mansus
mansus, a, um.
- Part., from 2. mando.—
- II Part., from maneo.
mānsus, a, um, part. de mando 2 et de maneo.
villa aut locus familiæ :Sirmondo,
fundus cum certo agri modo ;Bignonio,
villula coloni unius habitationi propria :Alvarotto, Zasio, et Italis quibusdam Scriptoribus,
quantitas terræ, quæ sufficit duobus bobus in anno ad laborandum :denique Papiæ,
mansus dictus a manendo, quod integrum sit duodecim jugeribus.Ex quibus conficitur, revera mansum fuisse certam agri portionem, quæ et coleretur, et in qua coloni ædes esset.
mansusidem videtur quod
colonia, vel
curia, ita ut pro ratione provinciarum nomenclatura sæpe diversa fuerit. Certe vox
mansusnostris familiaris fuit, quam in
MeixBurgundiones,
Mois, Normanni, Arverni et Provinciales in
Masefferebant. Ita in Consuetudine Arverniæ cap. 28. art. 5. pascua dicuntur terminari per villas,
mansos, et tenementa :
Pasturages se terminent par villages Mas et tenemens :ita ut aliud sit
villa, aliud
mansus, aliud
tenementum. Adamus Bremensis cap. 54 :
Vir iste pauperibus ortus natalibus, primo, ut aiunt, septem Mansis, totidemque manentibus, ex hæreditate parentum fuit contentus.
Mansumidem esse quod
curiaaliis dicitur, indicat Speculum Saxonicum lib. 2. art. 54. § 2 :
Nemini licet segregatim pecora pascere, ut per id communi pastori pretium minuatur, nisi tres Mansos habeat sub titulo proprietatis aut feudalis.Ad oram scriptum :
Nisi tres curias aut plures habeat, aut feudum in eadem villa.Et § 3 :
Ubi pretium pastori solvitur de Mansis seu curiis, etc.
Hove.
Prope vicum seu Mansum cui nomen Comodoliacus. Qui quidem Mansus illis temporibus adeo erat parvus, quod in ipso vico seu Manso tria tantum hospitia cum sua quæque familia habebantur.Ubi aperte
Mansusidem sonat atque
colonia, seu villula.
Mansusaliquando idem quod Villa, complurium nempe in agris mansionum vel ædium collectio,
Village, hameau. Charta ann. 1308. in Reg. 40. Chartoph. reg. ch. 57 :
In villa seu Manso de Sauvac, continente quindecim focos paleos seu palea coopertos.
Dedimus... in loco Huvi vocato Mansam unam, et in loco Theole Mansam unam... et quidquid ad easdem hobas et Mansas jure legitimeque pertinere videtur.Ita et
Sex Mansas cum suis pertinentiis in loco et finibus, etc.Et mox :
Quæ prima Mansa regitur per, etc.Antiq. Fuldenses lib. 1. cap. 93 :
Duas mansas cum ædificiis suis.Adde Monasticum Anglic. tom. 1. pag. 17. 36. 146. 215. 244. tom. 3. pag. 117. Vita S. Egwini Episc. Wigorn. apud Godwinum de Præsul. Angl. Bolland. tom. 1. pag. 712. 713.
Centum Mansos propriæ hæreditatis concessit.Synodus Aquisgran. cap. 122 :
In locis vero, ubi majores sunt facultates Ecclesiæ, verbi gratia tria, aut quatuor, aut certe octo et eo amplius millia Mansi, etc.
Brusselde Usu feud. tom. 1. pag. 74 :
Quot decem Mansos in beneficio possideant, tot brunias cum duobus scutariis singulas marcas accipiant.
Sui juris in Amblania cespitem, qui in duodecim Mansos extendebatur.Adde Vitam Godefridi Comitis Campebergensis cap. 54. Baldricum in Chr. Camerac. lib. 3. cap. 49. Jo. Columbum in Episcop. Vivariensib. lib. 1. n. 48. et seqq. etc.
is, in Charta ann. 974. Append. Marcæ Hispan. col. 904 :
Donamus in ejus adjacentiis terram eremam.... simul cum... pratis et pascuis, Mansibus et vallibus, etc.
Dedit itaque prædicto monasterio... tres Mansus cum curtibus suis et piscationibus, in Cunenheim v. Mansus cum curte dominica.
Homagium ei et subjectionem fecit, et in beneficio 4. millia Mansuum in superioribus partibus Bavariæ suscepit.Metellus in Quirinalibus :
Et mox :Fundatores scriptas tribuere loco res, Centum minus quæ tunc erant et quater undecimo Infra Millenos Mansus serie duodenos.
Idem Urspergensis in eodem Lothario :Nihil remansit ex eis, conditus in quibus est, Bis nisi septeni Mansus, deciesque deceni.
Cujus curiæ mille et centum Mansus sunt uno vallo comprehensi.Adde Acta S. Foranani Abbat. n. 9.
Ut Episcopi, Abbates, et Abbatissæ... breves de honoribus suis, quanta Mansa quisque haberet... deferre curaret.Capitula Caroli Calvi tit. 31. cap. 30 :
Qui Mansa deservire non possunt.Concilium Tricassinum ann. 878. cap. 2 :
Mansa, cortes, villas, etc.
Apud Furnes Mansum unum Drusloni, apud Eches in Mempisco septem Mansa terræ, apud Wideschat 28. Mansa terræ.
Mansus, in Bulla Benedicti VIII. PP. ann. 1017. Append. ad Marcam Hisp. col. 1001 :
Et in S. Sylvestri eremos, et cum decima de ipso Manso, cum terras et vineas, et cum ipso Maso. Et in Deredeldos Maso cum terras et vineas, etc.Vide in Massa 5.
bunnariis, adeo ut
jugerumet
bunnariumidem fuerint. Mansorum vero non modo fines ac limites vulgo describuntur in veteribus tabulis ; sed etiam agri modus, id est, quot terræ jugera, perticas, aut virgas contineat. Charta Frederici Episcopi Hamaburgensis :
Mansi vero mentione, ne discordia in posterum in populo haberetur, quæ mansio in longitudine septingentas et viginti, in latitudine vero triginta habet regales virgas, cum rivulis terram interfluentibus, etc.Acta Murensis Monasterii pag. 45 :
Cum autem debent arare, cum virga metitur eis, qua et Mansi solent metiri.Vetus Charta apud Perardum in Burgundicis pag. 143 :
Ipse Mansus habet terminationes... et habet in longo perticas agripennales 16. et pedes 3. et in lato perticas 5. infra istas terminationes vel perticationes.Infra :
Ipse Mansus... habet in longo perticas agripennales 19. in ambis vero frontibus et in medio perticas 8. et pedes 9. etc.Adde pag. 155. 156.
Ibi quoque juxta de silva nostra dominica tantum delegamus ad complantandum, et hospitandum cultores, ut fiant inter prænominatam curtem, et illam saltem(leg. saltus) extirpationem 300. Mansi terræ integri... In supra autem dicto Maritimo donavimus Domino et S. Mariæ septem Mansos terræ, etc.
Invenerunt bubulcum quemdam, qui conjungebat boves, et ad Mansum, id est terram xij. jugerum arandum mandat.Interdum denotat insignem terræ quantitatem, quæ et agros et silvas et aquas comprehendit. Charta ann. 1231. apud Grupen. in Orig. Pyrmont. cap. 5. pag. 82 :
Mansos duos in præfata villa sitos, qui vocantur Vrighose, abbati in Aucelungesborne, cum omni utilitate, tam in agris, quam in silvis,... aquis et piscationibus pro novem marcis vendiderunt.
Mais, eodem sensu, in Charta Rob. ducis Burgund. ann. 1288. ex Chartul. eccl. Lingon. fol. 22. r° :
Exceptez trois Mais ou en tout tant que mes sires Jehan Darc y ha, et ung Mais que mes sires Odes de Savigney hi ha, ès quels Mais, etc.
integridicuntur in Capit. Caroli M. lib. 1. cap. 83. et in Chronico Fontanellensi cap. 15. alii vero non omnino
integri.
De ecclesia illius Presbyteri vestri tulerunt dimidium Mansum, et dimidiam decimam.Chronicon Besuense pag. 548 :
Quidquid etiam super tria Mansa et dimidium in ipsa villa inventum est.Charta Ragenfredi Episc. Carnotensis ann. 954 :
In pago quoque Carnotensi dedimus Ecclesiam, quæ dicitur Immonis villa, cum 9. Mansis et dimidio.
Obtulit et ipse ad eumdem locum in Scagen sex mansos, in Haregon undecim mansos, et quartam partem Mansus, in Wimnen Mansus et dimidium.Quod ibid. pluries occurrit.
Curtim unam... cum sexta decima parte unius mansi terræ, quam appellant Erbe.
Alodum nostrum condonamus.... habentem plus minus Mansellos. 44.
Calciacum cum integritate Ecclesiæ et dominatus S. Ansberti ac Mansellos.Adde Codicem MS. Irminonis Abb. Sangerm. Provinciales
Masetdicunt.
Mansella in Mariaco,... Mansella, quæ Hildeburgis dedit in Monasteriolum medium.Ibidem :
Mansella in Fontaniliis quæ cum Wenilone Metropolitano Episcopo permutaverunt, etc.
In eodem pago, in loco qui dicitur Vulpilionis Mansellum absum unum cum terrulis et silvolis ad eum aspicientibus.Formulæ vett. Andegav.
Ergo transcrivimus tibi Mansello nostro illo super terraturio vir inluster illo, etc.Tabularium S. Remigii Remensis :
Denique si fuerit aliquis ingenuus, qui propter paupertatem mansum, vel partem quamlibet mansi tenere non possit, debet hoc probare a septem suis patribus. Cum vero probatum hoc habuerit, facit suo seniori tempore messis dies 3. cum præbenda sibi data : sin autem, dabit propter hoc denarium et dimidium.
Mansorum, pro ratione possessorum et colonorum, species variæ recensentur, alii enim dicuntur
Dominici, Regales, Capitales, alii
Ecclesiastici, alii
ingenuiles, alii
serviles, tributales, letales, manoperarii, alii denique
exercitales.
Hobæ regales.
Et in villa, quæ vocatur Montericus, Mansum ingenuilem, quem tenet Nodalbertus cum hæredibus suis, etc.Occurrit ibi pluries in Tabul. ejusdem Monast. f. 9. Hincmarus Remensis tom. 1. pag. 716 :
Quot Mansos habeat in sua Parochia ingenuiles aut serviles, aut accolas, unde decimam accipiat.Idem in Opusc. 55. Capitulor. cap. 1 :
Et sunt in eadem villula... Mansi ingenuiles 9. serviles 11.Charta ann. 996. in Probat. Hist. Luxemburg. pag. 9 :
Cum Ecclesia, omnique ejus decimatione, et casa dominicali, cum 12. Mansis ingenuilibus, et 20. servilibus ad eam pertinentibus.Adde Capit. Caroli Calvi tit. 42. et Annales Fr. Bertinian. ann. 366.
Ingenuiles, in Charta Lotharii Reg. ann. 842. apud Menester. Hist. Lugdun. pag. 86.
servileserant ii, quos servi et coloni excolebant, sub censu, qui domino præstabatur, et aliis conditionibus, quæ in servili graviores erant, quam in ingenuili. Cæsario Abb. Prumiensi in Glossario
Debet vero iste Mansus porcum et arietem, 6. panes et 6. sextarios vini, carroperam, et omnes consuetudines, quas dominis persolvere debent servi.
Habeant ad suos usus Mansum indominicatum et Mansa servilia 12.Charta Macharii Comitis ann. 885. apud Miræum tom. 2. pag. 935 :
Mansi servilesCodex MS. Irminonis Abb. Sangerm. :iv. est ibi cambai .... Mansos serviles ibidem deservientes absosiv.
De mansis servilis. Autlemarus servus et uxor ejus... tenent dimidium Mansum servilem.
Mansos ingenuiles 32. serviles 34.Tabularium Bellilocensis Abbat. in Lemovic. ch. 3 :
Curtem meam indominicatam......Adde Capitul. Caroli C. tit. 42. et Baldricum lib. 1. Ch. Camerac. cap. 52.cum bachalariis indominicatis et Mansis servilibus.
serviles. Hist. Novientensis Monast. apud Marten. tom. 3. Anecd. col. 1131 :
Sulza curtis dominica cum omnibus appenditiis suis, Ecclesia videlicet matrice cum decimis suis, Mansus censuales atque serviles, agri cum vineis ac pratis, curtes cum curtificiis, familia ministerialis servilis et censualis.Codex MS. Irminonis Abb. Sangerm. fol. 107 :
De Mansibus censilis. Culfoinus colonus... habet de terra arabili bun.xiii.
Mansusunde interdum occurrere ut terra servitiis obnoxia significetur. Statuta reformat. S. Claudii ann. 1448 :
Feudorum atque feudarum alienationes in jurisdictione dicti monasterii, videlicet feudorum, retrofeudorum nobilium, Mansorum quoque et terrarum servilis et manus mortuæ conditionis, ab inde non fiant, Mansos, terras et possessiones manumittendo vel affranchisando.
Sunt Mansi integri reperti numero 1326. medii 238. Manoperarii 18. qui fiunt simul 1569. absi 158. molendina 39. in beneficiis vero relaxati sunt mansi integri numero 2120. medii 40. Manoperarii 225. qui simul juncti fiunt 1395. absi 156. etc.Mox :
Summa namque universitatis præsentium rerum inter integros, medios, atque Manoperarios reperti sunt mansi 4264.Polyptychum Floriacense passim.
Talliæobnoxius. Charta dom. Barbarelli ann. 1407 :
Quia ipsum cornerium vineæ erat de Manso taillabili dicti domini qui remittit ad servitium recognoscibile.
Mansi serviles et tributales, in Annotatione Arnonis Episcopi, apud Canisium tom. 2. Antiq. lect. pag. 485. 487. 488. et 494. videntur ii, quibus a Principe tributum erat impositum ad onera bellica, et sumptus reipublicæ procurandæ : nisi iidem sunt, qui
serviles. Conradus Uspergensis in Philippo Suevo :
Ut videlicet quilibet Mansus rusticanorum prædiorum solveret maltare unum avenæ, etc.
letalesdicti, qui a litis, seu servis, excolebantur, ac proinde iidem, qui
serviles, vel certe qui militaribus oneribus obnoxii erant. In Glossar. Cæsarii Prumiensis Abbatis,
non ita, vel certe vox
non.
Mansi lediles sunt, qui nobis multa jura solvunt ; sed tamen ita continue non serviunt, sicut mansi serviles.
Curtem dominicatam cum Mansis letalibus et servilibus.
ErmoldusEt fol. 69 :colonus et frater ejus Gerardus.... tenent Mansum 1. lidum.... solvunt inter utrosque soledos 11. ad hostem, et reliqua sicut illi qui tenent Mansum ingenuilem, præter unum solidum ad hostem.
Airulfus lidus S. Germani et uxor ejus... tenent Mansum 1. Lidilem... solvunt totum debitum sicut ceteri de Mansibus lidorum.
Novem, in chart. ann. 1262. apud Haltaus. in Glossar. German. voceMansos Litonum et quindecimMansos expeditos
Mansialii erant
amasati, id est, ædificiis instructi, de quibus in voce Amasatus : alii vero absque ædibus. Hincmarus tom. 1. pag. 736 :
Quoniam vestrum Ecclesias vestras negligere, et alodes audio comparare, et in eis Mansos exstruere atque excolere, ac in eisdem Mansis feminarum habitationem habere, etc.
Mansorumpræterea alii erant culti, alii inculti. Charta Ragenfredi Episc. Carnotens. ann. 954. in Probat. Hist. Monmorenciacæ :
Germinionis villam in pago Dunensi cum 30. Mansis cultis et incultis.Mansi inculti erant ii, quos vulgo
Sunt ibi 11. Mansi vestiti, nudi 3.Culti vero iidem, qui
vestiti. Capitul. 1. ann. 812. cap. 1 :
Ut omnis liber homo, qui quatuor Mansos vestitos habet de proprio suo, etc.
Contulit memoratus Princeps..... his et aliis locis Mansa vestita et apsa.
Ut pro vestitu nobis ad præsens ex ea retineremus Mansos ingenuiles et vestitos.Vetus Charta apud Baldricum Noviom. lib. 1. cap. 52 :
Mansos etenim, qui ad supradictum Mansum dominicatum deserviunt, vestitos 12. et alios, qui nuper vestiti sunt 12. qui nec adhuc integrum possunt solvere censum absos 16.Alia in Chronico Besuensi pag. 574 :
Apud Vetus-vineas unum Mansum Vestitum, cum servo in eo habitante, .... delegavit.Traditiones Fuldenses lib. 1. cap. 103 :
Duas Mansas vestitas, cum omnibus substantiis suis.Qui quidem
Mansi vestitiiidem sunt, qui
Mansi de terra arabilidicuntur in Charta Willelmi Aquitan. Ducis ex Tabulario Angeriacensi :
In ipsa villa Mansum de terra arabili.Rursum :
Quatuor Massos de terra arabile.
Mansus Dominicatus.
Coopertus.
culti, Gall.
Tres quoque alios Mansos in infrascripta Plausiascha, unum ibi est solum in Dominicata cum Capella, alium rectum et laboratum per Constantium, etc.Infra :
In Raconisio Mansum unum sicuti fuit rectum et laboratum per Willelmum.
Cabalis Mansus.
Caminataquippe est camera. Chartul. Aquicinct. fol. 41 :
Dedit etiam idem prænominatusHaymo eidem Ecclesiæ dimidium Mansi Caminatæ apud Gendre cum omnibus appenditiis suis.
Retinuit... Rex in manu sua Mansum suum capitale, quia infra septa Canonicorum adhuc receptaculum competens non habebat.
Noverit universitas vestra me... concessisse Ecclesiæ S. Mariæ de Oseneia... Capitale Mansum meum in Westona cum ejus pertinentiis.Alia ann. 1193. ibid. :
Concessi... totum manerium meum Mixeburg in liberam et perpetuam elemosinam cum Capitali curia et cum omnibus pertinentiis.Idem ergo
Mansumquod
curia, ut supra dictum est.
Caput mansi, in Caput.
In ipsa scriptura continebatur, quia...... villam Caderillam ab integrum, et in Manso commendato,... solemniter condonaverat.Vide Commendatus.
indominicatus, dominicus, dicebatur proprius et peculiaris domini mansus, quem dominus ipse colebat, cujusque fructus percipiebat. Capit. Caroli C. tit. 42 :
Comes, qui habet Abbatiam, de suo Manso indominicato, similiterque et de vasallorum, accipiat de Manso indominicato denarios 12. de Manso ingenuili 4. denarios de censu dominicato, et 4. de sua facultate. De servili vero, duos denarios de censu, et de sua facultate duos.
Donamus atque transfundimus ad partem Ecclesiæ S. Dei Genitricis Mariæ... Mansum dominicatum cum castitiis, ad quem aspiciunt de terra arabili bunnariaAlia ann. 1096. ibid. pag. 1144 :iv. de silva bunnariacc.
Totum et integrum cum Mansis dominicatis et indominicatis, alodiis, feudis, mancipiis, etc.
Dederunt S. Benigno Mansum unum indominicatum cum supraposito, terrisque ad eum pertinentibus.Vetus Charta apud Baldricum Noviom. lib. 1. cap. 52 :
In villa Haidis Mansum dominicatum cum castitiis et arboreto, etc. Mansus dominicalis,in Charta ann. 996. Adde tom. 1. Spicilegii Acheriani pag. 589.
Hontheimpag. 662. col. 2 :
Præterea etiam invenitur in libro de Mansis indominicatis, qui sunt agri curiæ, quos vulgariter appellamus selgunt, sive atten vel cunden.
Ecclesiæ, dicitur ea agri portio, quæ ipsi Ecclesiæ in dotem assignari solebat, vel Presbytero Ecclesiæ deservienti, cum aliquot mancipiis, quæ immunis erat ab omnibus oneribus.
Octo sunt, quibus sustentatur Sacerdos, parochia, Mansum, atrium, cœmeterium, templum, altare, calix cum patena, corpus cum sanguine.
Mansum dico terram aratri, quam ad minus debet habere Sacerdos.Capitula Caroli M. de Partibus Saxoniæ cap. 15 :
De minoribus capitulis consenserunt omnes ad unamquamque Ecclesiam curtem et duos Mansos terræ pagenses ad Ecclesiam recurrentes condonent, etc.Sed duo isti
Mansipro Ecclesiarum dote apud Saxones duntaxat obtinuerunt, nam alias unicus sufficiebat. Capitul. Caroli M. lib. 1. cap. 83 :
Sancitum est, ut unicuique Ecclesiæ unus Mansus integer absque ullo servitio attribuatur.Capitula Ludovici Pii nuper edita in nova Concilior. Editione, ad ann. 824. cap. 1 :
Quod si forte in aliquo loco sit Ecclesia constructa, quæ tamen necessaria sit, et nihil dotis habuerit, volumus ut secundum jussionem Domini et genitoris nostri unus Mansus 12. bunnariis de terra arabili ibi detur, et mancipia duo a liberis hominibus, qui ad eandem Ecclesiam officium Dei audire... ut Sacerdos ibi possit esse, (et) divinus cultus fieri. Quod si hoc populus facere noluerit, destruatur.Quo spectant, quæ habet auctor Vitæ Ludovici Pii ann. 817 :
Volens etiam unamquamque Ecclesiam habere proprios sumptus, ne per ejuscemodi inopiam cultus divini negligerentur, inseruit prædicto edicto, ut super singulas Ecclesias Mansus tribueretur unus pro pensatione legitima et servo atque ancilla.Et Matth. Paris in Vitis Abbatum S. Albani pag. 548 :
Vicarius Ecclesiæ habebit Mansum competentem.Hincmarus tom. 1. pag. 716 :
SiDenique vetus Charta apud Baldricum Noviomensem lib. 1. cap. 52 :(Presbyter) habeat Mansum habentem bunnaria 12. præter cœmeterium et cortem, ubi Ecclesia et domus ipsius continetur, aut si habeat mancipia quatuor.
Ecclesiam unam in Gentlinio cum Ecclesiastico Manso habente de terra arabili bunnar. 12.De ejusmodi Ecclesiastici mansi immunitate agunt præterea Capit. Caroli M. lib. 5. cap. 45. Ludovici Pii Wormaciense ann. 829. cap. 4. Caroli Calvi tit. 32. cap. 11 :
Ut de uno Manso ad Ecclesiam dato nullus census, neque caballi pastus, senioribus de Presbyteris requiratur.Adde ead. Capit. Caroli Calvi tit. 11. cap. 2. tit. 34. cap. 9. et Concil. Wormaciense cap. 50. Joannem VIII. PP. Epist. 113. Concil. Coloniense ann. 887. cap. 4. Metense ann. 888. cap. 4. Excerpta Egberti Archiep. Eborac. cap. 25. etc. Agros olim apud paganos, Sacerdotibus et templis attributos fuisse, docent Siculus Flaccus et Aggenus.
Mansus Presbyteralis. Tabularium Ecclesiæ Gratianopolitanæ sub Hugone Episcopo fol. 25 :
Mansus vero in qua Ecclesia S. Imerii fundata est, et vocatur Mansus Presbyteralis, etc.Tabularium Monast. S. Andreæ Viennensis :
Et in Manso Presbyterali medietatem de quacunque re accipiant.
Mansuspro sola æde curali usurpatur. Charta ann. 1336. apud Kennett. Antiquit. Ambrosden. pag. 431 :
Habeat etiam dictus vicarius pro inhabitatione sua illum Mansum in quo presbyter parochiæ dictæ Ecclesiæ inhabitare consuevit, et duo cottagia adjacentia : quem quidem Mansum dicti Rector et Conventus prima vice sufficienter et congrue ædificare teneantur.
In eo Mansos 60. inter vestitos et absos, et inter Exercitales et barschalcos cum omnibus appenditiis, etc.Mansi nimirum, qui a militibus excolebantur, quibus mercedis loco attributi fuerant. Ibid. :
Tradidit imprimis Theodebertus Dux in pago... villam... cum Mansis 30. inter vestitos et absos, et exercitales viros, et quod ad eandem villam pertinet.
Quod sibi concambiare suas e contra duplice dando obnixe flagitabant instabiles hæreditates cum Mansis finitivisvi. et jugeribusviii. hocque eis benivolenter concessimus.
Tradidit nobis ad immeliorationem loci Mansa fiscalia duo, ex propria hereditate in loco nuncupante Fostias, cum familia ibi degentexxii.
Trans ripam vero ejusdem fluminis Primznitz octo Mansos Flandrenses ipsis terminis adjecimus,id est, si bene conjicio, tot agri modos, quot octo
Mansiapud Flandros continent, adjecimus.
Fiscale. Capitul. Caroli Calvi ann. 869. cap. 13 :
De Mansis hereditariis presbyter parochiæ, sicut constitutum est, decimum consequatur.
Homines autem de Mansis mutabilibus, quotquot venire voluerint, absque contradictione recipientur.Id est, homines, qui nulli certo manso, seu glebæ sunt addicti.
Ut concederemus eis quemdam fisculum nostrum, Blandonium nomine... cum capella et pertinentiis ejus, Mansos sedilesxxxii. servilesxii.
Castrum Alvecestre, regale tunc Mansum.Adde Divos Bambergenses Gretseri pag. 75. 77.
Castrum in Bruggem cum ecclesiis et quingentis regalibus Mansis.
Sellula mansi, Domus coloni in singulis mansis. Edictum Pistense cap. 30 :
Ut quoniam in quibusdam locis coloni, quam et de casis Dei, suas hæreditates, id est, mansa, quæ tenent, non solum suis paribus, sed et Clericis, Canonicis, ac villanis Presbyteris, et aliis quibuscunque hominibus vendant, et tantummodo Sellam retinent : et hac occasione sic destructæ fiunt villæ, ut non solum census inde possit exigi ; sed etiam quæ terræ de singulis mansis fuerunt,Hincmarus :jam non possint agnosci.
Excepto atriolo ad sepulturam, et excepta Sellula Manselli ipsius Capellæ, cum hortulo.Vide Sedes 3.
Sal.
Arbitrium nostrum protulimus in hunc modum, videlicet quod dictæ domus et grangia sunt de manso dicti Johannis, et quod eas tenet dictus Johannes ad Mansum ab abbate et conventu S. Germanni de Pratis, et quod dicti abbas et conventus habent in dictis domo et grangia omnimodam justitiam sicuti de manso, excepto quod in ipsis domo et grangia dictus Johannes habebit ventas, iuvestituras et rotaticum, et excepto hoc, quod dictæ domus et grangia immunes erunt a tallia.
Qui vero loco illo, novo scilicet Manso, obsequiis beati confessoris tenebantur, etc.
Solimanus et Amingus inter utrosque persolvunt Mansum 1. servilem, etc.
mansumingenuilem aut servilem excolebat, et certum censum aut annuam pensionem domino prædii ac fundi præstabat, quod secus erat in Dominicis et indominicatis mansis, qui sine Mansario erant, propterea quod non elocarentur, sed ab ipsis dominis colerentur. Capitularia Caroli Calvi tit. 42 :
Episcopi, Abbates, Comites, ac Vassi dominici ex suis honoribus de unoquoque manso indominicato donent denarios 12. de manso ingenuili quatuor denarios de censu dominicato, et quatuor de facultate Mansuarii : de servili vero manso, duos denarios de censu indominicato, et duos de facultate Mansuarii.Ubi tam dominus fundi, quam
Mansuarius, manso onus impositum inter se partiuntur : ita ut de sensu dominicato, id est, quem persolvit Mansuarius domino mansi, dominus partem exsolvat, ut Mansuarius ex sua facultate. Adde Epistolam Episcoporum Regni Franc. ad Ludovicum Imp. cap. 14. Edictum Pistense cap. 23. Aimoinum lib. 5. cap. 35. etc.
Præcipientes, ut sicut reliqui Mansoarii, qui per talem titulum a jugo servitutis in præsentia Principum noscuntur esse relaxati ingenui, etc.
Et hæc terra est tota divisa per Mansoarios.
Et reddit ipse Masoerius porcum bonum, et multonem vestitum, et coxam de vacca, etc.
Volumus, ut pullos et ova, quos servientes vel Mansuarii reddunt, etc.Capitul. Caroli C. tit. 31. cap. 14 :
Quatenus non sit vobis necesse per quascunque occasiones... majores quam ratio postulat, paratas exquirere, et pauperes Ecclesiasticos, et fidelium vestrorum.... Mansuarios in carrucaturis et paraveredis contra debitum exigendis gravare.
Neque Mansuarios justificabit de his quæ ad mansos pertinent.Adde aliam ann. 1140. apud eumdem Miræum tom. 1. pag. 388.
Mansionariusin regum Francorum aula ; male igitur
Mansuarioshic de populo quodam intellexit Falcetus, quem idcirco castigat Beslius R.
de Guiennepag. 51. et 52. Vide in Comes 2.
Mansionariorum Comesin
Mausionarius 2.Pertz. Script. tom. 2. pag. 663.
quando dominus dat alicui mansum cum diversis possessionibus, et propter hoc ille facit se hominem domini, et ad certum servitium tenetur ; et talis dicitur homo de Mansata, qui est homo ratione possessionum : persona tamen ejus libera est, secundum Consuetudinem Regni Franciæ, si dimissa Mansata alio se transferat. At Itali, secundum quosdam, vocant homines de Mansata, quasi de familia, et illi quasi pro servis habentur.Hæc Speculator lib. 4. partic. 3. de Feud. Ita in Charta Hugonis Ducis Burgundiæ ann. 1253. apud Perardum :
Insuper confessi sunt prædicti homines se servos esse omnes de conditione, Mansata, et de manu mortua, et de potestate et fisco dictorum dominorum suorum..... in quibus possunt facere voluntatem suam, videlicet in talliis, exactionibus, etc.Charta Philippi Reg. Franc. ann. 1306. pro Ecclesia Mimatensi, in Regesto Ludov. Hutini Reg. Franc. fol. 60 :
Et homines dicti castri sunt et esse consueverunt ab antiquo homines de Mansata, sive de corpore, et casalatico, tam domini Regis, etc.Charta Guillelmi Episcopi Gabalitani ann. 1309. in 9. Regesto Philippi Pulcri Regis Ch. 44. ex Tabulario Regio :
In qua quidem terra idem dominus P. poterit omnes homines de corpore vel de Mansata ejusdem terræ affrancare et liberos facere.Vide Mansa 1.
Annuimus etiam pariter hoc annuente Balduino, de Dominica terra nostra, quod si eam propria carruca non exercuerimus, ut ipsi exerceant, et nonum manipulum nobis inde persolvant. De terra autem Mansuali, quam ipsi diruperint, donec venerit, qui possit se ostendere hæredem, scmper pro nono manipulo teneant.... Terram autem marliatam a primo die marliationis usque ad 15. annos libere obtineant..... silvestris autem terra, quæ sartus vocatur, etc.
Mansus fuerit, pro Manserit, in Charta ann. 1357. apud Lobinell. tom. 3. Hist. Paris. pag. 431 :
Statuimus quod quicumque... per mensem continuum... Mansus fuerit extra domum, etc.
mānsus.
- II. P. of 2 mando.—
- IIII. P. of maneo.