haud
haud, not, not at all, by no means
haud : (adv.), not at all; not, 1.387, et al.
haud or haut (in the form hau, before consonants, several times in Plautus acc. to the Cod. Ambros., and in Inscr. Orell. 4848: HEIC. EST. SEPVLCRVM. HAV. PVLCRVM. PVLCRAI. FEMINAE; also Tac. A. 2, 36; 6, 43 (49), Nipperdey, Ritter; hence, also hauscio = haud scio; cf. Ritschl, prol. ad Plaut. Trin. p. 99 sq. and p. 325), adv. [perh. orig. hau = οὐ, v. Ritschl l. l. But cf. Hand, Turs. III. 15.—Acc. to Corss. Ausspr. 1, 205, haud = pronom. stem ho + au (Sanscr. ava, away) + de, as in unde, etc.], a subjective and intensive negative particle,
- not at all, by no means; in class. prose most freq. with adverbs; rarely with adjectives, pronouns, or verbs (the last construction in Cic. only in the formulae: haud scio an, and haud dubito; in Caes. it occurs but once; v. also Krebs, Antibarb. p. 516).
- α With advv.: hau longe, Plaut. Bacch. 4, 2, 13 (595): hau longe abesse oportet, id. Am. 1, 1, 166 (318): haut sane diu est, it is but a very little while ago, id. Merc. 3, 1, 44 (542): haud sane commodum, Ter. Ad. 783: haud sane intellego, quidnam sit, quod laudandum putat, Cic. Off. 2, 2, 5; cf. also: rem haud sane difficilem admirari videmini, id. de Sen. 2, 4: haud sane facile, id. ib. 23, 83: facio quod manifesto moechi haud ferme solent, Plaut. Poen. 4, 2, 40 (862): haud ferme Ter. And. 460: haud ita jussi, id. ib. 955: haud ita est, id. Phorm. 265; cf.: eia, haud sic decet, id. Eun. 1065; id. Ad. 454: haut aliter esse duco, Plaut. Bacch. 3, 1, 2 (369): aliter hau dicetis, id. Most. 1, 2, 15 (98): haud aliter censeo, Ter. Ad. 928; cf. also: ac veluti lupus ... Haud aliter Rutulo, muros et castra tuenti, Ignescunt irae, Verg. A. 9, 65; v. aliter; and cf. also secus: nam ego hau diu apud hunc servitutem servio, Plaut. Mil. 2, 1, 17 (95) Ritschl, N. cr.: haud diu est, Ter. Eun. 358; cf.: scies hau multo post, Plaut. Bacch. 4, 8, 12 (853); Ter. Phorm. 879: haud paulo plus, Cic. Fam. 7, 1, 3: haud minus aegre patior, Ter. Heaut. 958: haud minus, Liv. 2, 60, 3: Getae praetorii praefecto haud satis fidebant, Tac. A. 11, 33: sed haud facile dixerim, cur, etc., Cic. Rep. 1, 3 fin.; so, haud facile, Sall. J. 17, 2; id. C. 13, 5; cf.: eorum animi molles et aetate fluxi dolis haud difficulter capiebantur, id. ib. 14, 5: haud cito, Ter. Ad. 443: haud temere est, quod tu tristi cum corde gubernas, Enn. ap. Serv. ad Verg. A. 9, 329 (Ann. v. 473 Vahl.): haud temere est visum, Verg. A. 9, 375: familiaris accipiere faxo hau familiariter, Plaut. Am. 1, 1, 199 (351): haud stulte sapis, Ter. Heaut. 323: haud commode, id. Hec. 95: consul haud dubie jam victor, Sall. J. 102, 1: Vergilius haud dubie proximus, Quint. 10, 1, 85: dubie: mihi hau saepe eveniunt tales hereditates, Plaut. Curc. 1, 2, 33 (128): morbus haud saepe quemquam superat, Sall. J. 17, 6: haud cunctanter, Suet. Tit. 6. For the connection with dum and quamquam, v. infra fin.—
- β With adjj.: id esse hau perlonginquom, Plaut. Bacch. 5, 2, 76 (1195): in aetate hau bonum'st, id. Trin. 2, 4, 61 (462): haut doctis dictis certantes, sed male dictis, Enn. ap. Gell. 20, 10 (Ann. v. 274 Vahl.): ille vir haut magna cum re, id. ap. Cic. de Sen. 1, 1 (Ann. v. 342 ib.): hau mala'st mulier, Plaut. Bacch. 5, 2, 42 (1161): conveni hodie hominem haud impurum, Ter. Eun. 235: anus haud impura, id. Heaut. 629: servum haud illiberalem praebes te, id. Ad. 886: haud mediocris vir, Cic. Rep. 2, 31: haut consimili ingenio, Plaut. Bacch. 3, 3, 50 (454): compendium haut aetati optabile, id. ib. 1, 2, 51 (159): hau permultum attulit, id. ib. 2, 3, 86 (320): haud mirabile est, Ter. Heaut. 388: bene dicere haut absurdum est, Sall. C. 3, 1; cf.: ingenium ejus haut absurdum, id. ib. 25, 5: haud ignotae belli artes, Liv. 21, 1, 2: annus haud dubiis consulibus, id. 4, 8; v. dubius and dubium: certe extrema linea Amare haud nihil est, Ter. Eun. 641.—
- γ With pronn.: haut quisquam quaeret, qui siem, no one certainly, Plaut. Am. prol. 130: eum salutat magis haut quiquam quam canem, id. ib. 2, 2, 48 (680); id. Bacch. 1, 1, 25 (59); cf.: faxo haut quicquam sit morae, id. Am. 3, 3, 17 (972); Ter. And. 336: hic se ipsus fallit, haud ego, id. ib. 495; cf.: haud pol me quidem, id. Hec. 278.—
- δ With verbs: Ni. Etiam dimidium censes (eum attulisse)? Ch. Non edepol scio: Verum haut opinor, Plaut. Bacch. 2, 3, 88 (322): hauscio, quid eo opus sit, id. ib. 5, 2, 15 (1134): hau nosco tuum, id. Trin. 2, 4, 44 (445): ne ego cum illo pignus haut ausim dare, id. Bacch. 4, 9, 133 (1057): quod dixi semel, hau mutabo, id. ib. 5, 2, 85 (1204); cf.: haud muto factum, Ter. And. 40: hau moror, Plaut. Bacch. 5, 1, 30 (1116): philosophari est mihi necesse; nam omnino haut placet, Enn. ap. Cic. Tusc. 2, 1, 1 (cf. id. de Or. 2, 38, 156; id. Rep. 1, 18; Gell. 5, 15 fin.; Trag. v. 417 Vahl.): pol me hau paenitet, Plaut. Am. 5, 1, 72 (1124): facit ille, quod vulgo hau solent, id. ib. 1, 1, 30 (182): ego faxo hau dicet nactam, quem deluserit, id. Bacch. 3, 4, 7 (506); 4, 8, 23 (864): nae ille haud scit, quam, etc., Ter. Heaut. 222; cf. id. ib. 747: tum ille haud dubitavit, etc., Cic. Rep. 1, 15: quod somno supererit, haud deerit, Quint. 10, 3, 26: haud erit, ut merito immortalis possit haberi, it cannot be, Lucr. 3, 715; v. sum: quem (Drusum) haud fratris interitu trucem quam remoto aemulo aequiorem sibi sperabat, not so much ... as, Tac. A. 3, 8.—For the phrase haud scio an (in Plautus hauscio an), see an; cf. also, haud scio, -ne: idque adeo haud scio, mirandumne sit, etc., * Caes. B. G. 5, 54, 5: Am. Exspectatusne advenio? So. Hau vidi magis exspectatum, I never saw any one welcomer, ironically, Plaut. Am. 2, 2, 47 (679); so, hau vidi magis, id. Capt. 3, 4, 29 (561); id. Poen. 1, 1, 13 (141).—Pleonastic with another negative: neque ego haut committam, ut, si peccatum siet, etc., Plaut. Bacch. 4, 9, 114 (1038): neque ille haud obiciet mihi, Pedibus sese provocatum, id. Ep. 5, 1, 57 (663): post si quis vellet te, haut nevelles dividi? id. Aul. 2, 4, 7 (286).—Ellipt.: Al. Quid istuc est, mi vir, negoti, quod tu tam subito domo Abeas? Ju. Edepol haut quod tui me neque domi distaedeat, Plaut. Am. 1, 3, 5 (503).—Hence,
- II Esp., joined with dum and quaquam.
- A haud dum, or, as one word, haud-dum, an intensive nondum, not at all as yet, not yet (very rare): concilione ... Pro Superi! Ausonius miles sedet? armaque tantum Hauddum sumpta viro? Sil. 2, 332; Liv. 2, 52; 10, 6; 25; 22, 12; 28, 2; 33, 11 al.—
- B haud quāquam, or, as one word, haudquāquam, by no means whatever, not at all (class.): haudquaquam quemquam semper Fortuna secuta est, Enn. ap. Macr. S. 6, 2 (Ann. v. 299 Vahl.): haudquaquam etiam cessant, Ter. Heaut. 175: haudquaquam id est difficile Crasso, Cic. de Or. 2, 33, 143: haudquaquam hercle mirandum est esse, etc., id. ib. 3, 22, 82: haudquaquam boni est, ratione vinctum velle dissolvere, id. Univ. 11: homo prudens et gravis, haudquaquam eloquens, id. de Or. 1, 9, 38: accedat huc suavitas quaedam oportet sermonum atque morum haudquaquam mediocre condimentum amicitiae, id. Lael. 18, 66: haudquaquam par gloria, Sall. C. 3, 2: haudquaquam certamine ambiguo, Liv. 7, 26, 8: tibi has, miserabilis Orpheus Haudquaquam ob meritum, poenas, ni Fata resistant, Suscitat, Verg. G. 4, 455: haudquaquam dictis violentia Turni flectitur, id. A. 12, 45 al.
haud (haut) u. altlat. hau, Adv., eben nicht, gerade nicht, wohl nicht, u. stark verneinend = wohl gar nicht, wohl ganz u. gar nicht, keineswegs, bei weitem nicht, a) im allg.: α) neben Verben, zB. h. abhorreo, Liv.: h. ambigo, Liv.: h. celabis, Plaut.: h. convenit, Acc. fr.: h. dubito, Cic.: h. moror, Plaut.: hau scio (als ein Wort hauscio), Komik.: haud scio, Cic.: bes. hauscio od. haud scio, an etc., Komik., Cic. u.a., od. haud sciam, an etc., Cic. (s. anS. 408). – β) neben Adjektt., z.B. h. absurdus, Liv.: h. aequus, Plaut. u. Hor.: h. alienus, Liv.: h. consimilis, Plaut.: h. dissimilis, Liv.: h. dubius, Liv. (s. Drak. Liv. 34, 43, 5): h. fallax, Val. Max.: h. ignobilis, Hor. u. Liv.: h. magnus, Plaut.: h. bonus, h. malus, Plaut.: h. mediocris, Cic.: h. mirabile est, Ter.: haud pauci, Liv.: h. surdus, Liv. – γ) neben Pronom., zB. h. alius, Plaut. u. Liv.: h. quisquam, schwerlich jemand, sicherlich niemand, Komik. u. Liv.: h. quisquam alius ante, Liv.: haud quicquam, schwerlich irgend etwas, Ter.: h. tantus, Liv.: h. ullus, Liv.: h. meum est, Acc. fr. – δ) neben Substst. ohne u. mit Präposit., zB. haud iniuriā, Liv.: h. ab re duxi, Liv.: cum h. e re publica esset, Liv.: h. per ambages, Liv.: h. sine causa, Liv. – ε) neben Adverbien, die einen negativen Sinn haben, zB. h. aegre pati, Liv.: h. ambigue, Liv.: h. dubie, ganz unzweifelhaft, Sall. u. Liv.: h. gravate, h. gravatim, Liv.: h. impigre, Sall. fr. u. Liv.: h. impune, Verg. u. Liv.: h. parum, Liv.: h. procul, Liv.: h. secus, Liv.: hau multo secus, Liv. Andr. com. – neben andern Adverbien, h. aeque, Liv.: h. facile, Liv. u. Col.: h. longe, Caes.: h. ita longe, Nep.: h. mediocriter, Liv.: h. omnino, Liv. u. Cels.: h. ita multo post, Liv.: h. satis dignus, Liv.: h. tam facile dictu est, Liv.: h. vidi magis, es fällt mir gar nicht ein, ich denke nicht daran, ich dächte gar! (mit aus dem Vorhergehenden zu ergänzendem Ausdruck), Plaut. (s. Brix Plaut. capt. 559). – b) in Gegensätzen, haud... sed, Enn., Komik., Cic., Catull. u. Verg.: hau... verum, Plaut.: sed ut... ita haud, Cic.: haud quia... sed quia, Hor.: quod ni... haud, Cic.: quod si... haud, Cic.: u. mit Auslassung der Partikeln, me, haut uxorem ulciscitur, Plaut.: factionis Barcinae opibus, haud sane voluntate principum in imperio positus, Liv. – c) m. Negationen, neque haud, haud non od. nil, Komik.: haud... nec, Verg. – d) korrespondierend mit andern Partikeln, haud... tam, Liv. u. Tac.: haud tantum... quantum, Liv. – Vgl. übh. Hand Tursell. 3. 14 sqq. Otto Tac. ann. 1, 14. p. 113 sq. M. Müller Zum Sprachgebr. des Livius, I. (Stendal, 1877); u. über hau Lorenz Plaut. most. 770. Ritschl Prolegg. ad Plaut. trin. p. XCIX sqq. u. opusc. 2, 591 sq.
~d, quando adverbium est negandi ‘d’ littera terminatur et aspiratur in capite; quando autem conjunctio disjunctiva est ‘aut’, per ‘t’ litteram sine aspiratione scribitur
~t procul, non longe; ~t sanus, non sanus
quater ‥ vigenis / decubuit horis, pastus fraglamine mentis, / corporis haud, escis
ictus ~t timidus recipiebat
corporis, haut anime, sitiuntur commoda queque
~t multo postmodum tempore
cum ‥ Assyriorum principem ‥ circumvenire moliretur, ~d secus decipiendum credidit ‥ nisi cum ‥ vultus venustate ‥ caperetur
haud secus in divos ‥ / ‥ saevit regnator Olimpi
ut leo ‥ / haud secus Oswaldus ‥ stravit ‥ phalanges / barbaricas
hic aut aliter, quamvis dissimili modo, ‥ rudimenta scripturae ‥ praesumpsit incipere
~d aliter
~d aliter animalia quedam ‥
cum ‥ haud metuam scurrarum dicta legentum
quos tunc haud potuit ‥ / ‥ ad fidei convertere donum
pulsare virum ‥ serenum / haud cessant
putantes quod se sequeretur, quod ~d fuit
haud (6) (haut), arch. hau, adv., ne... pas [généralt négation dʼun mot et non dʼune proposition] : a) devant les verbes scio, dubito, erro, ignoro, assentior, amo, nitor, dans la période class. ; hauscio dans Pl. ; sur haud scio an, v. an ; b) devant adj. et adv. : haud mediocris vir Cic. Rep. 2, 55, homme pas ordinaire ; haud sane Cic. Off. 2, 5, vraiment pas ; haud ita ut Cic. Tim. 21, non pas comme ; haud paulo plus Cic. Fam. 7, 1, 3, beaucoup plus ; haud facile dixerim Cic. Rep. 1, 6, il ne me serait pas facile de dire ; c) devant pron., souvent d. Liv. : haud quisquam, haud ullus, haud alius, etc., personne, pas un, pas dʼautre ; d) après une conditionnelle, pour nier toute une propos. : quod ni ita se haberet..., haud... niteretur Cic. CM 82, sʼil nʼen était pas ainsi, on ne constaterait pas que plus une âme est noble, plus elle sʼefforce dʼatteindre lʼimmortalité et la gloire.
haud or haut (hau, V.), adv.,
- not, not at all, by no means: haud sane intellego, quid, etc.: res haud sane difficiles: haud ita iussi, T.: haud sic decet, T.: aliter, V.: diu, T.: minus, L.: sed haud facile dixerim, cur, etc.: difficulter, S.: cito, T.: Haud temere est visum, V.: haut dubie victor, S.: saepe, S.: secus, L.: homo haud inpurus, T.: mediocris: mirabile, T.: hic se ipsus fallit, haud ego, T.: haud pol me quidem, T.: haud muto factum, T.: ne ille haud scit, quam, etc., T.: tum ille haud dubitavit, etc.: haud mora, nautae torquent, without delay, V.
-
…animis opus, Aenea, nunc pectore firmo. Tantum effata, furens antro se immisit aperto ; ille ducem haud timidis vadentem passibus aequat. Di, quibus imperium est animarum, umbraeque silentes, et Chaos, et Phlegethon…
Vergil, Aeneid
-
…hac parte potentes caelicolae clarique suos posuere penates. Hic locus est, quem, si verbis audacia detur, haud timeam magni dixisse Palatia caeli. Ergo ubi marmoreo superi sedere recessu, celsior ipse loco sceptroque innixus eburno terrificam…
Ovid, Metamorphoses
-
…ac sibi consuluisse. Praeterea, quorum victoria Sullae parentes proscripti, bona erepta, ius libertatis imminutum erat, haud sane alio animo belli eventum exspectabant. Ad hoc, quicumque aliarum atque senatus partium erant, conturbari rem publicam…
Sallust, Catilina
-
…questus sum multosque mortalis ea causa advorsos habeo. Qui mihi atque animo meo nullius umquam delicti gratiam fecissem, haud facile alterius lubidini male facta condonabam. Sed ea tametsi vos parvi pendebatis, tamen res publica firma erat opulentia…
Sallust, Catilina
-
…conscripti, qui de rebus dubiis consultant, ab odio, amicitia, ira atque misericordia vacuos esse decet. Haud facile animus verum providet, ubi illa officiunt, neque quisquam omnium lubidini simul et usui paruit. Ubi intenderis…
Sallust, Catilina
-
…spatio atque ante acta aetate fuere e quibus haec rerum consistit summa refecta, inmortali sunt natura praedita certe. haud igitur possunt ad nilum quaeque reverti. Denique res omnis eadem vis causaque volgo conficeret, nisi materies aeterna teneret…
Lucretius, De Rerum Natura
-
…in magna copia rerum aliud alii natura iter ostendit. Pulchrum est bene facere rei publicae, etiam bene dicere haud absurdum est ; vel pace vel bello clarum fieri licet ; et qui fecere et qui facta aliorum scripsere ,…
Sallust, Catilina
-
…, mulierem Istunc ipsum. Homo quatietur certe cum dono foras. Sed istam Thaidem non scivi nobis vicinam. Haud diu est. Perii nunquamne etiam me illam vidisse ehodum dic mihi ; Estne ut fertur forma Sane. At…
Terence, Eunuchus
-
…adeo ex hac re venit in mentem mihi. Conveni hodie adveniens quendam mei loci hinc atque ordinis, Hominem haud impurum, itidem patria qui abligurierat bona. Video sentum, squalidum, aegrum, pannis annisque obsitum. Quid…
Terence, Eunuchus
-
…sed omnia luxu antecapere. Haec iuventutem, ubi familiares opes defecerant, ad facinora incendebant animus imbutus malis artibus haud facile lubidinibus carebat ; eo profusius omnibus modis quaestui atque sumptui deditus erat. In tanta tamque corrupta civitate Catilina…
Sallust, Catilina