loqui

loqui [CL] 1 (intr.): a to utter articulate sounds, speak (also w. ref. to writing, as below esp. in sections 3, 4, 9–11); b (dist. from inarticulate sounds); c (dist. from silence); d (w. animal or inanimate object as subj.; cf. 13b infra). e (leg.) to speak in court, plead. f (forma, modus, usus ~endi) manner of speaking, usage, expression. a o frater carissime, ~ere, interroga necessaria tibi V. Cuthb. IV 9; dramaticon [genus poematos] est ‥ in quo personae ~entes introducuntur [cf. Diom. Gram. 482] Bede AM 139; Gerbertum, qui vobis de ea ‥ quaestione ‥ melius potest praesens colloquendo quem ego vel ~endo vel scribendo satisfacere Anselm (Ep. 85) III 210; apostolicum per Dei miraculum plane ~entem et videntem W. Malm. GR I 68 p. 72; infantia est illa etas in qua puer non potest adhuc ~i Ailr. Serm. 20. 14. 311; 1332 murus super ‥ Willelmum cecidit ‥, set postea vixit per unam horam diei et ~ebatur SelCCoron 82; 1462 ~ente evangelista [Matth. xiv 19 etc.] ‥ satiavit Dominus quinque milia hominum Lit. Cant. III 238. b homines ~untur, rustici jubilant Aldh. PR 131 p. 180; Itin. Mand. 100 (v. grunnire 1c). c quid? loquar an sileam? Frith. 481; a1078 huic, sive ~ar sive taceam, semper scito cor meum simili affectu respondere Anselm (Ep. 68) III 188; quisque silere quam ~i maluit Ord. Vit. V 1 p. 300. d muta ‥ rerum natura ‥ quasi ~i et sermocinari fingitur Aldh. Met. 7; verbis asinae contra naturam ~entis Bede Ep. Cath. (II Petr. ii 16) 78; dominicam imaginem expresse locutam clericos ‥ confudisse W. Malm. GP II 161 p. 182; aquila locuta est dum murus edificaretur G. Mon. II 9. e a1135 puer non habens potestatem ~endi (Newcastle-on-Tyne) BBC 71. f p1079 caecitas dicitur aliquid secundum formam ~endi, cum non sit aliquid secundum rem Anselm (Ep. 97) III 227; ‘facere’ verbum aliquando usu ~endi pro omni verbo ponitur Id. Misc. 343; perplacet ‥ sophisticus iste ~endi modus Osb. Glouc. Deriv. 61; ex quibus equivocatio, tria [sc. sunt]: usus ~endi communis, modus ~endi docentibus concessus ‥ Balsh. AD 42; iste terminus ‥ per communem modum ~endi potest exponi tribus modis Kilvington Soph. 12s. 2 a to speak together, hold conversation, converse (also w. adinvicem, simul). b (w. dat., ad, or cum) to speak (to or with a spec. person). c (leg.) to confer, take counsel (esp. in formula inde ~endum est or sim.; cf. 8, 12b infra). a licentiam ~endi H. Los. Ep. 48 (v. determinare 1b); que [ampulla] casu, dum ~erentur, pavimentum super marmoreum cecidit Ord. Vit. VII 12 p. 208; si viderit aliquos simul ~entes vel invicem significantes, semper putat ‥ de se esse Ailr. Serm. 43. 27; cum vel ad invicem vel de invicem ~untur Ad. Scot Serm. 303A (v. deinvicem). b in monte cum Domino locutus Gildas EB 69; si nossem quis esset qui ~eretur ad me Bede HE V 6 p. 291; 897 (11c) accidit ‥ inter alias locutiones quod Æ. ~ebatur de illa terra ‥ ad U. CS 575; o monache qui mihi locutus es [AS: þe me tospycst] Ælf. Coll. 99; scienti breviter ~or Anselm (Azym. prol.) II 223; 1100 si quis baronum ‥ meorum filiam suam nuptum tradere voluerit ‥, mecum inde ~atur (Carta Regis) GAS 521 (= SelCh 118); 1220 nuncii domini regis ‥ cum domino comite Marchie loquturi DipDoc I 70. c 1201 ~endum de ‥ vicecomite in cujus tempore ipse R. evasit de custodia sua SelPlCrown 5; 1203 ~endum est inde cum domino [rege] Ib. 31; 1267 salvo dominis curiarum jure suo de sectis illis perquirendis in forma juris, cum inde ~i voluerint Leg. Ant. Lond. app. 230; 1279 ~endum: ‥ homines de Waterneweton’ reverserunt cursum aque ‥ unde ~endum est Rec. Elton 4; 1315 licencia inde ~endi petita et optenta Year Bk. XVII (Selden Soc. XLI) 162; 1451 dicit quod ‥ non est avisatus ad respondendum prefato Johanni ‥ et petit diem inde ~endi usque octavas Sanctae Trinitatis Reg. Whet. I 57. 3 to speak (about a spec. subject; further exx. under 2 supra): a (var.); b (in first person, in parenthetic final cl.; cf. 4f infra); c (w. book, writing or sim. as subj.). a Cyprianus de virginibus ~ens, ‘quid’ inquit ‘ornata ‥? ’ Aldh. VirgP 56; somnium ‥ in filia ejus de qua ~imur expletum est Bede HE IV 21 p. 256; meditetur ‥ inde mens mea, ~atur inde lingua mea Anselm (Prosl. 26) I 121; 1093 de iis unde hactenus locutus sum nunc ista sufficiant Ib. (Ep. 156) IV 22; athletas ‥ de quibus futurorum noticie pro divinorum admiratione operum scribendo ~or Ord. Vit. X 24 p. 143; 1201 R. in misericordia quia non ~itur de visu neque de auditu SelPlCrown 7 (cf. Bracton f. 138: de quibus ~i debeat appellans ‥: ‥ fieri debet mentio de anno ‥, ~i oportet et de visu et de auditu); c1285 in Hibernia omnes fere locuntur ‥ de pluribus cambiis factis KR Ac 234/19 m. 2; de Noe loquuti calamo venimus in archam Noe Colet Rom. Exp. 250. b ut de ‥ mentis suae devotione ‥ breviter ‥ ~ar Asser Alf. 74 p. 56; ut de voluntariis peccatis tantum nunc ~ar Anselm (Praesc. III 8) II 275. c iste Leo, de quo epitaphium ~itur W. Malm. GR II 195; sumptuaria, lex que de sumptu ~itur Osb. Glouc. Deriv. 562; isti reges de quibus ~itur evangelium Ailr. Serm. 4. 5. 228; p1236 per quamdam cartam que ~itur sub nomine meo ‥ de vj li. sterlingorum Feod. Durh. 204n. 1; cum ‥ ~atur probatio de uno tempore Bracton f. 90b; de tempore sic simpliciter considerato ‥ loquntur verba Aristotilis Kilwardby Temp. 51; librum ‥ de triplici mundo ‥ ~entem [Trevisa: and spak of þe þre worldes] Higd. VII 36 p. 236. 4 to speak (in a spec. manner or in spec. circumstances; further exx. under 2–3 supra): a (var.); b (w. abl. denoting words or sim.); c (w. ita, sic, ut); d (ut ~untur) as they say. e (proprie ~endo) properly speaking, (communiter ~endo) according to common usage. f (in first person, in parenthetic final cl.; cf. 3b supra); g (w. speech or writing as subj.). a propheta ex sua persona ~itur dicens ‘‥’ Gildas EB 48; ut in ipso carminis initio figurate se ~i manifestet Bede Cant. 1085; ore loquens prompto taciturna silentia rupit Alcuin SS Ebor 1110; ~ere [AS: sprec] nobis nostro more, non tam profunde Ælf. Coll. 101; bene loquere [AS: gyf þu well sprece] sic bene facias Prov. Durh. 20; 1093 insipienter locutum me esse forsitan dicet aliquis Anselm (Ep. 156) IV 22; c1168 amicitia ~i non novit nisi facie revelata; ad amicum itaque ~ens in veritate, precor ut ‥ J. Sal. Ep. 264 (259); 1175 ex corde ~i (v. humiliare 2b); fallaciter ~itur [ME: gabbeð] AncrR 68 (v. exprobare d). b Bede HE II 1, IV 21 (v. f infra); ipse qui his verbis ~itur Anselm (Mon. 33) I 52; tali modo locutionis ‥ quali ~untur [v. l. utuntur] homines in locutione sua T. Chobham Praed. 301 (= Gl. Ordinaria in II Petr. i 21). c noli ‥ ita ~i, vide ut sanum sapias Bede HE V 13 p. 311; eo quod, ut ~ebatur, ‥ lectores boni in toto regno ‥ non erant Asser Alf. 24; Anselm II 270 (v. g infra); sicut in libro quem ‥ nuper edidi locutus sum W. Malm. GR I 50 p. 56; Id. GP V 270; Knapwell Not. 195 (v. f infra); sicut ~itur Aristoteles ‥, sic etiam ~itur auctor sex principiorum de actione, cum dicit quod ‥ T. Sutton Gen. & Corrupt. 55. d 1561 (v. haberdassarius). e proprie ~endo Hales Sent. I 204 (v. divisio 2a); post primam clausulam notarum, quod alii nominant proprie ~endo ‥ punctum Mens. & Disc. (Anon. IV) 56; communiter ~endo Bacon XIV 104 (v. exspiratio b); proprie ~endo, generacio activa non plus est in Patre quam in Filio Ockham Quodl. 20. f omni pene juventutis suae tempore, ut verbis ipsius ~ar, ‥ doloribus cruciabatur Bede HE II 1 p. 77 (cf. ib. IV 21 p. 256: ut verbis Domini ~ar); ut more navigantium ~ar Asser Alf. 21; 1094 ut breviter ~ar Anselm (Ep. 176) IV 58; sanitatem, ut sic ~ar, furatus est W. Malm. GP V 270 p. 430; non ymaginatur animal, ut communiter ~ar Kilwardby SP f. 35vb; ut ita ~ar Knapwell Not. 195 (v. exhibilis); s1381 Johannem Balle ‥ quarterizacioni, ut [MS: in] usu vulgari ~ar, ‥ adjudicavit Wals. HA II 32. g quando ita ~untur divina dicta ut libero arbitrio soli videantur salutem hominis attribuere Anselm (Praesc. III 5) II 270. 5 to speak in, speak (a language): a (w. abl., sts. w. ref. to Act. ii or I Cor. xiv); b (w. adv.); c (w. acc.). a gens ‥ quam linguis [v. l. linguas] omnium nationum ~i posse testantur Lib. Monstr. I 40; accepto Spiritu Sancto linguis ~ebantur omnibus Bede Prov. 981; vir elinguis nulla quippe recte ~i lingua prevalens Gir. SD 74; ~itur ‥ linguis qui plures novit linguas ‥, item ~itur linguis qui dicit verba et non intelligit sensum verborum T. Chobham Praed. 17. b hae ‥ provinciae ‥ Graece ~untur Bede Retract. 1000; ut doceas nos ~i Latialiter recte [AS: þæt þu tæce us sprecan] Ælf. Coll. 89; c1105 semper ‥ Latine ~ere Anselm (Ep. 328) V 260. c apostolos ‥ omnium gentium linguas intellegere ac ~i potuisse Bede Retract. 1000; ~i Gallicum Map NC V 6 f. 70v (v. 1 Gallicus 2b); 1432 ~endi ‥ Gallicanum ydioma (v. dictare 2a); 1484 non locuntur Latinum in scola sed Anglicum Vis. Southwell 49. 6 (w. var. prepositions): a (~i contra, adversus, versus) to speak against (a person; esp. in leg. context; cf. 9d infra). b (~i super) to lay a complaint against, to make an accusation about (leg.). a ille insipiens contra quem sum locutus in meo opusculo Anselm (Resp. Ed.) I 130; c1195 ~i ‥ adversus ‥ monachos (v. incausare); 1208 sint sub plegiis predicti W. T. et R. standi recto si quis versus eos ~i voluerit SelPlCrown 57 (cf. Cl 16: 1265 ad standum recto, si quis versus eos inde ~i voluerit); 1220 ~itur ficte versus eum SelPlCrown 122. b qui permanet sine cravatione ‥, nemo super heredes ejus ~atur inde [AS: þæt nan mann on his yrfenuman ne spece] post mortem (Quad.) GAS 232; debet ‥ jurare, quod in recto puplico super illam terram ~atur [AS: on þæt land sprece], sicut pecunia sua [his cattle] super eam evenit Ib. 375; quodsi parentes mortui nolint illuc venire constituto termino, emendet unusquisque cxx s. qui super hoc ~ebatur (Leg. Hen. 74. 2b) Ib. 591. 7 (pres. ppl. as sb. m. or f.) person speaking, speaker; b (pl. denoting a school of Islamic philosophers. the Mutakallimŭn; cf. Siccav. PN introd. p. 23). verba ‥ bene prolata juvant ~entem Bede Prov. 1016; rapuit praesul verbum de voce loquentis Alcuin WillV 20. 12; usus omnium ~entium Anselm (Gram. 11) I 156; his dictis, lux cum ~ente disparuit Ailr. Ed. Conf. 753C. b via qua processit Avicenna in probando primum principium est via ~entium, et sermo ejus semper invenitur quasi medius inter Peripateticos et ~entes Siccav. PN 58 (= Averroes). 8 (gd., or f. pl. of gdv. as sb.) discussion, conference (leg.). 1302 quod nullum judicium sit redditum in curia hustengorum antequam major et aldermanni veniant de ~endo MGL I 403; de judiciis reddendis in hustengo post ~endas Ib. II 52. 9 (trans.; cf. 5c supra): a to speak, utter, say (word, speech, or sim.); b (w. writing or speech as subj.); c (w. indication of person addressed). d (w. contra, versus) to utter (word, charge or sim., against a person; cf. 6a supra). a 601 haec nunc ‥ paucis locutus sum (Lit. Papae) Bede HE I 32 p. 69; perfectam ~i sapientiam nullatenus valet [os humanum] Bede Prov. 946; ut ‥ os tuum ne pravum ~atur aliquid Ib. 956; cynocephali ‥ omne verbum quod ~untur intermixtis corrumpunt latratibus Lib. Monstr. I 16; quid ~ar de frequentibus ‥ expeditionibus ‥? Asser Alf. 91 p. 76; de quibus alta loqui nec non caelestia fari / causa monet Wulf. Brev. 167; “quid vultis ~i? ” [AS: sprecan] “quid curamus quid ~amur [AS: we sprecan], nisi recta locutio sit? ” Ælf. Coll. 89; de Lanzone plura ~erer, nisi alias non contempnenda dixissem W. Malm. GP II 98; Salvator ‥ peccati expers dolum locutus non est Ord. Vit. I 3 p. 10; linguas figmenta loquentes Garl. Tri. Eccl. 111 (v. fermentare 2); sepe ‥ proponimus pauca ~i [ME: for to speoke lutel] et verba disposita AncrR 18; s1376 incantamina sua ~ens (v. incantamen). b Aldh. VirgV 2105 (v. 11a infra); nostra testatur conscientia quod ~itur epistola Anselm (Ep. 20) III 127; vides quod aperte ~i erubescit oratio W. Malm. GR IV 380. c testimonium ‥ quod de pravis antistitibus Salvator ad apostolos ~itur ‘‥’ [Matth. xv 14] Gildas EB 95; de memoria ‥ Ceolfridi, qui locutus est nobis verbum Dei [cf. Hebr. xiii 7] Hist. Abb. Jarrow 1; tu / verba loqui vis nulla mihi ‥? Wulf. Swith. I 631; multum tibi ~i cupit os meum Anselm (Ep. 117) III 254; hec ad Heliam ‥ heroes locuti sunt Ord. Vit. X 18 p. 102; quod ille frater audiat quicquid inter se locuntur Cust. Cant. 155. d est verum an frivolum quod ~imus contra te? Ælf. Bata 4. 31 p. 61; nunquam ‥ contra regem ‥ asperum etiam verbum locutos W. Malm. GR II 197 p. 240; 1243 stabit recto de omnibus que rex versus eum ~i voluerit RGasc I 186b; 1265 ad respondendum nobis de eis que versus eos inde ~i voluerimus Cl 128. 10 a to declare, mention, speak of, signify (matter, topic, or sim.); b (w. writing or pen as subj.). c to express, give utterance to (emotion or belief). a uti ne amplius ~eretur os nostrum opera hominum Gildas EB 37 p. 48; quid ‥ beatam Eugeniam ~ar ‥? Aldh. VirgP 44; dona superna loquar, miserae non proelia Troiae (Hymn.) Bede HE IV 18 p. 247; licet alta [gl.: i. misteria celorum] loquamur, non sonus auribus instat Hwætberht Aen. 7 (Littera) 3; aut ‥ aliam separationem personarum Patris et Filii ~itur ‥, aut si illam dicit ‥ Anselm (Incarn. 2) II 13; Egfridi necem cum ‥ fama ~eretur W. Malm. GR I 52; cogimur atra loqui que cernimus aut toleramus (Vers.) Ord. Vit. XI prol. p. 159; quod scimus ~imur, quod vidimus attestamur Lucian Chester 57; scelus hoc ista loquetur avis Walt. Angl. Fab. 58. 10. b c1168 (v. incommutabilis b); rebus ostenditur quod stilus ~itur Lucian Chester 59. c ut fidem tuam, quam lingua nostra ~itur [gl. gispreceð], etiam moribus vita fateatur Rit. Durh. 48; quis ipso fideles in igne lustravit, / linguis loquentes gaudia novitatis? J. Howd. Cant. 298. 11 (w. var. structures): a (dir. speech; freq. w. preparatory or resumptive n. pron., adv., etc.); b (acc. & inf., or acc. & object complement); c (indir. qu.). a Esaiam ‥ de sacerdotibus hoc modo ~entem audite ‘‥’ Gildas EB 78; scripturae dicta loquentis ‘‥’ Aldh. VirgV 2105; ‘‥ in inferni claustra pertrahar’; sic ~ebatur miser desperans Bede HE V 13 p. 312; ad Accan ‥ ita ~i exorsus est: ‘‥’ Ib. V 19 p. 329; in hec verba locutus est: ‘‥’ G. Mon. IX 3; tandem facto silentio papa locutus est: ‘‥’ Ord. Vit. XII 21 p. 380. b ut multa illum ‥ desideranda vidisse, etiamsi lingua sileret, vita ~eretur Bede HE V 12 p. 304; quid loquor innumeras ‥ salutes / innumeros sumpsisse greges? Wulf. Swith. II 232; cur solum ~or, domina, beneficiis tuis plenum esse mundum? Anselm (Or. 7) III 21; Bacon XI 179 (v. dominari 1a). c ? 795 (10c) locutus sum cum eo [sc. archiepiscopo] quid ‥ Deo ‥ darem CS 265 p. 369; Haroldus, quem fama filium Cnutonis ex filia Elfelmi ‥ ~ebatur W. Malm. GR II 188 p. 227; auctor ~itur ad musam suam que sit causa ‥ presentis operis L. Durh. Hypog. 68 tit.; qui ‥ vir quante innocentie ‥ fuit ‥ gloriosissima sanitatum signa locuntur Canon. G. Sempr. f. 125. 12 (pass.): a (w. word, speech, or sim. as subj.) to be spoken, uttered, said. b (~itur in impers. use) there is discussion, discussion takes place (sts. in legal context). c (gdv.) that ought to be spoken or said (in quots., n. pl. as sb.). a ut verba absentium quasi scripta videret cogitationesque praesentium velut locutas [vv. ll. locuta, audita(s)] cognosceret Felix Guthl. 46; 1298 cum in dicta credencia nil fuisset de nova collecta facienda locutum Reg. Cant. I 291; s1384 ad hec dux ‥ respondit, dicens illud nimis generaliter fuisse locutum Chr. Westm. 144. b A. obiit in comitatu Oxonie, et ideo ibi ~atur de murdro PlCrGlouc 41; 1225 sit in custodia usque ~atur cum domino rege SelPlCrown 119; 1227 nunquam locutum fuit coram vobis de Magna Landa RL I 492; s1352 locutum fuit inter dictas partes et concordatum sub certa convencione Avesb. f. 122b. c qui reticenda tacent et sola loquenda loquuntur L. Durh. Dial. I 455; quam fideliter ~enda non tacuerit [Maria], hymnus ille ‥ clamat ‘Magnificat ‥’ [Luc. i 46] Ailr. Serm. 21. 27. 357. 13 (transf. and fig.): a to communicate (by signs or gestures). b to make sounds resembling human speech, (of bird) to chatter, warble. c to be expressive or significant. d to be influential, ‘talk’. e (trans.) to display, signify, manifest. a nutare dicitur pro signare, sicut facit quis cum ~itur cum digitis Osb. Glouc. Deriv. 376; quando quis semper per nutus ~itur Ib.. b turdula prompta loqui Hanv. IX 428 (v. graculus b). c c1214 in sacra ‥ scriptura res non verba ~untur Gir. Ep. 8 p. 280; posuit ‥ natura sedem verecundie in fronte, ut potius ~eretur frons quam os T. Chobham Praed. 259; licet commendaticiis non indigeatur ubi meritorum ~itur evidentia Ad. Marsh Ep. 10. d 12‥ [Roma] ubi nummus loquitur et lex omnis tacet (Contra Avaritiam 36) Pol. Songs 16. e plus ‥ plerumque ~itur homo actu quam verbo Simil. Anselmi 129; a1200 (v. 2 esse 14c); Canon. G. Sempr. f. 125 (v. 11c supra); terra ‥ commota, petra scissa ‥, quid aliud ~ebantur nisi incommutabilis mocionem et firmitudinis scissionem ‥? Gros. Cess. Leg. III 6. 11.

loqui

Saved

Recent