Cic. Com. 24, etc. ; [ou] les formules consacrées [que les jurisconsultes indiquaient à leurs clients, pour la rédaction des contrats ou lʼengagement des procès], cf. Cic. Mur. 29 ; formula cadere Quint. 3, 6, 69 ; excidere Suet. Claud. 14, perdre son procès.
- 1. regel, voorschrift, wet, maatstaf [argumenti; scribendi; Stoicorum]; ➤ ad -am vivere;
- 2. traditionele gewoonte of aard [disciplinae];
- 3. verdrag(svoorwaarden); ➤ ex -a volgens de overeenkomst; in sociorum -am referre door verdrag tot bondgenoten maken;
- 4. belastingformule, belastingtarief [censendi]; ➤ censum agere ex -a;
- 5. (vaste) juridische formulering [testamentorum; postulationum]; voorschrift; gerechtelijke procedure; ➤ formulā cadere of excidere het proces verliezen;
- 6. (postklass.) lijst, register;
- 7. (Plaut.) schoonheid.
畧美。式。衙門規例。箴。格。— injuriarum 吿辱之罪。 Formula cadere 輸官司。Formulam ei scribere 將彼吿狀。
Suggest a Translation
See an image
Consuetudo est, ut omne lac, quod sibi de pecoribus in duabus vicibus provenerit, vel ipsum lac, vel Formulas, quæ inibi fiunt... illi det, etc.Vide aliis notionibus in Forma 1. 9. et 13.
Indultumque est illis(Canonicis) , ut magnis solemnitatibus plurima habeant fercula, cum Panis Formulis, et phialis pigmenti, propter honorem et nobilitatem Francorum.
formatus, id est, figura donatus. Arest. ann. 1352. 7. Maii in vol. 2. arestor. parlam. Paris. :
Suos merellos pro distributionibus consuetis, capitulum et chorarii fieri facient de plumbo in merellis seu Formulis, sine litteris et sine cruce.Vide Forma 4.
Psalmis cantatis habebit dicere versiculum in medio chori retro Formulam.Vide in Forma 13.
- forma, a form, draft, contract, covenant, agreement, regulation: antiqua iuris, L.: milites ex formulā parati, L.—A rule, principle: formula constituenda est: certa disciplinae: haec formula reges tenet, H.—In law, a form, rule, method, prescription, formula(for judicial proceedings): pacti et conventi: in testamentorum formulis versari: antiquae: postulationum: sunt formulae de omnibus rebus constitutae: cognitionis, the rule of evidence, L.
-
…C. Piso est. eundemne tu arbitrum et iudicem sumebas eidem et infinitam largitionem remittebas et eundem in angustissimam formulam sponsionis concludebas quis umquam ad arbitrum, quantum petiit, tantum abstulit nemo ; quantum enim aequius esset sibi dari…
Cicero, pro Q. Roscio comoedo
-
…. Curius esset heres, num destitit uterque nostrum in ea causa in auctoritatibus, in exemplis, in testamentorum formulis, hoc est, in medio iure civili versari Omitto iam plura exempla causarum amplissimarum, quae sunt innumerabilia capitis…
Cicero, de Oratore
-
…equidem parsimoniam ; sed miror quid in illa chartula fuerit quod delere malueris quam non haec scribere nisi forte tuas formulas ; non enim puto te meas epistulas delere ut reponas tuas. an hoc significas, nihil fieri, frigere…
Cicero, Epistulae ad Familiares
-
…, et advocatio ea est quam propter eximium splendorem ut iudicem unum vereri debeamus, perinde ac si in hanc formulam omnia iudicia legitima, omnia arbitria honoraria, omnia officia domestica conclusa et comprehensa sint, perinde dicemus. illa…
Cicero, pro Q. Roscio comoedo
-
…scripsisset, cum Demosthenes nec vir bonus esset nec bene meritus de civitate. Causa ipsa abhorret illa quidem a formula consuetudinis nostrae, sed est magna. Habet enim et legum interpretationem satis acutam in utramque partem et meritorum in…
M. Tullius Cicero, De Optimo Genere Oratorum
-
…negoti eius modi causam cognoscere ; recte igitur nihil de causa discenda praecipiunt ; haec est enim in ludo causarum formula fere. At vero in foro tabulae testimonia, pacta conventa stipulationes, cognationes adfinitates, decreta responsa, vita…
Cicero, de Oratore
-
…. Omnis autem in quaerendo, quae via quadam et ratione habetur, oratio praescribere primum debet ut quibusdam in formulis ea res agetur, ut, inter quos disseritur, conveniat quid sit id, de quo disseratur. hoc…
M. Tullius Cicero, de Finibus Bonorum et Malorum
-
…iacere noli ubi non oportet. tametsi iam hoc tuo testimonio crimen sublatum est. nam quo tu tempore illa formula uti noluisti, nihil hunc in societatem fraudis fecisse indicasti. dic enim, tabulas habes an non si non…
Cicero, pro Q. Roscio comoedo
-
…. hic ego si finem faciam dicendi, satis fidei et diligentiae meae, satis causae et controversiae, satis formulae et sponsioni, satis etiam iudici fecisse videar cur secundum Roscium iudicari debeat. pecunia petita est certa ; cum…
Cicero, pro Q. Roscio comoedo
-
…diiudicare possimus, si quando cum illo, quod honestum intellegimus, pugnare id videbitur, quod appellamus utile, formula quaedam constituenda est ; quam si sequemur in comparatione rerum, ab officio numquam recedemus. Erit autem haec formula…
M. Tullius Cicero, De Officiis
FO´RMULA[ACTIO]
See actio in the Appendix.