ius
ius, broth, soup, sauce
ius2, right, justice, authority, law
Could not find ius2 in Logeion dictionaries. Looking for closest alphabetic form.
I ask whether it was done justly or unjustly
iūs, iūris, n.: law, right, equity, justice, freq.; obligation, 2.157; pl., iūra, um, justice, 1.293; laws, courts, 1.426; rules, 1.731; dare iūra, to administer laws or justice; dispense laws, rule (perhaps also including the idea of enacting laws), 1.293.
jūs, jūris, n. [kindred to Sanscr. yūsh, the same; cf. Gr. ζωμός],
- broth, soup, sauce (class.): cum una multa jura confundit cocus, Plaut. Most. 1, 3, 120 (276): quo pacto ex jure hesterno panem atrum vorent, Ter. Eun. 939: in jus vocat pisces cocus, Varr. R. R. 3, 9: negavit, se jure illo nigro delectatum, Cic. Tusc. 5, 34, 98: in ea cena cocus meus praeter jus fervens nihil potuit imitari, id. Fam. 9, 20, 2: tepidum, Hor. S. 1, 3, 81: male conditum, id. ib. 2, 8, 69.—In a sarcastic lusus verbb.: Verrinum, hog-broth, or the justice of Verres, Cic. Verr. 2, 1, 46, § 121.—
- II Transf., juice, mixture: addita creta in jus idem, the juice of the purple-fish, Plin. 35, 6, 26, § 44.
jūs, jūris (gen. plur. jurum for jurium, Plaut. Ep. 3, 4, 86 (522); Cato ap. Charis. p. 72 and 109 P.: juribus, Dig. 13, 5, 3, § 1; Charis. p. 19: jure, arch. dat., Liv. 42, 28, 6; Corp. Ins. Lat. 198, 31), n. [kindred with Sanscr. yu, to join; cf. ζεύγνυμι, iungo, qs. the binding, obliging; cf. lex from ligo], right, law, justice.
- I Lit. (class.; in plur. very rare, except in nom. and acc.), that which is binding or obligatory; that which is binding by its nature, right, justice, duty: juris praecepta sunt haec, honeste vivere, alterum non laedere, suum cuique tribuere, Just. Inst. 1, 1, 3: jus naturale est quod natura omnia animalia docuit...videmus etenim cetera quoque animalia istius juris perita censeri, Dig. 1, 1, 1, § 3; Just. Inst. 1, 2 prooem.: omnes boni ipsam aequitatem et jus ipsum amant; per se jus est appetendum, Cic. Leg. 1, 18, 48: Gy. Amabo, hicine istuc decet? Le. Jusque fasque est, Plaut. As. 1, 1, 20 (35): jus hic orat, id. Trin. 5, 2, 37 (1161); id. Ps. 1, 5, 123 (537): omnium legum atque jurium fictor, conditor cluet, id. Ep. 3, 4, 90 (526): jus hominum situm est in generis humani societate, Cic. Tusc. 1, 26, 64: tenere, id. Caecin. 11: obtinere, to maintain, id. Quint. 9: de jure alicui respondere, to lay down the law, id. de Or. 2, 33, 142: respondere, id. Leg. 1, 4, 12: dicere, to pronounce judgment, give a judicial decision, as, e. g. the praetor: a Volcatio, qui Romae jus dicit, id. Fam. 13, 14; Verg. A. 7, 246; cf.: jura dare, id. ib. 1, 507: praetor quoque jus reddere dicitur, etiam cum inique decernit, Dig. 1, 1, 11: quid dubitas dare mihi argentum? S. Jus petis, fateor, you ask what is right, reasonable, Plaut. Ps. 5, 2, 16 (1300): jus publicum, common right, Ter. Phorm. 412: jura communia, equal rights, Cic. Div. 1, 5: divina ac humana, id. Off. 1, 26: belli, id. Div. 2, 77: gentium, the law of nations, id. Off. 3, 5: quod naturalis ratio inter omnes homines constituit, id apud omnes populos peraeque custoditur, vocaturque jus gentium, Gai. Inst. 1, 1: civile, the civil law, Cic. Verr. 2, 1, 42, § 109: quod quisque populus ipse sibi jus constituit, id ipsius proprium est vocaturque jus civile, Gai Inst. 1, 1: pontificium, Cic. Dom. 13, 34: praediatorium, id. Balb. 20: conjugialia, Ov. M. 6, 536: jus est, apponi pernam frigidam, Plaut. Pers. 1, 3, 26 (106): jus fasque est, human and divine right, id. Cist. 1, 1, 22 (22): juris nodos solvere, Juv. 8, 50.—Abl.: jūrĕ, adverb., with justice, justly: jure in eum animadverteretur, Cic. Verr. 2, 5, 8, § 19: jure ac merito, id. ib. 2, 5, 67, § 172; id. Cat. 3, 6, 14; Juv. 2, 34: et jure fortasse, id. Tusc. 3, 12, 26: et fortasse suo jure, id. Fin. 5, 2, 4: te ipse, jure optimo, merito incuses licet, with perfect justice, Plaut. Most. 3, 2, 24 (713): optimo jure, Cic. Off. 1, 31, 111; cf.: pleno jure, Gai Inst. 1, 5, 14: justo jure, Liv. 21, 3, 4; cf. opp. to injuria: non quaero, jure an injuria sint inimici, Cic. Verr. 2, 2, 61, § 150: summum jus, the extremity or utmost rigor of the law: non agam summo jure tecum, id. ib. 2, 5, 2, § 4: ex quo illud, Summum jus, summa injuria, factum est jam tritum sermone proverbium, id. Off. 1, 10, 33; so opp. (aequum et bonum habere quod defendant), si contra verbis et litteris, et, ut dici solet, summo jure contenditur, id. Caecin. 23, 65.
- II Transf.
- A A place where justice is administered, a court of justice: in jus ambula, come before a magistrate, Plaut. Rud. 3, 6, 22 (860); Ter. Phorm. 936: in jus ire, Nep. Att. 6, 4: cum ad praetorem in jus adissemus, Cic. Verr. 2, 4, 65, § 147: in jus acres procurrunt, Hor. S. 1, 7, 20: aliquem in jus vocare, Cic. Verr. 2, 2, 76, § 187; Hor. S. 2, 5, 29: aliquem in jus rapere, id. ib. 1, 9, 77; 2, 3, 72: trahere, Juv. 10, 87.—
- B Justice, justness of a thing: absolverunt, admiratione magis virtutis, quam jure causae, Liv. 1, 26.—
- C Legal right, power, authority, permission: cum plebe agendi, Cic. Leg. 2, 12, 31: materiae caedendae, Liv. 5, 55.—Of particular rights: jus eundi, a right of way, Gai Inst. 2, 31: jus agendi, aquamve ducendi, id. ib.: altius tollendi vel prospiciendi, id. ib. 4, 3: jus civitatis, the right to obtain the privileges of citizenship (cf. civitas; v. Krebs, Antibarb. p. 640), Cic. Arch. 5, 11; id. Caecin. 34, 98; 35, 102; id. Verr. 2, 4, 11,§ 26: jus capiendi, Juv. 1, 56: testandi, id. 16, 51; cf. 6, 217: jus trium liberorum, Sen. ap. Lact. 1, 16, 10: patrium, the power of life and death over their children, Liv. 1, 26: homines recipere in jus dicionemque, id. 21, 61: sub jus judiciumque regis venire, id. 39, 24: (homo) sui juris, his own master, independent, Cic. Verr. 2, 1, 7, § 18: jus ad mulieres, over the women, Plaut. Cas. 2, 2, 22 (186): ut eodem jure essent, quo fuissent, Cic. Verr. 2, 3, 6, § 13; cf.: melius, quod nil animis in corpora juris natura indulget, Juv. 2, 139.—The legal forms of the old jurists: jus Flavianum, Dig. 1, 2, 2, § 7.
1. iūs, iūris, n. (altindisch yūs, griech. ζωμός), I) Brühe, Suppe, ius maenarum, Lucil. 1077: ius fervens, Cic.: ius anserinum vel vitulinum, Cels.: ius carninum, Eccl.: ius pulli gallinacei, Cels.: ius vituli, Plin.: ius Verrinum: zweideutig = Schweinsbrühe u. = das verrinische Recht, Cic.: multa iura confundere, Plaut. most. 277. – II) übtr., vom Saft der Purpurschnecke, Plin. 35, 44.
2. iūs, iūris, n. (altlat. ious, iuus, altindisch yōh, das Heil), die Satzung, Verordnung, I) (objektiv) eig., das Recht als Inbegriff von Gesetzen, Verordnungen u. herkömmlichen Gebräuchen, insofern sie verbindlich sind u. vorschreiben, was erlaubt u. nicht erlaubt ist, die Satzungen der Gesetzgeber u. Juristen, A) im allg.: principia iuris, Cic.: ius anceps novi, causas defendere possum, Hor.: ius ac fas (menschliche u. göttliche Rechte) colere, Liv.: u. so ius ac fas omne delere, Cic.: festis quaedam diebus exercere fas ac iura (Religion u. Gesetz) sinunt, Verg.: contra ius fasque, gegen Recht u. Pflicht, Cic. u. Sall.: ius bonumque (Recht u. Gerechtigkeit) apud eos non legibus magis quam naturā valebat, Sall.: condere nova iura, Liv.: iura dare, Rechte = Gesetze (eine Verfassung) geben, Liv. u. Verg.: u. so dare iura Medis, Hor.: dare iura per populos, Verg.: natus in libero populo inter iura legesque, Liv.: ius discere, die Rechte (zu Rom) studieren, Augustin. conf. 6, 8 in. – ius est, es ist (gesetzlicher) Brauch, m. Infin., Ov. fast. 1, 53. Liv. 45, 33, 2 (wo verb. ius fasque est): m. Acc. u. Infin., Fab. Pict. bei Gell. 10, 15, 7. Cic. Tusc. 1, 113. Cic. ad Att. 9, 9, 3. B) insbes.: 1) das Recht als Inbegriff von Rechten einer Art, ius hominum, das allgemeine Menschenrecht, Naturrecht, Cic.: ius gentium, das Völkerrecht, Cic.: iure gentium, Curt.: ius civile, das bürgerliche R., Cic.: i. praetorium, Cic.: ius necessitudinis, Suet.: iura coniugalia, Ov.: iuris publici, iuris civilis prudentia, Cic. u. Nep.: iuris civilis scientia, Cic.: scientia iuris (civilis), Ggstz. ignoratio, Cic.: omnium legum atque iurum fictor, Plaut. Epid. 523. – dah. die Rechtsformeln der alten Juristen, ius Flavianum (s. Flāvius), Cic. – 2) das Recht als Gegenstand der Justiz, was Rechtens ist, a) eig.: summum ius (das strengste, schärfste R.) summa iniuria, Ter. u. Cic.: iure uti, nach der Strenge des R. verfahren, Cic.: summo iure agere cum alqo, mit jmd. nach dem strengsten R. verfahren, Cic. – quod eorum iudicum maior pars iudicavit, id ius ratumque esto, sei rechtsgültig, alte Formel b. Cic. – ius dicere, Cic., od. reddere, Liv., Recht sprechen (v. Vorsitzenden des Gerichtes, zB, v. Prätor, Statthalter usw.): ius petere, sich Recht sprechen lassen, Cic.: ius od. de iure respondere, ein rechtliches Gutachten geben (vom Rechtsgelehrten, der bei Rechtssachen um Rat gefragt wird u. darüber Bescheid u. Auskunft gibt), Cic. – poet. im Plur., iura dare populo, Rechtssprüche erteilen, Recht sprechen (v. Prätor), Ov.: u. so undis iura dare nymphisque colentibus undas, Ov.: populis aequata duobus iura, gleiches R. spr. = nach gleichem Rechte regieren, Ov.: so auch reddere iura absol. od. alci, Ov.: u. regia iura Quiriti, Ov. – b) meton., das Gericht (als Ort), in ius vocare, Cic.: in ius rapere, Plaut.: in ius ire, Ter. u.a., adire, Cic.: in ius ambulare, Ter.
II) (subjektiv) übtr.: A) im allg., das Recht als in der Natur, auf geschriebene Gesetze u. Herkommen gegründete Befugnis u. Ansprüche, iura communia, gleiche Rechte, Cic.: divina ac humana iura, Cic.: ius u. iura belli, Cic. u.a.: iure belli, Curt.: mit obj. Genet., ius emendi, Ps. Quint. decl.: ius sententiae dicendae, Liv.: ius caeli, Anspruch auf den H., Ov.: ius muneris, das Recht, die Befugnis zu verschenken, Ov.: spolium mei iuris, worauf ich ein Recht habe, mir gebührend, Ov.: ut eodem iure essent, quo fuissent, Cic.: uxores eodem iure sunt, quo viri, haben gleiche Rechte mit den Männern, Cic.: iure, mit Recht, rechtmäßigerweise (zB. cum hoste pugnare), Cic.: recte et iure, mit Fug u. Recht, Cic.: iure meritoque, Curt.: suo iure, vermöge seines persönlichen Rechts, mit Fug u. Recht, Cic.: dagegen iusto iure, mit gutem, mit vollem Rechte, Liv.: ebenso iure optimo, ganz mit vollem R., Cic.; verb. merito atque optimo iure, Cic.: iure an iniuriā, mit R. od. Unrecht, Cic.: omnia pro suo iure agere, mit aller Strenge auf sein R. halten, Ter.: ius suum tenere od. obtinere, Cic.: ius suum persequi, Cic.: ius suum armis exsequi, Caes.: de suo iure cedere, Cic., od. suo iure decedere, Liv.: ius dare alci rei, einer Sache ein Recht einräumen, etw. gewähren lassen, Sen. de ira 1, 8, 1 u. ep. 116, 2. Lucan. 1, 2. – ius est, es ist Rechtens, es steht das Recht zu, es ist gestattet, man darf, m. Infin., Cato oratt. 68. fr. 2. Cic. top. 12. Liv. 32, 22, 3. Suet. Ner. 16, 2: m. Acc. u. Infin., Ter. adelph. 686: u. so alci ius est m. Infin., es steht jmdm. das Recht zu, es ist jmdm. gestattet, es darf jmd., Cic. de or. 1, 177; top. 22; de off. 1, 37 u. 3, 42. Verg. Aen. 12, 315. Hor. de art. poët. 466. Ov. met. 8, 730: u. auch istuc ius est od. meum ius est m. folg. ut u. Konj., Plaut. aul. 747. Ter. Hec. 243.
B) insbes., das Recht = 1) das Vorrecht, die Gerechtsame, das Privilegium eines einzelnen Standes od. einzelnen, iura populi, Sall.: ius libertatis, Sall.: ius civitatis, die Gerechtsame des Bürgerrechtes, das Recht des Besitzes aller bürgerl. Rechte, Cic.: ius petendorum honorum, Liv. epit.: iura muliebria, Liv.: ius metallorum, das R., in dem Bezirke seines Eigentums Bergwerke anzulegen, Suet.: ius osculi, Suet.: ius auxilii sui (der Volkstribunen), Liv.: ius trium liberorum, Sen. fr. bei Lact. 1, 16, 10: famularia iura (Sklavenrechte) dare, Ov. – insbes., das erworbene Eigentum einer Grabstätte, Corp. inscr. Lat. 6, 4940 u. 5017. – u. Plur. iura = verbriefte Rechte, Dokumente, Tac. ann. 3, 60. – 2) das Recht = die aus dem Rechte entspringende Gewalt, Macht, ius retinendi, Liv.: ius agendi cum plebe, Cic.: alci ius de alqo dare, Liv.: sui iuris esse, sein eigener Herr, selbständig, unabhängig von anderer Einfluß u. Meinung sein, Cic.: alqm proprii iuris facere, jmd. selbständig-, unabhängig machen, Iustin.: aber alqm sui iuris facere, jmd. sich untertan machen, -sich unterwerfen, Vell.: u. tot undique gentes iuris habere sui velle, sich untertan machen-, sich unterwerfen wollen, Lucan. (vgl. Ruhnken Vell. 2, 69, 2): in paucorum ius atque ditionem concedere, Sall. – mit objekt. Genet. = »Macht über« usw., corporis, equorum, Ov.: u. so m. in u. Akk., wie in aequora, Ov. – ➳ Dat. Sing. iure in der alten Formel iure dicundo, Liv. 42, 28, 6. Suet. Caes. 7, 1. Gell. 13, 12, 9. Gromat. vet. 263, 10 u. 265, 7. Corp. inscr. Lat. 3, 2026; 10, 6490 u. 11, 3258 (s. Neue Wagener Formenl.3 1, 298 f. u. Georges Lexik. der lat. Wortf. S. 371; Gaius dig. 2, 4, 22 liest aber Mommsen alieno iuri subiectae): Genet. Plur. iurum, Plaut. Epid. 523 G. Cato origg. 7. fr. 14. – altlat. ious, Corp. inscr. Lat. 1, 204. col. 2. lin. 18. 20. 29 u. ö.: iuus, ibid. 1, 202 col. 1, 39 u. col. 2, 3 u. 27.
II) (subjektiv) übtr.: A) im allg., das Recht als in der Natur, auf geschriebene Gesetze u. Herkommen gegründete Befugnis u. Ansprüche, iura communia, gleiche Rechte, Cic.: divina ac humana iura, Cic.: ius u. iura belli, Cic. u.a.: iure belli, Curt.: mit obj. Genet., ius emendi, Ps. Quint. decl.: ius sententiae dicendae, Liv.: ius caeli, Anspruch auf den H., Ov.: ius muneris, das Recht, die Befugnis zu verschenken, Ov.: spolium mei iuris, worauf ich ein Recht habe, mir gebührend, Ov.: ut eodem iure essent, quo fuissent, Cic.: uxores eodem iure sunt, quo viri, haben gleiche Rechte mit den Männern, Cic.: iure, mit Recht, rechtmäßigerweise (zB. cum hoste pugnare), Cic.: recte et iure, mit Fug u. Recht, Cic.: iure meritoque, Curt.: suo iure, vermöge seines persönlichen Rechts, mit Fug u. Recht, Cic.: dagegen iusto iure, mit gutem, mit vollem Rechte, Liv.: ebenso iure optimo, ganz mit vollem R., Cic.; verb. merito atque optimo iure, Cic.: iure an iniuriā, mit R. od. Unrecht, Cic.: omnia pro suo iure agere, mit aller Strenge auf sein R. halten, Ter.: ius suum tenere od. obtinere, Cic.: ius suum persequi, Cic.: ius suum armis exsequi, Caes.: de suo iure cedere, Cic., od. suo iure decedere, Liv.: ius dare alci rei, einer Sache ein Recht einräumen, etw. gewähren lassen, Sen. de ira 1, 8, 1 u. ep. 116, 2. Lucan. 1, 2. – ius est, es ist Rechtens, es steht das Recht zu, es ist gestattet, man darf, m. Infin., Cato oratt. 68. fr. 2. Cic. top. 12. Liv. 32, 22, 3. Suet. Ner. 16, 2: m. Acc. u. Infin., Ter. adelph. 686: u. so alci ius est m. Infin., es steht jmdm. das Recht zu, es ist jmdm. gestattet, es darf jmd., Cic. de or. 1, 177; top. 22; de off. 1, 37 u. 3, 42. Verg. Aen. 12, 315. Hor. de art. poët. 466. Ov. met. 8, 730: u. auch istuc ius est od. meum ius est m. folg. ut u. Konj., Plaut. aul. 747. Ter. Hec. 243.
B) insbes., das Recht = 1) das Vorrecht, die Gerechtsame, das Privilegium eines einzelnen Standes od. einzelnen, iura populi, Sall.: ius libertatis, Sall.: ius civitatis, die Gerechtsame des Bürgerrechtes, das Recht des Besitzes aller bürgerl. Rechte, Cic.: ius petendorum honorum, Liv. epit.: iura muliebria, Liv.: ius metallorum, das R., in dem Bezirke seines Eigentums Bergwerke anzulegen, Suet.: ius osculi, Suet.: ius auxilii sui (der Volkstribunen), Liv.: ius trium liberorum, Sen. fr. bei Lact. 1, 16, 10: famularia iura (Sklavenrechte) dare, Ov. – insbes., das erworbene Eigentum einer Grabstätte, Corp. inscr. Lat. 6, 4940 u. 5017. – u. Plur. iura = verbriefte Rechte, Dokumente, Tac. ann. 3, 60. – 2) das Recht = die aus dem Rechte entspringende Gewalt, Macht, ius retinendi, Liv.: ius agendi cum plebe, Cic.: alci ius de alqo dare, Liv.: sui iuris esse, sein eigener Herr, selbständig, unabhängig von anderer Einfluß u. Meinung sein, Cic.: alqm proprii iuris facere, jmd. selbständig-, unabhängig machen, Iustin.: aber alqm sui iuris facere, jmd. sich untertan machen, -sich unterwerfen, Vell.: u. tot undique gentes iuris habere sui velle, sich untertan machen-, sich unterwerfen wollen, Lucan. (vgl. Ruhnken Vell. 2, 69, 2): in paucorum ius atque ditionem concedere, Sall. – mit objekt. Genet. = »Macht über« usw., corporis, equorum, Ov.: u. so m. in u. Akk., wie in aequora, Ov. – ➳ Dat. Sing. iure in der alten Formel iure dicundo, Liv. 42, 28, 6. Suet. Caes. 7, 1. Gell. 13, 12, 9. Gromat. vet. 263, 10 u. 265, 7. Corp. inscr. Lat. 3, 2026; 10, 6490 u. 11, 3258 (s. Neue Wagener Formenl.3 1, 298 f. u. Georges Lexik. der lat. Wortf. S. 371; Gaius dig. 2, 4, 22 liest aber Mommsen alieno iuri subiectae): Genet. Plur. iurum, Plaut. Epid. 523 G. Cato origg. 7. fr. 14. – altlat. ious, Corp. inscr. Lat. 1, 204. col. 2. lin. 18. 20. 29 u. ö.: iuus, ibid. 1, 202 col. 1, 39 u. col. 2, 3 u. 27.
- 1. recht (als het geheel v. wetten en verordeningen), statuten; ➤ principia iuris; ius ac fas colere menselijk en goddelijk recht; contra ius fasque tegen recht en plicht; ius bonumque recht en gerechtigheid; iura dare, condere, statuere wetten geven, een constitutie opstellen; ius et leges; iuris scientia; iuris, iure consultus, peritus rechtskundig;
- 2. rechtsopvattingen, rechtsnormen, recht [gentium volkenrecht; civile burgerrecht of privaatrecht; publicum staatsrecht; hominum, humanum natuurrecht]; ➤ iura violare;
- 3. recht (als iets dat voor een rechterlijke uitspraak in aanmerking komt), rechtspraak; ➤ summum ius (het strengste en hoogste recht) summa iniuria; summo iure agere cum alqo iem. volgens het strengste recht behandelen; ius dicere, reddere rechtspreken; ius petere een rechterlijke uitspraak vragen; iura dare, de iure respondere, iura promere een rechterlijke uitspraak doen; ex iure strikt volgens het recht, volgens de wet; contra ius;
- 4. (meton.) gerecht, rechtbank, gerechtshof; ➤ in ius (ad)ire; in ius duci; in ius vocare, trahere alqm iem. voor de rechtbank dagen, aanklagen; in iure ac praetorum tribunalibus haerere;
- 5. rechtsformules v. juristen, verzameling wetten [Flavianum];
- 6. juridische bevoegdheid, (persoonlijk) recht, aanspraak op; ➤ ius suum tenere, obtinere, retinere, persequi, armis exsequi doen gelden; iura communia gelijke rechten; iure met recht, rechtmatig; meo, tuo, suo enz. iure met het volste recht = iure meritoque, optimo, iusto iure; de iure suo cedere, suo iure decedere; ius suum recuperare; eodem, meliore iure esse; ius stat ab alqo iem. heeft het recht aan zijn kant; (op: gen.) ius testandi; ius materiae caedendae; ius aquam ducendi om een waterleiding aan te leggen; — ius est (m. ut; inf.) men heeft het recht, het is geoorloofd: ius est belli (het is inherent aan het oorlogsrecht) ut victis victores imperitent;
- 7. voorrecht, privilege [populi; mulierum];
- 8. gezag, macht; ➤ sui iuris esse zijn eigen baas zijn, zelfstandig, onafhankelijk zijn; iuris alcis esse onder het gezag staan, afhankelijk zijn van iem.; alqm proprii iuris facere iem. onafhankelijk maken; alqm sui iuris facere iem. tot zijn onderdaan maken, afhankelijk van zichzelf maken; (over: gen.; in m. acc.; preklass. ook ad); ius libertorum, in aequora, ad mulieres; homines recipere in ius dicionemque; sub ius iudiciumque regis venire; in paucorum ius concedere terechtkomen in;
- 9. rechtspositie [praetoris; coloniae; Latinum];
- 10. rechtmatige, juiste uitspraak [peieratum meineed].
jus, juris. n.
理。律例。— naturae 人倫。人理。— civile 國法。— sacrum vel divinum 天理。敎規。— gentium vel humanum 萬國之理。— gentium 分貴賤人之理。— bonum 公道。— imaginum 出殯時可攜先人像。— dicere 理事。判事。 — est 當然。— facere 定律例。Ambula in jus 汝赴案可也。Concedere in jus 服其有理。Summum jus 嚴行律例。Jure tribunitiae potestatis respondere 以護民官之權照例而答。Sui juris facere 得物入手。Sui juris esse 自主。作主。Connubialia jura 婚配之律。Jure 當然。Jure merito 有理。
Suggest a Translation
See an image
理。律例。— naturae 人倫。人理。— civile 國法。— sacrum vel divinum 天理。敎規。— gentium vel humanum 萬國之理。— gentium 分貴賤人之理。— bonum 公道。— imaginum 出殯時可攜先人像。— dicere 理事。判事。 — est 當然。— facere 定律例。Ambula in jus 汝赴案可也。Concedere in jus 服其有理。Summum jus 嚴行律例。Jure tribunitiae potestatis respondere 以護民官之權照例而答。Sui juris facere 得物入手。Sui juris esse 自主。作主。Connubialia jura 婚配之律。Jure 當然。Jure merito 有理。
Suggest a Translation
See an image
dictum, quia Justum est, inquit Isidorus lib. 5. Orig. cap. 3. Alii a
jussoper apocopen
Jusdeductum volunt, quod nihil aliud sit quam quod natura, vel civitas, vel populus, vel consuetudo jubeat. Si credimus Gersonio centra adulatores Principum consid. 8.
Dictio hæc Jus non significat semper jurisdictionem seu justitiam, sed significat interdum potestatem quæ non est justa, ut ipse interpretatur vocem
Jus, quæ occurrit 1. Breg. 8. 11. quam vocem
Exactionemreddit Glossa interlinearis ordinaria.
Feudalidistinctum. Suppl. Joan. reg. Aragon. ad Papam ex Cod. reg. 5956. A. fol. 153. r°. :
Dignetur vestra sanctitas feudum et tributum prædicta et omne Jus alodiale et feudale Romanæecclesiæ pertinens in toto regno Corsicæ, ipsi regi... concedere et donare ; ita quod regnum ipsum sit extunc dicti regis... liberum et francum alodium.
Nullus in curia vel occasione curiæ utatur notariæ vel scrivanariæ officio, nisi in illo vel illis rector vel rectores hujus civitatis habeant conceptionem plenam, jurisdictionem usque ad sanguinem et Jus animarum tendi in facinorosos.
Bannumscilicet seu interdictum promulgandi, et mulctam ob illud violatum exigendi. Charta Alex. PP. III. ann. 1179. ex Chartul. monast. Bosonisvil. :
Jus bannense... in pascuis et silvis, in aquarum decursibus... abbati et fratribus... concessit.
Hæc bona concessit dux comiti Jure Brabantino, ita videlicet quod nullus hæres inde exhæreditabitur.
Droit du Seigneur. Charta ann. 1288. e Chartulario S. Vandreg. tom. 1. pag. 162 :
Tenendos et habendos prædictos quinque solidos annui redditus Abbati dicti loci... absque ulla reclamatione... salvo Jure capitali et alieno.
Jus civile seu municipale, quod homines unius civitatis seu fori concluserunt inter se tenentes, juxta eorum arbitrium et antiquas consuetudines, quemadmodum Colonienses circa Jus Caroli confirmatum habent.Et art. 43 :
Postquam Magdeburgensis civitas jure municipali fundata fuit, de voluntateque Uttonis Ruffi, cum consensu etiam et consilio seniorum provinciæ illius secundum Jus Caroli Imperatoris, et juxta eorum arbitrium ac voluntatem locata, consiliati exinde sunt quomodo Scabinos et Consules eligere debeant pro civitatis commodo.Vide Lex Caroli.
Jus item parochiæ perpetuum, Jus duplex castrense, etc.
Brunetfol. 98 :
Carcerarii... a carceratis... pro carceragio sive pro Jure quod appellatur Cathene, nichil accipiant.
Jus de forgeage, Sic in Dumbarum Tractu vocatur vulgariter jus fabri ferrarii.
Hugo Rothomagensis Archiep... omnia vobis juste collata, et possessa, licet a perversis hominibus quandoque turbata, persæpe destructa, Jure Cœli confirmamus vobis in illam quæ diu est virtutem et deffensionem erga benefactores in salutem, contra destructores in perditionem.
Jus scriptum, seu
Lex Romana, in
Jus civile Anglorumvocant. Decreta Guillelmi I. :
Ubi consuetudines regni nostri et Jus nostrum commune... reperire non possint.Frider. I. Imp. lib. 1. Constit. Sicul. tit. 59. § 1 :
Secundum consuetudines approbatas, ac demum secundum Jura communia, Langobarda videlicet ac Romana.
De Jure congrui. Si quis emit domum, fundum vel terram, vel aliam rem immobilem collateralem domui, fundo vel terræ alicujus, emptor tenetur intra annum, numerandum a die scientiæ illius habentis domum, fundum vel terram collateralem lateribus ipsi rei emptæ, rem ipsam emptam, si eam possidet præcise absque alterius practice, interesse dare, prout appretiata fuit per appretiatores Neapolitanos, ipsi habenti domum, fundum vel terram collateralem ipsam intra annum petenti prædictum. Verum si duo sint collaterales, unus ex latere uno, alius ex latere altero, ambo possunt ex jure prædicto petere ab emptore,... quilibet videlicet pro medietate.Infra :
Si domus habeat tria membra sive solaria, vel plura, unum super aliud, et sit diversorum dominorum, et unus ipsorum dominorum vendat suum solarium, emptor tenetur ipsum solarium emptum Jure congrui dare habenti solarium proximum ex parte inferiori ipsi solario vendito. Si sint tria solaria et vendatur solarium medium, habens domum inferiorem et solo contiguam, Jus congrui pro solario medio vendito exercere potest, excluso habente extremum solarium, quod superius constitutum est.
Quam(decimam) ipse et antecessores seculares consueto, non jure canonico possederunt.
Consulnuncupabatur, pertinet. Charta ann. circ. 1034. tom. 1. Probat. Hist. Brit. col. 373 :
Alanus Britannorum Dei dispositione dux omnes consuetudines, quas in parochia Veteris vici tenebat, S. Martino et fratribus Majoris monasterii largitur. Videntes autem hoc indigenæ, hoc Jus, ut ita dicam, Consulare commercio tali commutaverunt.Alia ann. 1141. ibid. col. 584 :
Ego igitur, suadente matre et consulente, dedi in dotem ecclesiæ partem stalagiorum, quæ ad comitatum pertinet in urbe Redonensi,... et in parrochia Castellionis partem decimæ, quæ ad capellanos meos pertinebat ex antiquo Consulario Jure.
Donavit prædicta D. Beatrix prædicta omnia et singula,... sive prædicta donata consistant in domibus..... Juribus Corporalibus et Incorporalibus, directis et utilibus dominiis.
Dictus Presbyter quitavit omne Jus parrochiale et decimale, quod habebat in toto dicto parco.
Ipsi monachi Tironenses.... acquisitum, sive dono sive emptione, vel alias, in manu mortua libere in perpetuum teneant et possideant a rachato quocumque, armatura, venditionibus Jure dominii... liberum et quittum.
dreit dreitvocant, dicitur habere ille, qui possessionem et proprietatem habet. Bracton. lib. 4. tract. 4. cap. 4. lib. 5. tract. 5. cap. 28. § 2.
proprietarioseu
proprio, aut
beneficiarioseu
precario, hoc est,
ad proprium, ut loquebantur, vel ad feudum, aut ad usumfructum :
Jure vero Ecclesiasticoea possideri ab Ecclesiis dicebantur, quod Clericis et Presbyteris iis uti et frui concessum esset, ut propriis, ita tamen ut ea donare aut vendere iis non liceret. Ejusmodi
donationum formula talis erat, quæ passim occurrit in Chartis Tabularii Bellilocensis in Lemovicibus :
Hæc omnia Deo salvatori, etc. pro animæ meæ remedio offero in stipendiis Monachorum in venturis generationibus, ut faciant abinde in omnibus Jure Ecclesiastico quidquid elegerint.Tabul. S. Eparchii fol. 122 :
Istas res jam dictas manibus nostris tradimus... ad habendum vel possidendum in omnibus Jure Ecclesiastico, ea vero ratione, ut nullus de rectoribus ipsius monasterii S. Eparchii nec donare, nec vendere, nec alienare, nec concammiare, neque per precariam, neque in beneficium donare ad ullum hominem possunt.Charta Theoderici Regis Franc. in Actis Episc. Cenom. :
Quod ad matrem Ecclesiam S. Mariæ et SS. Gervasii et Protasii cui præesse videtur, Jure Ecclesiastico pertinet.Charta Hlotharii Imp. filii Lud. Pii in Tabulario Ecclesiæ Viennensis :
Et nos ad ejus deprecationem sæpedicto Bernardo Archiepiscopo, immo ejus S. Sedi reddidimus, rectores eorum perpetuo Jure Ecclesiastico tenerent atque possiderent.Infra :
Et faciant exinde quidquid elegerint Jure Ecclesiastico.Charta Caroli Calvi ann. 885. tom. 12. Spicilegii Acheriani pag. 117 :
Ut eamdem villam cum omnibus suis appendiciis, eadem Ecclesia, ac Rector ipsius, præsens scilicet atque futurus, sicut alias res proprietatis ejusdem Ecclesiæ, Jure proprio et more Ecclesiastico perpetim teneat atque possideat.Alia Ludovici Regis Bavariæ in Metropoli Salisburgensi tom. 1. pag. 348 :
Ita videlicet, ut quidquid Rectores sive Ministri supradictæ Sedis de ipsis rebus, Jure Ecclesiastico, facere voluerint, etc.Donatio facta Abbatiæ Bellilocensi ab Rodulfo Comite Cadurcensi, in eodem Tabul. n. 176 :
Totum vobis tradimus atque transfundimus, ut faciatis exinde quidquid vestra excogitaverit voluntas, tantum vendendi, neque alienandi habeatis ex rebus ipsis potestatem.Vide Vitam Aldrici Episc. Cenoman. num. 9. 39. et pag. 37. ubi
more Ecclesiasticoin Charta Ludovici Pii occurrit. Præterea Chartam Ottonis M. Imp. apud Stangefolium lib. 2. Annal. Circuli Westphal. pag. 185. et Baluzium in Appendice ad Capitul. num. 37. 78. 104. 109.
Acquisivit Sunnarius episcopus alodem, quæ vocant Kanovas, cum ecclesia quæ vocant S. Quirici, cum decimis et primitiis et cum omni Jure ecclesiastico.Infra :
Cum decimis et primitiis et oblationibus, etc.
emphyteusimdatum. Donatio Beatricis de Medullione Humberto Dalphino Castri de Avisano cum universis juribus ad dictum castrum pertinentibus,
cavallagiis, coroatis, fogagiis, censitis, acapitis, seu Juribus Emphiteoticariis, allodiis, proprietatibus, juribus corporalibus, etc. ann. 1294. tom. 2. Hist. Dalphin. pag. 74.
Dominus rex sibi retinebat omnia homagia juraque regalia, cum Jure equestri vel equitaturæ, quando est in suo exercitu guerræ.Vide supra Cavalcaria in Caballus.
Insuper recognovit prædicta domina Margarita de Turenna, quod tenet ab eodem domino rege in feodum immediate castrum de Genciaco cum pertinentiis, videlicet castrum de Monttinir Jure feudagii.Vide supra in Feudum.
forisseu nundinis percipitur. Charta Alex. PP. III. ann. 1179. ex Tabul. monast. Bosonivil. :
Jus etiam forense ecclesiæ concessit in die Sabbati, quando ad nundinas ante portam....... conveniunt.
Cum homines ab initio natura liberos protulerit, quorum plures postmodum Jus Gentium serviles effecit, etc.
Datis pro eodem agro in mutua vicissitudine prædiis, quæ sibi a parentibus Jure hæreditario relictis possidebat.
Constat, me non Imaginario Jure, nec ullo cogentis imperio vendidisse, etc.
Cum Jure laudandi, censibus et redditibus supradictis.Vide Laudare 4.
Privilegia vero remissionum Jurium marinariorum, indulta fidelibus nostris per illustrem dominum regem Aragonum et Siciliæ patrem nostrum divæ memoriæ, acceptamus et tenore præsentium confirmamus.
Alias possessiones in villa Mezlendorf juxta Wiennam, videlicet sex urnas vini montani Juris, et sexaginta denarios de quodam agro.Charta Ludovici Regis Hungariæ ann. 1362. apud Steyererum in Commentariis pro Histor. Alberti II. Ducis Austriæ col. 337 :
Super omnibus discordiis et dissensionibus, quæ fuerunt hactenus inter suarum et nostrarum terrarum metas, occasione decimarum, censuum, Juris montani et emphiteutici, etc.Vide Jus mundanum.
Vina etiam ex cultura eorum, sive Jure montano, censibus aut decimis, etc.Alia ejusd. imper. eod. an. ibid. pag. 304. col. 1 :
Præterea volumus ut vina, quæ ex labore suo seu Jure montanorum vel decimarum eis provenerint, etc.
Jus montis, quod vulgariter dicitur Perchrecht, etc.Alia ann. 1262. ibid. pag. 108. col. 1 :
Vinum, quod pro Jure montis in Tallern... nobis annuatim fratres ejusdem ecclesiæ persolvebant,... ipsis relaxavimus.
Quod ipsi ubicumque locorum citra mare invenerint me defunctum, statim nullo penitus resistente me recipiant tempore in suo Monasterio quam dandum salvo Jure mortuarii parrochialis ecclesiæ in quacumque transiero die vite.Vide Judicium defunctorum et Mortuarium.
Montanum, ut videtur, saltem eadem notione. Charta Comitis
de Stuinann. 1164. apud Ludewig. tom. 4. pag. 112 :
Ab Antiquo in eadem villa habuimus unam mageriam cum aliis redditibus et Jure Mundano, et decima vini in eo monte, qui adhuc Zwetlerberch nominatur.
Item lego Francesiæ filiæ meæ naturali et legitimæ... pro Jure naturæ, ultra dotem per me sibi constitutam, videlicet quinque florenos semel tantum.
Molendina cum piscationibus ac forestis, Jus naulæ cum investigatione auri, bannus totaliter cum omni libera utilitate.Vide Naulum.
Addidit etiam ipse curatus ipsos patronos in propria villa de Maley habere Jus nuptiarum. Item totam oblationem sponsæ, quæ offertur in crastinum nuptiarum,in alia ann. 1270. ibid. ch. 231. Quæ oblatio a præstatione, quæ die nuptiarum fiebat, prorsus distinguenda est.
Omnia Jura operalia et regalia domino episcopo et domino regi et eorum successoribus salva et integra remaneant.Vide Operæ.
Eidem hospitali capellam et cimiterium concessimus, ita tamen quod... die Natalis Domini, die Paschæ et die Pentecostes in ipsa capella cantabitur clausis januis, admissis tantummodo præfatis fratribus, infirmis et servientibus hospitali, qui ibidem Jura accipient Parochialia et debitum sepulturæ.Vide in Parochia.
Quod Visitatores aliqui dum visitant, quamvis ita excepti, ut nihil victus vel rerum necessariarum ipsis desit, ulterius ab ecclesiis exigant aliquot pesos, quos Jura pilæ vocant... statuimus ut Visitatores ab ejusmodi excessibus abstineant.
de Niemtom 2. Conc. Constant. part. 15. cap. 4. col. 412 :
Suspendit dicta sancta Synodus pro bono unionis ecclesiæ omnia Jura positiva, etiam in Conciliis generalibus edita et ipsorum statuta, ordinationes, consuetudinesque et privilegia quibuscunque concessa.
Jus prætoriumantiquis JC. dicebatur, ut habet Papinianus,
quod prætores introduxerunt, adjuvandi, vel supplendi, vel corrigendi juris civilis gratia. Testamentum S. Remigii apud Miræum tom. 1. pag. 1 :
Ego Remigius Episcopus civitatis Remorum, Sacerdotii compos, testamentum meum condidi Jure Prætorio, atque id codicillorum vice, valere præcepi, si ei juris aliquid videbitur defuisse.
Ego Robertus G. D. Franc. Rex, et Constantia divino nutu Regina, Me et conjugem meam Constantiam jocunda conversatione mihi admodum dilectam, et in administratione rerum, ad se pertinentium, satis utilem et strenuam, prædium nostræ regali sedi Vermeriæ contiguum, quod de auro a domo patris sui asportato prædicta mea conjux emerat, Sanctæ Mariæ Compendiensi et SS. Martyribus Cornelio et C. dedisse,... et devote Jure Prætorio et forensi dedisse pro nostra incolumitate et salute animarum nostrarum, et filii nostri Hugonis, jam regni solio, antequam decederet, sublimati, et proh dolor nostris diebus inibi sepulti,... hæc omnia legaliter data et Jure forensi et Prætorio Compendiensi Ecclesiæ tradita nostræ auctoritatis potestate firmamus. Actum Aurelianis an. 1224.Vide JC.
Jus generale, seu ad supremam Curiam. Andreas Suenonis lib. 7. Legum Scaniæ cap. 1 :
Non statim injiciat manum possessori, sed qui pro eo sufficienter caveat, ut vel in Jure Provinciali compareat, vel in domo sua justitiam exhibendo fidejussorem sibi postulet assignari, etc.Infra :
Sed vinctum pedes compedibus ad Jus provinciale convenientibus repræsentet.Rursum :
Et si nec possit justitiam obtinere, deducat eum in jus generale, ad quod universi de terra conveniunt, audito rerum gestarum ordine pro voluntateAdde cap. 6. ejusd. lib.convenientium judicandum.
Jus ad rem quæritur nominatione, mandato, collatione et provisione non acceptata.Ubi et ista verba :
Regula asserit Papam tollere jus ad rem, non jus in re.Vide JC.
Concessimus... potestatem... Jura quæcumque rustica vel urbana, homagia... a quibuscumque ligeis nostris, feudatoribus, affevatis, emfiteotis, censuariis et tenenciariis, ecclesiasticis seu secularibus, nobilibus, burgensibus, villatis et quæstalibus... recipiendi.
Easdem ecclesias præfato abbati et fratribus loci in successiones perpetuas, salvo Jure sacerdotum et ecclesiæ Carnotensis, concessimus.
Præterea dedimus eidem Ecclesiæ ex libera voluntate Jus Scolarium in forensi ecclesia civitatis nostræ Hallensis.Vide Scholæ.
Jus civile, seu
Legem Romanam, quo Provinciæ aliquot in Gallia reguntur : cui opponitur
Jus commune, seu jus consuetudinarium municipale, quo quæque fere civitas vel regio gaudet. Statutum Philippi Pulcri ann. 1302. pro reformatione Regni cap. 48 :
Ordinamus etiam, quod si aliquæ personæ Provinciarum quæ jure communi reguntur in nostro Parlamento causas habeant, quæ Jure Scripto debeant terminari, sententia diffinitiva ipsarum secundum Jus Scriptum factum.In veteri Regesto Parlamenti sub ann. 1277. vetantur Advocati
Jus scriptum allegare, ubi
consuetudinesmunicipales locum habent :
Li Advocat ne soient si hardi de eux mesler d'aleguer Droit escrit, là û Coustumes ayent leu, més usent de Coustumes. Cil de la terre qui est gouvernée de Droit escrit, soient oys par certains Auditeurs de la Cort, si comme il a été autrefois ordené. Nuls des terres qui sont gouvernées de Droit escrit, soit en la Chambre des Plets, mais aille aux Auditeurs à ce destinez.Vide Fletam pag. 474. et sqq. In iisdem Regestis Parlamenti ann. 1300. est inquesta,
an expediat domino Regi quod Baillivia montanorum Arverniæ regatur Jure scripto. Observat Bodinus lib. 8. de Republica cap. 8. pag. 113. Reges nostros in Academiarum seu Studiorum publicorum erectionibus jus civile nullatenus se admittere monuisse, nisi in quantum ordinationibus regiis et consuetudinibus municipalibus non adversatur, et in quantum sibi expedire animadverterint. Exstat præclarum in hanc rem Diploma Philippi Pulcri Regis Franc. ann. 1312. pro Studio Aurelianensi in 48. Regesto Tabularii Regii Ch. 58. ex qua sequentia delibavimus :
Hinc progenitores nostri Parisius Studium Theologiæ principale, liberalium etiam artium, quæ sunt præparationes ad illam, privilegiis pluribus munierunt, et per Sedem Apostolicam muniri curarunt : hoc enim Studium fidei Catholicæ lumen stabiliens, id ut arca fœderis testamenti conservat ; hortus vero conclusus sua germina, fons signatus scientiæ Dei fluentaScribit Thuanus lib. 35. Hist. pag. 249. Hospitalium Cancellarium in oratione habita coram Rege,per universum orbem emittens. Eapropter hoc studium fovere, perampliusque stabilire proponimus, Deo præstante. Ut autem liberius ibidem Studium proficeret Theologiæ, progenitores nostri non permiserunt legum sæcularium seu juris civilis Studium ibidem institui : quinimmo id etiam interdici sub excommunicationis pœna per sedem Apostolicam curarunt. Cæterum super negotiis et causis forensibus quæ spiritualitatem et fidei sacramenta non tangunt, regnum nostrum consuetudine moribusque præcipue non Jure scripto regitur, licet in partibus ipsius regni quibusdam subjecti ex permissione nostrorum progenitorum et nostra Juribus scriptis utantur in pluribus, non ut Juribus scriptis ligentur, sed consuetudine, juxta scripti Juris exemplar moribus introducta : tamen ut artium Studia liberalium ad Theologiæ scientiam introducunt, sic legum et Juris scripti dogmata proficiunt intellectui rationis, ad mores dirigunt, doctrinam præstant exequendæ justitiæ, nec non præparant ad consuetudinum intellectum : sic profecto tradit antiquitas Romanos et Græcos pro sui eruditione Jus seriptum et mores ab initio recepisse. Placuit ergo nostris antecessoribus, placetque nobis legum et sæcularium scriptique Juris, salva Parisiensis Studii provisione prædicta, in locis egregiis Regni nostri Studia frequentari, præsertim ad doctrinam æquitatis et rationis fovendam, per quas in causis forensibus regni hujus judicari consuevit, ubi judicia, constitutiones, seu ordinationes progenitorum nostrorum, et nostræ, quas omni consuetudini præponimus, deficiunt, et consuetudo certa non reperitur lex, qua fuerit judicandum. Non putet igitur aliquis, nos recipere, vel progenitores nostros recepisse consuetudines quaslibet sive leges, ex eo quod eas in diversis locis et Studiis Regni nostri per Scholasticos legi sinantur : multa namque eruditioni doctrinæ proficiunt, licet recepta non fuerint, sicut nec Ecclesia recipit quamplures canones, qui per dissuetudinem abierunt, vel ab initio non fuerunt recepti, licet in Scholis propter eruditionem legantur. Scire namque sensus, ritus, et mores hominum diversorum locorum valde proficit ad cujusque doctrinam.
cum præfatione et petita venia ex Pandectis Justinianæis vulgarem Juris Romani regulam adduxisse.Juris Civilis usum etiam apud Anglos interdictum, pluribus ostendit eruditus Seldenus in Dissertatione ad Fletam.
Hugo vicecomes de Puteolo præsentiam nostram adiit, et quicquid juris, secundum seculum habere videbatur in ecclesia S. Martini martyris,... dispositioni meæ commisit, suppliciter petens ut eam monachis S. Martini Majoris monasterii... concederem. Similiter et Ermensendis uxor quondam Ivonis Cotellæ de Curvavilla ; quæ tunc ecclesiam illam Jure Terreno possidebat, et fecit et petiit.Vide infra Justitia Terrena.
Item quod Jura paganica et Teutonica, que non concordant cum lege Dei, tollantur, et jure divino ut regatur, judicetur, et totum disponatur.
Turnumseu ordinem agnatorum fiat. Charta ann. 1341. in Reg. 72. Chartoph. reg. ch. 369 :
Nullus possit præmissa vendita retinere seu rehabere pro quocumque pretio Jure Turni.Vide Turnus bursæ in Turnus 1.
Notum esse volumus quod D. Marquardus... per manum nostram curiam quandam in Mangolis cum Jure urbano a D. Chunrado de Rosinberch totam libere et precise comparavit.
Droit de ville, in Homag. Joan.
de Baleicourtmilit. ann. 1316. ex Memor. E. Cam. Comput. Paris. fol. 167. v°. :
Je suis homs liges devant tous hommes à haut homme et noble mon bien amé seigneur Gobert seigneur d'Aspremont et de Dun, et tieng de lui ligement en fiés et en hommaige... un reis de froument à Méralcourt ... Oblige pour mi et pour mes hoirs... mi et tous mes biens meubles et héritages, présent et avenir... comme cotte et comme mantel, sans faire Droit de ville.Vide supra Jus rusticum.
Pro quibus omnibus debet(Guill. Ramundi de Genciaco) facere dicto domino regi homagium ligium, fidelitatem juratam et facere Jus et recipere coram eo et suo mandato.
Judices et Notarii non accipiant ab Indis Jura pro ulla re quam ipsis expedient.
Jurium Funeraliumdictorum deffunctorum. (Mus. Arch. dep. an. 1478, p. 327. )
iūs (1) iūris, n
- IV-, broth, soup, sauce: hesternum, T.: fervens: tepidum, H.—In a pun: Verrinum, hog-broth(the justice of Verres).
iūs (2) iūris (dat.iūre, L.; plur.only nom.and acc.), n
- IV-, that which is binding, right, justice, duty: ius hominum situm est in societate, etc.: obtinere, maintain: de iure alicui respondere, lay down the law: clienti promere iura, H.: qui Romae ius dicit, sits as judge: iura populis dare, V.: publicum, common right, T.: iura communia, equal rights: gentium, universal law: si ab iure gentium sese (populusR.) prohibuerit, the law of nations, S.: civile, civil law: coniugialia, O.: iuris nodos solvere, Iu.: hoc iure molesti Quo fortes, i. e. on the same principle as, etc., H.—Abladverb., by right, rightfully, with justice, justly: tibi iure irasci, T.: iure ac merito: optimo iure: iusto iure, L.: non agam summo iure tecum, i. e. with the utmost rigor: ‘summum ius, summa iniuria.’—A place where justice is administered, court of justice: in ius ambula, before a magistrate, T.: in ius ire, N.: ad praetorem in ius adire: in ius acres procurrent, H.: raptus in ius ad regem, L.: de controversiis iure disceptare, Cs.: Iura magistratūsque legunt, judges, V.—Justice, justness: causae, L.—Legal right, power, authority, permission, prerogative: omnia Pro meo iure agere, exert my authority in, T.: scio meum ius esse, ut te cogam, I have the right, T.: nullius earum rerum consuli ius est, S.: materiae caedendae, L.: civitatis, citizenship: capiendi, Iu.: testandi, Iu.: patrium, the power of life and death over one's children, L.: (homo) sui iuris, his own master, independent.—An oath: iuris peierati poena, H.
iūs iūrandum
- (often as one word, iūsiūr-), iuris iurandi, an oath: Dabo ius iurandum nil esse, T.: ad ius iurandum popularīs adigere, S.: idem ius iurandum adigit Afranium, made him take, Cs.: iure iurando civitatem obstringere, bind under oath, Cs.: iure iurando teneri, be bound by an oath.
Ius
(1) In the widest sense, right or justice (so ius reddere); and, derivatively, the place where justice is dispensed, the tribunal of the praetor (cf. actio); but usually law, the system of social order enforced by the community. More strictly, human law as contrasted with fas, the divine law. (Nevertheless, the body of ancient rules which regulated the intercourse of the city-states of Italy, and which seems to have been a part of fas, was termed ius fetiale.) Ius, in the sense of human law, may be either customary in its origin (ius moribus constitutum) or statutory (cf. lex). The two make up the ius civile or municipal law of each State. Ius civile, unqualified, usually means the civil law of Rome, more precisely designated as the law of the Quirites (ius Quiritium). Such principles of law as were common to all the Mediterranean States, and were applied by the Romans in cases where others than Roman citizens were concerned, were termed ius gentium. This ius gentium was often identified with natural law, but in the early Imperial period ius naturale commonly designated the postulates of natural reason and the sense of right. Closely analogous, therefore, is the conception of ius aequum as opposed to ius strictum. It was the acceptance and development of ius gentium and ius naturale that gave to the Roman law of the Imperial period its character of universality. The chief agencies in this development were (a) the edicts of the praetors (cf. edictum) during the last two centuries of the Republic, and (b) the writings of the great jurists (iurisperiti, iurisprudentes), especially of those to whose opinions the emperors gave legal authority by granting them the ius respondendi. The edict law was sometimes distinguished from the ius (sc. civile), as English lawyers contrast “equity” and “law”; but the distinction, as in English law, was essentially historical. The real authority of the edict and the source of its authority—viz. the imperium of the praetor—were well expressed in terming it ius honorarium (Dig. i. 1, 7. 1, honor=office). The juristic literature of the second and third centuries was cited in the later Empire as the sole authority for all the older law (ius vetus), and was commonly described as the ius, in antithesis to the leges promulgated by the emperors.
Ius publicum embraces all those rules of law which primarily subserve public interests; ius privatum those which primarily subserve individual interests (Dig. i. 1, 1. 2). Ius privatum covers the law of the family and of property. Ius singulare, as opposed to ius commune, denotes a special rule contrary to the general spirit and tenor of the law (Dig. i. 3, 16).
(2) A right, in the sense of a privilege granted to a special community or class. So the ius Latii, by which allies (socii) of Rome gained commercium and, in some cases, full Roman citizenship (cf. Latinitas); the ius Italicum, by which, in the Imperial period, provincial cities obtained the same rights as those commonly possessed by Italian cities—viz. municipal self-government and exemption from poll and land taxes; the ius liberorum, by which the mother of at least three children was emancipated from guardianship and obtained a special capacity of inheritance.
(3) A right in the ordinary legal sense, which may be political, like the ius suffragii or ius honorum, or private, like family and property rights. In the family relations, ius is frequently equivalent to potestas; wife and children are alieno iuri subjecti, an independent person is sui iuris. Property rights the Roman jurists divided into real and personal according as they were enforcible by actio in rem or only by actio in personam (cf. actio). Ius nudum was a right without a remedy. The praetor could not make any person heres or dominus who was not heres or dominus by the old civil law; but he could give such a person bonorum possessio and the actions necessary to protect his possession; and by refusing to give actions to the civillaw owner, he made the latter's right ius nudum.