locare

locare [CL] 1 (w. thing or abstr. as obj.): a to put (in a certain position), to place, situate; b (building or sim.); c (body, in tomb or sim.); d (in fig. context or allegorical interpretation). e (pass. in perf. tenses) to be situated, located (in a certain place). a lichinus ‥ / summa ‥ fulgescens arce locatur Aldh. VirgV 2169; lapides ‥ grandes et pretiosi qui in fundamento ~ati totum onus templi ‥ portant Bede Hom. II 25. 437; arte poli geminos Junius ecce locat Kal. M. A. I 408; si ‥ lineam ‥ AB supra lineam DH ~averimus Adel. Elem. I 4; in quibus ‥ locis Britannie Angli ‥ habitationem ~averunt, Beda non tacet W. Malm. GR I 5; supra quem lodicem alius adhuc pannus ‥ ~abatur, quo ‥ omnis reliquiarum inferius ~ata congeries velabatur R. Cold. Cuthb. 42 p. 89; spermate in matrice locato Quaest. Salern. B 24; 1449 parcellas armorum que nobis ‥ jure debentur regio in summo scuti ~ari statuimus (Pat) Exc. Hist. 48; 1459 pro ij celdris salis ‥ ~atis in castro de Invernys ExchScot 522.  b in qua [urbe] tecta Deo jussit cito parva locari Alcuin SS Ebor 197; in aquilonali parte lapideas domus ‥ egenis ‥ ~avit W. Malm. GP I 44 p. 72; Cestre munitionem condidit, et in reversione sua apud Estafort alteram ~avit Ord. Vit. IV 5 p. 199; si [lapides] eo modo quo ibidem positi sunt circa plateam ~abuntur, stabunt in eternum G. Mon. VIII 10; c1270 episcopus ‥ facit ~are placias cocis ‥ super solum ‥ prioris ‥ extra fossatas ferie Reg. Wint. 1282–1304 656.  c arcam in qua incorrupta ‥ patris membra ~averunt Bede CuthbP 43; suum non esse locandum / corpus in aede sacra Domini Wulf. Swith. I 467; corpus ‥ presulis ‥ in scrinio ‥ reverenter ~avit Ord. Vit. V 4 p. 314; [Christum] tandem humatum / et petra locatum J. Howd. Sal. 43. 5.  d te in hortis habitare, id est in spiritalium cultura fructuum mansionem tibi ~are Bede Cant. (viii 13) 1220; ad ‥ ecclesiae fundamina ‥ / ‥ credentum mente locanda Wulf. Brev. 405.  e collibus ‥ amoeno situ ~atis Gildas EB 3; astrorum ‥ situs ‥ ante frontem aethralis tauri ~atus Aldh. Met. 3 p. 73; Brittania ‥ inter septentrionem et occidentem ~ata est Bede HE I 1 p. 9; anima in cerebro ut in sede ~ata Adel. QN 23 (v. fenestra 5b); W. Donc. Aph. Phil. 7. 4 (v. defigere 1c); porta ‥ rupe locata tumet L. Durh. Dial. I 336. 2 a to put in place, dispose, arrange (w. var. objects). b to build, erect (building, wall). c to store (provisions). d to establish, found (institution or sim.). e (~are gratiam or sim., w. apud) to store up favour (etc., with a person). f (venum ~are) to put on sale. a ut ‥ quod multipliciter dicitur in ipso principio sophistice ~etur Balsh. AD 85 p. 61; rex ‥, omnibus optime ~atis, in Angliam ‥ transfretavit Ord. Vit. IV 13 p. 263; ymaginem ‘ba’ sillabe tibi ~es eversum abbatem Bradw. AM 182 (cf. ib. 174–5: constituas ‥ ponas [etc.]).  b [Romani] murum a mari ad mare ‥ firmo de lapide ~arunt [v. l. conlocarunt] Bede HE I 12 p. 27; sacellum / ‥ / sarcofagi inque modum, bis bina fronte locatum Wulf. Swith. I 256.  c 1369 pro allocacione unius domus ‥ pro victualibus ~andis ExchScot 348.  d quae temere ~antur infirma sunt, quae autem ordinate firmiter manent Bede Cant. 1104; Deus pater ‥ per ipsum [Filium] sanctam ecclesiam in fidei soliditate ~avit Id. Prov. 952; †964 (12c) monasterium quod ‥ episcopus O. ‥ monachis ‥ ~avit CS 1135 p. 378.  e cum apud suos invidiam pressisset industria et apud hostes pacem ~asset pecunia W. Malm. GR I 15 p. 17 (cf. Elmh. Cant. 282); ut ampliorem gratiam apud propinquos ~aret, filiam Offe ‥ in conjugium accepit W. Malm. GR I 43; s1140 burgenses interim L. civitatis, qui vellent apud regem grandem ~are amicitiam ‥ Id. HN 487 p. 46.  f sacri ecclesiarum honores ‥ venum ~ati [sc. sunt] W. Malm. GR IV 314 p. 369. 3 (w. person as obj.) to place, establish, settle, station: a (var.); b (monk etc., in monastery or sim.); c (soldier, guard); d (in heaven, paradise); e (fig.; also, in situation, relationship, or sim.). a tandem locat hunc [sc. hospitem] mensamque reponit [GlM 7. 9]: ~at, gestepde; most MSS and edd.: tandem sistitque famemque repellit)] Bede CuthbV 195 v. l.; cui preceperat ‥ papa ut Adrianum juxta se ~aret W. Malm. GP IV 186 p. 328; pastores in congruis locis ~abit (Proph. Merl.) Ord. Vit. XII 47 p. 492 (= G. Mon. VII 3 p. 388); [hospites] pedibus lotis ‥ ad refectionem ~abantur, ~ati non nisi duo tantum ‥ reperiebantur J. Furness Walth. 58.  b constructo statim monasterio ‥ Anglos ibidem ~avit Bede HE IV 4 p. 213; in monasterio ~atam ‥ non multo post depulit stupri ream W. Malm. GR II 113; conventus in illis [monasteriis] ‥ sanctimonialium ‥ ~ati sunt Ord. Vit. IV 6 p. 205.  c dux ‥ pedites sagittis armatos ‥ in fronte ~avit Ord. Vit. III 14 p. 147 (cf. ib.: constituit); fidis custodibus illic callide ~atis Ib. XII 14 p. 346; disposuit turmas suas: ‥ Venedotos in ‥ nemoribus ~avit G. Mon. VIII 4; ~atis in Hibernia militibus suis per castella et loca munitiora R. Niger Chr. II 174.  d C[u]ð et Sigbertus ‥ / laudibus aetheriis caeli super astra locati Epigr. Milredi 811; animam meam ‥ in amoenitatem paradisi perducere ac ibi ~are in requiae beatorum spiritu[u]m Cerne 80; 941 (15c) [homo] paradisi ‥ sede perhenniter, si vellet, ~atus CS 769 p. 501; hunc ut in etherea locet arce, roga ‥ / ‥ Deum (Vers.) Ord. Vit. VII 3 p. 289; Walt. Wimb. Palpo 195 (v. deividus b).  e a duce deseritur, Christi tamen ore locatur Frith. 100; parvulus ‥ in fastigio regni ~atur W. Malm. GP V 259 p. 413; nos in roga imperatoris ~ati nichil aliud agere possumus quam quod ipse imperat [cf. Baldricus Hist. Jerus. 1076C] Ord. Vit. IX 6 p. 496; c1298 [Johannes Warennie] elatos perdens, humiles in pace locavit (Dunbar 104) Pol. Songs 168. 4 to give (woman) in marriage (also w. supine nuptum). quarum [sc. filiarum regis] secundam Othoni filio ille [imperator] ~avit W. Malm. GR II 126; quas ille quomodo nuptum ~averit jam sermo preoccupavit Ib. 135 p. 149; Ermenilda, Wulferio regi ‥ ~ata Ib. 214. 5 (phil.): a (act.) to cause (body etc.) to have location, determine in respect of place (in quots., pr. ppl. as sb. n. or adj.). b (pass.) to be determined in respect of place, (p. ppl.) having location (also as sb. n.). a locus quandoque sumitur pro nomine ~antis et pro locato, quia ‥ locus est accidens, tamen ~ans est substantia Bacon XIII 182; ubi est accidens rei locate; locus est accidens rei ~antis; et unum ~ans et unus locus possunt esse plurium rerum Id. Tert. 143.  b triplex est proprietas ~ati: quod movetur ad locum, quod continetur in loco, et quod salvatur in loco Hales Qu. 762; aliud est locum implere, aliud a loco ipso alterum ~atum excludere Peckham QA 130; motus ferri ad magnetem est similis motui ~ati ad locum Bacon III 204; Ib. XIII 182; Id. Tert. 143 (v. 5a supra); prius est aqua pars universi et magis est ei essentiale quam ~ari ab aliquo convenienti et circumscribi Ib. 165; non destruendo locum nec corpus ~atum, nec transferendo locum nec ~atum de loco ad locum Ockham Quodl. 722. 6 a to lease out, rent out (property etc.; also p. ppl. as sb. n.). b to farm out (revenue or sim.). c to hire out (person or labour). d to lend (to), make available for the use (of). a ~ata colonis vinea Bede Luke (xx 9) 575; si gramen regis ‥ ~atur RegiamM II f. 20v (v. fogagium); ex ~ato Glanv. X 3 (v. deponere 4c); 1232 r. c. ‥ de ij s. de pastura ~ata hoc anno Crawley 202; c1269 N. marescallus locuit [? l. ~avit] domus [sic] unam cuidam extraneo CBaron 72; 1288 S. de B. fecit quoddam stallum contra seldam suam ‥ et illud ~at extraneis Leet Norw. 9; 1291 domus ‥ ~ata fuit ‥ ad iv m. et dim. (PlRCP) Law Merch. II 51; 1326 iij acre terre que ‥ valent per annum ad ~andum iij s. BB St. Davids 54; ~ati ‥ dominium Wycl. Civ. Dom. III 297 (v. locatorius); 1405 (1416) hospicium ‥, si ~aretur, valet quiete ultra omnia onera ‥ v m. ‥ Reg. Heref. 94; 1564 noveritis me ‥ dare, concedere, assedare, arrendare ~are et ad feudifirmam ‥ dimittere ‥ meas particatas ‥ Scot. Grey Friars II 5; 1567 [locum] mihi ‥ concessum, arendassum, locassum [sic]) ‥ Ib. 55.  b 1274 esperkerias ‥ ~atas tenere (v. espercaria b); 1426 (v. dislocare 3); 1458 ut fructus, redditus, proventus et obvenciones ‥ ecclesiarum ‥ ad firmam avendere, ~are sive dimittere ‥ valeatis FormA 590 p. 334.  c conducunt mancipia ut carius ~ent Vac. Lib. paup. 165 (v. ergolabus); 1269 cum operas suas ~asset in arte carpentarie [sic] SelCCant 279.  d hospites ~ant lectisternia sua hospitibus et multa alia ‥, et ita hospites habent in eis jus utendi Ockham Pol. I 322. 7 a to (take on) hire, rent, lease (property). b to hire (vehicle, implement, animal). c to hire (person). a quidam miles locat eam [terram] et reddit x s. DB I 304rb; 1182 pro ~anda domo (v. hospitium 2a); c1241 si burgensis ~averit terram de aliquo libero homine (Newport, W.) BBC 235.  b unaquaque integra masura reddebat ‥ iiij d. ad ~andos caballos DB I 179ra; si villanus alterius boves ~averit [AS: hæfð ‥ ahyrod] (Quad.) GAS 117 (v. habere 13c); 1245 (v. dischargiare a); 1292 (v. gravella); 1309, 1311 (v. 2 flota 5); 1348 in iij faldis ~atis ‥ tempore nundinarum ‥ pro equicio de B. ibidem vendendo, v s. Ac. Durh. 546.  c 1252 ~are solebant homines de eadem villa ad hauriendum predictam salsam Cl 148; 1295 in j pictore locato per xj septimanas xxxiij s. KR Ac 5/7 m. 1; ~atur ‥ mulier ‥ quinque argenteis ad ‥ scelus perpetrandum Latin Stories 86; 1437 (v. 1 domus 15b). 8 (in accountancy) to enter (sum) as credit or reduction of debit, (w. dat.) to credit, allow (sum to a person); b (w. writ by which debt is remitted as obj.). 1199 prior de C. finivit cum domino justic’ per xx s. pro liij s. qui requirebantur ab eo de debito Aaron, et reddidit eos; super compotum vic[ecomitis] ~entur MemR 10; 1199 vic[ecomes] petit sibi ~ari xvj li. ‥ de liberacione vj militum [etc.] ‥, et si hec omnia ei ~arentur remaneret tamen in debito de v s. et iiij d; ‥ vic[ecomes] reddidit de scutagio Hugonis de H. j m. ‥, set quia nescitur ‥ quot feoda habeat militum, non ~atur in rotulo donec inquiratur ad que debeat respondere Ib. 18; 1228 breve domini regis, per quod restant ~ande c m. Ricardo episcopo Salesbir’, est in forulo marescalli KR Mem 9 m. 18; 1230 hec debent ei ~ari ‥ in soltis et expensis que fecit in curia Romana LTR Mem 11 m. 6d.; 1230 habet de superplus xx m., qui ~antur ei in dorso rotuli Pipe 273; 1270 ita ‥ quod ille due marce computentur et ~entur infra predictos lx solidos Deeds Balliol 406 p. 219.  b 1199 breve domini regis Johannis venit super scaccarium ‥, cujus hec sunt verba: ‘‥ sciatis nos perdonasse Rogero ‥ cc li. quas pater suus debuit ad scaccarium nostrum ‥’; ~etur illud breve MemR 8; 1199 mareschallus habet breve, et debet ~ari su[per compotum] vic[ecomitis] Ib.. 9 (app.) to load (vehicle, animal, person, with goods). 1266 omnis carecta, si fuerit ~ata de bladis vel aliis mercandisis, carecta [sic] in exitu suo extra villam si fuerit discariata, dabit ij d; item omnis equus ~atus de diversis mercandisis cariatus in suo introitu ‥ dabit ob. (Cust. Southwark) MGL II 279 (cf. ib.: si plaustrum ~atum sit cum mearemio ‥ si homo ~atus fuerit cum mercandisis [etc.]). 10 to settle (place, with inhabitants). quod ille locus nunquam sit ~atus cum aliis personis quam cum monachis Reg. Pinchbeck II 288.